Δούκισσα: Το ξεκίνημα (Ηχογραφήσεις 1957-1963)

Σαν σήμερα πριν από 16 χρόνια, στις 30 Σεπτεμβρίου 2010, έφυγε από τη ζωή η σπουδαία λαϊκή ερμηνεύτρια Δούκισσα (πλήρες όνομα Δούκισσα Φωταρά), η οποία γεννήθηκε στον Πειραιά το 1941, πρωτοβγήκε στο πάλκο ως χορεύτρια μόλις 12 χρονών και υπηρέτησε το λαϊκό τραγούδι επί τέσσερις δεκαετίες γνωρίζοντας στη μακρόχρονη πορείας της πολλές μεγάλες επιτυχίες, κυρίως μετά τα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν στράφηκε οριστικά προς ένα είδος εύπεπτου τραγουδιού της μεγάλης νυχτερινής πίστας.

Η πρώτη δισκογραφική καταγραφή της φωνής της ανατρέχει στο πολύ μακρινό 1957, όταν ηχογράφησε για δίσκο 78 στροφών το πρώτο της τραγούδι («Με την κοπέλα π' αγαπώ») σε μουσική του Στέλιου Χρυσίνη. Συνέχισε με το ίδιο ρεπερτόριο ως τα μέσα της δεκαετίας του '60, όταν η συνάντησή της με τον Γιάννη Μαρκόπουλο θα της δώσει την πρώτη μεγάλη ευκαιρία να αναδείξει τα σπουδαία ερμηνευτικά της προσόντα με τραγούδια, όπως: «Στα μάτια σου γεννήθηκαν», «Κόκκινα χείλη φίλησα», «Τα παλικάρια», «Τι να πω και τι να κάνω». Ακολούθησαν σημαντικές συνεργασίες με πολλούς άλλους συνθέτες και κυρίως με τον Γιώργο Ζαμπέτα που της απέφεραν και αξιόλογες εμπορικές επιτυχίες («Πού πας χωρίς αγάπη», «Η μοντέρνα η Αθήνα», «Παιδικά μου όνειρα»), αλλά και με τον Τόλη Βοσκόπουλο («Οι αναμνήσεις»), με τον οποίο συμπορεύτηκε για κάμποσα χρόνια και ως ηθοποιός συμπρωταγωνιστώντας δίπλα του σε μια σειρά μελό ταινιών της εποχής (1966-1970), ενώ από το 1969 άρχισε να παρουσιάζει και προσωπικούς πλέον δίσκους 33 στροφών.

Το αφιέρωμά μας στη Δούκισσα θα ξεκινήσει με τις πρώτες της ηχογραφήσεις για τις 78 και 45 στροφές που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1957-1963, τραγούδια σε καθαρόαιμο λαϊκό ύφος από τους εκλεκτότερους μάστορες του είδους. Ηχογραφώντας 2-3 ζεύγη τραγουδιών το χρόνο υπολογίζονται γύρω στα 30 τα πρώτα αυτά σκόρπια τραγούδια της Δούκισσας, τα οποία παραμένουν σχεδόν άγνωστα στο ευρύτερο κοινό και φυσικά είναι πλέον δυσεύρετα. Ευτυχώς η Columbia φρόντισε να μας διασώσει τα μισά σχεδόν από αυτά σε ένα συγκεντρωτικό άλμπουμ με 14 τραγούδια που κυκλοφόρησε το 1985 με τίτλο: «25 Χρόνια Δούκισσα» και υπότιτλο: «Οι μεγαλύτερες επιτυχίες». Μικρή σημασία έχει να πούμε ότι οι τίτλοι αυτοί δεν ανταποκρίνονται και τόσο στην ιστορική πραγματικότητα, αφού το υλικό χρονολογείται μερικά χρόνια πιο πίσω από το όριο που θέτει ο τίτλος (1960) και ασφαλώς δεν πρόκειται για «επιτυχίες» με την έννοια του εμπορικού αντικρίσματος, αλλά για απλά λαϊκά τραγούδια που αποτέλεσαν ωστόσο τις πρώτες βάσεις της μεγάλης καριέρας που ακολούθησε, έστω κι αν τα ίδια έχουν πλέον ξεχαστεί. 

Η συλλογή λοιπόν μας διασώζει αρκετές από τις πρώτες πρώτες ηχογραφήσεις της έφηβης ακόμη ερμηνεύτριας, όπως το πρώτο της τραγούδι που προαναφέραμε («Με την κοπέλα π' αγαπώ») του Στέλιου Χρυσίνη ηχογραφημένο το 1957. Το 1958 συνεργάστηκε με τον Μανώλη Χιώτη στη δεύτερη εκτέλεση των τραγουδιών «Σβήσε τη φλόγα» και «Απότομα», ενώ την ίδια χρονιά τραγούδησε Γιώργο Μητσάκη («Οι άντρες»), Απόστολο Καλδάρα («Αχ, βρε φτώχεια κακομοίρα»), αλλά και Άκη Πάνου («Μια βραδιά καταραμένη»). Το άλμπουμ περιλαμβάνει επίσης τραγούδια του Απόστολου Χατζηχρήστου, του Θόδωρου Δερβενιώτη, του Στέλιου Μακρυδάκη, του Παναγιώτη Πετσά, του Γιάννη Καραμπεσίνη, του Βασίλη Καραπατάκη, του Τόλη Εσδρά και του Γιώργου Μουφλουζέλη. Σε κάποια τραγούδια συνοδεύουν στα φωνητικά ο Μανώλης Χιώτης και ο Χρηστάκης.

Φωνές μέσα από το χρόνο (1990)

Στη χθεσινή παρουσίαση του δίσκου «Ο δρόμος για τη Σελένα» (2008) που είναι αφιερωμένος στην Έλλη Αλεξίου έγινε αναφορά και σε άλλες δισκογραφικές εκδόσεις που συνδέονται με τη σπουδαία αυτή πεζογράφο μας. Σε μία από αυτές  θα σταθούμε σήμερα που κυκλοφόρησε λίγο μετά το θάνατό της με τίτλο «Φωνές μέσα από το χρόνο».

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα σημαντικό ηχητικό ντοκουμέντο απλωμένο σε τρεις αναλογικούς δίσκους στην αρχική έκδοση του 1990, οι οποίοι περιορίστηκαν σε δύο ψηφιακούς στη μεταγενέστερη επανέκδοσή του. Στη ευρεία αυτή λοιπόν έκδοση καταγράφονται αυθεντικές φωνές σημαντικών προσωπικοτήτων της νεότερης Ελλάδας από διάφορους χώρους δραστηριότητας, όπως η ποίηση και η πεζογραφία, αλλά και ο καλλιτεχνικός χώρος και ο χώρος της πολιτικής. Την επιμέλεια της έκδοσης και την παρουσίαση του πολύτιμου αρχειακού υλικού που περιλαμβάνει επωμίστηκε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Λαζογιώργος Ελληνικός (1940-2005) συνεισφέροντας μάλιστα και από το προσωπικό του αρχείο. Στην εισαγωγή του δίσκου δίνει ο ίδιος κάποιες εξηγήσεις για το διάβημά του σημειώνοντας μεταξύ άλλων:

«Είναι κρίμα που δεν έχουμε Εθνικό Αρχείο Φωνών. Κι ο ερευνητής, ο μελετητής, ο κριτικός, ο μαθητής, αλλά και ο απλός πολίτης ακόμα, που θα 'θελαν ν' ακούσουν τη φωνή κάποιας προσωπικότητας και να βρεθούν έτσι πιο κοντά μ' ένα μεγάλο του πνεύματος, της τέχνης ή της πολιτικής δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα (...) Ένα ελάχιστο μέρος από αυτή την έλλειψη έρχεται να καλύψει η έκδοση αυτού του δίσκου. Πρόκειται για φωνές Ελλήνων που αγάπησαν τον τόπο μας, το πνεύμα και τον πολιτισμό του κι αγωνίστηκαν για να προσθέσουν κι αυτοί ένα ακόμα λιθαράκι στο οιοδόμημα του νεοελληνικού πολιτισμού...».

Συνολικά 38 φωνές μεγάλων προσωπικοτήτων διασώζει η συγκεκριμένη έκδοση. Ανάμεσά τους εκλεκτοί εκπρόσωποι της λογοτεχνίας μας, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Κώστας Βάρναλης, ο Στράτης Μυριβήλης, ο Ηλίας Βενέζης, ο Φώτης Κόντογλου, ο Άγγελος Τερζάκης, η Μυρτιώτισσα, η Ελένη Ουράνη (Άλκης Θρύλος), η Ρίτα Μπούμη-Παπά και φυσικά η Έλλη Αλεξίου. Ακούγεται επίσης η Εύα Πάλμερ-Σικελιανού, πρώτη σύζυγος του Άγγελου Σικελιανού. Έχουμε επίσης τις φωνές της μεγάλου χορογράφου Δώρας Στράτου, της θρυλικής ερμηνεύτριας Σοφίας Βέμπο και του κορυφαίου πολιτικού Ελευθέριου Βενιζέλου.

Οι περισσότερες από τις καταγραφές αυτές είναι παρμένες από σπάνιες συνεντεύξεις που παραχώρησαν κατά καιρούς οι ίδιοι οι ανθολογούμενοι στον Δημήτρη Λαζογιώργο Ελληνικό, ο οποίος παράλληλα συγκέντρωσε ανάλογο υλικό και από το οικείο περιβάλλον άλλων προσωπικοτήτων που δεν τις πρόλαβε ο ίδιος εν ζωή.

Έλλη Αλεξίου: Ο δρόμος για τη Σελένα (2008)

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1988 έφυγε από τη ζωή η γεννημένη στο Ηράκλειο σημαντική μας πεζογράφος, δημοσιογράφος και παιδαγωγός Έλλη Αλεξίου (1894-1988), αδελφή της ποιήτριας Γαλάτειας Αλεξίου-Καζαντζάκη (πρώτης συζύγου του Νίκου Καζαντζάκη), αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης και της Αριστεράς και θεία του ροκ τραγουδοποιού Παύλου Σιδηρόπουλου. Το πρώτο της συγγραφικό πόνημα ήταν η συλλογή διηγημάτων «Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή» (1931), ενώ το 1934 εκδόθηκε ένα από τα γνωστότερα βιβλία της, το μυθιστόρημα «Γ' Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον», και το 1980 έκλεισε ο δημιουργικός της κύκλος με το αυτοβιογραφικό αφήγημα «Βασιλική δρυς».

Το 1966 η Έλλη Αλεξίου εξέδωσε το έργο «Για να γίνει μεγάλος», ένα είδος βιογραφίας του Νίκου Καζαντζάκη. Στο κείμενο λοιπόν αυτό βασίστηκε η μουσική εργασία του Δημήτρη Σφακιανάκη που κυκλοφόρησε το 2008 με τη χορηγεία του Πολιτιστικού Συλλόγου «Κράσι», μιας γραφικής κοινότητας του νομού Ηρακλείου στα ριζά του όρους Σελένα. Τίτλος του έργου: «Ο δρόμος για τη Σελένα». Το έργο περιγράφεται ως «Μουσικά σχόλια σε κείμενα της Έλλης Αλεξίου για κρητική λύρα, πιάνο και χορωδία». Πρόκειται για ένα είδος αφηγηματικής καντάτας με μουσική συνοδεία και μελοποιημένα ποιήματα γραμμένα από διάφορους ποιητές της ίδιας εποχής με τη συγγραφέα, όπως ο Κώστας Βάρναλης, ο Μάρκος Αυγέρης, ο Νίκος Καζαντζάκης, η Γαλάτεια Καζαντζάκη και ο παλιός ηρακλειώτης ποιητής Λευτέρης Αλεξίου μαζί με στίχους από δημοτικά λιανοτράγουδα. 

Τα πεζά μέρη του έργου διαβάζει η συγγραφέας Στέλλα Παλαιολόγου, ενώ τα τραγούδια αποδίδει η 17μελής χορωδία Ομάδα Χρόες του Ηρακλείου, μέλη της οποίας (Βιβή Σακαβέλη, Μανόλης Ψυχογιός, Μαρία Φανουράκη) αποδίδουν τα σολιστικά μέρη. Κρητική λύρα παίζει ο Άρης Κορνελάκης και πιάνο ο συνθέτης. Αξιοσημείωτο είναι ότι το έργο ξαναπαρουσιάστηκε ζωντανά στο κοινό του Ηρακλείου σε μορφή παράστασης με τίτλο «Επιστροφή στη Σελένα» μόλις τον περασμένο Αύγουστο στο χώρο του Ιστορικού Μουσείου του Ηρακλείου. 

Κλείνοντας, να επισημάνουμε ότι η έκδοση αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη μοναδική μουσική δισκογραφική παρουσία της σπουδαίας συγγραφέως πέραν της απλής καταγραφής της φωνής της σε δύο παλιότερες εκδόσεις, το άλμπουμ «Φωνές της λογοτεχνίας, αρ.2» (1985) και το μεταθανάτιο άλμπουμ «Φωνές μέσα από το χρόνο» (1990).

Κώστας Τουρνάς: Τραγούδια για φίλους (1995)

Ο Κώστας Τουρνάς στάθηκε πάντα γενναιόδωρος με τους συναδέλφους του και δε δίσταζε από την αρχή της καριέρας του να προσφέρει συνθέσεις και σε άλλους ερμηνευτές και μάλιστα τραγούδια που πολλές φορές είχαν τα εχέγγυα του σουξέ χαρίζοντας σημαντικές εμπορικές επιτυχίες σε συναδέλφους του, όπως η Ελπίδα, η Χριστιάνα, η Αγνή και άλλοι.

Κι ακριβώς αυτή την παράλληλη δισκογραφία του Κώστα Τουρνά αποτυπώνει το αναδρομικό άλμπουμ «Τραγούδια για φίλους» που εξέδωσε η Polydor το 1995 σε αναλογική και ψηφιακή μορφή συγκεντρώνοντας δεκαοκτώ χαρακτηριστικές στιγμές αυτής της κατηγορίας που καλύπτουν τις δεκαετίες του '70 και '80 και συγκεκριμένα το διάστημα 1974-1987. Οι παλιότερες είναι από το 1974, τη χρονιά που ο ίδιος μας έδωσε το σημαντικότερο προσωπικό του άλμπουμ («Κυρίες και κύριοι»), όταν υπέγραψε και κάποιες συνθέσεις για τη Μαρίνα στο δίσκο της «Να 'μουν αητός», τον Πασχάλη στο δίσκο «Το τραγούδι μου» και τον Robert Williams, παλιό του συνοδοιπόρο από τα χρόνια των Poll, στον ομώνυμο δίσκο του. Την επόμενη χρονιά συνεργάστηκε με τη Μαριάννα Τόλη στο άλμπουμ «Πάμε για δουλειά», ενώ μερικά χρόνια αργότερα ήρθε η σειρά της Ελπίδας, με την οποία συνεργάστηκε κατά την τριετία 1979-1981 σε τρία διαφορετικά άλμπουμ («Αγαπημένη», «Τα ωραιότερα τραγούδια μου», «Για την Ελπίδα»). Το 1980 έδωσε τραγούδια στη Χριστιάνα στο άλμπουμ «Τι να μας κάνει η νύχτα», για να κλείσει αυτός ο κύκλος το 1987 με την Αγνή και το προσωπικό της άλμπουμ «Σαν νυχτερινό πέρασμα». Αξιοσημείωτα είναι επίσης δυο όμορφα φωνητικά ντουέτα του ίδιου με την Τάνια Τσανακλίδου και την Τυνήσια ερμηνεύτρια Moreira στο άλμπουμ «Κλισέ» (1986).

Κώστας Τουρνάς: Χωρίς λόγια (1981)

Το ξεκίνημα της δεκαετίας του '80 βρίσκει τον Κώστα Τουρνά στην πλήρη ωριμότητά του και ήδη με σημαντική μουσική παρακαταθήκη από την πρώτη συμπληρωμένη δεκαετία του στο ελληνικό τραγούδι. Την ίδια εποχή μάλιστα αρχίζει να διευρύνει τον κύκλο συνεργασιών του λειτουργώντας κι ο ίδιος ως τροφοδότης του προσωπικού ρεπερτορίου άλλων ερμηνευτών, πρώτα της Χριστιάνας κι αμέσως μετά της Ελπίδας, μια τάση που τα επόμενα χρόνια θα διερυνθεί ακόμη περισσότερο.

Η καινούργια δεκαετία λοιπόν ξεκινάει με τις πιο αισιόδοξες προοπτικές για τον καλό τραγουδοποιό, ο οποίος μάλιστα θέλησε να ρίξει μια τελευταία ματιά πίσω του κι αποφάσισε να συγκεντρώσει μερικές από τις πιο πετυχημένες μελωδίες της πρόσφατης δισκογραφικής του παραγωγής για τη διαμόρφωση ενός ορχηστρικού άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1981 με τον λιτό τίτλο «Χωρίς λόγια». Είναι δεδομένο ότι η αφαίρεση του φωνητικού μέρους από τα τραγούδια αφήνει εκτεθειμένη πλέον τη μελωδία στα αφτιά του ακροατή κι αυτό ενέχει τον κίνδυνο να αποκαλυφθεί η πιθανή απουσία πραγματικής μουσικής ουσίας. Ο Τουρνάς δεν το φοβήθηκε αυτό κι εξέθεσε τις μελωδίες του στο κοινό αποδεικνύοντας ότι πίσω από τα καλογραμμένα στιχάκια του υπήρχε και μουσική έμπνευση. 

Ο δίσκος χτίστηκε πάνω σε δέκα οργανικές μεταπλάσεις αντίστοιχων τραγουδιών από την πρόσφατη δισκογραφία του (1979-1981). Συγκεκριμένα, έχουμε τα τραγούδια «Τι να πεις» και «Αγαπιόμασταν» από το άλμπουμ «Αγαπημένη» (1979), «Μην της το πεις», «Πες πως φταίω εγώ» και «Δε μετανιώνω» από το άλμπουμ «Τώρα» (1980), «Η αγάπη» και «Οι άντρες τη νύχτα» από το δίσκο της Ελπίδας «Με την Ελπίδα» (1981), το τραγούδι «Τίποτε, τίποτα» από το δίσκο «Μείνε» (1981) με τη Ρένα Πάντα, καθώς και τα ομότιτλα τραγούδια από τους δίσκους «Τι να μας κάνει η νύχτα» (1980) με τη Χριστιάνα και «Στη ντισκοτέκ» (1980) με την Ελπίδα. Το άλμπουμ συμπληρώνεται με δυο πρωτότυπα ορχηστρικά θέματα με αγγλόφωνους τίτλους («Prize of Love», «Fight Back»).

Κώστας Τουρνάς: Τώρα ! (1980)

Επιχειρώντας μια νέα εκκίνηση της καριέρας του με το άλμπουμ «Αγαπημένη» (1979) ο Κώστας Τουρνάς συνεχίζει δυναμικά στο χώρο της δισκογραφίας το 1980 με τον 7ο προσωπικό του δίσκο που επιγράφεται «Τώρα!» και παράλληλα με ευρύτερες συνεργασίες ως συνθέτης τραγουδιών για άλλους ερμηνευτές, πρώτα για τη Χριστιάνα («Τι να μας κάνει η νύχτα») κι αμέσως μετά για την Ελπίδα, με την οποία είχε ήδη μια πρώτη συνάντηση την προηγούμενη χρονιά. 

Ο δίσκος «Τώρα!» συγκροτείται από δώδεκα καινούργια τραγούδια σε δική του μουσική και στίχους με εξαίρεση το τραγούδι «Γεφύρι της ζωής σου» που υπογράφει μουσικά ο Δημήτρης Ψαριανός, αλλά και το ιστορικό τραγούδι «UFO» που έχει στίχους του Γιάννη Μαρίνου. Το συγκεκριμένο τραγούδι αρχικά είχε κυκλοφορήσει ξεχωριστά σε maxi single, πριν ενσωματωθεί τελικά ως φινάλε στο άλμπουμ και είναι το τραγούδι που έγραψε ο Κώστας Τουρνάς για το διαγωνισμό της Eurovision συνεργαζόμενος με το φωνητικό γκρουπ Επίκουροι (Αχιλλέας Μιχαηλίδης, Ζαχαρίας Μιχαηλίδης, Εύα Τσελίδου). Το τραγούδι ωστόσο δεν προκρίθηκε από την επιτροπή της ΕΡΤ, αν και ήταν το αδιαφιλονίκητο φαβορί, και τελικά στη Eurovision πήγε το τραγούδι «Ωτοστόπ» με την Άννα Βίσση, την οποία παραδόξως συνόδευαν επί σκηνής οι Επίκουροι!

Πάντως ο δίσκος αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευπώλητος (έγινε χρυσός), ίσως λόγω του θορύβου που προκλήθηκε από το παρασκήνιο της προκριματικής διαδικασίας για τη Eurovision, ίσως και λόγω του πιασάρικου ρυθμού του ομότιτλου τραγουδιού που ακούστηκε πολύ. Πέρα από τα δύο αυτά τραγούδια όμως ο δίσκος ανέδειξε κι άλλα σουξέ, κάποια από τα οποία είναι και όμορφα τραγούδια, όπως: «Αυτή που έφυγε», «Δε μετανιώνω», «Κάνε ό,τι σ' αρέσει», «Μη της το πεις» και πάνω απ' όλα η τρυφερή μπαλάντα «Ο Αχιλλέας απ' το Κάιρο», μια τολμηρή για την εποχή της ελεγεία για την ομοφυλοφιλία εμπνευσμένη από την ανοιχτή παραδοχή του Γιώργου Μαρίνου για την ερωτική του επιλογή, με τον οποίο άλλωστε ο Τουρνάς θα συνεργαστεί στη συνέχεια στο άλμπουμ «Ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει» (1982).

Κώστας Τουρνάς: Αγαπημένη (1979)

Μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ «Στο σινεμά» (1976) ακολούθησε μια τρίχρονη ανάπαυλα από τη δισκογραφική δραστηριότητα του Κώστα Τουρνά με εξαίρεση ένα χορευτικό maxi single με τίτλο «Dance On» που κυκλοφόρησε το 1978. 

Το 1979 λοιπόν επανήλθε και πάλι στο προσκήνιο με τον κύκλο τραγουδιών «Αγαπημένη», 6ο κατά σειρά προσωπικό του δίσκο με ένδεκα καινούργια τραγούδια σε μουσική, ερμηνεία και ενορχήστρωση δική του, ενώ στους στίχους βρίσκουμε για πρώτη φορά και κάποιες συνεργασίες. Συγκεκριμένα, το τραγούδι «Φωνή» έχει στίχους του Μάνου Κουφιανάκη, το «Αν γράψω ένα τραγούδι» στίχους του Γιώργου Οικονομίδη, ενώ το τραγούδι «Στον Κώστα Τουρνά» έχει στίχους του Σ. Στρογγυλόπουλου και μουσική του Γιώργου Χατζηνάσιου, ο οποίος και το ενορχήστρωσε. Στα υπόλοιπα οι στίχοι είναι του Τουρνά.

Ακριβώς λοιπόν αυτά τα ανοίγματα και σε άλλους δημιουργούς φανερώνουν και μια μετατόπιση του προσωπικού ύφους του Κώστα Τουρνά προς την κατεύθυνση του «έντεχνου» ήχου, ιδιαίτερα στον τομέα της ενορχήστρωσης. Χαρακτηριστικό άλλωστε είναι ότι το τραγούδι «Φωνή» είναι γραμμένο σε ρυθμό ζεϊμπέκικο! Ούτως ή άλλως από την επόμενη δεκαετία θα βρούμε πλέον να γεφυρώνεται πολύ πιο φανερά το χάσμα που χώριζε παλιότερα το μοντέρνο (ποπ) τραγούδι με το λαϊκό. Πάντως ο δίσκος αυτός του Τουρνά, παρόλο που δεν ακούστηκε ιδιαίτερα στην εποχή του, περιέχει όμορφα τραγούδια, όπως: «Φωνή», «Στον Κώστα Τουρνά», «Αγαπημένη», «Τον Σεπτέμβρη». Μια λυρική διάθεση είναι εμφανής στα περισσότερα και γιαυτό το πιάνο έχει κεντρική θέση στην ενορχήστρωση.

Να σημειώσω ότι στην ερμηνεία του τραγουδιού «Πού να 'σαι εσύ» συμμετέχει και η Ελπίδα και ότι στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1996 ενσωματώθηκε και το χορευτικό θέμα από το single «Dance On» σε διπλή μάλιστα μορφή, μία φωνητική και μία ορχηστρική.

Κώστας Τουρνάς: Στο σινεμά (1976)

Το 1974 με το τραγούδι «2009 μ.Χ.» ο εικοσιπεντάχρονος τότε ποπ τραγουδοποιός Κώστας Τουρνάς οραματιζόταν με αισιοδοξία το μακρινό του μέλλον, όταν θα έφτανε τα 60 του! Το 2009 ήδη πέρασε προ πολλού και ο Τουρνάς συμπληρώνει σήμερα αισίως τα 77 χρόνια ζωής, αφού γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1949 στην Τρίπολη, μπήκε στο χώρο της μουσικής στα εφηβικά του ακόμη χρόνια, ενώ από τις αρχές του '70, αρχικά με το συγκρότημα των Poll κι από το 1972 ως ανεξάρτητος καλλιτέχνης, συνεχίζει μια γόνιμη πορεία στο χώρο του ποπ και ροκ τραγουδιού χωρίς διακοπές μέχρι τις μέρες μας, περισσότερο πια με ζωντανές εμφανίσεις και λιγότερο με ενεργή δισκογραφική παρουσία.

Ο Τουρνάς ξεκίνησε την ανεξάρτητη πορεία του το 1972 με το ιστορικό άλμπουμ «Απέραντα χωράφια» (κυκλοφόρησε το 1973), ακολούθησαν τα «Αστρόνειρα» (1973), το «Κυρίες και κύριοι» (1974) και τα «Λευκά φτερά» (1975) - αφού στο μεταξύ μας έδωσε κι ένα άλμπουμ παιδικού και θρησκευτικού περιεχομένου με τίτλο «Επί γης ειρήνη...» (1974) - για να φτάσουμε στο πέμπτο προσωπικό του άλμπουμ το 1976 που επιγράφεται «Στο σινεμά» ολοκληρώνοντας έτσι έναν πρώτο δημιουργικό κύκλο, το οποίο θα ακολουθήσει μια τριετής ανάπαυλα μέχρι την επόμενη προσωπική του δουλειά. 

Το άλμπουμ συγκροτείται από δεκατέσσερα τραγούδια στο οικείο ύφος του συνθέτη, όλα σε δική του μουσική, στίχους, ερμηνεία και ενορχήστρωση. Αρκετά από αυτά ξεχώρισαν και πέρασαν στο κοινό, όπως: «Ο τελευταίος παράδεισος», «Λεν'», «Στο σινεμά». Ερωτική και κοινωνικού προσανατολισμού θεματολογία με μια έντονη διάθεση νοσταλγίας και αναπόλησης της παιδικότητας μέσα από τις μαγικές εικόνες του σινεμά, όλα σωστά και αρμονικά δεμένα με τις απλές μελωδίες των τραγουδιών. Στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου προστέθηκε και το τραγούδι «Δεν έχει άλλη Ελλάδα» που ερμηνεύει μαζί με τον ποπ τραγουδιστή Τάκη Αντωνιάδη από ηχογράφηση του 1977 με διεύθυνση ορχήστρας του Μάικ Ροζάκη.

Σταύρος Λογαρίδης: Οικογένεια Ζαρντή (1983)

Από τα μέσα κιόλας της δεκαετίας του '70 ο Σταύρος Λογαρίδης βρέθηκε να υπηρετεί το χώρο της σκηνικής μουσικής χάρις στη φιλία που τον συνέδεε με τον σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη, συνεργάτη του άλλωστε (στιχουργό) στις πρώτες του ανεξάρτητες δουλειές στον τομέα της τραγουδοποιίας. Το 1974 λοιπόν έγραψε τη μουσική για την ταινία «Φόνισσα» που σκηνοθέτησε ο Φέρρης, ενώ δυο χρόνια αργότερα ξανασυναντήθηκαν στην τηλεοπτική σειρά «Μενεξεδένια πολιτεία» (1976). Το 1979 ο Λογαρίδης έλαβε μέρος ως ηθοποιός στην ταινία του Νίκου Ζερβού «Εξόριστος στην κεντρική λεωφόρο», ενώ το 1981 επένδυσε μουσικά την ταινία «Οι απέναντι» του Γιώργου Πανουσόπουλου, για να κλείσει αυτός ο κύκλος το 1983 με τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά «Οικογένεια Ζαρντή» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης.

Με εξαίρεση τη μουσική για τη «Μενεξεδένια πολιτεία» που δεν εκδόθηκε ποτέ στην ολοκληρωμένη της μορφή, όλες οι υπόλοιπες σκηνικές συνθέσεις του Σταύρου Λογαρίδη πέρασαν νωρίς και στη δισκογραφία. Το 1982 λοιπόν κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Προσεχώς» με το μουσικό υλικό των ταινιών «Η Φόνισσα» και  «Οι απέναντι», ενώ το 1983 κυκλοφόρησε ανεξάρτητα το ολοκληρωμένο soundtrack της τηλεοπτικής σειράς «Οικογένεια Ζαρντή» που θα μας απασχολήσει σήμερα.

Η σειρά λοιπόν «Οικογένεια Ζαρντή» βασίστηκε στο όμώνυμο μυθιστόρημα του Κώστα Δ. Χατζηαργύρη που εκδόθηκε το 1950. Τη σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης σε δικό του σενάριο με τη συνεργασία του ηθοποιού Νικηφόρου Νανέρη. Προβλήθηκε από την ΕΡΤ σε 14 συνολικά επεισόδια κι έλαβαν μέρος οι ηθοποιοί: Νίκος Τζόγιας, Γιάννης Βόγλης, Πηνελόπη Πιτσούλη, Κωνσταντίνος Τζούμας, Σωτηρία Λεονάρδου, Θεόδωρος Έξαρχος, Δημήτρης Ιωακειμίδης και άλλοι, ενώ σε μερικά επεισόδια εμφανίστηκε ως ηθοποιός και ο Παύλος Σιδηρόπουλος. 

Το soundtrack της σειράς αποτελεί την πιο ώριμη και ολοκληρωμένη δουλειά του Σταύρου Λογαρίδη για σκηνική χρήση. Περιλαμβάνει τραγούδια, αλλά και οργανικά μέρη. Τους στίχους έγραψε ο Κώστας Φέρρης με εξαίρεση το «Πρώτο τραγούδι» που ακούγεται σε επανεκτέλεση, το οποίο έχει στίχους του Μανώλη Ρασούλη και γράφτηκε για το άλμπουμ «Σταύρος Λογαρίδης» (1978). Επισημαίνω επίσης ότι το τραγούδι «Saigon» προέρχεται από το soundtrack της ταινίας «Οι απέναντι». Το ορχηστρικό «Αετοί στο δοξάρι του Γιώργου» αναφέρεται στον δεξιοτέχνη του βιολιού Γιώργο Μαγγλάρα που συμμετέχει ως σολίστ, ενώ το ορχηστρικό «Αυτοσχεδιασμός στο σπίτι» έχει ως συνδημιουργό τον Δημήτρη Πουλικάκο. 

Την ενορχήστρωση έκανε ο Λογαρίδης που τραγούδησε κιόλας κι έπαιξε όλα τα όργανα της ορχήστρας με κάποιες μικρές συμπράξεις, όπως του Κώστα Στρατηγόπουλου στην κιθάρα, του Δημήτρη Πουλικάκου στο συνθεσάιζερ και της Αριάδνης McKinnon Andrew στο πιάνο. Ολόκληρο το soundtrack αυτό μαζί με το υλικό του δίσκου «Προσεχώς» ενσωματώθηκε αργότερα σε μια ενιαία ψηφιακή έκδοση που κυκλοφόρησε το 1995 με τίτλο «Μουσική για εικόνα».

Σταύρος Λογαρίδης, Δημήτρης Πουλικάκος: Τα παιδία παίζει (2009)

Πριν από 73 χρόνια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1953, γεννήθηκε ο τραγουδοποιός Σταύρος Λογαρίδης (1953-2022), ο οποίος ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του '70 ως μέλος του ποπ σχήματος Poll (μαζί με τον Κώστα Τουρνά και τον Robert Williams) και συνέχισε με το συγκρότημα Ακρίτες, για να ακολουθήσει αυτόνομη πορεία στη συνέχεια παρουσιάζοντας κατά καιρούς κάμποσες ενδιαφέρουσες συνθετικές δουλειές, ενώ έδειξε ενδιαφέρον και για το σκηνικό χώρο γράφοντας μουσική για τον κινηματογράφο (σε συνεργασία κυρίως με τον Κώστα Φέρρη) και την τηλεόραση.

Στο διπλό άλμπουμ «Τα παιδία παίζει» ο Σταύρος Λογαρίδης μοιράζεται το υλικό με τον γερόλυκο του ελληνικού ροκ Δημήτρη Πουλικάκο, ένα υλικό εντελώς ετερόκλητο, αφού συγκροτείται με πρωτότυπες συνθέσεις, επανεκτελέσεις, αλλά και ζωντανές ηχογραφήσεις των δύο καλλιτεχνών από διάφορες συναυλίες τους. Ουσιαστικά λοιπόν πρόκειται για ένα τσουβάλιασμα ανόμοιων ηχογραφημάτων που ενοποιούνται στοιχειωδώς μόνο από την παρουσία και την ερμηνεία των δύο κατά συνθήκην συνεργατών. 

Από τα βασικά χαρακτηριστικά της έκδοσης είναι το άνοιγμα του Σταύρου Λογαρίδη σε συναδέλφους του που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς μουσικούς χώρους, όπως οι τραγουδοποιοί Νίκος Ζούδιαρης και Κώστας Λειβαδάς, αλλά και οι στιχουργοί Λίνα Δημοπούλου και Ελένη Ζιώγα με υλικό παρμένο εν μέρει από το άλμπουμ «Ξαφνικά καλοκαίρι» (2007). Ενδιαφέρουσες είναι οι επανεκτελέσεις επιλεγμένων κομματιών από το διεθνές ρεπερτόριο, όπως συνθέσεις των Mick Jagger, Paul Anka και David Bowie, ενώ το δικό του (μεταθανάτιο) «παρών» δίνει και ο Παύλος Σιδηρόπουλος με τον εμβληματικό «Μπάμπη τον Φλου». Έχουμε επίσης και δύο οργανικά θέματα, ένα από τον καθένα, από τα οποία η σύνθεση του Σταύρου Λογαρίδη αποτελεί το βασικό θέμα της μουσικής του για την παλιά τηλεοπτική σειρά «Μενεξεδένια πολιτεία» (1975). Η μεγάλη έκπληξη όμως βρίσκεται στο φινάλε του άλμπουμ, όπου ο Δημήτρης Πουλικάκος μας δίνει μια εντελώς ιδιόμορφη στα όρια του γκροτέσκου διασκευή του κλασικού λαϊκού τραγουδιού «Υπάρχω» των Χρήστου Νικολόπουλου και Πυθαγόρα που είχε σφραγίσει με την ερμηνεία του ο Στέλιος Καζαντζίδης.

Νίκος Σκαλκώτας: Έργα μουσικής δωματίου (1980)

Θα σταθούμε σήμερα σε μια σημαντική έκδοση της ΕΜΙ αφιερωμένη κυρίως στο πολυδιάστατο έργο του Νίκου Σκαλκώτα στον τομέα της μουσικής δωματίου που καλύπτει πάνω από το ένα τρίτο της συνολικής του εργογραφίας και αποτυπώνει τις ανησυχίες και τις διαρκείς αναζητήσεις του συνθέτη μέσα από τα ατονικά ή δωδεκαφθογγικά ρεύματα που κυριαρχούσαν στην ευρωπαϊκή μουσική της εποχής του.

Η έκδοση δομείται άτυπα πάνω σε δυο ανισοβαρείς ενότητες, από τις οποίες η πρώτη περιλαμβάνει συνθέσεις για μικρή ορχήστρα εγχόρδων οργάνων. Συγκεκριμένα, έχουμε τα έργα: «10 Σκίτσα για έγχορδα», σύνθεση πιθανότατα του 1940, και «5 Ελληνικοί Χοροί» (Ηπειρώτικος, Κρητικός, Τσάμικος, Αρκαδικός Κλέφτικος), μια επιλογή από το corpus των 36 Ελληνικών Χορών που γράφτηκαν κατά το διάστημα 1933-1936. Τα έργα εκτελεί η Μικρή Ορχήστρα Εγχόρδων υπό τη διεύθυνση του βιολονίστα και αρχιμουσικού Τάτση Αποστολίδη.

Η δεύτερη και πολύ ευρύτερη ενότητα καλύπτεται εξολοκλήρου από συνθέσεις μουσικής δωματίου με ποικίλους οργανικούς συνδυασμούς από ένα μέχρι τέσσερα όργανα. Ξεχωρίζουν οι τριμερείς «Σονατίνες για Πιάνο και Βιολί» αρ. 3 και αρ. 4 (έργα του 1935) που ερμηνεύουν η Ντιάνα Βρανούση (πιάνο) και η Νίνα Πατρικίδου (βιολί). Η Ντιάνα Βρανούση ερμηνεύει επίσης το τρυφερό «Νανούρισμα» για σόλο πιάνο, εικοστό στη σειρά των «32 Κομματιών για Πιάνο» που συνέθεσε ο Σκαλκώτας το 1940.

Η έκδοση περιλαμβάνει επίσης το δημοφιλές και πολυεκτελεσμένο «Τρίο για Πιάνο, Βιολί και Βιολοντσέλο», έργο της περιόδου 1937-1939 που επιγράφεται «Οκτώ Παραλλαγές πάνω σ' ένα Ελληνικό Θέμα» και αναπτύσσεται σε εννέα μέρη (θέμα και παραλλαγές). Παίζουν: Νέλλη Σεμιτέκολο (πιάνο), Δημήτρης Βράσκος (βιολί) και Χρήστος Σφέτσας (βιολοντσέλο). Σημαντικό επίσης είναι το 3ο «Κουαρτέτο Εγχόρδων», έργο του 1935 σε τρία μέρη (Allegro moderato, Andante, Allegro vivace) που ερμηνεύει εξαιρετικά το σπουδαίο Ελληνικό Κουαρτέτο αποτελούμενο από τους Τάτση Αποστολίδη (βιολί), Έρση Καγκελάρη (βιολί), Γιάννη Βατικιώτη (βιόλα) και Σωτήρη Ταχιάτη (βιολοντσέλο). Ο Τάτσης Αποστολίδης με τον Γιάννη Βατικιώτη ερμηνεύουν επίσης το τριμερές  «Ντούο για Βιολί και Βιόλα», έργο του 1939 (ή 1940).

Στο τελευταίο μέρος της έκδοσης έχουμε την ολοκληρωμένη ηχογράφηση των πέντε συνολικά συνθέσεων του Νικου Σκαλκώτα για Βιολοντσέλο και Πιάνο που χρονολογούνται κατά την τελευταία διετίας της ζωής του (1948-1949). Συγκεκριμένα, έχουμε την τριμερή «Σονατίνα για Βιολοντσέλο και Πιάνο» και τις μονομερείς σύντομες συνθέσεις «Τρυφερή μελωδία», «Largo», «Μπολερό» και «Μικρή Σερενάτα». Τα ερμηνεύουν ο Σωτήρης Ταχιάτης στο βιολοντσέλο και ο Γιάννης Γ. Παπαϊωάννου στο πιάνο.

Η έκδοση είναι εξαιρετικά φροντισμένη με πλούσιο ένθετο βιβλιαράκι που περιλαμβάνει αναλυτικά τους τίτλους των έργων, ένα άκρως κατατοπιστικό εργοβιογραφικό σημείωμα για τον μεγάλο συνθέτη, καθώς κι ένα πληροφοριακό αναλυτικό κείμενο για τα περιεχόμενα έργα με την έγκυρη υπογραφή του ιστορικού της μουσικής Γιώργου Β. Μονεμβασίτη.

Νίκος Σκαλκώτας: 36 Ελληνικοί Χοροί για Ορχήστρα (1991)

Ανοίγουμε και πάλι μια μικρή παρένθεση στη συνήθη ροή των μουσικών μας θεμάτων, για να επανέλθουμε στον κορυφαίο Έλληνα λόγιο συνθέτη Νίκο Σκαλκώτα (1904-1949) με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου του που συνέβη πριν από 77 χρόνια, στις 19 Σεπτεμβρίου 1949, όταν ήταν μόλις 45 χρόνων έχοντας ωστόσο προλάβει να καταθέσει ένα ογκώδες σε έκταση και ανεκτίμητο σε ποιότητα έργο νεωτερικής μουσικής γραφής εναρμονισμένης με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά ρεύματα των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Τα έργα του ξεπερνούν τα 170 και οι αυθεντικές τους παρτιτούρες φυλάσσονται στο Αρχείο Σκαλκώτα στην Αθήνα. Τα περισσότερα από αυτά ανήκουν στον τομέα της ατονικής ή σειραϊκής γραφής. 

Από το σπουδαίο λοιπόν αυτό έργο ο χρόνος έχει αναδείξει ως το δημοφιλέστερο τους περίφημους «Ελληνικούς Χορούς» του, 36 συνολικά διαρθρωμένους σε τρεις σειρές των 12 χορών η καθεμιά. Ο Σκαλκώτας ξεκίνησε να συνθέτει τους χορούς εμπνευσμένος από την ελληνική παράδοση ενόσω ακόμη βρισκόταν στη Γερμανία και τους ολοκλήρωσε μετά τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα (1933), όταν συνεργάστηκε και με τη μουσικολόγο και λαογράφο Μέλπω Μερλιέ. Όλοι οι χοροί επιγράφονται με βάση την τοπική τους προέλευση, ενώ αρκετοί από αυτούς έχουν την ίδια ονομασία (με διαφορετική αρίθμηση), όχι γιατί έχουν την ίδια μελωδική βάση, αλλά γιατί η αρχική τους μελωδία έχει την ίδια καταγωγή. Γιαυτό και βρίσκουμε μέσα στο corpus των χορών αρκετούς «Κλέφτικους», «Πελοποννησιακούς», «Μακεδονικούς» ή «Κρητικούς» χορούς εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους. Η αρχική τους γραφή ήταν για ορχήστρα, αλλά ο σύνθέτης δε δίστασε να επαξεργαστεί επανειλημμένα το υλικό του προσαρμόζοντάς το σε ποικίλες φόρμες, όπως για κουαρτέτο εγχόρδων, ορχήστρα πνευστών ή ορχήστρα εγχόρδων. Στην τελευταία εκδοχή μάλιστα τέσσερις επιλεγμένοι Χοροί του («Χωστιανός», «Κλέφτικος», «Πελοποννησιακός», «Ηπειρώτικος») αποτέλεσαν το υλικό μιας ιστορικής ηχογράφησης που πραγματοποίησε το 1956 στη Νέα Υόρκη ο διάσημος Έλληνας αχριμουσικός Δημήτρης Μητρόπουλος συστήνοντας έτσι πολύ δυναμικά τον συνθέτη στο διεθνές κοινό, έστω και μετά το θάνατό του.

Ο βιολοντσελίστας και αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής ηχογράφησε το σύνολο των 36 Ελληνικών Χορών για Ορχήστρα του Νίκου Σκαλκώτα κατά το διάστημα 23 Ιουλίου μέχρι 2 Οκτωβρίου 1990 στο Studio "500" της Τηλεόρασης του Σβεντλόφσκ (στην πρώην Σοβιετική Ένωση) διευθύνοντας την Κρατική Φιλαρμονική Ορχήστρα των Ουραλίων. Κατά κανόνα χρησιμοποιήθηκαν οι αναθεωρημένες τελικές ενορχηστρώσεις του συνθέτη που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διετία 1948-1949, λίγο πριν από το θάνατό του. Το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό και απόλυτα εύηχο καθιστώντας το συνολικό ακρόαμα ως την ιδανικότερη ίσως εισαγωγή ενός αμύητου ακροατή στο μαγικό κόσμο της λόγιας μουσικής.

Διονύσης Τσακνής, Κώστας Τριπολίτης: Γέφυρες (2002)

Δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μεσολάβησαν από την πρώτη συνεργασία του Διονύση Τσακνή με τον στιχουργό Κώστα Τριπολίτη, η οποία ξεκίνησε το 1987 με το ομότιτλο τραγούδι του δίσκου «Το τρίτο μάτι» και συνεχίστηκε το 2002 με το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Γέφυρες» που εκδόθηκε από τη βραχύβια δισκογραφική εταιρεία Nitro Music υπό την ετικέτα Fresco. Αυτή η επανεμφάνιση του Τριπολίτη ήρθε μετά από δέκα σχεδόν χρόνια απουσίας από το προσκήνιο, μετά δηλαδή από την έκδοση του άλμπουμ «Συγγνώμη για την άμυνα» (1992) του Θάνου Μικρούτσικου, και συνιστά την τελευταία ολοκληρωμένη του συνεισφορά στην ελληνική δισκογραφία.

Οι «Γέφυρες» είναι ένας ενδαφέρων κύκλος ένδεκα τραγουδιών κι ενός οργανικού φινάλε («Το κοινό»), από τα οποία ο Τριπολίτης έγραψε τα εννέα. Τα υπόλοιπα δύο τραγούδια έχουν στίχους του συνθέτη, ο οποίος έγραψε τη μουσική, ενορχήστρωσε και ερμήνευσε όλα τα τραγούδια έχοντας πάντως δίπλα του και σημαντικές παρουσίες, όπως ο Σταμάτης Κραουνάκης και οι Σπείρα-σπείρα, ο Δημήτρης Μητροπάνος («Του Τσιτσάνη η συννεφιά»), ο Γιώργος Μεράντζας, ο Κώστας Μακεδόνας, ο Φίλιππος Πλακιάς και μέλη της Χορωδίας του Δημήτρη Τυπάλδου. 

Η μουσική σε κάποιες περιπτώσεις ξεφεύγει από τα πλαίσια του οικείου ροκ ήχου του συνθέτη και αγγίζει το χώρο του λαϊκού τραγουδιού λειτουργώντας έτσι ως μια «γέφυρα» ανάμεσα σε τόσο ετερόκλητες μουσικές εκφάνσεις. Η ενορχήστρωση υπηρετεί σωστά τις μουσικές αυτές μεταλλάξεις χάρις στην παρουσία ικανών μουσικών, όπως ο Θύμιος Παπαδόπουλος στα πνευστά, ο Μανόλης Καραντίνης στο μπουζούκι και τον μπαγλαμά, ο Δημήτρης Σταρόβας στις κιθάρες και ο Γιώτης Κιουρτσόγλου στο ηλεκτρικό μπάσο.

Διονύσης Τσακνής: Το τρίτο μάτι (1987)

Παραμένοντας στη δισκογραφία του σημαντικού στιχουργού Κώστα Τριπολίτη θα σταθούμε στη διπλή συνεργασία που είχε με τον τραγουδοποιό Διονύση Τσακνή και μάλιστα με απόσταση 15 χρόνων μεταξύ των δύο συναντήσεών τους. 

Το 1987 λοιπόν από τη Minos κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Το τρίτο μάτι» που αποτελεί την τρίτη δισκογραφική κατάθεση του Διονύση Τσακνή, ο οποίος είχε πρωτοεμφανιστεί το 1983 με τον πρωτόλειο προσωπικό του δίσκο «Η μπαλάντα του ταξιδιώτη», για να ακολουθήσει το 1986 το άλμπουμ «Καλή ακρόαση», όπου μοιραζόταν το υλικό με τη Σοφία Βόσσου. Το ομότιτλο τραγούδι που ακούμε στην έναρξη του δίσκου έχει στίχους του Κώστα Τριπολίτη και διακρίνεται από τα γνωστά χαρακτηριστικά της αιχμηρής και οξυδερκούς στιχουργικής του. 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δέκα συνολικά τραγούδια, όλα σε μουσική και ερμηνεία του Διονύση Τσακνή, ενώ δικοί του είναι και οι στίχοι, εξαιρουμένου προφανώς του εναρκτήριου τραγουδιού, όπως προαναφέραμε. Ο ίδιος επίσης φρόντισε και την ενορχήστρωση που κινείται σε ένα ύφος ηλεκτρικού ροκ ήχου χαμηλών τόνων μέσα σε ένα κλίμα διάχυτου πεσιμισμού που συμπορεύεται και με το πνεύμα των στίχων. Ηλεκτρικές και ακουστικές κιθάρες, ηλεκτρικό μπάσο, συνθεσάιζερ και κρουστά διαμορφώνουν το ηχητικό τοπίο, ενώ στο ωραιότερο ίσως τραγούδι του δίσκου στο φινάλε («Αιχμάλωτος της νύχτας») η ενορχήστρωση εμπλουτίστηκε και με έγχορδα και πνευστά με τη συμμετοχή της Ευανθίας Ρεμπούτσικα στο βιολί και του Πλούταρχου Ρεμπούτσικα στο βιολοντσέλο. Στα φωνητικά είναι η Βούλα Καραχάλιου, ενώ συμμετέχει και χορωδία.

Κώστας Τριπολίτης: 15 χρόνια τραγούδια (1977-1992)

Πριν από 73 χρόνια, στις 16 Σεπτεμβρίου 1953, γεννήθηκε στην Αθήνα ο σημαντικός στιχουργός Κώστας Τριπολίτης, ο οποίος σπούδασε κινηματογράφο, νευροψυχολογία και γλωσσολογία στη Γερμανία. Πέρα από τη στιχουργική που του χάρισε ευρεία αναγνωρισιμότητα, έχει πολύπλευρη καλλιτεχνική δραστηριότητα ως σεναριογράφος, σκηνοθέτης ταινιών μικρού μήκους, αρθρογράφος, παραγωγός εκπομπών και συγχρόνως έντονη συνδικαλιστική δράση στον τομέα των πνευματικών δικαιωμάτων των καλλιτεχνών. Ο λόγος του είναι αιχμηρός κι ευρηματικός, ενίοτε κυνικά ωμός και ανατρεπτικός, χωρίς να λείπουν ωστόσο και οι λυρικές στιγμές, αλλά και η χιουμοριστική διάθεση. Άλλωστε υπήρξε από τους πρώτους συνεργάτες του Χάρρυ Κλυνν στην πρώτη του εμφάνιση με το άλμπουμ «Για δέσιμο» (1978). Αξιοσημείωτο είναι ότι σε κάποιες δουλειές του χρησιμοποίησε και το ψευδώνυμο Κώστας Άλλος.

Στη δισκογραφία η πρώτη του επίσημη καταγραφή εντοπίζεται στον προσωπικό δίσκο της Βασιλικής Λαβίνα «Πες μου» (1977), για να ακολουθήσουν πάμπολλες σημαντικές συνεργασίες με πολλούς και συχνά εντελώς διαφορετικού ύφους συνθέτες, όπως: Μίκης Θεοδωράκης, Γιώργος Χατζηνάσιος, Δήμος Μούτσης, ο Θάνος Μικρούτσικος, Λίνος Κόκοτος, Νίκος Ιγνατιάδης, Αντώνης Βαρδής, Ανδρέας Πρέζας, Τάκης Μπουγάς, Λάκης Παπαδόπουλος, Διονύσης Τσακνής και άλλοι. Συνήθιζε να κάνει δυναμικές εμφανίσεις κατά περιόδους με συγκεντρωμένο υλικό και στη συνέχεια να χάνεται από το προσκήνιο μέχρι την επόμενη δυναμική επανεμφάνισή του. Η δημιουργική του κορύφωση σημειώθηκε το 1981, όταν κυκλοφόρησαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, έξι μεγάλοι δίσκοι με δικούς του στίχους, δηλαδή: «Επιβάτης» και «Ραντάρ» του Μίκη Θεοδωράκη, «Φράγμα» του Δήμου Μούτση, «Πίσω απ' τη βιτρίνα» του Γιώργου Χατζηνάσιου, «Σκουριασμένα χείλια» του Σταμάτη Κραουνάκη και «Το γαϊτανάκι της ζωής» του Ανδρέα Πρέζα!

Η συλλογή των 20 τραγουδιών του Κώστα Τριπολίτη που επέλεξα καλύπτει την πρώτη δημιουργική του δεκαπενταετία, το διάστημα δηλαδή 1977-1992, γιατί στη συνέχεια η παρουσία του έγινε πολύ αραιή με τραγούδια διάσπαρτα σε προσωπικές δουλειές διαφόρων δημιουργών, με εξαίρεση τη δεύτερη συνεργασία του με τον Διονύση Τσακνή που απέφερε αρκετά χρόνια αργότερα το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Γέφυρες» (2002). Στη συλλογή αντιπροσωπεύονται αναλογικά όλοι σχεδόν οι συνθέτες που συνεργάστηκαν μαζί του κατά το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Είχε την τύχη μάλιστα να ερμηνεύσουν τα τραγούδια του μερικά από τα κορυφαία ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως: Σωτηρία Μπέλλου, Μαρία Φαραντούρη, Βίκυ Μοσχολιού, Γιώργος Νταλάρας, Δήμητρα Γαλάνη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Τάνια Τσανακλίδου, Γιάννης Κούτρας και άλλοι. Στη συλλογή περιλαμβάνονται μερικά σπουδαία τραγούδια που σφράγισαν την εποχή τους, όπως: «Στα κόκκινα φώτα του μπαρ», «Αγάπη», «Ξημερώνει», «Επιβάτης», «Ζω», «Δε λες κουβέντα», «Ερηνούλα μου», «Σχήμα λόγου», «Ανεμολόγιο».

Στέφανος Κορκολής: Ανεμόπτερο (2004)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον τραγουδοποιό Στέφανο Κορκολή με την ωριμότερη και πιο ενδιαφέρουσα μέχρι σήμερα δισκογραφική του κατάθεση στο χώρο του απλού τραγουδιού που εκδόθηκε το 2004 από τη Minos-EMI με τίτλο «Ανεμόπτερο».

Εννιά πρωτότυπα τραγούδια, από τα οποία το ένα («Havana») δίνεται σε διπλή εκδοχή (μία φωνητική και μία ορχηστρική), καθώς κι ένα οργανικό θέμα («Χαμηλή πτήση»), συγκροτούν το σώμα του δίσκου που ηχητικά παίζει μεταξύ «έντεχνου», ποπ και λάτιν ύφους δείχνοντας ένα δημιουργό σε πλήρη ωριμότητα και μεγάλη προσαρμοστική ικανότητα στα ιδιαίτερα φωνητικά χαρακτηριστικά των ερμηνευτών που επιλέγει για τα τραγούδια του. Τους στίχους έγραψε η Ρεβέκκα Ρούσση, γνωστή κι από άλλες ενδιαφέρουσες συνεργασίες της με εκλεκτούς δημιουργούς, όπως ο Μίμης Πλέσσας, ο Αντώνης Στεφανίδης, ο Νίκος Αντύπας, η Ευανθία Ρεμπούτσικα, ο Αντώνης Μιτζέλος και άλλοι. Δύο τραγούδια υπογράφονται από τον Παρασκευά Καρασούλο, παλιό συνοδοιπόρο του συνθέτη, από τα οποία το ένα («For esse mar») αποδίδεται και στα πορτογαλικά με στίχους του João Mendonça.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν κατά σειρά η Ανδριάνα Μπάμπαλη (το ομότιτλο), η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιώργος Νταλάρας, η Άλκηστις Πρωτοψάλτη και Πορτογαλέζα φολκ ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός Dulce Pontes, με την οποία ο Κορκολής είχε από παλιότερα στενή συνεργασία ως μαέστρος και πιανίστας σε συναυλίες της. Εδώ μάλιστα ερμηνεύει μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα τη μεγάλη επιτυχία του δίσκου («Havana») στη φωνητική της εκδοχή. Επίσης ένα τραγούδι («Βελάκια») ερμηνεύει ο ίδιος ο Κορκολής, παρόλο που ήδη είχε από χρόνια εγκαταλείψει το ρόλο του ερμηνευτή στα τραγούδια του. Ο ίδιος επίσης έκανε την ενορχήστρωση, ενώ την εικαστική επιμέλεια της προσεγμένης έκδοσης υπογράφει ο Αλέξανδρος Παπαλέξης.

Στέφανος Κορκολής, Μαρινέλλα: Για πρώτη φορά (1997)

Μετά τις συνεργασίες του με τις σπουδαίες ερμηνεύτριες Μαρία Δημητριάδη («Το μαγικό κλειδί», 1987) και Δήμητρα Γαλάνη («Παλίρροια», 1989) κι αφού μεσολάβησαν αρκετές προσωπικές δουλειές του με δικές του ερμηνείες, καθώς κι ένα ολοκληρωμένο soundtrack για την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Πάνω, κάτω και πλαγίως» (1992), το 1993 ο Στέφανος Κορκολής μας δίνει άλλη μια δουλειά με γυναικεία φωνή, το άλμπουμ «Η δική μας η αγάπη» με τη Μαντώ, για να φτάσουμε στο 1997, όταν συναντά την τρίτη μεγάλη ερμηνεύτρια της καριέρας του με το δίσκο «Για πρώτη φορά» που εκδόθηκε από την BMG.

Το ραντεβού του συνθέτη αυτή τη φορά τον έφερε δίπλα στη Μαρινέλλα σε μια εποχή που η σπουδαία ερμηνεύτρια είχε αρχίσει σταδιακά να αραιώνει τη δισκογραφική της δραστηριότητα και την συντηρούσαν στην επικαιρότητα κυρίως οι αλλεπάλληλες επανεκδόσεις παλιότερων δίσκων της ή διαφόρων συλλογών από το πλούσιο ρεπερτόριό της. Ο Κορκολής λοιπόν της πρόσφερε μια καλή ευκαιρία να επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο με ένα υλικό προσαρμοσμένο απόλυτα στα φωνητικά της χαρακτηριστικά. Το άλμπουμ περιλαμβάνει δέκα τραγούδια που κινούνται σε μια ποικιλία μουσικού ύφους ανάλογη με την πολυμορφία του ερμηνευτικού ταμπεραμέντου της Μαρινέλλας, από λυρικές μπαλάντες μέχρι καθαρόαιμους λαϊκούς ρυθμούς. Η μεγάλη ερμηνεύτρια αποδεικνύει ότι δεν είχε χάσει τίποτε από την εκφραστική της δύναμη. Ξεχωρίζουν οι πολύ δυνατές ερμηνείες της στα τραγούδια «Αφιερώνω» και «Για πρώτη φορά» με τη λαμπερή πιανιστική συνοδεία του συνθέτη, καθώς και το «Νύχτα στο Μπουένος Άιρες» σε ρυθμό αργεντίνικου tango. 

Έξι από τα δέκα τραγούδια έχουν στίχους της Άντας Δούκα, ενώ από δύο τραγούδια έγραψαν ο Φίλιππος Γράψας και ο Πάνος Φαλάρας. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο συνθέτης παίζοντας ο ίδιος πιάνο. Μαζί του αξιόλογοι μουσικοί, όπως ο Αντώνης Γούναρης στις κιθάρες  και ο Γιάννης Μπιθικώτσης στα λοιπά έγχορδα (μπουζούκι, μπαγλαμά, τζουρά, μαντολίνο).

Στέφανος Κορκολής, Δήμητρα Γαλάνη: Παλίρροια (1989)

Δυο χρόνια μετά το δισκογραφικό βάπτισμα του πυρός με το άλμπουμ «Το μαγικό κλειδί» (1987) ο νέος τραγουδοποιός Στέφανος Κορκολής επανέρχεται με μια καινούργια συνθετική δουλειά - την 3η κατά σειρά, καθώς είχε μεσολαβήσει το άλμπουμ «Λες και είσαι νύχτα» -  συνεργαζόμενος και πάλι με τον στιχουργό Παρασκευά Καρασούλο. Και όπως στην πρώτη του δουλειά είχε την τύχη να ερμηνεύσει τα τραγούδια του η κορυφαία ερμηνεύτρια Μαρία Δημητριάδη, το ίδιο συμβαίνει και με πάλι, αυτή τη φορά με αποκλειστική ερμηνεύτρια τη Δήμητρα Γαλάνη, η οποία είχε ήδη πίσω της δύο γεμάτες δεκαετίες με μεγάλες ερμηνείες σε σπουδαία τραγούδια των πιο εκλεκτών συνθετών (Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Σταύρος Ξαρχάκος, Δήμος Μούτσης, Γιάννης Σπανός, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Βασίλης Τσιτσάνης, Λίνος Κόκοτος, Γιώργος Χατζηνάσιος, Γιώργος Κατσαρός, Βασίλης Δημητρίου, Χριστόδουλος Χάλαρης, Μίμης Πλέσσας, Μάνος Λοΐζος, Μιχάλης Τερζής, Σταμάτης Κραουνάκης, Μάριος Τόκας, Χρήστος Νικολόπουλος και άλλοι).

Ο δίσκος έχει τίτλο «Παλίρροια» κι εκδόθηκε το 1989 από την ετικέτα Arista της BMG, ενώ το 2001 επανεκδόθηκε για λογαριασμό του μουσικού περιοδικού Δίφωνο (τεύχος 66). Πριν από την έκδοση της ολοκληρωμένης μορφής του άλμπουμ είχε κυκλοφορήσει ως προάγγελος ένα single με τα τραγούδια «Και σ' αγαπώ» και «Τίποτα». Στην πλήρη του τελικά μορφή ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα όμορφες μπαλάντες λυρικού χρώματος με το υπέροχο πιάνο του συνθέτη σε πρωταγωνιστικό ρόλο. Το τραγούδι που ξεχώρισε αμέσως ήταν το «Δεν είσαι εδώ», αλλά κάμποσα ακόμη τραγούδια ακούστηκαν αρκετά, όπως: «Υγρασία», «Περπάτησε η ομορφιά», «Φιλήσυχη ζωή», «Τα πιο μεγάλα θαύματα» και φυσικά το ομότιτλο.

Στέφανος Κορκολής, Μαρία Δημητριάδη: Το μαγικό κλειδί (1987)

Στις 12 Σεπτεμβρίου 1960 γεννήθηκε στην Αθήνα ο τραγουδοποιός και εξαίρετος πιανίστας Στέφανος Κορκολής, ο οποίος έκανε το δισκογραφικό του ντεμπούτο το 1987 με το άλμπουμ «Το μαγικό κλειδί» που περιλαμβάνει ένδεκα ροκ μπαλάντες προσαρμοσμένες στις φωνητικές δυνατότητες της Μαρίας Δημητριάδη που είναι και η αποκλειστική ερμηνεύτρια του δίσκου. Τους στίχους έγραψε ο Παρασκευάς Καρασούλος κάνοντας κι αυτός εδώ το πρώτο δισκογραφικό του φανέρωμα.

Το «μαγικό κλειδί» δεν είναι παρά ένα συμβολικό εργαλείο για την αναζήτηση της αλήθειας. Γύρω από αυτό το θεματικό κέντρο περιστρέφονται λίγο πολύ όλα τα τραγούδια και γενικότερα η στιχουργική του Παρασκευά Καρασούλου (γενν. 1962), ο οποίος με τα χρόνια έχει εξελιχθεί σε έναν πολύ στιβαρό στιχουργό ποιητικών προδιαγραφών που γνώρισε κορυφώσεις, όπως η «Μικρή πατρίδα» (1996) του Γιώργου Ανδρέου και οι «Δον Κιχώτες» (2002) του Θοδωρή Οικονόμου, ενώ παράλληλα έχει αναπτύξει και ποικίλες άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες μέσα από τον εκδοτικό οίκο Μικρή Άρκτος, το ηλεκτρονικό περιοδικό Ηριδανός και την καλλιτεχνική διεύθυνση του Φεστιβάλ Υμηττού στο Θέατρο Βράχων. Εδώ και χρόνια μάλιστα η Μικρή Άρκτος εκπροσωπεί στην Ελλάδα και τη μεγάλη γερμανική δισκογραφική εταιρεία ECM, όπου εκδίδει τη δουλειά της από τη δεκαετία του '90 η Ελένη Καραΐνδρου (και άλλοι εκλεκτοί Έλληνες λόγιοι μουσικοί).

Από το δίσκο ξεχώρισαν κι ακούστηκαν λίγο περισσότερο τα τραγούδια «Το μαγικό κλειδί», «Χάρισμά σου αν το βρεις», «Έτσι όπως έμπαινε το φως». Την ενορχήστρωση του δίσκου έκανε ο Στέφανος Κορκολής, ο οποίος συμμετέχει και στα φωνητικά. Η ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη είναι για άλλη μια φορά καθηλωτική. Η κορυφαία ερμηνεύτρια βρισκόταν εκείνη την εποχή σε μια μεταβατική φάση της καριέρας της έχοντας ολοκληρώσει τον μακρύ κύκλο συνεργασίας της με τον Θάνο Μικρούτσικο και αναζητώντας ένα καινούργιο δρόμο. Είχε ήδη καταγράψει κάποιες ενδιαφέρουσες συνεργασίες, πρώτα με τον Γιώργο Σταυριανό («Έρημη πόλη»), λίγο αργότερα με τον Μιχάλη Τρανουδάκη («Η μυθολογία του Σαββάτου»), αλλά και με τον Μάνο Χατζιδάκι («Για την Ελένη»). Η δισκογραφική της περιπέτεια θα συνεχιστεί με κάπως αραιότερους ρυθμούς και τα επόμενα χρόνια, μέχρι να ξανασυναντηθεί με τον Παρασκευά Καρασούλο στο πολύ αξιόλογο άλμπουμ «Δον Κιχώτες» (2001), με το οποίο ολοκληρώνει ουσιαστικά στην παρουσία της στην ελληνική δισκογραφία.

Λαυρέντης Μαχαιρίτσας: Ψέμα στο ψέμα (2019)

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2019 έφυγε από τη ζωή ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας έχοντας προλάβει να ολοκληρώσει τον τελευταίο κύκλο τραγουδιών του που κυκλοφόρησε λίγο μετά το θάνατό του, αρχικά από την εφημερίδα RealNews κι αμέσως μετά σε κανονική έκδοση από τη Minos-EMI. Τίτλος του δίσκου: «Ψέμα στο ψέμα». Ο ίδιος ο Μαχαιρίτσας αισθάνεται την ανάγκη να δικαιολογήσει τον τίτλο με ένα κατατοπιστικό σημείωμα που υπάρχει στο εσώφυλλο: «Οι άνθρωποι την πολεμούν την ειλικρίνεια, δεν είναι μαθημένοι να την αντιμετωπίζουν κατάματα. Ξέρεις, έχουν μάθει να ζουν χαϊδεύοντας ο ένας τον άλλο. Μα η αλήθεια είναι μέσα σου. Αυτή θα σου δίνει απαντήσεις, αυτή θα σε καταδιώκει. Όσο και να θες, δεν μπορείς να της κρυφτείς...». Μοιάζει σαν ένας χαιρετισμός στους φίλους του που στάθηκαν δίπλα του όλα αυτά τα χρόνια, απέναντι στους οποίους υπήρξε ο ίδιος πάντα ειλικρινής με την τέχνη του, τα αυθεντικά του τραγούδια που άφησε κληρονομιά, για να θυμίζουν, άλλοτε με τρυφερό κι άλλοτε με σκληρό και ανελέητο λόγο, πόση δύναμη κουβαλάει ένα απλό τραγούδι, όταν φωτίζει την αλήθεια και ανοίγει δρόμους που συχνά δεν είναι ορατοί με γυμνό μάτι.

Εν πάση περιπτώσει, τα ένδεκα τραγούδια που συγκροτούν το σώμα του κύκνειου άσματος ενός τόσο εμπνευσμένου και σημαντικού δημιουργού έρχονται να κλείσουν έναν δημιουργικό κύκλο με τον τρόπο που του αρμόζει, με όμορφες μελωδίες και αυθεντικές ροκ στιγμές. Δική του μουσική έχουν οκτώ τραγούδια του δίσκου, άλλα δύο υπογράφονται από τον αγέραστο θρακιώτη τραγουδοποιό Θανάση Γκαϊφύλλια, ενώ περιλαμβάνεται κι ένα τραγούδι σε δεύτερη εκτέλεση. Πρόκειται για τον κλασικό πια «Κυρ Παντελή» του Πάνου Τζαβέλλα που μας τον πρωτογνώρισε ο ίδιος στο άλμπουμ του «Τραγούδια από το αντάρτικο λημέρι» (1975). Στίχους έγραψαν ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας, ο Γιάννης Προεστάκης, η Κέλλυ Σταμουλάκη, η Πόλυ Κυριακού, ο Γιάννης Κυφωνίδης, ο Αντώνης Παπαϊωάννου και - ε τρίτο συνεχόμενο δίσκο - ο Μάνος Ελευθερίου, ο οποίος είχε ήδη φύγει από τη ζωή την προηγούμενη χρονιά. Για το τραγούδι του Μάνου Ελευθερίου («Γιατρέ μου») ο Μαχαιρίτσας κάνει ειδική μνεία: «Ίσως ό,τι καλύτερο και πολύτιμο… Μου έτυχε για να βάλω μουσική, Μάνο… Ένα χρόνο μετά… Ένα χρόνο μετά… Το πιο μεγάλο ευχαριστώ. Τα είπες όλα…».

Όλα τα τραγούδια τα ερμηνεύει ο ίδιος ο Μαχαιρίτσας που έκανε και την ενορχήστρωση. Σε κάποια τραγούδια τον συνοδεύουν ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Πασχάλης Τσαρούχας και η Μιρέλα Πάχου.

Λαυρέντης Μαχαιρίτσας: Άλλαξαν πολλά (2017)

Χθες, 9 Σεπτεμβρίου, συμπληρώθηκαν επτά χρόνια απουσίας του σπουδαίου ροκ τραγουδοποιού Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, ο οποίος έφυγε ξαφνικά από τη ζωή στις 9 Σεπτεμβρίου 2019 στα 63 μόλις χρόνια του, έχοντας ωστόσο αφήσει πίσω του μια σημαντική δισκογραφική παρακαταθήκη που χτίστηκε στα 35 περίπου χρόνια συνεχούς παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο, αρχικά ως μέλους του συγκροτήματος Τερμίτες και στη συνέχεια ως ανεξάρτητου δημιουργού με πλουσιότατη προσωπική δισκογραφία, αλλά και πάμπολλες συμμετοχές σε δίσκους άλλους καλλιτεχνών είτε ως συνθέτης, είτε και ως τραγουδιστής. Tο μικρό μας αυτό αφιέρωμα στη μνήμη του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα θα σταθεί στις δυο τελευταίες δισκογραφικές του καταθέσεις που παρουσιάστηκαν στο διάστημα 2017-2019 δηλώνοντας έτσι ότι ήταν ενεργός μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του. 

Το 2017 λοιπόν κυκλοφόρησε από τη Minos-EMI το άλμπουμ «Άλλαξαν πολλά» με δεκατρία τραγούδια στο οικείο ύφος της ροκ μπαλάντας, από τα οποία τα οκτώ αποτελούν δικές του συνθέσεις, ενώ από δύο τραγούδια υπογράφουν ο Νίκος Μπότσας και ο Στέφανος Λογοθέτης κι ένα τραγούδι ο Γιάννης Πάριος. Στίχους έγραψαν η Λίνα Δημοπούλου, ο Γιάννης Μαύρος, ο Μιχάλης Μαρματάκης, ο Νίκος Μπότσας, ο Γιάννης Προεστάκης και ο Μάνος Ελευθερίου. Η παρουσία του τελευταίου αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς, καθώς ο μεγάλος στιχουργός είχε ήδη μια πρώτη συνεργασία με τον Μαχαιρίτσα στο άλμπουμ «Μια τρύπα στον καιρό ...κύριε Μάνο» (2014), η οποία συνεχίστηκε στον παρόντα δίσκο με τέσσερα ακόμη τραγούδια, από τα οποία το μεγάλης διάρκειας τραγούδι «Πατρίδες που έγιναν φωτιά» στο φινάλε του δίσκου γράφτηκε για λογαριασμό της μη κερδοσκοπικής αστικής εταιρείας International Foundation for Greece (IFG), η οποία ιδρύθηκε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και δραστηριοποιείται για την υποστήριξη ευπαθών πληθυσμιακών ομάδων. Πρόκειται για ένα πολύ δυνατό κομμάτι, απόλυτα συμβατό με το μουσικό ύφος του τραγουδοποιού, το οποίο αποδίδεται από μια μεγάλη ομάδα ερμηνευτών και συγκεκριμένα από τους Γιώργο Νταλάρα, Ελευθερία Αρβανιτάκη, Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Μάριο Φραγκούλη, Γιάννη Κότσιρα, Γιώργο Περρή, Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Πάνο Μουζουράκη και τον ίδιο τον Μαχαιρίτσα.

Ολόκληρος ο δίσκος διαπνέεται από ένα κλίμα μελαγχολικής εσωστρέφειας που διατρέχει όλα τα τραγούδια, τα οποία ακούγονται με το ίδιο ενδιαφέρον από το πρώτο ως το τελευταίο, αν και ίσως μερικά ακούστηκαν λίγο περισσότερο, όπως τα: «Άλλαξαν πολλά», «Υπνοβάτης», «Ανάποδη ζαριά», «Κουζίνα», «Απορώ» και φυσικά το σπουδαίο «Πατρίδες που έγιναν φωτιά». Η έκδοση μάλιστα συνοδεύεται και από DVD με χαρακτηριστικά μέρη από τη ζωντανή παρουσίαση του υλικού.

Μίνως Μάτσας, Κώστας Χρηστίδης: Eduart (2007)

Δύο από τα κινηματογραφικά soundtrack του Μίνωα Μάτσα κατέκτησαν το πρώτο Κρατικό Βραβείο Καλύτερης Μουσικής επιβεβαιώνοντας κι επίσημα την ξεχωριστή θέση που κατέχει ο συνθέτης στο συγκεκριμένο δημιουργικό πεδίο. Το πρώτο ήταν για την ταινία «Eduart» (2006) και το δεύτερο για την ταινία «Σκλάβοι στα δεσμά τους» (2008). Και οι δυο αυτές ταινίες γυρίστηκαν την περίοδο της παραμονής του συνθέτη στην Αμερική και ουσιαστικά η μουσική τους επένδυση έγινε εξ αποστάσεως.

Η δραματική ταινία ελληνογερμανικής παραγωγής «Eduart» γυρίστηκε το 2006 και βασίζεται στην αληθινή ιστορία του νεαρού Αλβανού Eduart, ο οποίος κατέφυγε στην Ελλάδα φιλοδοξώντας να γίνει ροκ τραγουδιστής, αλλά οι δυσκολίες της ζωής τον οδήγησαν στην παρανομία. Το σενάριο και η σκηνοθεσία είναι της Αγγελικής Αντωνίου, ενώ πρωταγωνίστησαν οι ηθοποιοί: Εσρέφ Ντουρμίσι, Αντρέ Χένικε, Ντρισίμ Ζέπα, Ερμέλα Τέλη και Μάνος Βακούσης.

Τη μουσική της ταινίας συνυπογράφουν δύο Έλληνες συνθέτες που την ίδια εποχή έκαναν καριέρα στην Αμερική. Ο ένας φυσικά είναι ο Μίνως Μάτσας, ενώ ο άλλος ο Κώστας Χρηστίδης, ένας μουσικός που είχε ήδη χτίσει σημαντική καριέρα στο Χόλιγουντ γράφοντας ή ενορχηστρώνοντας μουσική για μεγάλες παραγωγές, μεταξύ των οποίων οι ταινίες «The Exorcism of Emily Rose», «Spiderman 3» και «Ghost Rider». Η μουσική τους κινείται έντονα στο χώρο του ηλεκτρονικού ήχου, ενώ οι δυο συνθέτες παίζουν πιάνο και συνθεσάιζερ. Η ορχήστρα περιλαμβάνει επίσης ηλεκτρική κιθάρα, μπάσο, ακορντεόν και κλαρινέτο. Δύο τραγούδια του Μίνωα Μάτσα σε στίχους του Οδυσσέα Ιωάννου ερμηνεύει ο Χρήστος Θηβαίος, ενώ το soundtrack κλείνει με δυο αγγλόφωνα ροκ τραγούδια του συγκροτήματος Fingers Crossed.

Μίνως Μάτσας: Η αγάπη είναι ...ελέφαντας (2000)

Αν με το soundtrack «Diary of a Lost Girl» (1997) ο συνθέτης Μίνως Μάτσας έκανε το δισκογραφικό του ντεμπούτο στο πεδίο της σκηνικής μουσικής με μια δουλειά γραμμένη εκ των υστέρων πάνω στα πλάνα μιας παλιάς ταινίας, το 2000 θα μας δώσει το πρώτο κανονικό του κινηματογραφικό soundtrack γραμμένο αυτή τη φορά σε συγχρονισμό με το γύρισμα της ταινίας. 

Πρόκειται για τη μουσική συνοδεία της ταινίας «Η αγάπη είναι ...ελέφαντας», μιας αισθηματικής κομεντί που είναι δομημένη πάνω σε τρεις ανεξάρτητες ερωτικές ιστορίες με πρωταγωνιστές τρεις δραπέτες των φυλακών που συναντούν τον έρωτα με εντελώς απροσδόκητο τρόπο. Το σενάριο και τη σκηνοθεσία της ταινίας υπογράφει ο Στράτος Τζίτζης κάνοντας έτσι την πρώτη του εμφάνιση στο κινηματογραφικό πεδίο. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν οι: Θοδωρής Αθερίδης, Άννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους, Φίλιππος Σοφιανός, Αλέκος Συσσοβίτης, Δήμητρα Ματσούκα, Σάκης Μπουλάς, Αέξάνδρα Παλαιολόγου και η πρόσφατα χαμένη Γωγώ Μαστροκώστα στη μοναδική κινηματογραφική της παρουσία. Η ταινία γνώρισε αξιόλογη εμπορική επιτυχία, αφού στην πρώτη της προβολή ξεπέρασε τα 100.000 εισιτήρια.

Ο Μίνως Μάτσας έγραψε ένα εμπνευσμένο soundtrack με δέκα ατμοσφαιρικά οργανικά θέματα που κινούνται σε ποικίλα μουσικά πεδία, από το λάτιν και το tango ως τη τζαζ, το μπλουζ και το λαϊκό χρώμα. Τα οργανικά θέματα μάλιστα διανθίζονται και με τέσσερα τραγούδια σε στίχους των Ισαάκ Σούση, Βαγγέλη Κωνσταντινίδη και του σκηνοθέτη. Το ομότιτλο κι ένα ακόμη ερμηνεύει ο Αντώνης Ρέμος συνοδευόμενος στο πρώτο από την Τάνια Νασσιμπιάν, άλλο ένα αποδίδει ο Πασχάλης Τερζής και το λαϊκό τραγούδι της ταινίας ο Τόλης Βοσκόπουλος. Την ενορχήστρωση και την παραγωγή του δίσκου επιμελήθηκε ο Μίνως Μάτσας.

Μίνως Μάτσας: Diary of a Lost Girl (1997)

Η πρώτη ολοκληρωμένη κινηματογραφική δουλειά του Μίνωα Μάτσα που πέρασε μάλιστα και στη δισκογραφία ήταν η μουσική που έγραψε για τη βωβή ταινία «Diary of a Lost Girl», στα ελληνικά «Το ημερολόγιο μιας παραστρατημένης», παραγωγής 1929, την τελευταία βωβή ταινία του μεγάλου Γερμανού σκηνοθέτη Georg Wilhelm Pabst με πρωταγωνιστές τους Louise Brooks, Josef Rovensky και Fritz Rasp. Πρόκειται για ένα δυνατό μελόδραμα που περιγράφει την ιστορία μιας παραστρατημένης νεαρής κοπέλας που κλείνεται στο αναμορφωτήριο και στη συνέχεια δραπετεύει και καταλήγει σε ένα πορνείο, ενώ στη συνέχεια παντρεύεται έναν κόμη και καταφέρνει έτσι να μπει στην καλή κοινωνία. Η ταινία αποτελεί ένα δηκτικό σχόλιο για τη διεφθαρμένη αστική κοινωνία της Γερμανίας στα χρόνια του Μεσοπολέμου και για το λόγο αυτό κυνηγήθηκε ανελέητα από τη λογοκρισία.

Ο Μίνως Μάτσας συνέθεσε τη μουσική υπόκρουση για την προβολή της ταινίας που διοργάνωσε η εφημερίδα Ελευθεροτυπία στο θέατρο Παλλάς την 1η Οκτωβρίου 1997 στη λογική της μουσικής συνοδείας που είχαν οι παλιές βουβές ταινίες από ζωντανή αυτοσχεδιαστική εκτέλεση με έναν πιανίστα (συνήθως) ή ακόμη και με ολόκληρη ορχήστρα. Όμορφες μελωδίες μελαγχολικού χρώματος εναρμονισμένες με το εξπρεσιονιστικό κλίμα της ταινίας. Το πιάνο κατέχει τον κεντρικό ρόλο στην οργανική συνοδεία με σολίστ τον Σταύρο Κόλλια. Μπάσο παίζει ο Αλέκος Παρασκευόπουλος, πνευστά ο Δημήτρης Χουντής, βιολί ο Κυριάκος Γκουβέντας και κιθάρα ο Γιάννης Παπαζαχαριάκης. Την ενορχήστρωση έκανε ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ τη μουσική διεύθυνση είχε ο Μάρκος Τσέτσος.

Μίνως Μάτσας: Music for Films (2009)

Γενέθλια ημέρα η σημερινή για έναν από τους αξιολογότερους συνθέτες της νεότερης γενιάς που εδώ και τρεις περίπου δεκαετίες πλουτίζει την ελληνική δισκογραφία με άκρως ενδιαφέρουσες δουλειές, τόσο στο επίπεδο του απλού τραγουδιού, όσο και στο απαιτητικότερο επίπεδο της σκηνικής μουσικής (θέατρο, κινηματογράφος, τηλεόραση).

Ο Μίνως Μάτσας, εγγονός του συνονόματού του παλιού ρεμπέτη και ιδρυτή της Odeon/Minos και γιος του μετέπειτα ιδιοκτήτη της εταιρείας Μάκη Μάτσα που την οδήγησε στην κορυφή συγκεντρώνοντας στις τάξεις της τα μεγαλύτερα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, γεννήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1968 στην Αθήνα. Σπούδασε νομικά, αλλά πολύ νωρίς τον κέρδισε η μουσική, ενώ το 1994 πρωτοεμφανίστηκε επίσημα στη δισκογραφία με τον κύκλο τραγουδιών «Χίλιες και μία νύχτες πάλι», για να ακολουθήσουν αρκετές ακόμη δουλειές και συνεργασίες με μεγάλα ονόματα του τραγουδιού, όπως ο Γιώργος Νταλάρας, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, η Ελένη Δήμου, η Σωτηρία Λεονάρδου, η Φωτεινή Βελεσιώτου, η Ελεωνόρα Ζουγανέλη και άλλοι. Ωστόσο από πολύ νωρίς έδειξε την προτίμησή του στη σκηνική μουσική και ιδιαίτερα στη μουσική για τον κινηματογράφο. Το πρώτο του ολοκληρωμένο soundtrack κυκλοφόρησε το 1997 και περιλάμβανε τη μουσική που έγραψε για την κλασική βουβή ταινία «Diary of A Lost Girl» (1929) του εμβληματικού Γερμανού σκηνοθέτη G.W. Pabst. Ακολούθησαν αρκετές ακόμη κινηματογραφικές δουλειές με πιο πρόσφατες τις μουσικές για τις ταινίες «Υπάρχω» (2024) και «Καποδίστριας» (2025).

Το 2009 από τη Minos-EMI κυκλοφόρησε μια πρώτη συλλογή κινηματογραφικών θεμάτων του Μίνωα Μάτσα με τον αγγλόφωνο τίτλο «Music for Films», όπου ανθολογήθηκαν τα βασικά θέματα από ταινίες της περιόδου 1997-2008, από τις οποίες αρκετές αποτελούν ξένες παραγωγές που υλοποιήθηκαν κατά την πρώτη φάση της μακροχρόνιας παραμονής του συνθέτη στην Αμερική (2000-2011). Μάλιστα για δύο από τις ελληνικές ταινίες που επένδυσε μουσικά («Eduart», παραγωγή του 2006 σε σκηνοθεσία Αγγελικής Αντωνίου, «Σκλάβοι πολιορκημένοι», παραγωγή του 2008 σε σκηνοθεσία Τώνη Λυκουρέση) ο συνθέτης κέρδισε και το πρώτο κρατικό βραβείο μουσικής. Μεταξύ των υπολοίπων ταινιών περιλαμβάνονται και δύο μικρού μήκους («Left at Rio Grande» του Kevin Abrams και «Making Life Work» του Max Parovsky), καθώς και το μικρής διάρκειας ντοκιμαντέρ «The Parthenon» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Γαβράς για την Πολιτιστική Ολυμπιάδα του 2003, ενώ στη συλλογή κατ' εξαίρεση συμπεριλήφθηκε κι ένα θέμα από το θεατρικό «Don Juan in Soho» του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη. Το άλμπουμ περιλαμβάνει συνολικά 17 οργανικά θέματα και κλείνει με τρία τραγούδια σε στίχους των Ισαάκ Σούση και Οδυσσέα Ιωάννου που ερμηνεύουν ο Γιώργος Νταλάρας, η Χάρις Αλεξίου και ο Χρήστος Θηβαίος.

Παναγιώτης Ε. Σινιόρος: Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση; (2026)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Ως παλιός εκπαιδευτικός παρακολουθώ στενά τα εκπαιδευτικά πράγματα του τόπου μας και θλίβομαι που το ελληνικό δημόσιο σχολείο βρίσκεται πια στο έσχατο σημείο της απαξίωσης τόσο από την επίσημη πολιτεία, όσο δυστυχώς και από την κοινωνία. Ένα από τα φλέγοντα προβλήματα που έρχεται στην επικαιρότητα κάθε χρόνο τέτοια εποχή είναι το θέμα των χιλιάδων ακάλυπτων θέσεων διδασκαλίας που πλέον έχουν ξεπεράσει κάθε όριο εν συγκρίσει με το παρελθόν, ακόμη και από τις αποφράδες ημέρες της χρεοκοπίας και των μνημονίων, αφού οι ανάγκες για έκτακτο διδακτικό προσωπικό (αναπληρωτές) ξεπερνούν τις 40.000! Ταυτόχρονα οι άμοιροι αυτοί προσωρινοί (συμβασιούχοι) εκπαιδευτικοί καλούνται συχνά να αναστατώσουν πλήρως την οικογενειακή τους ζωή, προκειμένου να προσφέρουν τις διδακτικές τους υπηρεσίες σε κάποια εσχατιά της πατρίδας μας, όπου μάλιστα συχνά αντιμετωπίζουν το τρομακτικό πρόβλημα της στέγασης, ειδικά στις περιοχές της υπέρμετρης και ανεξέλεγκτης τουριστικοποίησης. 

Παίρνω λοιπόν αφορμή από μια είδηση που διάβασα πολύ πρόσφατα σε εκπαιδευτική σελίδα, σύμφωνα με την οποία ένας καλοπροαίρετος ιδιοκτήτης ξενοδοχείου στην τουριστική Ζάκυνθο προτίθεται να προσφέρει κατάλυμα σε νεοδιοριζόμενους εκπαιδευτικούς έναντι συμβολικού τιμήματος για τους χειμερινούς μήνες, με την προϋπόθεση ότι θα έχει και πάλι στη διάθεσή του το ξενοδοχείο μόλις αρχίσει η νέα τουριστική περίοδος! Αξιέπαινη ασφαλώς η προσφορά του, έστω και ημιτελής, αλλά η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, πέρα από την ανάδειξη της κρατικής ευθύνης για το οξύ στεγαστικό πρόβλημα των περιφερόμενων εκπαιδευτικών, αναδεικνύει κι ένα άλλο ερώτημα: Μπορεί η φιλανθρωπία να υποκαταστήσει το κοινωνικό κράτος; Και στ' αλήθεια, πόσο άδολη μπορεί να είναι μια τέτοια χειρονομία ή ποια σχέση μπορεί να έχει με καίριες έννοιες, όπως: αλληλεγγύη, ενσυναίσθηση, κοινωνική ευαισθησία;

Κι ακριβώς πάνω σ' αυτά τα ερωτήματα έρχεται να δώσει τη δική του οπτική και τις δικές του απαντήσεις ο Λέσβιος ακαδημαϊκός δάσκαλος, ερευνητής  και συγγραφέας Παναγιώτης Ε. Σινιόρος, ο οποίος πρόσφατα εξέδωσε ένα άκρως ενδιαφέρον και - δυστυχώς - πάντα επίκαιρο πόνημα με τίτλο «Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση;» που κυκλοφόρησε μόλις τον περασμένο Ιούνιο από τις Εκδόσεις Ακρώρεια. Το βιβλίο ξεκινάει θέτοντας εξαρχής τα κρίσιμα ερωτήματα, τις απαντήσεις των οποίων θα αναζητήσει μέσα στις σελίδες που ακολουθούν: «Τι είναι η ευεργεσία από κοινωνική άποψη; Τι είναι η χορηγία ή η φιλανθρωπία - επίσης από κοινωνική άποψη; Είναι προσφορά στην κοινωνία ή μήπως ένας τρόπος με τον οποίο αποκτά κανείς πολιτική, κοινωνική κι εν τέλει οικονομική ισχύ υπερέχοντας των άλλων;». Η αναζήτηση των απαντήσεων διατρέχει το ιστορικό παρελθόν μέσα από μια ειλικρινή διάθεση να φωτιστούν όλες οι πτυχές του ζητήματος, για να καταλήξει σε ένα ξεκάθαρο πολιτικό συμπέρασμα: «Η φιλανθρωπία οφείλει να υπόκειται σε δημόσιο έλεγχο, αντίστοιχο με εκείνον που ασκείται στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Δεν είναι δυνατόν να επιτελεί δημόσιο ρόλο χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοσία, όπως συμβαίνει σήμερα».

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο χωρίς περιττές καλολογίες φτηνού εντυπωσιασμού και με απλή και απέριττη γλώσσα, ώστε να καθίσταται άμεσα εύληπτο το νόημά του, το οποίο επισημαίνεται και με γλαφυρότερο τρόπο μέσα από τα έξυπνα σκιτσογραφήματα του Στάθη (Σταυρόπουλου) που διανθίζουν τις σελίδες του.

Νομίζω πως μια πιο σαφή και εύστοχη προσέγγιση στην ουσία του έργου μάς δίνει η κριτική του βιβλίου που υπογράφει ο φιλόλογος Δημήτρης Πατίλας, από την οποία παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Είναι εντυπωσιακή η απερίφραστη μερικές φορές και αιχμηρή κατάθεση απόψεων και επιχειρημάτων. Ο λόγος ζωντανός, παραστατικός, άμεσος, ευανάγνωστος. Η εικονογράφηση από τον σκιτσογράφο Στάθη (Σταυρόπουλο) ενισχύει το μήνυμα του βιβλίου. Συνολικά, το "Φιλανθρωπία ή Εξαπάτηση" αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον δημόσιο διάλογο γύρω από τη σχέση οικονομικής ισχύος, κοινωνικής δικαιοσύνης και φιλανθρωπίας. Με πλούσια τεκμηρίωση, σύγχρονα παραδείγματα, ιστορικό βάθος και συνεκτική επιχειρηματολογία, προσφέρει στον αναγνώστη σημαντικά ερεθίσματα κριτικής σκέψης και προβληματισμού. Η τεκμηρίωσή του είναι τόσο στέρεη, που ακόμα και οι αναγνώστες που δεν θα συμφωνήσουν με όλες τις θέσεις του συγγραφέα, θα παρακινηθούν -νομίζω - να κοιτάξουν βαθύτερα πίσω από τη λάμψη των χορηγιών. Η ουσία του βιβλίου συμπυκνώνεται τελικά στη θέση : "Ο λαός δεν έχει ανάγκη από φιλανθρωπία· έχει δικαιώματα: στην αξιοπρέπεια, στην εργασία, στον πολιτισμό"».

Μάνος Κατράκης: Ludwig van Beethoven (1981)

Μια πολύ ιδιαίτερη δισκογραφική κατάθεση του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη αποτελεί η συμμετοχή του στο άλμπουμ «Ludwig van Beethoven» που εκδόθηκε το 1981 από την EMI στο πλαίσιο της παιδικής σειράς Η ζωή των μεγάλων μουσουργών, στην οποία περιλήφθηκαν ανάλογα αφιερώματα στους κορυφαίους λόγιους συνθέτες Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart και Piotr Ilitch Tchaikovsky.

Πρόκειται για μια προσεγμένη παραγωγή που παρουσιάζει τον μεγάλο Γερμανό συνθέτη Ludwig van Beethoven (1770-1827) αυτοβιογραφούμενο μέσω εξομολόγησης του βίου του σε δυο παιδιά, τον Φερδινάνδο και τον Καρλ που υποδύεται ο μικρός Λουκάς Μεταξάς. Το ρόλο του συνθέτη αποδίδει με τη στιβαρή φωνή του ο Μάνος Κατράκης, μόλις τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, καθώς η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 1981. Ο Αλέξης Κωστάλας επιμελήθηκε την παραγωγή κρατώντας ο ίδιος και το ρόλο του αφηγητή.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η αυτοβιογραφική αφήγηση του συνθέτη διανθίζεται και με τους ανάλογους μουσικούς σταθμούς της μεγάλης του καριέρας. Ακούγονται λοιπόν αποσπάσματα από τα σημαντικότερα έργα που συνέθεσε, όπως Συμφωνίες (μέρη από τις υπ' αριθμόν 1, 3, 5, 6, 7 και 9 Συμφωνίες), τα Κοντσέρτα για Πιάνο αρ.4 και 5, οι Σονάτες για Πιάνο αρ. 8, 14 και 23, Κουαρτέτα Εγχόρδων, Σονάτες για Βιολί και Πιάνο ή Βιολοντσέλο και Πιάνο και Συμφωνικές Εισαγωγές (Φιντέλιο, Κοριολανός, Τα εγκαίνια της αίθουσας). Δυστυχώς, παρά τη φροντισμένη παραγωγή που περιλαμβάνει όμορφες ζωγραφιές του Γιώργου Σταθόπουλου και πλούσιο εσώφυλλο με ολόκληρο το κείμενο της αφήγησης και τους αναλυτικούς τίτλους των μουσικών έργων που ακούγονται, δεν υπάρχει καμία απολύτως πληροφορία για τους εκτελεστές των έργων (σολίστες, ορχήστρες και μαέστροι).

Μάνος Κατράκης: Ιστορικές απαγγελίες και τραγούδια (1964-1985)

Η επιβλητική κι απόλυτα εκφραστική φωνή του Μάνου Κατράκη στάθηκε η αφορμή να αναπτύξει μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα ήδη από τη δεκαετία του '60, καθώς κλήθηκε επανειλημμένα να αναλάβει το ρόλο του αφηγητή σε σημαντικές δισκογραφικές δουλειές, αρχής γενομένης το 1964 με το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη στην ιστορική μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη, όπου αποδίδει με συγκλονιστικό τρόπο τα τρία «αναγνώσματα» του έργου («Πορεία προς το μέτωπο», «Η μεγάλη έξοδος», «Προφητικόν»), ενώ την ίδια χρονιά συμμετείχε και στον «Ερωτόκριτο» του Νίκου Μαμαγκάκη στο ρόλο του ποιητή (Βιτσέντζου Κορνάρου). Έκτοτε έδινε τακτικά το παρών του σε ποικίλες μουσικές εργασίες με απαγγελίες που πέρασαν στη δισκογραφία. Το 1965 είχε το ρόλο του αφηγητή στον κύκλο «Ελένη, τραγούδι από την Ιλιάδα» του Γιώργου Κουρουπού, ενώ την επόμενη χρονιά συμμετείχε στη θεατρική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τον «Καπετάν Μιχάλη» του Νίκου Καζαντζάκη, όπου ερμήνευσε το (ανέκδοτο) τραγούδι «Άστραψε τ' αψηλό βουνό». Η δεύτερη (μετά το «Άξιον Εστί») κορύφωση ήρθε το 1969 με άλλη μια συγκλονιστική ανάγνωση στη φιλόδοξη καντάτα του Σταύρου Ξαρχάκου «Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντιεθ Μεχίας» (1969) βασισμένη σε ποίηση του Λόρκα και ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, για να ακολουθήσουν άλλες δυο συνεργασίες με τον Νίκο Μαμαγκάκη, πρώτα στην «Ερωφίλη» (1970) κι αμέσως μετά στο «1821. Είτε θάνατος, είτε λευτεριά» (1971) στο ρόλο του στρατηγού Μακρυγιάννη.

Η δισκογραφική παρουσία του Μάνου Κατράκη συνεχίστηκε και στη μεταπολιτευτική περίοδο. Το 1974 συμμετείχε στη θεατρική δημιουργία «Προδομένος λαός» του Μίκη Θεοδωράκη βασισμένη στο ιστορικό μυθιστόρημα του Γεωργίου Ρούσσου «Μαντώ Μαυρογένους», όπου μάλιστα ερμήνευσε το τραγούδι «Ελάτε μ' ένα πόθο», ενώ το 1975 προλόγισε την ιστορική συναυλία του συνθέτη στο στάδιο Καραϊσκάκη, όπου ηχογραφήθηκε ζωντανά η μεγάλη καντάτα «Canto General» σε ποίηση Πάμπλο Νερούδα. Το ρόλο του αφηγητή είχε επίσης στο έργο «Η μάχη της Κρήτης» (1976) του Μπάμπη Πραματευτάκη, αλλά και στο ιστορικό ντοκουμέντο «Κύπρος-Μακάριος» (1979), καθώς και στον κύκλο τραγουδιών «Το μπλόκο» (1980) του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη. Το 1981 μάλιστα συμμετείχε στο παιδικό άλμπουμ «Μπετόβεν» υποδυόμενος τον αυτοβιογραφούμενο μεγάλο συνθέτη, για να ολοκληρωθεί η εξαίσια αυτή δισκογραφική πορεία με μια μεταθανάτια κυκλοφορία, την κινηματογραφική μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου «Τα χρόνια της θύελλας» (1985), όπου ακούγεται η συγκλονιστική φωνή του σε μια σκηνή του έργου.