Ο Σπήλιος Μεντής μελοποιεί Γιάννη Ρίτσο

Ο άδικα λησμονημένος συνθέτης Σπήλιος Μεντής (1912-1969), κατ' επάγγελμα δημόσιος υπάλληλος (εφοριακός), μας έχει αφήσει μια θαυμάσια κληρονομιά δεκάδων μελωδικών κομματιών που κινούνται στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ ελαφρού και έντεχνου τραγουδιού. Μερικά τραγουδήθηκαν πολύ εκείνα τα χρόνια, αρχές του '60, και έκαναν αξιόλογη δισκογραφική καριέρα, όπως τα: "Καλοκαιράκι", "Κι όμως υπάρχει χαρά", "Η βάρκα", "Νεραντζιά", "Φτωχόπαιδο" κλπ. 

Το σημαντικό με την περίπτωσή του είναι ότι μελοποίησε και αρκετά ποιήματα μεγάλων μας ποιητών, κυρίως του Γιάννη Ρίτσου, του Οδυσσέα Ελύτη, του Τάσου Λειβαδίτη και του Λόρκα.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η μελοποίηση μερικών πρώιμων ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου, αλλά και μια προσπάθεια πιο σύνθετων έργων πάνω στις ποιητικές συνθέσεις Πυραμίδες και Εμβατήριο του ωκεανού, τα οποία ωστόσο δεν δισκογραφήθηκαν ποτέ επίσημα και παραμένουν ανέκδοτα.

Στην παρούσα συλλογή θα βρείτε συγκεντρωμένα όλα τα μελοποιημένα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου ερμηνευμένα από τους: Γιοβάννα, Σούλα Μπιρμπίλη, Μαρινέλλα,  Πέτρο Πανδή, Κλειώ Δενάρδου, Μπέτυ & Μιράντα Δήμα, Τέρη Χρυσό, Δέσποινα Μπεμπεδέλη και Λάκη Χαλκιά. 
Τα 4 ανέκδοτα κομμάτια με τη Δέσποινα Μπεμπεδέλη αποτελούν τον κύκλο "Γράμματα στο μέτωπο" και προέρχονται από ραδιοφωνική μετάδοση, ενώ το τραγούδι "Θάλασσα", καθώς και τα "Γράμματα από το μέτωπο", επίσης ανέκδοτα, με τον Λάκη Χαλκιά είναι παρμένα από τηλεοπτική εκπομπή του Βασίλη Δημητρίου (1977). 
Μερικά τραγούδια δίνονται σε περισσότερες από μία εκτελέσεις παρμένες όλες από δισκάκια 45 στροφών που κυκλοφόρησαν στα μέσα της δεκαετίας του '60. Περιλαμβάνονται επίσης και τρεις πολύ πρόφατες επανεκτελέσεις με την Αφροδίτη Μάνου και τον Λουκιανό Κηλαηδόνη από το δίσκο "Θ' ακούσετε τραγούδια του Σπήλιου Μεντή" (1992).  
Το αρχείο κλείνει με ένα σπάνιο ντοκουμέντο: Ο Γιάννης Ρίτσος μιλάει για τον φίλο του Σπήλιο Μεντή!

Αργύρης Χιόνης: In memoriam

Ανήμερα τα Χριστούγεννα πέθανε ο καλός ποιητής, πεζογράφος και μεταφραστής Αργύρης Χιόνης (1943-2011).
Από το πρόσφατο βιβλίο του "Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες" (2008) επιλέγω ένα ξεχωριστό διήγημα με τίτλο "Το οριζόντιο ύψος":

Μια φορά και έναν καιρό, πλάι σε ένα πανύψηλο υπερήφανο κυπαρίσσι, ζούσε μια ελάχιστη ταπεινή αγριάδα, που ζήλευε το μπόι του κυπαρισσιού κι ήθελε να το φτάσει, γι' αυτό και τεντωνότανε αδιάκοπα στις μύτες των ριζών της, πασχίζοντας να σηκωθεί πιο πάνω από το χώμα. Μάταιη προσπάθεια και αρκετά οδυνηρή γιατί, κάθε φορά που έκανε αυτή τη γυμναστική, για μέρες μετά την πόναγε ανυπόφορα η μέση της.

Το κυπαρίσσι, που παρακολουθούσε αφ' υψηλού τον αγώνα της αγριάδας, σειόταν και λυγιόταν καμαρωτό και της έλεγε υπεροπτικά, με προφορά σχεδόν εγγλέζικη, της Οξφόρδης: "Δεν γνωρίζετε τι χάνετε αγαπητή μου αγριάδα, εκεί στην επιφάνεια του εδάφους όπου βρίσκεσθε. Δίχως να θέλω διόλου να υπερηφανευθώ, σας πληροφορώ ότι από την κορυφή μου έχω απεριόριστη θέα του κόσμου και θα ήταν ακόμα πιο απεριόριστη, θα έβλεπα ως τη Γουατεμάλα, αν κάποια αναιδή βουνά, γύρω τριγύρω, δεν την περιόριζαν. Ωστόσο ευελπιστώ ή, μάλλον έχω τη βεβαιότητα ότι η βροχή θα λιώσει, σιγά σιγά, αυτά τα αναιδή βουνά και τότε θα δω τη Γουατεμάλα. Το σχέδιο αυτό είναι βεβαίως μακροπρόθεσμο, αλλά μπορώ να περιμένω, αφού ως γνωστόν, ζω επτακόσια χρόνια".

Η αγριάδα αν και δεν ήξερε ούτε που βρίσκεται αυτή η Γουατεμάλα ούτε αν τα βουνά λιώνουν από τη βροχή ούτε, ακόμη, αν είναι πολλά τα επτακόσια χρόνια, ακούγοντας αυτά τα ανήκουστα λόγια, ένιωθε την καρδιά της να μαραζώνει και, τις νύχτες που κοιμόταν, έβλεπε πάντα το ίδιο όνειρο. Ψήλωνε, λέει, ψήλωνε τόσο, που ξεπερνούσε κατά πολύ στο μπόι το κυπαρίσσι, ξεπερνούσε ακόμη και τα πιο ψηλά βουνά κι έβλεπε από κει πάνω όχι μόνο τη Γουατεμάλα αλλά και το Ακαλακούμπα, χώρα ακόμα πιο μακρινή, ακόμα πιο ωραία, όπου οι άνθρωποι χόρευαν ένα γρήγορο χορό που τόνε λέγανε ρούμπα. Βέβαια όταν ξύπναγε το πρώτο πράγμα που έβλεπε μπροστά της ήταν ένα σαλιγκάρι τόσο αργοκίνητο, που έμενε στο οπτικό πεδίο της όλη τη μέρα, προκαλώντας της κατάθλιψη και κάνοντας την να μην βλέπει την ώρα πότε θα ξανανυχτώσει, για να κοιμηθεί και να ονειρευτεί το μακρινό Ακαλακούμπα και τον γρήγορο χορό που τόνε λένε ρούμπα.

Έτσι ζούσαν κυπαρίσσι και αγριάδα, πλάι πλάι, αλλά το καθένα στον κόσμο του, ώσπου μια μέρα φθινοπωρινή (χρόνια πολλά, πάρα πολλά πριν τα επτακόσια), που ο ουρανός είχε ένα χρώμα μολυβί, μια λάμψη ξαφνική, ονόματι αστροπελέκι, χτύπησε κατακέφαλα το κυπαρίσσι και το έκαψε. Η βροχή που ακολούθησε, μπόρα τρικούβερτη, αντί να λιώσει τα βουνά που του κρύβαν τη Γουατεμάλα, τη στάχτη του έλιωσε και γκρίζα λάσπη την υπερηφάνεια του έκανε.

Η αγριάδα, άναυδη στην αρχή, όταν συνήλθε κάπως, μακάρισε το ελάχιστο της μπόι και θρήνησε το κυπαρίσσι, που -πως να το κάνουμε;- αν και φλύαρο και υπερφίαλο, της είχε χαρίσει το όνειρο των μεγάλων αποστάσεων, του απέραντου κόσμου.

Μετά απ' αυτό το θλιβερό γεγονός, σταμάτησε την έτσι κι αλλίως ανώφελη γυμναστική της και μόνο αραιά και που έβλεπε στον ύπνο της το εξωτικό Ακαλακούμπα. Κανένας όμως πια δεν χόρευε εκεί τη ρούμπα.

Ήτανε, βέβαια, ακόμα νεαρά και εστερείτο πείρας, που καν δεν γνώριζε τις φυσικές τις ιδιότητες. Έτσι, ένα ανοιξιάτικο πρωί, παραξενεύτηκε πολύ, νίωθοντας να τη φαγουρίζουνε οι ρίζες της, κι ακόμα πιο πολύ παραξενεύτηκε σαν είδε, δύο μέρες τρεις αργότερα, λίγο πιο κεί, μεσ' απ' το χώμα να προβάλει ένα μικρό, χλωροπράσινο βλαστάρι αγριάδας.

"Μπα, καινούργια απόχτησα γειτόνισσα!" ήταν η πρώτη σκέψη της, αλλά όταν είπε "καλωσόρισες, γειτόνισσα", άκουσε, την ίδια ακριβώς στιγμή, να λέει και το βλαστάρι τα ίδια λόγια, να την καλοσωρίζει δηλαδή με την φωνή της. Το ίδιο έγινε, ακριβώς, άλλες δύο μέρες τρεις αργότερα, όταν καινούργιο εμφανίστηκε, πιο πέρα, βλασταράκι.

Μπορεί, λοιπόν, να ήταν άπειρη, αλλά κουτή δεν ήταν.Έτσι, κατάλαβε ότι στον εαυτό της μίλαγε, αφού τα νέα αυτά βλαστάρια από τις ρίζες της ξεπήδαγαν και σαρξ εκ της σαρκός της ήσαν.

Λόγια πολλά για να μην λέμε και χρόνο να μην κλέβουμε απ' την αιωνιότητα, μέσα σε χρόνια ελάχιστα, πολύ πιο λίγα από τα επτακόσια, η αγριάδα είχε ρίζα τη ρίζα, καταβολάδα τη καταβολάδα, βλαστάρι το βλαστάρι, όλο το κάμπο καταχτήσει κι όλα τα βουνά ως τη κορφή τους και πιο πέρα. Για το πιο πέρα δεν μπορώ να πω, τα μάτια μου μονάχα ως τις βουνοκορφές την ακολούθησαν, πιο πέρα δεν άντεξαν. Έμαθα ωστόσο, από έγκυρες πηγές, πως έφτασε στο Ακαλακούμπα και πως στο δροσερό και καταπράσινο χαλί της χορεύουν τώρα γυμνοπόδαροι εραστές τη ρούμπα.

Επιμύθιο Ι: Όσο πιο κοντά στη γη βρίσκεσαι, τόσο πιο μακριά από τ' αστροπελέκια είσαι.

Επιμύθιο ΙΙ: Δια του οριζοντίου ύψους, η απόστασις, εως το Ακαλακούμπα, καλύπτεται εις χρόνον κατά πολύ συντομότερον των επτακοσίων ετών.

 

Ενα διήγημα του Χάρη Κανδηλώρου

Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Μεγάλωσε κάποτε η μάνα, γέρασε λίγο.Δεν είχε πια όπως παλιά την ταχύτητα στη σκέψη, τη σπιρτάδα στην αντίληψη, τα αντανακλαστικά στο τιμόνι.

Απογοητευμένος ο γιος σκέφτηκε: Πάει. Δεν είναι πια αυτή που ήξερα. Δεν είναι αυτή η τετραπέρατη έξυπνη μάνα. Αχ, να μπορούσα να γυρίσω τους δείκτες του ρολογιού, να πάω πίσω τον χρόνο να γίνει όπως πριν. Μα δεν γίνεται. Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Κάποια στιγμή, απότομα, η μνήμη χάθηκε. Επαναλήψεις και ασυνάρτητες σκέψεις στο θέατρο του παραλόγου πρόδιδαν πως ο εγκέφαλος υπέφερε.

Στεναχωρημένος ο γιος σκέφτηκε: Πάει. Δεν την αναγνωρίζω πια. Δεν είναι αυτή η μάνα που θυμόταν ως και την παραμικρή λεπτομέρεια.

Μια ακτινογραφία έδειξε τον δολοφόνο μέσα στο κρανίο. Αχ, να μπορούσα να γυρίσω τους δείκτες του ρολογιού, να πάω πίσω τον χρόνο να μην υπάρχει αυτός ο καρκίνος. Μα δεν γίνεται. Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Δεν άργησε ο λόγος να γίνει φτωχός, διακεκομμένος.

Λυπημένος ο γιος σκέφτηκε: Πάει. Δεν υπάρχει ελπίδα. Δεν είναι αυτή η μάνα με τη λογοτεχνική φύση, με τα ποιήματα και τ’ άλλα. Αχ, να μπορούσα να γυρίσω τους δείκτες του ρολογιού, να πάω πίσω τον χρόνο να μιλάει και να σκέφτεται όπως παλιά. Μα δεν γίνεται. Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Λίγο αργότερα το αριστερό πόδι άρχισε να μην υπακούει. Περπατούσε υποβασταζομένη. Σε λίγο τα δυο πόδια και το αριστερό χέρι αποκοιμήθηκαν τελείως. Η πολυθρόνα με τις τέσσερις ρόδες εμφανίστηκε μέσα στο μικρό σπίτι από το πουθενά.

Σοκαρισμένος ο γιος σκέφτηκε: Αλίμονο! Που πήγε η ευκίνητη μάνα που έτρεχε πάνω-κάτω; Αχ, να μπορούσα να γυρίσω τους δείκτες του ρολογιού, να πάω πίσω τον χρόνο να περπατάει ξανά κι ας μην έχει καθαρό λόγο. Μα δεν γίνεται. Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Δεν πέρασαν λίγες μέρες και διαπίστωσε ότι ήταν τελείως τυφλή!

Συγκλονισμένος ο γιος σκέφτηκε: Πάει. Τελείωσε. Τυφλή η μάνα; Δεν είναι δυνατόν! Αυτή που έβλεπε και την παραμικρή τρίχα πάνω στο σακάκι μου; Αχ, να μπορούσα να γυρίσω τους δείκτες του ρολογιού, να πάω πίσω τον χρόνο κι ας μη μπορεί να κουνηθεί. Παράλυτη ναι, αλλά όχι και τυφλή! Μα δεν γίνεται. Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Ξημέρωσε μια μέρα που η μιλιά έσβησε. Αναστεναγμοί μόνο που και που.

Καταρρακωμένος ο γιος σκέφτηκε: Πάει. Αυτό ήταν. Ούτε μια λέξη; Αυτή που δεν σταμάταγε να μιλάει, να τραγουδάει, να σφυρίζει. Αχ, να μπορούσα να γυρίσω τους δείκτες του ρολογιού, να πάω πίσω τον χρόνο. Παράλυτη και τυφλή, έστω! Αλλά ν’ ακούω τη φωνή της, μόνον αυτό. Μα δεν γίνεται. Αν είναι έτσι, καλύτερα να μην είναι...

Ένα βράδυ ήρθε η σιωπή, το σκοτάδι, το κρύο. Ο γιος σκέφτηκε: Πάει. Ήρθε το τέλος του τέλους και πέρα από το τέλος. Το χέρι που πιάνω είναι κρύο. Αχ, να μπορούσα να κρατάω το ζεστό της χέρι και τίποτ’ άλλο. Ας ήταν και μόνον έτσι...

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ:

Ο φίλος Χάρης Κανδηλώρος, γιατρός ενδοκρινολόγος-διαβητολόγος και συγγραφέας, γεννήθηκε το 1960 στην Αθήνα, όπου ζει και δραστηριοποιείται σήμερα. Έχει πλούσια επιστημονική δραστηριότητα με δεκάδες δημοσιευμένες εργασίες του σε εξειδικευμένα περιοδικά, καθώς και ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια. Τα ενδιαφέροντά του επεκτείνονται και σε άλλους χώρους γενικότερου ενδιαφέροντος, όπως η μουσική και η λογοτεχνία. Διατηρεί μια καταπληκτική ιστοσελίδα αφιερωμένη στον ποιητή και στιχουργό Άκο Δασκαλόπουλο, ενώ πρόσφατα (2010) εξέδωσε από τη Δωδώνη τρία θεατρικά του μονόπρακτα με τίτλο "Το πέρασμα".

Μακεδονικός Γάμος (1960): Του Τάκη Κανελλόπουλου

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ
(1960)
Σενάριο: Τάκης Κανελλόπουλος
Φωτογραφία: Ιάκωβος Παϊρίδης
Μοντάζ: Τάκης Κανελλόπουλος
Παραγωγή: Παναγιώτης Χαρατσάρης
Διάρκεια: 22 λεπτά
Είδος: Ντοκιμαντέρ, 35 mm, ασπρόμαυρη
Αρχείο: VHS

Η πρώτη ταινία του Τάκη Κανελλόπουλου είναι ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους που περιγράφει τα ήθη και τα έθιμα που σχετίζονται με τον παραδοσιακό γάμο στη Δυτική Μακεδονία.
Η ιδιαίτερη ποιητική ματιά του σκηνοθέτη είναι έκδηλη από την πρώτη του κιόλας ταινία.
Γυρίστηκε στο Βελβενδό, το γραφικό κεφαλοχώρι της Νότιας Κοζάνης.
Η ταινία απέσπασε το Α’ Βραβείο Ταινίας Μικρού Μήκους στην 1η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου 1960, καθώς και το Α’ Βραβείο στο Φεστιβάλ Βελιγραδίου.

Δείτε εδώ ολόκληρη την ταινία:

Γιάννης Ρίτσος: Η Κυρά των Αμπελιών (1963)

Γιάννης Ρίτσος
Η ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΙΩΝ
Μουσική σύνθεση: Άκης Λυμούρης

Μc | Rodstrof | 1963 | mp3@320 | εξώφυλλα 

Η ποιητική σύνθεση "Η Κυρά των Αμπελιών" του Γιάννη Ρίτσου (1909-1990) γράφτηκε στα χρόνια του εμφύλιου πολέμου κι εκδόθηκε το 1954 ως μέρος της τριλογίας "Αγρύπνια", μαζί με τα έργα "Ρωμιοσύνη" και "Τρία χορικά". Με τα τρία αυτά έργα ο ποιητής επωμίζεται αποφασιστικά το ρόλο του εντολοδόχου της λαϊκής ψυχής αναδεικνύοντας τη βαθιά σχέση του Έλληνα με τη γη που τον γέννησε. Η χαρακτηριστική και επαναλαμβανόμενη προσφώνηση "κυρά" αποτελεί μια τρυφερή και συγκινητική επίκληση μιας γυναικείας μορφής που λειτουργεί συμβολικά ως αρχετυπικός φορέας της ίδιας της Ελλάδας και της Ρωμιοσύνης.

Το έργο γνώρισε διπλή δισκογραφική καταγραφή, μία σε μορφή απαγγελίας και μία μελοποιημένη. Η δεύτερη αυτή εκδοχή καταγράφεται στον θαυμάσιο δίσκο του Γιώργου Κοτσώνη (Lyra, 1975). 

Εδώ σας παρουσιάζω ένα σπάνιο ντοκουμέντο του 1963, όπου ο ίδιος ο ποιητής, στην πρώτη του εμφάνιση σε δισκογραφημένη έκδοση έργου του, απαγγέλλει συγκλονιστικά το έργο συνοδευόμενος από μια πολύ όμορφη, έντονα λυρική μουσική σύνθεση του ζακυνθινού συνθέτη Άκη Λυμούρη. Ο συνθέτης μας είναι γνωστός και από άλλες ανάλογες ηχογραφήσεις του με τους ποιητές Λόρκα, Ταγκόρ και Καββαδία. Από τη σπάνια σειρά αυτών των ιστορικών ηχογραφήσεων αυτή εδώ με το έργο του Γιάννη Ρίτσου είναι η πιο σημαντική, αν και δυστυχώς παραμένει, δεκαετίες τώρα, εκτός επίσημης δισκογραφίας...

Κώστας Παπαναστασίου: Παρουσία (1978)

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ: ΠΑΡΟΥΣΙΑ
LP | ArtePhon | 1978 | mp3 @320 | πλήρη εξώφυλλα

Ο Κώστας Παπαναστασίου υπήρξε ένας από τους αμέτρητους Έλληνες δημιουργούς της διασποράς. Αν και σήμερα πια αγνοούνται τα ίχνη του, ξέρουμε σίγουρα ότι έζησε πολλά χρόνια στη Γερμανία, όπου και παρουσίασε τις δύο δισκογραφικές του καταθέσεις. Η πρώτη ήταν ο δίσκος "Παρουσία" (1978) με δικές του συνθέσεις, ενώ το 1989 εκδόθηκε ένας ακόμη δίσκος του με τίτλο "Der Grieche in Mir", όπου εμφανίστηκε ως τραγουδιστής ερμηνεύοντας μια επιλογή από γνωστά ελληνικά τραγούδια.
Τα τραγούδια του δίσκου "Παρουσία" γράφτηκαν στα χρόνια της δικτατορίας με στόχο, όπως δήλωσε και ο ίδιος ο δημιουργός τους, "να βοηθήσω οικονομικά και ηθικά τον αγώνα". Μετά την άρνηση των ελληνικών δισκογραφικών εταιριών, αποφάσισε να τα εκδόσει στη Γερμανία και να τα διαθέσει μόνος του στο κοινό. Φυσικά κάτω από τις συνθήκες αυτές ο δίσκος γρήγορα εξαφανίστηκε κι έτσι σήμερα πια είναι εξαιρετικά δυσεύρετος.
Δεν είναι μεγάλα τραγούδια βέβαια αυτά. Μήτε διεκδικούν δάφνες πρωτοτυπίας. Ούτε όμως κραυγάζουν αυτάρεσκα και μεγαλόστομα. Είναι απλά και τίμια τραγούδια. Όμορφες, λιτές, ίσως λίγο προβλέψιμες μελωδίες στο ύφος του μεταθεοδωρακικού πολιτικού τραγουδιού των χρόνων του '70. Έχω την εντύπωση ότι το μελωδικό μέρος συνειδητά υποχωρεί μπροστά στο βάρος του φορτισμένου λόγου. Στίχοι που μετεωρίζονται ανάμεσα στα προσωδιακά στερεότυπα και την ελεύθερη γραφή, καθώς είναι φανερό ότι ο συνθέτης ενδιαφέρεται πρωτίστως να εκτονώσει το βάρος της ψυχής του από τις τραυματικές εμπειρίες μιας δύσκολης εποχής. Πάντως ξεχωρίζω 4-5 τραγούδια που στέκουν με αξιοπρέπεια και ίσως καταφέρνουν να προκαλέσουν μιαν ετεροχρονισμένη συγκίνηση: Το εισαγωγικό "Εκτέλεση" (αναφορά στον Νίκο Μπελογιάννη), επίσης τα "Σαν ήλιος", "Με το 'να χέρι" και το οργανικό φινάλε. Και φυσικά το τρυφερότατο "Γολγοθάς" που έγραψε η Γεωργία Δεληγιάννη-Αναστασιάδου, γνωστή μας και από τα "Τραγούδια του Αγώνα" του Μίκη Θεοδωράκη.
Και βέβαια ο δίσκος έχει να επιδείξει και κάποια αντικειμενικά προτερήματα: Πρώτα πρώτα την ενορχήστρωση, που υπογράφει ο έμπειρος Τάσος Καρακατσάνης. Έπειτα τη συμμετοχή σημαντικών μουσικών στην εκτέλεση των τραγουδιών: Νότης Μαυρουδής και Κώστας Γρηγορέας (κλασική κιθάρα), Θανάσης Πολυκανδριώτης και Γιάννης Μπιθικώτσης (μπουζούκι), Τάσος Διακογιώργης (σαντούρι) και Νίκος Τσεσμελής (μπάσο). Τα τραγούδια ερμηνεύουν δύο από τις πιο χαρακτηριστικές φωνές εκείνου του καιρού, που αργότερα χάθηκαν τελείως: Ο Κώστας Καμένος και η Σάνια Κρυστάλλη. Τους γνωρίσαμε (και τους αγαπήσαμε) μέσα από τις δωρικές ερμηνείες τους σε δίσκους, όπως: "Αγία Τηλλυρία" (1973), "Τα 18 Λιανοτράγουδα" (1974), "Η κυρά των αμπελιών" (1975), "Παραλογές" (1975), "Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο" (1976). Ο δίσκος του Κώστα Παπαναστασίου αποτέλεσε το κύκνειο άσμα των δύο αυτών αξιόλογων ερμηνευτών.

Ο ΔΙΣΚΟΣ (νέο link...)

Ορέστη Λάσκου: Δάφνις και Χλόη (1931) [βουβή]

ΔΑΦΝΙΣ ΚΑΙ ΧΛΟΗ (1931)
Σκηνοθεσία: Ορέστης Λάσκος

Πρόκειται για μια σημαντική και ιστορική πλέον ταινία του ελληνικού κινηματογράφου, βασισμένη στο ομώνυμο ερωτικό ειδύλλιο του Λόγγου.
Ο Λόγγος έζησε τον 2ο αι. μ.Χ. στη Λέσβο και στην ιστορία έχει μείνει ως συγγραφέας του μυθιστορήματος "Λόγγου ποιμενικών περί Δάφνιν και Χλόην" σε 4 βιβλία. Ο μύθος του έργου έχει τα απόλυτα αρχετυπικά χαρακτηριστικά, πάνω στα οποία βασίστηκε εν πολλοίς η μεταγενέστερη μυθολογία της μελοδραματικής γραμματείας: Ο βοσκός Λάμων βρίσκει ένα εγκαταλελειμμένο αγοράκι να βυζαίνει μια κατσίκα και το υιοθετεί ονομάζοντάς το Δάφνις. Ένας άλλος βοσκός βρίσκει σε ανάλογη κατάσταση ένα κοριτσάκι που το ονομάζει Χλόη. Τα δυο παιδιά μεγαλώνουν μαζί κι ανακαλύπτουν τον έρωτα, αφού συναντήσουν και υπερπηδήσουν αμέτρητα εμπόδια.
Η ταινία «Δάφνις και Χλόη» θεωρείται η πρώτη ταινία με σκηνές γυμνού στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο, γι΄ αυτό και τότε (1931) είχε χαρακτηριστεί ως πορνογράφημα. Προβλήθηκε όμως με επιτυχία σε πολλές χώρες, ενώ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κυκλοφόρησε και μια ομιλούσα εκδοχή της. Καθ΄ ότι ο ίδιος ποιητής ειδυλλίων, ο Λάσκος στήριξε το σενάριο της ταινίας στο βουκολικό ειδύλλιο του Λόγγου με τον ίδιο τίτλο, σε μετάφραση Ηλία Βουτιερίδη. Η ταινία σημείωσε τεράστια εισπρακτική επιτυχία στην εποχή της. Σήμερα έχει κατακτήσει μια θέση ανάμεσα στις πιο ονομαστές του προπολεμικού ελληνικού κινηματογράφου, μαζί με την «Γκόλφω» και την «Αστέρω».
Με την πάροδο των χρόνων η αρχική κόπια και το αρνητικό της χάθηκαν. Υστερα από έρευνες χρόνων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, το Τμήμα Αποκατάστασης της Ταινιοθήκης της Ελλάδας κατόρθωσε να αποκαταστήσει την ταινία στην πρώτη μορφή της μοντάροντας τα κομμάτια που είχε στη διάθεσή της μαζί με όλα όσα είχε βρει. Το βασικό πρόβλημα είχε να κάνει με το γεγονός ότι τα διαθέσιμα κομμάτια ήταν ομιλούντα, ενώ η αυθεντική ταινία βωβή. Οι εργασίες αποκατάστασης ολοκληρώθηκαν το 1992 με την επίβλεψη και τη συνεργασία του ίδιου του Ορέστη Λάσκου, ο οποίος θυμήθηκε καρέ καρέ την ταινία, ανασυνθέτοντας τους αυθεντικούς μεσότιτλους και αντικαθιστώντας τα ηχητικά μέρη με ομιλία.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι για λόγους «ποιητικούς» ο Λάσκος μετέτρεψε το ονοματεπώνυμο του πρωταγωνιστή του από Εντισον Βήχο σε Απόλλωνα Μαρσύα. Η ελληνοαμερικανίδα χορεύτρια Λουκία Ματλή ήταν η κοπέλα.
Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα (1966), η Μίκα Ζαχαροπούλου έκανε ένα εκσυγχρονισμένο ριμέικ της ταινίας του Λάσκου με τίτλο "Δάφνις και Χλόη '66", τοποθετώντας την ιστορία στο Παρίσι, με δύο νέους να συναντώνται ξανά, χρόνια μετά τη γνωριμία τους στην ελληνική ύπαιθρο. Το soundtrack αυτής της ταινίας γράφτηκε από τον Νότη Μαυρουδή.

ΥΓ. Η ταινία είναι βουβή, αλλά εγώ, για να τη χαίρομαι καλύτερα, πρόσθεσα ...μουσική υπόκρουση διαλέγοντας ένα μουσικό έργο που νομίζω πως είναι η πλέον αρμόζουσα επιλογή: Πρόκειται φυσικά για τη μουσική μπαλέτου "Daphnis et Chloe" του Maurice Ravel. Ο έντονα ιμπρεσιονιστικός χαρακτήρας του μουσικού αυτού αριστουργήματος αποδίδει πολύ ανάγλυφα το "χρώμα" και την ατμόσφαιρα της ταινίας...

Γιόζεφ Χεπ: Περιπέτειαι του Βιλλάρ (1924) [βουβή]

Περιπέτειαι του Βιλλάρ

Σκηνοθεσία: Γιόζεφ Χεπ
Σενάριο: Νίκος Σφακιανάκης
Φωτογραφία: Γιόζεφ Χεπ
Παραγωγή: Δήμος Βρατσάνος
Παίζουν: Νίκος Σφακιανάκης (Βιλλάρ), Νίτσα Φιλοσόφου
Είδος: Βουβή, μικρού μήκους, Α/Μ
Έτος: 1924
Διάρκεια: 23'


Η μικρού μήκους βουβή ταινία "Περιπέτειαι του Βιλλάρ", παραγωγής 1924, είναι μια μπουρλέσκ κωμωδία που κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, καθώς θεωρείται η πρώτη σωζόμενη ταινία μυθοπλασίας (με υπόθεση). Ταυτόχρονα είναι η πρώτη ιστορική ταινία που αποκατέστησε τεχνικά η Ταινιοθήκη της Ελλάδος στο πλαίσιο μιας μεγάλης προσπάθειας για συγκέντρωση και ψηφιοποίηση του πρώιμου υλικού του ελληνικού κινηματογράφου.
Η ταινία βασίστηκε στον ηθοποιό Νίκο Σφακιανάκη, ο οποίος εκείνη την εποχή έκανε αξιόλογη καριέρα στη Γαλλία με το ψευδώνυμο Βιλλάρ. Η συγκεκριμένη ταινία βέβαια είχε για πρότυπό της το ακμάζον αμερικάνικο μιούζικαλ και τις βουβές ταινίες του καιρού που κατέκλυζαν τις κινηματογραφικές αίθουσες παγκοσμίως.
Η ταινία έχει για υπότιτλο: "Ο Βιλλάρ υπάλληλος σιδερωτηρίου" και χωρίζεται σε δύο μέρη. Στην αποκατεστημένη της μορφή έλαβε μέρος σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και απέσπασε διάφορες τιμητικές διακρίσεις.

Ο σκηνοθέτης της ταινίας Γιόζεφ Χεπ γεννήθηκε στη Βουδαπέστη το 1887 και πέθανε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε μηχανικός ηλεκτρολόγος, αλλά από πολύ νωρίς τον προσέλκυσε ο κινηματογράφος. Δούλεψε ως οπερατέρ στην Pathé και στις αρχές της δεκαετίας του 1910 έρχεται στην Αθήνα, όπου προσλαμβάνεται ως μηχανικός προβολής στον κινηματογράφο Πανελλήνιο της οδού Πανεπιστημίου. Γυρίζει πολλά επίκαιρα, κινηματογραφεί την Μικρασιατική καταστροφή και αργότερα το έπος του 1940. Το 1914 ιδρύει με τον Δήμο Βρατσάνο την Άστυ Φιλμ και κυρίως μυεί στην τέχνη του κινηματογράφου δεκάδες οπερατέρ και τεχνικούς. Δικαιολογημένα θεωρείται ο πιονιέρος του ελληνικού κινηματογράφου.

Νότης Μαυρουδής - Δάφνις και Χλόη 66 (1966)

Νότης Μαυρουδής
ΔΑΦΝΙΣ ΚΑΙ ΧΛΟΗ 66

Ο δίσκος αυτός περιλαμβάνει τη μουσική και τα τραγούδια που έγραψε ο Νότης Μαυρουδής για την ομώνυμη ταινία στα 1966 και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη δισκογραφική εμφάνιση του αξιόλογου συνθέτη.
Το έργο "Δάφνις και Χλόη" είναι ένα βουκολικό μυθιστόρημα του 2ου μεταχριστιανικού αιώνα, γραμμένο από τον Λέσβιο μυθιστοριογράφο Γεώργιο Λόγγο. Ο πλήρης τίτλος του έργου είναι "Ποιμενικά κατά Δάφνιν και Χλόην". Θέμα του έργου είναι η ζωή δύο νέων ανθρώπων, που έμειναν έκθετοι από παιδιά και ανακάλυψαν σταδιακά τη συμπάθεια που έτρεφε ο ένας για τον άλλο, η οποία τους οδηγεί στην ερωτική ένωση μέσα από μια σειρά περιπέτειες και αντιξοότητες (επίθεση αγνώστων, απόπειρα απαγωγής, αποκάλυψη της καταγωγής τους). Όλη η τέχνη του συγγραφέα επικεντρώνεται στην περιγραφή του αφελούς παιδικού ερωτισμού κατά τη συνάντηση των δύο παιδιών: ντροπαλότητα, ξύπνημα της αμοιβαίας συμπάθειας, συγκεχυμένα αισθήματα αθωότητας, αγνότητας, πάθους και φόβου, μέχρι την ευτυχή κατάληξη της ερωτικής ένωσης. Η περιγραφική ικανότητα του συγγραφέα είναι εξαιρετικά άμεση και διανθίζεται με την εικαστική απόδοση του φυσικού περιβάλλοντος και των εναλλαγών του χρόνου και των εποχών.
Το μυθιστόρημα αυτό γνώρισε μεγάλη δημοτικότητα ανά τους αιώνες και ενέπνευσε πολλούς καλλιτέχνες στα βυζαντινά χρόνια, την Αναγέννηση και τη νεότερη εποχή. Επιρροές του βρίσκουμε σε λογοτεχνικά κείμενα των R. Greene, Lope de Vega και S. Gessner, στην όπερα του Γκλουκ "Cythere assiegee", στο υπέροχο ομώνυμο μπαλέτο του Maurice Ravel και άλλα.