Νίκος Γούναρης: Αξέχαστη εποχή (1982)

Συμπληρώνονται σήμερα 111 χρόνια από τη γέννηση του θρυλικού τροβαδούρου της δεκαετίας του '50, του Νίκου Γούναρη, ο οποίος ήρθε στον κόσμο στις 3 Μαρτίου 1915 στη Ζαγορά του Πηλίου, ενώ έφυγε πολύ νωρίς από τη ζωή τον Μάιο του 1965 στα 50 μόλις χρόνια του. Πρωτοεμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του '30 στο χώρο του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, ενώ στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. 

Μετά τον Εμφύλιο η παρουσία του στο ελληνικό πεντάγραμμο κατά τη δεκαετία του '50 ήταν θριαμβευτική, έτσι που ο Βασίλης Τσιτσάνης έφτασε να δηλώνει ότι όσο υπήρχε ο Γούναρης, το λαϊκό τραγούδι δε θα σήκωνε ποτέ κεφάλι! Είναι αλήθεια πάντως ότι ο Νίκος Γούναρης δεν ήταν περιχαρακωμένος στο χώρο αποκλειστικά του είδους που τον ανέδειξε, αλλά συχνά περνούσε τα άτυπα αυτά όρια ερμηνεύοντας μόνος του ή σε συνεργασία με το Τρίο Μπελκάντο ένα ευρύ ρεπερτόριο που συχνά αγκάλιαζε ακόμη και το λαϊκό («αρχοντορεμπέτικο»), αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ παράλληλα συνέθετε και τα δικά του τραγούδια πλημμυρισμένα από μελωδικά χρώματα, αλλά και συχνές εξωστρεφείς στιγμές με χιούμορ και περιπαικτική διάθεση.

Το 1982 η Columbia ανέσυρε από το αρχείο της μερικές από τις εμβληματικές ηχογραφήσεις του μεγάλου τροβαδούρου κι έδωσε στην κυκλοφορία ένα διπλό άλμπουμ με 28 τραγούδια υπό τον τίτλο «Αξέχαστη εποχή». Όλα τα τραγούδια προέρχονται φυσικά από δίσκους γραμμοφώνου που είχαν πρωτοκυκλοφορήσει κατά τη δεκαετία του '50 στις 78 στροφές. Τα περισσότερα έχουν δική του μουσική με στίχους δικούς του ή άλλων σημαντικών στιχουργών της εποχής, όπως ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ο Κώστας Κοφινιώτης, ο Θάνος Σοφός και άλλοι. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ, του Αιμίλιου Σαββίδη, του Αλέκου Παναγιωτόπουλου και άλλων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν μερικές αλησμόνητες νοσταλγικές στιγμές, όπως: «Ένα βράδυ που 'βρεχε», «Γύρνα πάλι αγάπη μου», «Τρία χρόνια περάσανε», «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα», «Άρχισαν τα όργανα», «Αυτός ο άλλος», «Πού να 'σαι τώρα αγαπημένη», «Τώρα που σε γνώρισα», με τη ζεστή κι εκφραστική φωνή του μεγάλου ερμηνευτή να σφραγίζει ανεξίτηλα τα υπέροχα αυτά τραγούδια. 

Σημειώνω ότι η πρώτη ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου περιορίστηκε σε ένα ψηφιακό δίσκο με την ανάλογη όμως περικοπή μέρους του αρχικού υλικού κατά έξι τραγούδια, ενώ το 2004 αποκαταστάθηκε πλήρως το αρχικό υλικό με την έκδοση διπλού ψηφιακού δίσκου.

Μαρίκα Νίνου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1984)

Στο πλαίσιο της σημαντικής δισκογραφικής σειράς "Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου" της MINOS-EMI κυκλοφόρησε το 1984 με τον αριθμό 19 ένα άλμπουμ με αυθεντικές εκτελέσεις ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών με τη φωνή της κορυφαίας ερμηνεύτριας Μαρίκα Νίνου από ηχογραφήσεις για δίσκους γραμμοφώνου που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1950-1955, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά και το συνολικό χρόνο της σύντομης καριέρας της στο ελληνικό λαϊκό πεντάγραμμο.

Η συλλογή περιλαμβάνει 16 τραγούδια με τον Βασίλη Τσιτσάνη φυσικά να κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά συνολικά συνθέσεις, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα υπέροχα «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα» (τραγούδι του 1954 που λέγεται πως γράφτηκε τη στιγμή που είχε δρομολογηθεί η διάλυση της παράνομης ερωτικής της σχέσης με τον συνθέτη λίγο πριν αναχωρήσει για την Αμερική) και «Γεννήθηκα για να πονώ» στη συγκλονιστικότερη ίσως ερμηνεία που μας έδωσε σ' ολόκληρη την καριέρα της. Δυο τραγούδια υπογράφει ο Γεράσιμος Κλουβάτος που αποδίδονται με τη συνοδεία της λαϊκής ορχήστρας του Σπύρου Περιστέρη, κι από ένα τραγούδι ο Κώστας Καπλάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Στέλιος Χρυσίνης και η ίδια η Μαρίκα Νίνου. 

Στο άλμπουμ περιλαμβάνονται επίσης και τρία ακόμη τραγούδια με ειδικότερο ενδιαφέρον, αφού τα δύο από αυτά προέρχονται από το είδος του λεγόμενου «αρχοντορεμπέτικου» («Η ταμπακιέρα», «Λόγια ανταλλάξαμε βαριά») με μουσική του Ιωσήφ Ριτσιάρδη και του Τώνη Μαρούδα, ενώ το τρίτο είναι το εμβληματικό «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» του Μάνου Χατζιδάκι από την ταινία «Στέλλα» (1955) σε άλλη μια συγκλονιστική ερμηνευτική στιγμή της Μαρίκας Νίνου. Σημειώνω ότι τα τραγούδια του Καπλάνη, του Χιώτη και του Χρυσίνη είναι ηχογραφημένα στην Αμερική, ενώ στο τραγούδι «Οι γυναίκες κρατάνε τα κλειδιά» μαζί με τη Νίνου τραγουδά ο Πάνος Γαβαλάς.

Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού (1977)

Από το 1949 χρονολογείται η μοιραία συνάντηση της Μαρίκας Νίνου με τον Βασίλη Τσιτσάνη, μια συνάντηση που σημάδεψε την καλλιτεχνική και προσωπική ζωή των δύο, αλλά και του ελληνικού τραγουδιού που εμπλουτίστηκε με μερικές δεκάδες υπέροχων τραγουδιών που έγιναν εμβληματικά χάρις στην βαθιά αισθαντική κι εκφραστική ερμηνεία που αξιώθηκαν από αυτή τη μεγάλη φωνή. Ο βασικός χώρος όπου εμφανίζονταν επί σειρά ετών οι δυο συνεργάτες ήταν το ιστορικό μαγαζί του Τζίμη του Χοντρού (Δημήτρη Μάρκου), το οποίο βρισκόταν στην οδό Αχαρνών κοντά στην πλατεία Βικτωρίας, όπου είχε αφήσει εποχή λίγο νωρίτερα η μικρασιάτισσα ερμηνεύτρια Σεβάς Χανούμ. 

Από την εποχή λοιπόν των εμφανίσεων του καλλιτεχνικού ζεύγους στο συγκεκριμένο μαγαζί διαζώζονται κάποιες ζωντανές ηχογραφήσεις που πιθανότατα πραγματοποιήθηκαν το 1955 με απλό μαγνητόφωνο της εποχής από πελάτη του μαγαζιού κι εκδόθηκαν σε δίσκο βινυλίου μόλις το 1977 και μάλιστα με τη μουσική επιμέλεια του Σταύρου Ξαρχάκου. Το άλμπουμ «Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού» περιλαμβάνει ένδεκα κλασικά ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια γραμμένα κατά το διάστημα 1950-1952. Έξι τραγούδια έχουν μουσική του Βασίλη Τσιτσάνη, δύο του Γιώργου Μητσάκη κι ένα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Περιλαμβάνεται επίσης ένας τουρκόφωνος αμανές και το πολυτραγουδισμένο αρχοντορεμπέτικο «Το μονοπάτι» του Γιώργου Μουζάκη. Εξωστρεφείς ερμηνείες πλημμυρισμένες από το μπρίο της ερμηνεύτριας με αποκορύφωμα τη διονυσιακού οίστρου ερμηνεία του «Μπουφετζή» στο φινάλε με αυτοσχέδιους στίχους και με τη φωνητική συνοδεία μελών της ορχήστρας του Βασίλη Τσιτσάνη μαζί με τα ευτράπελα σχόλια της Νίνου για τους συνεργάτες της, αλλά και για τον μαγαζάτορα Τζίμη τον Χοντρό! 

Ιδού πώς περιγράφει την ιστορική αυτή ηχογράφηση ο Φίλιππος Δρακονταειδής στο οπισθόφυλλο του βινυλίου: «Το κέντρο Τζίμης ο Χοντρός καταστράφηκε από πυρκαγιά. Στη θέση του, στο τέλος της οδού Αχαρνών, βρίσκεται σήμερα το Πανόραμα. Στου Τζίμη του Χοντρού το μαγαζί τραγουδούσε με διαλείμματα, από το 1948 μέχρι το τέλος της ζωής της η Μαρίκα Νίνου.[…] Ετούτος ο δίσκος είναι αυτή ακριβώς η ζωντανή μαρτυρία που συμβαίνει να είναι και η μοναδική: πρόκειται για το συνηθισμένο πρόγραμμα μιας καθημερινής στα μέσα του 1955 στο κέντρο του Τζίμη του Χοντρού. Είναι η ηχογράφηση που έκαμε ερασιτέχνης θαμώνας του κέντρου μ’ ένα μαγνητόφωνο του καιρού εκείνου, έχοντας ακουμπήσει ένα μικρόφωνο κοντά στο πάλκο. Όλοι οι ήχοι είναι παρόντες: το σύνθημα της αρχής, το πέρασμα μιας μοτοσυκλέττας, οι παρεμβολές κι οι διακοπές των οργάνων, το σύνθημα του τέλους ("Ανοίχτε τα παράθυρα να φύγουν τα ντουμάνια…")».

Μαρίκα Νίνου: Αφιέρωμα (1977)

Πριν από μερικές ημέρες συμπληρώθηκαν 69 χρόνια από τον πρόωρο θάνατο της αρμενικής καταγωγής κορυφαίας ερμηνεύτριας του λαϊκού μας τραγουδιού Μαρίκας Νίνου, κατά κόσμον Ευαγγελίας Αταμιάν ή Νικολαΐδου, η οποία γεννήθηκε στον Καύκασο το 1919 (ή 1922), αλλά από μικρό παιδί βρέθηκε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε για πολλά χρόνια ως ακροβάτρια, πριν καταλήξει στο τραγούδι. Έφυγε από τη ζωή στις 23 Φεβρουαρίου 1957 έχοντας προλάβει σε λιγότερο από δέκα χρόνια που κράτησε ο τραγουδιστική της καριέρα να αποτυπώσει στις αυλακιές του γραμμοφώνου μερικές δεκάδες υπέροχων ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών, αρχικά του Γιώργου Μητσάκη και του Μανώλη Χιώτη, ενώ από το 1949 ξεκίνησε η θρυλική συνεργασία της με τον Βασίλη Τσιτσάνη που σημάδεψε αναξίτηλα το κλασικό λαϊκό μας τραγούδι.

Από τα πάμπολλα δισκογραφικά αφιερώματα στη σπουδαία αυτή ερμηνεύτρια επιλέγω σήμερα μια εξαιρετική συλλογή που κυκλοφόρησε το 1977 από την ΕΜΙ με ηχογραφήσεις της περιόδου 1949-1955. Περιλαμβάνονται δεκατρία τραγούδια, τα περισσότερα σε στίχους του Κώστα Μάνεση (1917-2002) που υπήρξε από τους πολυγραφότερους στιχουργούς που ανέδειξε το ελληνικό τραγούδι, ο οποίος κινήθηκε με την ίδια ευκολία ανάμεσα στο ελαφρό και το λαϊκό πεντάγραμμο, ενώ παράλληλα με τη δημοσιογραφική του ιδιότητα εξέδιδε τα μουσικά περιοδικά Το καινούργιο τραγούδι (1949-1955) και Μοντέρνο τραγούδι (1947-1975), στα οποία αρθρογραφούσε τακτικά ο ίδιος.

Στη συλλογή περιλαμβάνονται τραγούδια γνωστά ή λιγότερο γνωστά, τα περισσότερα πάντως πανέμορφα, όπως το ατμοσφαιρικό «Απόψε μες στο καπηλειό», αλλά και το υπέροχο «Η καρδιά σου θα γίνει χρυσή» του Βασίλη Τσιτσάνη, καθώς και τα πολυτραγουδισμένα «Η μικρή του καμηλιέρη» του Απόστολου Χατζηχρήστου, «Παλαμάκια» και «Θέλω στα μπουζούκια» του Γιώργου Μητσάκη. Αξιοπρόσεχτο το τελευταίο τραγούδι με τον ακραιφνώς φεμινιστικό τίτλο «Η γυναίκα που ψηφίζει» σε μουσική του Απόστολου Καλδάρα, γραμμένο την εποχή ακριβώς που θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες! Περιλαμβάνονται επίσης συνθέσεις του Γιάννη Παπαϊωάννου, του Στέλιου Κερομύτη και της ίδιας της Μαρίκας Νίνου.

Συλλογή: Ανατολικά Παράλια (1997)

Ολόκληρώνουμε το άτυπο μικρό μας αφιέρωμα στις αυθεντικές ρίζες του λαϊκού μας τραγουδιού με ένα ακόμη ιδιαίτερα ενδιαφέρον άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1997 με τίτλο «Ανατολικά παράλια» και το χαρακτηριστικό υπότιτλο «14 ανεκτίμητα τραγούδια». Πρόκειται για μια συλλογή τραγουδιών από τα μικρασιατικά παράλια (Σμύρνη και άλλες περιοχές), όπου είχε αναπτυχθεί σημαντικός μουσικός πολιτισμός πριν από την καταστροφή του 1922, η οποία ωστόσο αποτέλεσε και τον μεγάλο καταλύτη - μέσω της μεταλαμπάδευσης αυτού του ακμαίου πολιτισμού στην κυρίως Ελλάδα μετά τον βίαιο ξερριζωμό του μικρασιατικού ελληνισμού - στη διαμόρφωση του εγχώριου λαϊκού και ρεμπέτικου τραγουδιού. 

Όπως διαβάζουμε στο εσώφυλλο της έκδοσης «ο μουσικός πλούτος των ανατολικών παραλίων έχει τις ρίζες του στη μεγάλη βυζαντινή μουσική παράδοση, εκκλησιαστική και κοσμική...». Οι θησαυροί αυτού του πολιτισμού αποτέλεσαν αντικείμενο συστηματικής μελέτης πολλών μουσικολόγων και λαογράφων, οι οποίοι συχνά μετέφεραν το υλικό της εργασίας τους στη δισκογραφία, όπου βρίσκουμε πάμπολλες και κατά κανόνα άκρως ενδιαφέρουσες αναβιώσεις παλιών τραγουδιών με έγκυρες επανεκτελέσεις από σημαντικά ονόματα του νεότερου πενταγράμμου. 

Σ' αυτήν ακριβώς τη λογική κινείται και η παρούσα έκδοση που επιμελήθηκε ο συνθέτης και πιανίστας Γιώργος Θεοχαρόπουλος. Περιλαμβάνονται μερικά από τα γνωστότερα ελληνικά μικρασιατικά τραγούδια, τα περισσότερα ανώνυμων δημιουργών. Μεταξύ αυτών τα πολυτραγουδισμένα: «Η αγάπη είναι καρφίτσα», «Σ' το 'πα και σ' το ξαναλέω», «Προσφυγάκι», «Τα παιδιά της γειτονιάς σου», «Σε καινούργια βάρκα μπήκα», «Εγγλεζίτσα», «Δε σε θέλω πια» και πάνω απ' όλα το εξαίσιο «Τζιβαέρι». Το τραγούδι «Αραπίνα μου σκερτσόζα» φέρει την υπογραφή της θρυλικής Πολίτισσας ερμηνεύτριας Ρόζας Εσκενάζη (1897-1980), ενώ το «Προσφυγάκι» αποτελεί σύνθεση του εμβληματικού Σμυρνιού συνθέτη Βαγγέλη Παπάζογλου (1896-1943). Τραγουδούν: Χαρά Πομώνη, Γιώργος Μπαγιώκης, Μάρω Λύτρα, Γιώργος Κατσάρης, Βαγγέλης Μαρούλης, Αλεξάνδρα Μαμμάση, Διατσέντα Γονή και Γιώργος Τάμπασης. Η λιτή οργανική συνοδεία με παραδοσιακά ακουστικά όργανα (ούτι, βιολί, κανονάκι) μαζί με κιθάρα, κοντραμπάσο, κρουστά και πιάνο που ενορχήστρωσε ο Γιώργος Θεοχαρόπουλος αποτυπώνει με καθαρό τρόπο το γνήσιο πνεύμα του ανεκτίμητου αυτού υλικού. Το εξώφυλλο κοσμείται από ζωγραφικό πίνακα του Ιωσήφ Β. Χατζηπαυλή με τίτλο «Μπαλκόνι στη Μυτιλήνη».

Αποκριάτικα τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα (2018)

Παραμένοντας ακόμη στο αποκριάτικο κλίμα θα σταθούμε σήμερα σε μια ενδιαφέρουσα συλλογή ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών για την Αποκριά που εκδόθηκε από τη δισκογραφική εταιρεία Protasis με το λιτό τίτλο «Αποκριάτικα τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα».

Πρόκειται για μια συλλογή 17 παραδοσιακών τραγουδιών που διατρέχουν κάθε γωνιά της ελληνικής επικράτειας, στεριανής και νησιωτικής. Συγκεκριμένα, η συλλογή ξεκινά και κλείνει με δυο τραγούδια της Νάξου ανθολογημένα από το άλμπουμ «Μπροβάλετε στα δωμάτια ...να δείτε ξεφαντώματα» που εκδόθηκε το 2003. Ερμηνεύουν ο Νίκος Χατζόπουλος και ο Γιάννης Βιτζηλαίος με τη συμμετοχή του Συλλόγου Κορωνίδας Νάξου. Τα υπόλοιπα δεκαπέντε τραγούδια προέρχονται από περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως: Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρος και Στερεά Ελλάδα. Έχουμε επίσης κι ένα τραγούδι από την περιοχή Αλάτσατα της Σμύρνης. Από το αποκριάτικο έθιμο των «φανών» στην Κοζάνη έχουν επιλεγεί τρία χαρακτηριστικά παραδοσιακά τραγούδια με σκωπτικό περιεχόμενο που αποδίδονται με σόλο φωνή. Όλα τα τραγούδια ερμηνεύει ο Βαγγέλης Κώτσου με συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας. Το ευρηματικό χιούμορ ενίοτε διανθισμένο με τολμηρό λεξιλόγιο που είναι αποδεκτό για την περίσταση χαρακτηρίζει πολλά από τα διασκεδαστικά αυτά τραγούδια. 

Διευκρινίζω ότι η συγκεκριμένη έκδοση διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (σε άγνωστο χρόνο), αν και το 2018 επανεκδόθηκε από την Protasis αυτούσια η συλλογή με τα δεκαπέντε τραγούδια που ερμηνεύει ο Βαγγέλης Κώτσος (αφαιρέθηκαν δηλαδή τα δυο ναξιώτικα τραγούδια) με νέο τίτλο «Τούτες οι μέρες το 'χουνε» με επιμέλεια παραγωγής από τον έγκυρο λαογράφο Γιώργο Λεκάκη. Η έκδοση αυτή διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Ριζοσπάστης.

Ελληνική Ραδιοφωνία: Κομφετί από παλιές Αποκριές (1962/2006)

Για τη σημερινή γιορτή της Αποκριάς έχω διαλέξει ένα ιστορικό ντοκουμένο από ηχογράφηση αποκριάτικης επιθεώρησης που μετέδωσε η Ελληνική Ραδιοφωνία, η οποία περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

Τίτλος της συγκεκριμένης εκπομπής: «Κομφετί από παλιές Αποκριές». «Κομφετί» είναι ο χαρτοπόλεμος, χαρακτηριστικό στοιχείο της δυτικής αποκριάτικης παράδοσης που πέρασε και στην ελληνική Αποκριά. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ανθολόγημα από παλιά έμμετρα αποκριάτικα νούμερα που φέρουν την υπογραφή του Τίμου Μωραϊτίνη (1875-1952) και του Αντώνη Βώττη (1890-1970). Ο Τίμος Μωραϊτίνης υπήρξε εμβληματική μορφή της προπολεμικής αθηναϊκής επιθεώρησης, εμπνευσμένος κωμωδιογράφος, ποιητής, αλλά και χρονογράφος. Ο Αντώνης Βώττης ήταν μουσικός και τραγουδοποιός, πιανίστας και ποιητής στενά συνεργαζόμενος με την επίσης αξιολογη τραγουδοποιό σύζυγό του Λόλα Βώττη.  

Το συγκεκριμένο ηχογράφημα μεταδόθηκε το 1962 και τους παλιούς ηθοποιούς αντικατέστησαν ηθοποιοί της νεότερης γενιάς και συγκεκριμένα οι: Άννα και Μαρία Καλουτά, Κώστας Βουτσάς, Γιώργος Γαβριηλίδης, Γιάννης Αποστολίδης, Τζένη Τσακίρη, Καίτη Ντιριντάουα, Αλέκος Λειβαδίτης, Πέτρος Κυριακός και άλλοι. Παρουσιαστές του προγράμματος οι ηθοποιοί Αγνή Βλάχου (κομέρ) και Βασίλης Ανδρεόπουλος (κομπέρ). Τη ραδιοσκηνοθεσία επιμελήθηκε ο Γιώργος Θεοδοσιάδης. Εύθυμοι διάλογοι σε έμμετρη μορφή ανάμικτοι με νοσταλγικά τραγούδια της παλιάς Αθήνας. Την Ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας διευθύνει ο συνθέτης και μαέστρος Ιωσήφ Ριτσιάρδης. Τραγουδούν η Ζωή Μάγγου και το ντουέτο Μουζάς-Λιγνός. Συμμετέχει επίσης η Χορωδία της Αθηναϊκής Καντάτας με συνοδεία μαντολινάτας που διευθύνει ο Νίκος Τσιλίφης.

Τακίμ: Πρώτος δίσκος (2005)

Μιας και τελευταία το ενδιαφέρον μας περιστρέφεται γύρω από οργανικά σχήματα που υπηρετούν τις ρίζες του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού, ευκαιρία είναι να σταθούμε σε ένα ακόμη οργανικό και φωνητικό σύνολο που εντοπίζει το ενδιαφέρον του στην πλούσια μουσική παράδοση της Ανατολικής Μεσογείου με επίκεντρο το Μικρασιατικό χώρο και τις ανατολικότερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας (κυρίως τη Θράκη) και των Βαλκανίων. 

Ο λόγος λοιπόν για το παραδοσιακό οργανικό σύνολο Τακίμ που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 2001 από οκτώ δεξιοτέχνες παραδοσιακών οργάνων, οι οποίοι προσπαθούν να φωτίσουν λησμονημένα κυρίως παραδοσιακά θέματα που συνδέουν τους πολιτισμούς αυτών των περιοχών. Η ονομασία του σχήματος αναφέρεται στην τουρκική λέξη «τακίμ» ή «τακίμι» που κυριολεκτικά δηλώνει σύνολο αντικειμένων ή εργαλείων για κοινό σκοπό και μεταφορικά το ταίρι, το ζευγάρι, σηματοδώντας εν προκειμένω την προσπάθεια γεφύρωσης των όμορων λαών (Ελλάδα, Βαλκάνια, Τουρκία) και της παράδοσής τους. 

Το συγκρότημα έχει δυναμική δραστηριότητα εδώ και χρόνια με πολλές ζωντανές εμφανίσεις και συμπράξεις με γνωστούς καλλιτέχνες, όπως ο Χρόνης Αηδονίδης, η Δήμητρα Γαλάνη, η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ο Νίκος Ξυδάκης, η Ευανθία Ρεμπούτσικα και η Γλυκερία. Τα οκτώ ιδρυτικά μέλη του συγκροτήματος είναι οι: Θωμάς Κωνσταντίνου (ούτι, τραγούδι), Αλέξανδρος Αρκαδόπουλος (κλαρίνο, καβάλ, φλάουτο), Πάνος Δημητρακόπουλος (κανονάκι), Γιώργος Μαρινάκης (βιολί, τραγούδι), Γιάννης Πλαγιαννάκος (μπάσο, τραγούδι), Κώστας Μερετάκης (νταραμπούκα, μπεντίρ, ρεκ, νταούλι, τραγούδι), Δημήτρης Εμμανουήλ (νταραμπούκα, μπεντίρ, ρεκ, ντέφι) και Αντώνης Πρίφτης (κιθάρα). Όλοι μαζί με τον Παντελή Θαλασσινό ως παραγωγό συνεργάστηκαν για την ηχογράφηση του πρώτου δίσκου τους με τίτλο το όνομά τους που κυκλοφόρησε το 2005 από την ΜΒΙ. Ένα γενναιόδωρο άλμπουμ με 18 θέματα που αποδίδονται στα ελληνικά ή τουρκικά. Μάλιστα σε δυο τουρκικά τραγούδια συμπράττει η σπουδαία Τουρκάλα ερμηνεύτρια Eda Karaytug, η οποία γεννήθηκε στα Άδανα το 1967 και αφιέρωσε τη ζωή της στο χορωδιακό τραγούδι, ενώ το 2020 συμμετείχε στο άλμπουμ «Synergia» με παραδοσιακό υλικό της Κύπρου από εκπροσώπους και των δύο κοινοτήτων.

Ο παραγωγός του δίσκου Παντελής Θαλασσινός και ο Δημήτρης Γάσιας συμμετέχουν στα φωνητικά του τραγουδιού «Χανουμάκια». Σημειώνω, τέλος, ότι το συγκρότημα επανήλθε στο στούντιο δέκα χρόνια αργότερα (2015) με ένα δεύτερο άλμπουμ που φέρει και πάλι για τίτλο το όνομά τους.

Ραστ: Ζωντανές ηχογραφήσεις (2009)

Το 2009, πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία της πρώτης του δουλειάς με ηχογραφήσεις στο στούντιο, το κουαρτέτο μπουζουκιών Ραστ, αποτελούμενο από τους αξιόλογους σολίστες του μπουζουκιού Γιώργο Αλτή, Θανάση Βασιλά, Νίκο Κατσίκη και Παντελή Κωνσταντινίδη, γιορτάζοντας τα δέκα χρόνια από την ίδρυσή του παρουσίασε τη δεύτερη και τελευταία δισκογραφική του δουλειά αποκλειστικά με ζωντανές ηχογραφήσεις που καταγράφησκαν σε διάφορες ζωντανές εμφανίσεις του σχήματος κατά το διάστημα 2000-2006 σε δυο μουσικές σκηνές, πρώτα στο Τσάι στη Σαχάρα και στη συνέχεια στο Χαμάμ.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει συνολικά είκοσι ηχογραφήσεις από αυθεντικές εγγραφές με τις όποιες τεχνικές ατέλειες μπορεί να υπάρχουν, οι οποίες ωστόσο αναπληρώνονται και με το παραπάνω από τη γνησιότητα του αποτελέσματος με τη φυσικότητα της ζωντανής ερμηνείας. Εξαιρετικά ενδιαφέρον πάντως υλικό, με ετερογενή χαρακτηριστικά ως προς την προέλευσή του και συγχρόνως ομογενοποιημένο από την ερμηνεία του συγκροτήματος, καθώς απλώνεται από τον Νίνο Ρότα και την εμβληματική μουσική του για την ταινία «Νονός», αλλά και έναν παραδοσιακό ουγγρικό χορό («Czardas»), μέχρι τον μεγάλο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Γιώργο Τσιμπίδη (1927-2003) με σημαντικούς ενδιάμεσους σταθμούς στον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Μανώλη Χιώτη, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Μίμη Πλέσσα και τον πρόωρα χαμένο μέγιστο μπουζουξή Χάρη Λεμονόπουλο (1923-1975).

Το υλικό, όπως πάντα, είναι κατάλληλα διασκευασμένο σε οργανική μορφή για τέσσερα μπουζούκια, ενώ τα δύο εμβόλιμα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και ο Κοσμάς Κοκκόλης. Φροντισμένη και καλαίσθητη έκδοση με πλούσια εικονογράφηση από τον Αντώνη Καπίρη κι ένα ενδιαφέρον επεξηγηματικό σημείωμα στο εσώκλειστο φυλλάδιο από τον έγκυρο μουσικό παραγωγό Γιώργο Τσάμπρα. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ένα έξυπνο επιγραμματικό σημείωμα στο εσώφυλλο με την ακριστιχίδα ΕΡΑΣΤΕΣ (παίζει με τη λέξη Ραστ) που σχηματίζεται από τις φράσεις: «Έφτασε και το δεύτερο πέντε χρόνια μετά...| Ραστώμη γαρ. | Αλλά έτσι είναι... | Στο τέλος τα καταφέρνετε. | Το καλό πράμα άργησε αλλά | Είναι μπουζουκοκεντρικό και... | Στοχευμένο, όπως επιβάλλεται άλλωστε...».