Νάντια Κωνσταντοπούλου: Η Νάντια και οι Επτά (1993)

Επιστροφή για λίγο στην αγαπημένη Νάντια Κωνσταντοπούλου, για να κλείσουμε τους δισκογραφικούς μας λογαριασμούς με έναν ακόμη προσωπικό της δίσκο, τον τελευταίο της μακρόχρονης καριέρας της που κυκλοφόρησε το 1993 από την Artistic σε αναλογική και ψηφιακή μορφή.

Ο δίσκος έχει τον εύγλωττο τίτλο "Η Νάντια και οι επτά". Δεν πρόκειται φυσικά για τους επτά νάνους, ώστε να φανταστούμε τη Νάντια σε ρόλο Χιονάτης! Δεν το επέτρεπε άλλωστε η ηλικία της πια. Οι "επτά" λοιπόν του τίτλου είναι οι επτά διαφορετικοί συνθέτες που συνέπραξαν στη δημιουργία των δέκα τραγουδιών του δίσκου. Ο Δημήτρης Σταμπουλής έχει το μεγαλύτερο μερίδιο με τρία τραγούδια κι ακολουθεί ο Χρήστος Νικολόπουλος με δύο. Μαζί τους επίσης οι συνθέτες Τάκης Μωράκης, Γιάννης Σπανός, Μίμης Πλέσσας, Θανάσης Πολυκανδριώτης και Robert Williams. Η ετερόκλητη μουσική ταυτότητα αυτών των επτά συνθετών δικαιολογεί και τον ετερόκλητο χαρακτήρα των τραγουδιών που κινούνται σε ένα ύφος από ποπ και μοντέρνο μέχρι ελαφρολαϊκό. Στο μπουζούκι είναι ο Γρηγόρης Μακρίδης, ενώ την ενορχήστρωση υπογράφει ο Νίκος Αναδιώτης. Όλους τους στίχους έγραψε η Νάντια.

Δεν θα ήθελα να προχωρήσω σε αξιολογικές κρίσεις για το υλικό αυτού του δίσκου που κινείται έξω από τις προσωπικές μου αισθητικές προτιμήσεις. Θα πω μονάχα πως η ερμηνεία της Νάντιας παραμένει σε υψηλά στάνταρ, αν και είναι εμφανής η επιδραση του χρόνου στον φωνητικό της χρωματισμό.

Ο Λάκης Καρνέζης στους Ελληνικούς Χορούς του Μίκη Θεοδωράκη (1978)

Μαζί με τον Κώστα Παπαδόπουλο ο Λάκης Καρνέζης συμπληρώνει το κορυφαίο σολιστικό δίδυμο του μπουζουκιού που συμπορεύτηκε πολύ γόνιμα με τον Μίκη Θεοδωράκη για πάνω από δυο δεκαετίες συμμετέχοντας τόσο στις ζωντανές εμφανίσεις και περιοδείες του συνθέτη, όσο και στα στούντιο των ηχογραφήσεων πάμπολλων κλασικών έργων του.

Το 1978 λοιπόν ο Λάκης Καρνέζης, επικεφαλής λαϊκής ορχήστρας υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη, ηχογράφησε για τη μεγάλη γαλλική εταιρία Le Chant du Monde έναν κύκλο δώδεκα ορχηστρικών κομματιών με αρχικό τίτλο "Musique pour bouzouki solo". Και λέω αρχικό τίτλο, γιατί η συγκεκριμένη ηχογράφηση γνώρισε τουλάχιστον τέσσερις ακόμη διαφορετικές επανεκδόσεις σε Γερμανία και Ελλάδα, για να καταλήξει στον τελικό τίτλο "Ελληνικοί Χοροί". Ο τίτλος αυτός προήλθε από την προσαρμογή του υλικού σε μορφή σουίτας για τα περίφημα Μπαλέτα του 20ου αιώνα του διάσημου Γάλλου χορογράφου Maurice Bejart, ο οποίος ανέβασε το έργο το 1980.

Πρόκειται για μια υπέροχη ορχηστρική διασκευή μερικών κλασικών τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη από τους πρώτους πολυσήμαντους κύκλους τραγουδιών του ("Επιτάφιος", "Πολιτεία", "Αρχιπέλαγος", "Τραγούδι του νεκρού αδελφού", "Θαλασσινά φεγγάρια", "Τραγούδια του αγώνα"). Ο Λάκης Καρνέζης μεγαλουργεί με το υλικό αυτό χαρίζοντας μια άλλη διάσταση στις αριστουργηματικές μελωδίες του συνθέτη. Στην ορχήστρα συμμετέχουν σπουδαίοι μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο Βαγγέλης Παπαγγελίδης στο μπάσο, ο Μάνος Αβαράκης στο φλάουτο και ο Σταύρος Παπαδόπουλος στην κλασική κιθάρα.

Σημειώνω ότι ο δίσκος γνώρισε τουλάχιστον δύο ψηφιακές επανεκδόσεις. Η πρώτη μοιράστηκε ως premium από την εφημερίδα Ελευθεροτυπία και η δεύτερη, πολύ πιο προσεγμένη, από την FM Records. Εδώ έχουμε την αρχική αναλογική έκδοση που κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 1978.

Η Νινή Ζαχά στα ωραιότερα τραγούδια του Αττίκ (1969)

Ολοκληρώνω σήμερα το μικρό μου αφιέρωμα στον κορυφαίο προπολεμικό τραγουδοποιό Αττίκ που μας κληροδότησε έναν υπέροχο θησαυρό πανέμορφων πολυτραγουδισμένων μελωδιών που έχουν τραγουδηθεί και ηχογραφηθεί από πάμπολλους ερμηνευτές κατά καιρούς και συνεχίζουν να επανέρχονται συχνά στο προσκήνιο με καινούργιες εκτελέσεις.

Το 1969 λοιπόν εκδόθηκε από τη Lyra με την ετικέτα της Zodiac ο δίσκος "Η Νινή Ζαχά στα ωραιότερα τραγούδια του Αττίκ", όπου η εκλεκτή ερμηνεύτρια και συνθέτις Νινή Ζαχά (1931-2013), η οποία υπήρξε παιδί-θαύμα (άρχισε να τραγουδάει από επτά χρονών), ερμηνεύει σε νέα εκτέλεση δέκα όμορφα τραγούδια του Αττίκ με τον δικό της ιδιαίτερα εκφραστικό τρόπο.

Εδώ έχουμε την αρχική αναλογική έκδοση, αν και ο δίσκος επανεκδόθηκε κάποια στιγμή και ψηφιακά.

Αττίκ (ΕΜΙ/1969)

Το 1969 από την ετικέτα Regal της EMI Columbia εκδόθηκε ένα αφιερωματικό άλμπουμ για τον Αττίκ που φέρει για τίτλο το όνομά του.

Πρόκειται για μια υπέροχη ανθολογία δώδεκα γνωστών κι αγαπημένων μελωδιών του σπουδαίου τραγουδοποιού στις αρχικές τους ηχογραφήσεις που ερμηνεύει έξοχα η γλυκύτατη Ζωή Μάγκου, παλιά ελαφρά ερμηνεύτρια με αρκετές κινηματογραφικές παρουσίες. Τρία τραγούδια ερμηνεύει επίσης ο Τώνης Μαρούδας, ενώ το τραγούδι "Κι όμως" αποδίδει το ντουέτο Κ. Τρογάδης και Γ. Τασούλης με συνοδεία μαντολινάτας.

Αττίκ: Ξαναζώντας στη Μάντρα του (1965)

Παραμένουμε στη γοητευτική κληρονομιά του μεγάλου τραγουδοποιού του ελαφρού τραγουδιού Αττίκ, για να ξαναθυμηθούμε τη θρυλική του Μάντρα, ένα πρωτοποριακό για την εποχή του υπαίθριο μουσικό στέκι, όπου εμφανιζόταν κατά τους θερινούς μήνες με μια πλειάδα καλλιτεχνών. Η Μάντρα ιδρύθηκε το 1931 και βρισκόταν στην παλιά πλατεία Αμερικής. Επέζησε μέχρι το θάνατο του Αττίκ, ενώ στη συνέχεια έπαψε να λειτουργεί παρά τις επανειλημμένες απόπειρες για την αναβίωσή της. Στάθηκε πάντως το πρότυπο για τα περίφημα αναψυκτήρια που γέμισαν την Αθήνα στα χρόνια του '50 και '60. Και φυσικά η Μάντρα αποτέλεσε πραγματικό φυτώριο σπουδαίων καλλιτεχνών, όπως η Δανάη, η Κάκια Μένδρη, ο Ορέστης Λάσκος, ο Μίμης Τραϊφόρος και πολλοί άλλοι.

Τον απόηχο λοιπόν του μυσταγωγικού κλίματος που ζούσαν οι θαμώνες της προπολεμικής Μάνδρας μας μεταφέρει ο δίσκος της Odeon "Ξαναζώντας στη Μάντρα" του Αττίκ που εκδόθηκε το 1965 με παλιότερες ηχογραφήσεις μερικών υπέροχων τραγουδιών του δημιουργού που ερμηνεύουν σημαντικές φωνές, όπως η Ελίζα Μαρέλη, η Έλσα Λάμπο, ο Σπύρος Κορώνης και η Νινή Ζαχά. Εξαιρετικές φωνές, εξαίσιες μελωδίες, αυθεντικό κλίμα μιας άλλης εποχής που δεν έχει πάψει ποτέ να ασκεί μοναδική γοητεία.

Η Δανάη στα πιο όμορφα τραγούδια του Αττίκ (1966)

Ο μέγιστος τραγουδοποιός Κλέων Τριανταφύλλου, ο αγαπημένος μας Αττίκ (1885-1944), γαλλοθρεμμένος συνθέτης, στιχουργός, πιανίστας, ερμηνευτής και εμψυχωτής μουσικών παραστάσεων, μας έχει κληροδοτήσει έναν πανάκριβο θησαυρό υπέροχων μελωδιών με το χαρακτηριστικό πεζολογικό τους ύφος που τραγουδήθηκαν και ηχογραφήθηκαν αμέτρητες φορές από πληθώρα νεότερων ερμηνευτών του ελαφρού τραγουδιού. 

Η κατεξοχήν όμως γυναικεία φωνή που συνδέθηκε άρρηκτα με τις μπαλάντες του Αττίκ δεν ήταν άλλη από τη σπουδαία Δανάη Στρατηγοπούλου (1913-2009) που την ξέρουμε όλοι μόνο με το μικρό της όνομα, αφού το επίθετό της το χρησιμοποίησε μόνο για τις άλλες πνευματικές της δραστηριότητες, μιας και υπήρξε και εγκυρότατη μεταφράστρια έχοντας υπογράψει μεταξύ άλλων και την πιο δόκιμη απόδοση στα ελληνικά του Canto General του Pablo Neruda.

Ο δίσκος λοιπόν "Η Δανάη στα πιο όμορφα τραγούδια του Αττίκ", που εκδόθηκε αρχικά το 1966 από τη Philips, αλλά γνώρισε και άλλες νεότερες επανεκδόσεις, μεταξύ των οποίων και μία ψηφιακή στα μέσα της δεκαετίας του '90, μας δίνει μια μικρή γεύση αυτής της ιστορικής συνεργασίας του Αττίκ με τη Δανάη, αν και πρόκειται φυσικά για νεότερες εκτελέσεις, πολλά χρόνια μετά τον άδικο χαμό του δημιουργού στα σκοτεινά χρόνια της Γερμανικής Κατοχής. 

Στη συγκεκριμένη ηχογράφηση έχουν επιλεγεί δώδεκα ξεχωριστές μελωδικές στιγμές του Αττίκ, τις οποίες ερμηνεύει η Δανάη με τη δεξιοτεχνική πιανιστική συνοδεία του Μίμη Πλέσσα. Υπέροχες στιγμές από τους δύο σημαντικούς αυτούς καλλιτέχνες που με σεβασμό και γνώση αποτίουν τον δέοντα φόρο τιμής στον μεγάλο τραγουδοποιό. 

Κώστας Παπαδόπουλος: Super Hits & Syrtaki (1977)

Στην ίδια σειρά των τουριστικής αισθητικής δίσκων της εταιρίας Embassy ο μεγάλος δεξιοτέχνης του μπουζουκιού Κώστας Παπαδόπουλος ηχογράφησε έναν ακόμη δίσκο με ανάλογη αισθητική, αλλά και τίτλο. Για την ακρίβεια, ο δεύτερος δίσκος έχει τίτλο "Super Hits & Syrtaki" και εκδόθηκε το 1977 ως φυσική συνέχεια του προηγούμενου, με τον οποίο άλλωστε συνδέεται ακόμη και στο περιεχόμενο, αφού τα δυο ορχηστρικά κομμάτια που περιέχει ("Ζορμπάς", "Τα παιδιά του Πειραιά") είναι παρμένα αυτούσια από το δίσκο του 1976.

Κατά τα λοιπά, ο δίσκος περιέχει - πέρα από τα δυο προαναφερθέντα οργανικά - δώδεκα γνωστά λαϊκά σουξέ σε επανεκτέλεση με επικεφαλής της ορχήστρας τον Κώστα Παπαδόπουλο. Περιλαμβάνονται λοιπόν τραγούδια των Τόλη Βοσκόπουλου, Γρηγόρη Μπιθικώτση, Παναγιώτη Τούντα, Λυκούργου Μαρκέα, Βασίλη Δημητρίου, αλλά και Μάνου Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη. Το ετερόκλητο αυτό υλικό ερμηνεύουν συμπαθητικά η Μαίρη Γιώτη με το Αττικό Τρίο, ο Σωκράτης Μανδήλας και ο Θόδωρος Τσανακαλιώτης.

Κώστας Παπαδόπουλος: Syrtaki (1976)

Το μπουζούκι είναι το όργανο που ταυτίζεται με το λαϊκό μας τραγούδι, έτσι που - λανθασμένα πάντως - να θεωρούμε ότι οποιοδήποτε μουσικό κομμάτι έχει μέσα μπουζούκι, είναι αυτομάτως και λαϊκό! Ή και το ανάποδο: Αν λείπει το μπουζούκι από ένα μουσικό θέμα, αυτό δεν είναι λαϊκό!

Τέλος πάντων. Οι παρεξηγήσεις και οι παρανοήσεις είναι αμέτρητες σ' αυτά τα θέματα. Πάντως είναι γεγονός ότι το άλλοτε απαξιωμένο και κατά καιρούς απαγορευμένο αυτό μουσικό όργανο, κατάφερε να συνδεθεί αδιάσπαστα με το λεγόμενο "έντεχνο" λαϊκό μας τραγούδι και να μεγαλουργήσει σε αριστουργηματικές συνθέσεις των κορυφαίων μας δημιουργών, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης και η μεγάλη επιγονική γενιά που ακολούθησε.

Και βέβαια το μπουζούκι ανέδειξε και τους μεγάλους του δεξιοτέχνες. Κι αν στον αυτοκρατορικό θρόνο έχουν στρογγυλοκαθήσει οι δυο μεγάλοι παλιοί δεξιοτέχνες, ο Μανώλης Χιώτης και ο Γιώργος Ζαμπέτας, ήρθε η δεύτερη μεγάλη γενιά των δεξιοτεχνών που συμπορεύτηκαν με την άνδρωση του έντεχνου τραγουδιού στα χρόνια του '60. Τρεις είναι οι κορυφαίοι εκφραστές αυτής της γενιάς: Ο Λάκης Καρνέζης, ο Στέλιος Ζαφειρίου και ο Κώστας Παπαδόπουλος. Όλοι τους έχουν καταθέσει χιλιάδες εργατοώρες μέσα στα στούντιο των ηχογραφήσεων αναδεικνύοντας με την απαράμιλλη δεξιοτεχνία τους τις μελωδίες όλης εκείνης της χρυσής γενιάς συνθετών της δεκαετίας του '60, ενώ συχνά ηχογραφούσαν και προσωπικά τους άλμπουμ με ορχηστρικές μελωδίες, ιδιαίτερα μετά την τεράστια ώθηση που έδωσε στο είδος η παγκόσμια επιτυχία του "Ζορμπά" που γέννησε το περίφημο Συρτάκι.

Ο Κώστας Παπαδόπουλος (γενν. 1937) λοιπόν ηχογράφησε κατά καιρούς διάφορα ορχηστρικά άλμπουμ, όπως αυτό που σας παρουσιάζω σήμερα. Τίτλος του: "The Sound of Greece: Syrtaki". Αγγλόφωνος ο τίτλος, μιας και αυτού του είδους οι εκδόσεις είχαν εμφανώς τουριστικό προσανατολισμό, αλλά αυτό επ' ουδενί δεν ακυρώνει την αξία του περιεχομένου, γιατί ο Παπαδόπουλος, όπως και όλοι οι άλλοι κορυφαίοι σολίστες, αγαπούσαν την τέχνη τους και την αντιμετώπιζαν πάντα με απόλυτη σοβαρότητα. 

Εδώ λοιπόν ο σολίστας διάλεξε έναν κύκλο δεκατριών μελωδιών σε ρυθμό χασάπικο ή χασαποσέρβικο, δηλαδή συρτάκι. Δεν λείπει φυσικά ο "Ζορμπάς" του Μίκη Θεοδωράκη, ούτε τα "Παιδιά του Πειραιά" του Μάνου Χατζιδάκι. Και μαζί μ'αυτά ο "Ταρζάν" του Γιάννη Μαρκόπουλου, αλλά και πασίγνωστες μελωδίες των μεγάλων του ρεμπέτικου, όπως ο Βαμβακάρης, ο Τσιτσάνης, ο Παπαϊωάννου, ο Μπαγιαντέρας και ο Ζαμπέτας. Η δεξιοτεχνία του Κώστα Παπαδόπουλου είναι εκτός κριτικής φυσικά!

Λάζαρος Κουλαξίζης: Τα Μικρασιάτικα (1983)

Επιστροφή στην παράδοση με μια επιλογή μικρασιατικών σκοπών διασκευασμένων για ακορντεόν από τον κορυφαίο δεξιοτέχνη Λάζαρο Κουλαξίζη, σε μουσικές που κυλούν στο αίμα του. Μαζί του ο Αγάθωνας Ιακωβίδης που παίζει κιθάρα και μπαγλαμά.

Αντιγράφω απ' το οπισθόφυλλο του βινυλίου:

Ο Λάζαρος Κουλαξίζης (γενν. 1937) κατάγεται από οικογένεια μουσικών. Ο πατέρας και τέσσερα αδέρφια επαγγελματίες μουσικοί. Ο Νίκος Κουλαξίζης, πατέρας του Λάζαρου, γεννήθηκε και μεγάλωσε στο χωριό Οφρίνιο της Τουρκίας. Έμαθε αρμόνικα από τον Έλληνα δάσκαλο Παρίση. Με τον δεύτερο διωγμό ο Νίκος Κουλαξίζης βγήκε στην Καβάλα και εκεί έζησε το υπόλοιπο της ζωής του. Στη μνήμη του πατέρα του ο Λάζαρος Κουλαξίζης αφιερώνει αυτόν τον δίσκο, διότι είναι ένα δείγμα απ' τα τραγούδια που κληρονόμησε απ' τον πατέρα του.