Νίκος Γούναρης: Αξέχαστη εποχή (1982)

Συμπληρώνονται σήμερα 111 χρόνια από τη γέννηση του θρυλικού τροβαδούρου της δεκαετίας του '50, του Νίκου Γούναρη, ο οποίος ήρθε στον κόσμο στις 3 Μαρτίου 1915 στη Ζαγορά του Πηλίου, ενώ έφυγε πολύ νωρίς από τη ζωή τον Μάιο του 1965 στα 50 μόλις χρόνια του. Πρωτοεμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του '30 στο χώρο του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, ενώ στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. 

Μετά τον Εμφύλιο η παρουσία του στο ελληνικό πεντάγραμμο κατά τη δεκαετία του '50 ήταν θριαμβευτική, έτσι που ο Βασίλης Τσιτσάνης έφτασε να δηλώνει ότι όσο υπήρχε ο Γούναρης, το λαϊκό τραγούδι δε θα σήκωνε ποτέ κεφάλι! Είναι αλήθεια πάντως ότι ο Νίκος Γούναρης δεν ήταν περιχαρακωμένος στο χώρο αποκλειστικά του είδους που τον ανέδειξε, αλλά συχνά περνούσε τα άτυπα αυτά όρια ερμηνεύοντας μόνος του ή σε συνεργασία με το Τρίο Μπελκάντο ένα ευρύ ρεπερτόριο που συχνά αγκάλιαζε ακόμη και το λαϊκό («αρχοντορεμπέτικο»), αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ παράλληλα συνέθετε και τα δικά του τραγούδια πλημμυρισμένα από μελωδικά χρώματα, αλλά και συχνές εξωστρεφείς στιγμές με χιούμορ και περιπαικτική διάθεση.

Το 1982 η Columbia ανέσυρε από το αρχείο της μερικές από τις εμβληματικές ηχογραφήσεις του μεγάλου τροβαδούρου κι έδωσε στην κυκλοφορία ένα διπλό άλμπουμ με 28 τραγούδια υπό τον τίτλο «Αξέχαστη εποχή». Όλα τα τραγούδια προέρχονται φυσικά από δίσκους γραμμοφώνου που είχαν πρωτοκυκλοφορήσει κατά τη δεκαετία του '50 στις 78 στροφές. Τα περισσότερα έχουν δική του μουσική με στίχους δικούς του ή άλλων σημαντικών στιχουργών της εποχής, όπως ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ο Κώστας Κοφινιώτης, ο Θάνος Σοφός και άλλοι. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ, του Αιμίλιου Σαββίδη, του Αλέκου Παναγιωτόπουλου και άλλων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν μερικές αλησμόνητες νοσταλγικές στιγμές, όπως: «Ένα βράδυ που 'βρεχε», «Γύρνα πάλι αγάπη μου», «Τρία χρόνια περάσανε», «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα», «Άρχισαν τα όργανα», «Αυτός ο άλλος», «Πού να 'σαι τώρα αγαπημένη», «Τώρα που σε γνώρισα», με τη ζεστή κι εκφραστική φωνή του μεγάλου ερμηνευτή να σφραγίζει ανεξίτηλα τα υπέροχα αυτά τραγούδια. 

Σημειώνω ότι η πρώτη ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου περιορίστηκε σε ένα ψηφιακό δίσκο με την ανάλογη όμως περικοπή μέρους του αρχικού υλικού κατά έξι τραγούδια, ενώ το 2004 αποκαταστάθηκε πλήρως το αρχικό υλικό με την έκδοση διπλού ψηφιακού δίσκου.

Μαρίκα Νίνου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1984)

Στο πλαίσιο της σημαντικής δισκογραφικής σειράς "Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου" της MINOS-EMI κυκλοφόρησε το 1984 με τον αριθμό 19 ένα άλμπουμ με αυθεντικές εκτελέσεις ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών με τη φωνή της κορυφαίας ερμηνεύτριας Μαρίκα Νίνου από ηχογραφήσεις για δίσκους γραμμοφώνου που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1950-1955, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά και το συνολικό χρόνο της σύντομης καριέρας της στο ελληνικό λαϊκό πεντάγραμμο.

Η συλλογή περιλαμβάνει 16 τραγούδια με τον Βασίλη Τσιτσάνη φυσικά να κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά συνολικά συνθέσεις, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα υπέροχα «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα» (τραγούδι του 1954 που λέγεται πως γράφτηκε τη στιγμή που είχε δρομολογηθεί η διάλυση της παράνομης ερωτικής της σχέσης με τον συνθέτη λίγο πριν αναχωρήσει για την Αμερική) και «Γεννήθηκα για να πονώ» στη συγκλονιστικότερη ίσως ερμηνεία που μας έδωσε σ' ολόκληρη την καριέρα της. Δυο τραγούδια υπογράφει ο Γεράσιμος Κλουβάτος που αποδίδονται με τη συνοδεία της λαϊκής ορχήστρας του Σπύρου Περιστέρη, κι από ένα τραγούδι ο Κώστας Καπλάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Στέλιος Χρυσίνης και η ίδια η Μαρίκα Νίνου. 

Στο άλμπουμ περιλαμβάνονται επίσης και τρία ακόμη τραγούδια με ειδικότερο ενδιαφέρον, αφού τα δύο από αυτά προέρχονται από το είδος του λεγόμενου «αρχοντορεμπέτικου» («Η ταμπακιέρα», «Λόγια ανταλλάξαμε βαριά») με μουσική του Ιωσήφ Ριτσιάρδη και του Τώνη Μαρούδα, ενώ το τρίτο είναι το εμβληματικό «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» του Μάνου Χατζιδάκι από την ταινία «Στέλλα» (1955) σε άλλη μια συγκλονιστική ερμηνευτική στιγμή της Μαρίκας Νίνου. Σημειώνω ότι τα τραγούδια του Καπλάνη, του Χιώτη και του Χρυσίνη είναι ηχογραφημένα στην Αμερική, ενώ στο τραγούδι «Οι γυναίκες κρατάνε τα κλειδιά» μαζί με τη Νίνου τραγουδά ο Πάνος Γαβαλάς.

Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού (1977)

Από το 1949 χρονολογείται η μοιραία συνάντηση της Μαρίκας Νίνου με τον Βασίλη Τσιτσάνη, μια συνάντηση που σημάδεψε την καλλιτεχνική και προσωπική ζωή των δύο, αλλά και του ελληνικού τραγουδιού που εμπλουτίστηκε με μερικές δεκάδες υπέροχων τραγουδιών που έγιναν εμβληματικά χάρις στην βαθιά αισθαντική κι εκφραστική ερμηνεία που αξιώθηκαν από αυτή τη μεγάλη φωνή. Ο βασικός χώρος όπου εμφανίζονταν επί σειρά ετών οι δυο συνεργάτες ήταν το ιστορικό μαγαζί του Τζίμη του Χοντρού (Δημήτρη Μάρκου), το οποίο βρισκόταν στην οδό Αχαρνών κοντά στην πλατεία Βικτωρίας, όπου είχε αφήσει εποχή λίγο νωρίτερα η μικρασιάτισσα ερμηνεύτρια Σεβάς Χανούμ. 

Από την εποχή λοιπόν των εμφανίσεων του καλλιτεχνικού ζεύγους στο συγκεκριμένο μαγαζί διαζώζονται κάποιες ζωντανές ηχογραφήσεις που πιθανότατα πραγματοποιήθηκαν το 1955 με απλό μαγνητόφωνο της εποχής από πελάτη του μαγαζιού κι εκδόθηκαν σε δίσκο βινυλίου μόλις το 1977 και μάλιστα με τη μουσική επιμέλεια του Σταύρου Ξαρχάκου. Το άλμπουμ «Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού» περιλαμβάνει ένδεκα κλασικά ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια γραμμένα κατά το διάστημα 1950-1952. Έξι τραγούδια έχουν μουσική του Βασίλη Τσιτσάνη, δύο του Γιώργου Μητσάκη κι ένα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Περιλαμβάνεται επίσης ένας τουρκόφωνος αμανές και το πολυτραγουδισμένο αρχοντορεμπέτικο «Το μονοπάτι» του Γιώργου Μουζάκη. Εξωστρεφείς ερμηνείες πλημμυρισμένες από το μπρίο της ερμηνεύτριας με αποκορύφωμα τη διονυσιακού οίστρου ερμηνεία του «Μπουφετζή» στο φινάλε με αυτοσχέδιους στίχους και με τη φωνητική συνοδεία μελών της ορχήστρας του Βασίλη Τσιτσάνη μαζί με τα ευτράπελα σχόλια της Νίνου για τους συνεργάτες της, αλλά και για τον μαγαζάτορα Τζίμη τον Χοντρό! 

Ιδού πώς περιγράφει την ιστορική αυτή ηχογράφηση ο Φίλιππος Δρακονταειδής στο οπισθόφυλλο του βινυλίου: «Το κέντρο Τζίμης ο Χοντρός καταστράφηκε από πυρκαγιά. Στη θέση του, στο τέλος της οδού Αχαρνών, βρίσκεται σήμερα το Πανόραμα. Στου Τζίμη του Χοντρού το μαγαζί τραγουδούσε με διαλείμματα, από το 1948 μέχρι το τέλος της ζωής της η Μαρίκα Νίνου.[…] Ετούτος ο δίσκος είναι αυτή ακριβώς η ζωντανή μαρτυρία που συμβαίνει να είναι και η μοναδική: πρόκειται για το συνηθισμένο πρόγραμμα μιας καθημερινής στα μέσα του 1955 στο κέντρο του Τζίμη του Χοντρού. Είναι η ηχογράφηση που έκαμε ερασιτέχνης θαμώνας του κέντρου μ’ ένα μαγνητόφωνο του καιρού εκείνου, έχοντας ακουμπήσει ένα μικρόφωνο κοντά στο πάλκο. Όλοι οι ήχοι είναι παρόντες: το σύνθημα της αρχής, το πέρασμα μιας μοτοσυκλέττας, οι παρεμβολές κι οι διακοπές των οργάνων, το σύνθημα του τέλους ("Ανοίχτε τα παράθυρα να φύγουν τα ντουμάνια…")».