Σταμάτης Σπανουδάκης: Εαρινή ώρα (1994)

Σε όλη τη μουσική του διαδρομή ο συνθέτης Σταμάτης Σπανουδάκης φρόντιζε πάντα να διανθίζει τη δισκογραφία του με θρησκευτικές πινελιές είτε με πρωτότυπες συνθέσεις, είτε και με εναρμονίσεις παραδοσιακών θρησκευτικών μελωδιών. Το 1994 μας έδωσε την «Εαρινή ώρα», δυο χρόνια αργότερα το «Δάκρυ του Ιωάννη» κι έκλεισε τον αιώνα με το μεγαλόπρεπο «Χιλιαννιακοσιαενενηνταεννέα», για να επανέλθει το 2010 με το άλμπουμ «Σαν προσευχή...», το τελευταίο μέχρι σήμερα έργο του στο θρησκευτικό πεδίο.

Το άλμπουμ «Εαρινή ώρα» πρωτοεκδόθηκε το 1994 από την FM Records κι επανεκδόθηκε το 1996 και το 2002 από τη Wea. Αυτή τη φορά ο συνθέτης μας πρόσφερε μια εξολοκλήρου οργανική δουλειά βασισμένη όμως εν πολλοίς σε προϋπάρχουσες μελωδίες από παλιότερα έργα του μαζί με κάποιες καινούργιες. Το κύριο σώμα του άλμπουμ προέρχεται από τους δίσκους: «7 Παρακλήσεις» (1985), «Ω, γλυκύ μου έαρ» (1987) και «Ημέρα Τρίτη» (1990). Μας τα εξηγεί καλύτερα ο ίδιος στο ένθετο σημείωμα του δίσκου:

«Είναι καιρός που αισθάνομαι την ανάγκη να συγκεντρώσω τις καλύτερες στιγμές των "ορχηστρικών θρησκευτικών" μου δίσκων. Τελικά το καταφέρνω τώρα. Ξαναδούλεψα τα κομμάτια προσθέτοντας ή αφαιρώντας όσα σήμερα αισθάνθηκα ότι έπρεπε (...) Οι μελωδίες και οι εισαγωγές είναι δικές μου, εκτός φυσικά από τις μελωδίες των: "Η ζωή εν τάφω", "Ω, γλυκύ μου έαρ", "Ιδού ο νυμφίος έρχεται", "Τον νυμφώνα σου βλέπω" και τους αυτοσχεδιασμούς του Βασίλη και του Λευτέρη (...) Αφιερώνω ολόψυχα και με θαυμασμό αυτόν το δίσκο στους αγαπημένους μελωδούς της Μεγάλης Εβδομάδος».

Ενορχήστρωση, εκτέλεση, παραγωγή και ηχοληψία, όλα διά χειρός Σταμάτη Σπανουδάκη. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το 1994 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη. Κλαρίνο έπαιξε ο Βασίλης Σαλέας και βιολί ο Λευτέρης Ζέρβας. Το σόλο συνθεσάιζερ στο «Η ζωή εν τάφω» έπαιξε ο Σαράντης Σαλέας. Ο ίδιος ο συνθέτης έπαιξε πλήκτρα, κιθάρες και κρουστά.  

Σταμάτης Σπανουδάκης: Κύριε των Δυνάμεων (1982)

Ο Σταμάτης Σπανουδάκης είναι παραγωγικότατος συνθέτης και μας έχει δώσει μέχρι σήμερα πληθώρα συνθέσεων που κινούνται σε όλο το φάσμα της μουσικής δημιουργίας. Έχουμε λοιπόν μεγαλοϊδεατικές οργανικές συνθέσεις εμπνευσμένες από την ελληνική ιστορία, κύκλους παιδικών τραγουδιών, αλλά και κύκλους κανονικών τραγουδιών, μουσική για τον κινηματογράφο και μπόλικη θρησκευτική μουσική, έτσι που να τον καθιστά τον κατεξοχήν συνθέτη αυτού του ιδιαίτερου μουσικού είδους, καθώς ήδη καταγράφονται στο ενεργητικό του μπόλικες δημιουργίες στο συγκεκριμένο πεδίο («Κύριε των Δυνάμεων», «7 Παρακλήσεις», «Ω, γλυκύ μου έαρ», «Ημέρα Τρίτη», «Εαρινή ώρα», «Το δάκρυ του Ιωάννη», «Χιλιαεννιακοσιαενενηνταεννέα», «Σαν προσευχή...»).

Η πρώτη του συνθετική απόπειρα θρησκευτικού προσανατολισμού ήρθε τη στιγμή που ο ίδιος έβγαινε από μια προσωπική του «περιπέτεια». Πρώτο ξεφωτό λοιπόν σ' αυτή τη γκρίζα διαδρομή στάθηκε ο κύκλος «Κύριε των Δυνάμεων» που εκδόθηκε το 1982 από τη Lyra. Ο τίτλος του άλμπουμ βεβαίως παραπέμπει στον ομώνυμο εμβληματικό βυζαντινό ύμνο που γράφτηκε κάπου μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα και ψάλλεται στο Μέγα Απόδειπνο κατά την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής. Πάνω στο ιερό κείμενο του ύμνου ο συνθέτης έγραψε δική του πρωτότυπη μουσική επένδυση, ενώ τα υπόλοιπα μέρη του άλμπουμ έχουν δικούς του στίχους και φυσικά μουσική, η οποία κινείται μεταξύ βυζαντινών απόηχων και κοσμικών ακουσμάτων (ποπ, ροκ κλπ) κι όλα αυτά μάλιστα δοσμένα με σύγχρονη ενορχήστρωση, όπου συνυπάρχουν τα ακουστικά όργανα με κυρίαρχο το ηλεκτρονικό υπόστρωμα των συνθεσάιζερ. 

Τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν η Ελένη Βιτάλη και ο Γιάννης Κούτρας. Ξεχωρίζει το τραγούδι «Γύρω μου φωτιά» που ακούγεται σε διπλή εκτέλεση εναλλάξ από τους δύο ερμηνευτές. Ο ίδιος ο Σπανουδάκης έπαιξε κιθάρες, μπουζούκι, μαντολίνο, μπαλαλάικα, κρουστά και συνθεσάιζερ. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε από τον Σεπτέμβριο του 1981 ως τον Γενάρη του 1982 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη.

Χρόνης Αηδονίδης: Άφραστον Θαύμα (2010)

Μιας και βρισκόμαστε στη Μεγάλη Εβδομάδα, είναι καιρός να ανοίξουμε μια παρένθεση στη συνήθη ροή των θεμάτων μας, για να προσαρμοστούμε στο πνεύμα των ημερών. Θα ήθελα λοιπόν να ξεκινήσουμε με τον σπουδαίο θεράποντα της παραδοσιακής μας μουσικής και εξαίρετο ψάλτη Χρόνη Αηδονίδη (1928-2023), ένα σεμνό υπηρέτη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής μας μουσικής παράδοσης που συχνά κατέφυγε στην εκκλησιαστική υμνογραφία και μας κληροδότησε υπέροχες ηχογραφήσεις. Ήδη πέρσι τέτοιον καιρό είχαμε παρουσιάσει ένα πειστικό δείγμα της ψαλτικής του δύναμης με το άλμπουμ «Επικράνθη» (2006) και συνεχίζουμε σήμερα στην ίδια ακριβώς γραμμή με το νεότερο διπλό άλμπουμ «Άφραστον Θαύμα» που κυκλοφόρησε το 2010 σε διπλό ψηφιακό δίσκο από την Legend (υπό την ετικέτα "7").

Επί της ουσίας τα δύο άλμπουμ αποτελούν μια αδιάσπαστη ενότητα, αφού το υλικό τους συμπίμπει σε μεγάλο βαθμό με κάποιες μικρές προσθαφαιρέσεις. Και φυσικά συμμετέχουν οι ίδιοι συντελεστές, αφού δίπλα στον μεγάλο παραδοσιακό βάρδο βρίσκεται και πάλι η πιστή του μαθήτρια και ψάλτρια Νεκταρία Καραντζή και ο Πρωτοψάλτης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, φιλόλογος και θεολόγος Δημήτρης Βερύκιος. Η έκδοση περιλαμβάνει μια ευρεία ανθολόγηση 29 ύμνων από το Θείο Πάθος μέχρι και την Ανάσταση του Χριστού που αποδίδονται με σεπτό και απέριττο τρόπο μέσα σε μια ατμόσφαιρα κατανυκτικής εκφραστικής δύναμης. Ο ίδιος ο Χρόνης Αηδονίδης σημειώνει στο εσώφυλλο της έκδοσης: 

«Ευχαριστώ τον Θεό που με αξίωσε, για μία ακόμη φορά, να ηχογραφήσω βυζαντινούς εκκλησιαστικούς ύμνους, ένα όνειρο που είχα από μικρό παιδί, απ' όταν μάθαινα βυζαντινή μουσική κοντά στον ιερέα πατέρα μου. Το δημοτικό τραγούδι βέβαια που υπηρέτησα όλα αυτά τα -πενήντα και πλέον- χρόνια δεν είναι παρά η «δίδυμη αδελφή» της βυζαντινής μουσικής. Ως δίδυμες αδελφές αυτές οι δύο τέχνες έχουν σίγουρα πολλές ομοιότητες αλλά και κάποιες διαφορές. Η ουσία όμως είναι ότι είναι παιδιά της ίδιας μάνας: της ελληνικής μουσικής μας. Φροντίδα και μέλημά μου, όλα αυτά τα χρόνια, ήταν να βάλω κι εγώ ένα λιθαράκι στην προσπάθεια διάσωσης και διάδοσης στις επόμενες γενιές αυτού του μουσικού θησαυρού. Γι' αυτό χαίρομαι από καρδιάς που συνοδοιπόρος μου, και σε αυτό το έργο, είναι η Νεκταρία Καραντζή. Η σκέψη ότι η εκλεκτή μου μαθήτρια και πλέον συνεργάτιδα συνεχίζει το δικό μου έργο στην αλυσίδα της μακραίωνης ελληνικής μουσικής παράδοσης, με αναπαύει. Ο διπλός αυτός δίσκος περιέχει επιλογές βυζαντινών εκκλησιαστικών μελών σε ανάμικτη σειρά, κυρίως από τα ψαλλόμενα της Μεγάλης Εβδομάδας αλλά όχι μόνο, όπως και έναν πολύ γνωστό λαϊκό θρήνο της Μ. Παρασκευής. Έχουμε επίσης για μια ακόμη φορά, τη χαρά να μας συνοδεύει ο Πρωτοψάλτης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, φιλόλογος και θεολόγος Δημήτρης Βερύκιος, τον οποίο από καρδιάς ευχαριστώ για την πολύτιμη υποστήριξη και βοήθειά του...».

Απόστολος Καλδάρας: Τα κινηματογραφικά (1990)

Η χθεσινή και η σημερινή ημέρα, 7 και 8 Απριλίου, συνιστούν διπλή επέτειο για τον μεγάλο λαϊκό δημιουργό Απόστολο Καλδάρα (1922-1990), ο οποίος γεννήθηκε στις 7 Απριλίου 1922 στα Τρίκαλα και πέθανε στις 8 του ίδιου μήνα το 1990 έχοντας μόλις συμπληρώσει τα 68 του χρόνια. Φυσικά το μεγάλο εκτόπισμα του κορυφαίου αυτού δημιουργού δε θα μπορούσε παρά να έχει ευρύτατη συμμετοχή στις δισκογραφικές μας παρουσιάσεις εδώ στο Δισκοβόλο με επίκεντρο βέβαια τους εμβληματικούς κύκλους τραγουδιών που παρουσίασε στη Minos κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 («Μικρά Ασία», «Βυζαντινός Εσπερινός», «Για ρεμπέτες και για φίλους», «Ροβινσώνες»). 

Σήμερα λοιπόν θα σταθούμε λίγο παραπάνω σε μιαν άλλη ξεχωριστή σελίδα της μεγάλης του καριέρας, την κινηματογραφική, όπου είχε μια έντονη παρουσία στα χρόνια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου την εποχή της μεγάλης εμπορικής του ακμής, δηλαδή μέσα στη δεκαετία του '60. Όχι, ο Καλδάρας δεν ήταν συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής και γιαυτό δεν πρόκειται να δούμε κάποια δικά του soundtrack, αφού ο ρόλος του περιοριζόταν καθαρά στη συμμετοχή του με ανεξάρτητα τραγούδια που ακούγονταν σε διάφορες ταινίες εκείνου του καιρού, συνήθως με τη δική του παρουσία στο πάλκο, τραγούδια που παράλληλα κυκλοφορούσαν και στη δισκογραφία των 45 στροφών κατά κανόνα με άλλους ερμηνευτές από αυτούς που τα ερμήνευαν στις ταινίες.

Το 1990 η ΕΜΙ έθεσε σε κυκλοφορία ένα άλμπουμ με τον λιτό τίτλο «Τα κινηματογραφικά» που περιλαμβάνει 14 τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα που ακούστηκαν σε παλιές ελληνικές ταινίες. Ειδικότερα μάλιστα πρόκειται για τραγούδια από οκτώ ταινίες της Κλακ Φιλμ που γυρίστηκαν κατά το διάστημα 1965-1968, όλες σκηνοθετημένες από τον Απόστολο Τεγόπουλο (1936-2007) με βασικό πρωταγωνιστή τον Νίκο Ξανθόπουλο στη χρυσή εποχή του, όταν είχε ταυτιστεί με τον δημοφιλέστατο ρόλο του τίμιου λαϊκού παιδιού έχοντας σχεδόν πάντα για συμπρωταγωνίστρια τη Μάρθα Βούρτση, συχνά μάλιστα πλαισιωμένος και από άλλα μεγάλα ονόματα του κινηματογράφου, όπως ο Μάνος Κατράκης, ο Ορέστης Μακρής, ο Κώστας Καζάκος, ο Κώστας Κακαβάς, ο Ανδρέας Ντούζος, η Αφροδίτη Γρηγοριάδου, η Σπεράντζα Βρανά και πολλοί άλλοι. Πρόκειται για τις ταινίες: Καρδιά μου πάψε να πονάς (1965), Απόκληροι της κοινωνίας (1965), Με πόνο και με δάκρυα (1965), Περιφρόνα με γλυκιά μου (1965), Έχω δικαίωμα να σ' αγαπώ (1966), Δακρυσμένα μάτια (1967), Κάποτε κλαίνε και οι δυνατοί (1967), Ξεριζωμένη γενιά (1968). Οι περισσότερες από τις ταινίες αυτές είχαν ξεπεράσει τις 200.000 εισιτήρια στην πρώτη τους προβολή με κορυφαία την τελευταία (Ξεριζωμένη γενιά) που έφτασε τα 448.679 εισιτήρια!

Στις ταινίες αυτές ακούστηκαν δεκάδες υπέροχα λαϊκά τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα, συνήθως ερμηνευμένα από τον Νίκο Ξανθόπουλο, τα οποία ωστόσο στην επίσημη δισκογραφία πέρασαν με άλλες φωνές. Εδώ λοιπόν τα ακούμε από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τη Βίκυ Μοσχολιού, τον Μιχάλη Μενιδιάτη, τον Μανώλη Αγγελόπουλο, τη Χαρούλα Λαμπράκη και τη Φούλη Δημητρίου. Ανάμεσά τους και τα πολυτραγουδισμένα: «Ένα αστέρι πέφτει πέφτει», «Μην τα φιλάς τα μάτια μου», «Αφού αμαρτήσανε τα δυο σου χείλη», «Πετραδάκι πετραδάκι», «Τα καλά όλου του κόσμου», «Στ' Αποστόλη το κουτούκι» και «Καλή τύχη». Την επιλογή και επιμέλεια του υλικού υπογράφει ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός Άγγελος Πυριόχος.

Γρηγόρης Μπιθικώτσης: Για τον Γρηγόρη (Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, 2002)

Πριν από 21 χρόνια, στις 7 Απριλίου 2005, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 χρόνων ο κορυφαίος λαϊκός ερμηνευτής Γρηγόρης Μπιθικώτσης (1922-2005) αφήνοντας πίσω του μιαν ανεκτίμητης αξίας κληρονομιά εκατοντάδων μεγάλων τραγουδιών που ερμήνευσε στις πέντε περίπου δεκαετίες της ενεργού παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο είτε ως απαράμιλλος ερμηνευτής, είτε και ως εμπνευσμένος συνθέτης αρκετών διαχρονικών επιτυχιών που κοσμούν το πλούσιο προσωπικό του ρεπερτόριο. Μάλιστα η πρώτη του εμπλοκή στο δισκογραφικό στερέωμα ήταν με την ιδιότητα του συνθέτη με πρώτο τραγούδι του «Το καντήλι τρεμοσβήνει» που ηχογραφήθηκε για τις 78 στροφές το 1949. Στα μέσα της δεκαετίας του '50 πρώτος ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν ο συνθέτης που αξιοποίησε τις ερμηνευτικές του δυνατότητες, για να έρθει λίγο αργότερα ο Μίκης Θεοδωράκης να τον μετατρέψει στον κορυφαίο λαϊκό ερμηνευτή της γενιάς του μέσα από μια μεγάλη σειρά εμβληματικών κύκλων («Επιτάφιος», «Αρχιπέλαγος», «Πολιτεία Α' & Β'», «Επιφάνια», «Όμορφη πόλη», «Τραγούδι του νεκρού αδελφού», «Μαγική πόλη», «Το Άξιον εστί», «Ρωμιοσύνη», «Χρυσοπράσινο φύλλο», «Θαλασσινά φεγγάρια»). Στη συνέχεια συμπορεύτηκε με την εκλεκτή γενιά των νέων συνθετών του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού, όπως ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Δήμος Μούτσης, ο Γιάννης Σπανός, ο Σταύρος Κουγιουμτζής και άλλοι, ενώ στα χρόνια της Επταετίας ανέπτυξε συστηματικά και την προσωπική του δισκογραφία με αποκλειστικά δικές του συνθέσεις που απέφερεαν πολλές επιτυχίες ευρείας αποδοχής.

Τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή ο μεγάλος καλλιτέχνης ευτύχησε να τιμηθεί με μια συγκλονιστική συναυλία αφιερωμένη αποκλειστικά στον ίδιο. Ήταν στις 11 Μαρτίου του 2002, όταν πραγματοποιήθηκε στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας μια μεγάλης διάρκειας (άνω των δύο ωρών) συναυλία με τη συμμετοχή δεκαοκτώ εκλεκτών ερμηνευτών της παλιότερης και νεότερης γενιάς, οι οποίοι πρόθυμα συνέπραξαν στην τιμητική αυτή βραδιά για τον μεγάλο βάρδο. Οι τραγουδιστές εμφανίστηκαν επί σκηνής με αλφαβητική σειρά ερμηνεύοντας ο καθένας από δύο τραγούδια, συνολικά 38 κλασικά τραγούδια (στη συναυλία ακούστηκαν περισσότερα) που σημάδεψαν τη λαμπρή διαδρομή του Γρηγόρη Μπιθικώτση στο ελληνικό πεντάγραμμο. Ιδού τα ονόματα: Δήμητρα Γαλάνη, Αντώνης Καλογιάννης, Γιάννης Κότσιρας, Κώστας Μακεδόνας, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Δημήτρης Μητροπάνος, Μανώλης Μητσιάς, Δημήτρης Μπάσης, Γιώργος Νταλάρας, Πόλυ Πάνου, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Γιάννης Πάριος, Αντώνης Ρέμος, Μαρία Σουλτάτου, Πασχάλης Τερζής, Ελένη Τσαλιγοπούλου και Ντίνα Χρονά. Στη συναυλία τραγούδησε επίσης κι ο γιος του ερμηνευτή Γρηγόρης Γρ. Μπιθικώτσης συνοδευόμενος από τον Γεράσιμο Ανδρεάτο, ενώ στο πανηγυρικό φινάλε της συναυλίας εμφανίστηκε επί σκηνής και ο ίδιος ο Μπιθικώτσης ερμηνεύοντας μόνος ή με συνοδεία όλης της παρέας δύο τραγούδια μέσα σε ένα κλίμα διάχυτης συγκίνησης και ενθουσιασμού. Εκτός από συνθέσεις του ίδιου του Μπιθικώτση, ακούστηκαν επίσης κλασικά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, του Βασίλη Τσιτσάνη, του Γιώργου Μητσάκη, του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Σταύρου Κουγιουμτζή και του Γιάννη Σπανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι τη συναυλία προλόγισαν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, τότε υπουργός πολιτισμού. Ο ίδιος ο Μπιθικώτσης μιλώντας συγκινημένος στο κοινό έδειξε και τη γενναιοδωρία της ψυχής του μνημονεύοντας τον μεγάλο συνοδοιπόρο του Στέλιο Καζαντζίδη, ο οποίος είχε φύγει ήδη από τη ζωή μισό χρόνο νωρίτερα. Να προσθέσω απλώς ότι επικεφαλής της λαϊκής ορχήστρας ήταν οι μπουζουξήδες Μανώλης Καραντίνης και Βαγγέλης Μαχαίρας, ενώ την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Νίκος Κούρος. Ο διπλός ψηφιακός δίσκος που εκδόθηκε την ίδια χρονιά κοσμείται με όμορφες ζωγραφιές που φιλοτέχνησε ο Αλέκος Φασιανός.

Λίτσα Διαμάντη: Τραγούδια από τις 45 στροφές (1997)

Ενταγμένο στη μεγάλη σειρά με γενικό τίτλο «Τραγούδια από τις 45 στροφές» της Minos-EMI κυκλοφόρησε το 1997 ένα άλμπουμ με 18 συνολικά τραγούδια ανθολογημένα από τις δεκάδες ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε η Λίτσα Διαμάντη κατά την πρώτη περίοδο της καριέρας της και συγκεκριμένα κατά το διάστημα 1965-1973. Είναι η περίοδος που η καλή ερμηνεύτρια προσπαθούσε να χτίσει την προσωπική της καριέρα και να ξεφύγει από το ρόλο της δεύτερης συνοδευτικής φωνής δίπλα στα μεγάλα ονόματα του λαϊκού πενταγράμμου της εποχής.

Όπως έχουμε ξαναπεί, ο πρώτος της μέντορας στο τραγούδι στάθηκε ο μεγάλος λαϊκός δημιουργός Γιώργος Μητσάκης που της έγραψε το 1965 τις περίφημες «Συννεφιές», τραγούδι αναφοράς σε ολόκληρη την καριέρα της Λίτσας Διαμάντη. Με τον Γιώργο Μητσάκη λοιπόν ξεκινάει χρονικά η συγκεκριμένη συλλογή και ειδικότερα με ένα άλλο τραγούδι ηχογραφημένο το 1965 με τίτλο «Μας έκλεισαν τη στράτα μας». Στην ίδια χρονιά επίσης ανήκει και το πολυτραγουδισμένο τσιφτετέλι «Εσένα θέλω μόνο» του Βαγγέλη Σούκα που το ερμηνεύει (σε δεύτερη εκτέλεση) συνοδευόμενη από τον Μπάμπη Τσετίνη σε μια αντιστροφή ρόλων, αφού εκείνη συνήθως έκανε τη δεύτερη φωνή στον καταξιωμένο λαϊκό ερμηνευτή. Η συλλογή φτάνει ως το 1973 με ένα άλλο σουξέ της Λίτσας Διαμάντη με τίτλο «Γιατί να πικραινόμαστε γιατί» σε μουσική του Γιώργου Κατσαρού, του συνθέτη που είχε μαζί της την πιο μακροχρόνια συνεργασία. 

Τα υπόλοιπα τραγούδια της συλλογής υπογράφουν ο Βασίλης Βασιλειάδης, ο Λυκούργος Μαρκέας, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Μπάμπης Μπακάλης και ο Παναγιώτης Πετσάς. Στα μισά τραγούδια οι στίχοι ανήκουν στον Πυθαγόρα, άλλα δύο έγραψε ο Ηλίας Λυμπερόπουλος, ενώ τα υπόλοιπα έχουν στίχους των συνθετών τους. Στις δεύτερες φωνές, εκτός από τον Μπάμπη Τσετίνη, ακούμε τον Μάνο Παπαδάκη, τον Σωτήρη Χατζηαντωνίου και τον Γ. Ραζή που δεν είναι άλλος από τον Γιάννη Πάριο!

Λίτσα Διαμάντη: 3ος προσωπικός δίσκος (1974)

Δυο χρόνια μετά τις «Συννεφιές» (1970), τον πρώτο προσωπικό της δίσκο, η Λίτσα Διαμάντη παρουσίασε τη δεύτερη προσωπική της δουλειά με τίτλο «Δώδεκα επιτυχίες», ενώ το 1974 μας έδωσε και μια τρίτη δουλειά με τίτλο «Λίτσα Διαμάντη 3». Κατά τη λογική των δύο προηγούμενων δίσκων της, κι αυτός δεν είναι παρά μια συλλογή σκόρπιων τραγουδιών για τις 45 στροφές που ηχογραφήθηκαν και κυκλοφόρησαν κατά τη διετία 1973-1974.

Το άλμπουμ περιλαμβάνει μερικές από τις γνωστότερες επιτυχίες της Λίτσας Διαμάντη, η οποία εκείνη την περίοδο βρισκόταν στο απόγειο της προσωπικής της καταξίωσης στο ελληνικό πεντάγραμμο. Συμμετείχε άλλωστε και σε αξιόλογες δισκογραφικές δουλειές διαφόρων συνθετών που στάθηκαν και οι βασικοί αιματοδότες του ρεπερτορίου της. Πάνω απ' όλους βέβαια ο Γιώργος Κατσαρός, με τον οποίο η ερμηνεύτρια συνεργαζόταν στενά ήδη από το ξεκίνημα της δεκαετίας του '70, μια συνεργασία που κορυφώθηκε το 1974 με το άλμπουμ «Δεκατρείς περιπτώσεις», όπου μάλιστα βρίσκουμε και τέσσερα από τα τραγούδια του τρίτου προσωπικού της δίσκου. Λίγο νωρίτερα είχε συμμετοχή και στο δίσκο «Ανθρώπινα και καθημερινά» (1973) του Λυκούργου Μαρκέα, όπου επίσης είχαν πρωτοακουστεί τρία από τα τραγούδια του δικού της δίσκου. Τέλος, ο Άκης Πάνου ήταν άλλος ένα συνθέτης που εμπιστεύθηκε τη φωνή της ερμηνεύτριας και τρία δικά του τραγούδια από το δίσκο του «Αλήθειες» (1974) τα βρίσκουμε και στο δίσκο της Διαμάντη, ο οποίος συμπληρώνεται με άλλα δυο ανεξάρτητα τραγούδια από τις 45 στροφές που κυκλοφόρησαν το 1973, ένα του Γιώργου Κατσαρού («Γιατί να πικραινόμαστε») κι ένα του Βασίλη Βασιλειάδη («Δεν επιτρέπεται»). 

Ουσιαστικά η πιο ενδιαφέρουσα φάση της καριέρας της Λίτσας Διαμάντη ολοκληρώνεται με το δίσκο αυτό. Στη συνέχεια θα καταφύγει σε ένα είδος πιασάρικου τραγουδιού της πίστας και της εύκολης εμπορικής επιτυχίας που της χάρισε αλλεπάλληλα σουξέ, αλλά την απέκοψε οριστικά από τους ανθρώπους που στάθηκαν οι βασικοί χορηγοί της πρώιμης καριέρας της. Με εξαίρεση ίσως κάποιες σποραδικές επανασυνδέσεις με τον Χρήστο Νικολόπουλο, τη συμμετοχή της στο πολύ πετυχημένο τηλεοπτικό πρόγραμμα «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» (1987) του Διονύση Σαββόπουλου και τη συμμετοχή της στο άλμπουμ «Όταν έρχονται οι φίλοι μου» (1995) του Σταμάτη Κραουνάκη, η παρουσία της στο ελληνικό τραγούδι μέχρι το ξεκίνημα του νέου αιώνα ήταν συνεχώς φθίνουσα και προσανατολισμένη σε ένα ρεπερτόριο κατώτερο των φωνητικών της δυνατοτήτων.

Λίτσα Διαμάντη: Συννεφιές (1970)

Στις 4 Απριλίου 1949, πριν από 77 χρόνια ακριβώς, γεννήθηκε στην Αθήνα η σπουδαία λαϊκή ερμηνεύτρια Λίτσα Διαμάντη, κατά κόσμον Ευαγγελία Κοσμίδου. Η πορεία της στο ελληνικό τραγούδι δεν ήταν καθόλου εύκολη και πέρασε πολλά χρόνια ως δεύτερη φωνή στη σκιά μεγάλων τραγουδιστών της δεκαετίας του '60, μέχρι να καταφέρει να αποκτήσει τη δική της αυτόνομη παρουσία και να αναδείξει την υπέροχη λαϊκή φωνή της.

Από μικρή έμαθε ακορντεόν και για χρόνια συνόδευε τον Αγκόπ σε ζωντανές παραστάσεις σε θερινά σινεμά της Αθήνας. Μόλις δεκατριών χρονών ηχογράφησε το πρώτο της τραγούδι («Ένα δειλινό του Απρίλη») σε μουσική του Ανδρέα Καράμπελα που πέρασε απαρατήρητο, ενώ το 1965 ήταν ο Γιώργος Μητσάκης που της εμπιστεύτηκε το πρώτο μεγάλο τραγούδι της καριέρας της, τις «Συννεφιές», με το οποίο στις αποσκευές της πορεύτηκε τα επόμενα χρόνια συνεχίζοντας να κάνει δεύτερες φωνές δίπλα σε μεγάλα ονόματα της εποχής και παράλληλα καταγράφοντας μικρές συμμετοχές σε αξιόλογες δουλειές σπουδαίων συνθετών, όπως ο Χρήστος Λεοντής στο άλμπουμ «Ανάσταση ονείρων» (1966), ο Μάνος Λοΐζος στο «Σταθμό» (1968), ο Άγγελος Σέμπος στη «Συνάντηση» (1969) και ο Γιώργος Μητσάκης στο άλμπουμ «Αν ζούσαν οι αρχαίοι» (1969). 

Μπαίνοντας όμως στη δεκαετία του '70 η καριέρα της εκτινάσσεται στην κορυφή μέσα από απανωτές επιτυχίες που της έγραψαν ο Γιώργος Κατσαρός, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Άκης Πάνου, ο Λυκούργος Μαρκέας και άλλοι συνθέτες. Η αρχή γίνεται με τον πρώτο προσωπικό της δίσκο που κυκλοφόρησε από τη Minos το 1970 με τίτλο «Συννεφιές» παρμένο βέβαια από το ομότιτλο τραγούδι που μέχρι εκείνη τη στιγμή αποτελούσε το σήμα κατατεθέν της στη δισκογραφία, αν και είχε πρωτοκυκλοφορήσει πέντε ολόκληρα χρόνια νωρίτερα.

Το άλμπουμ κωδικοποιεί σε ενιαίο σύνολο σκόρπιες ηχογραφήσεις της ερμηνεύτριας από τα προηγούμενα χρόνια για τις 45 στροφές συγκεντρώνοντας μερικές από τις πρώτες της επιτυχίες. Εκτός από το τραγούδι του τίτλου ο Γιώργος Μητσάκης υπογράφει ένα ακόμη τραγούδι («Μήπως είσαι ερωτευμένος»), τρία ο Βασίλης Βασιλειάδης («Αν ήσουνα κύριος», «Θα σου κάνω καψωνάκι», «Εφιάλτης ήταν τ' όνειρο») κι από ένα ο Απόστολος Καλδάρας («Εσύ που μου λείπεις»), ο Παναγιώτης Πετσάς («Σε κάθε λιμάνι»), ο Χρήστος Νικολόπουλος («Και σ' το 'λεγα Χρηστάκη μου»), ο Μπάμπης Μπακάλης («Σε συνήθισα τόσο») και ο Κώστας Καπλάνης («Ο μυστήριος»). Το άλμπουμ συμπληρώνεται με άλλα δυο τραγούδια παρμένα από δίσκους 33 στροφών, όπου συμμετείχε η ερμηνεύτρια, ένα του Μάνου Λοΐζου («Όποιος δει το παλικάρι») από το δίσκο «Σταθμός» (1968) κι ένα του Άγγελου Σέμπου («Πάρε τα μάτια μου») από το δίσκο «Συνάντηση» (1969).

Δημήτρης Μητροπάνος: Ηχογραφήσεις από τις 45 στροφές (1967-1971)

Ως συνέχεια ή συμπλήρωμα της συλλογής «Τα 45άρια του Δημήτρη Μητροπάνου» που εκδόθηκε το 1995 από την Polygram κυκλοφόρησε το 2006 μια δεύτερη συλλογή με ανάλογο περιεχόμενο και με τίτλο «Ηχογραφήσεις από τις 45 στροφές» που περιλαμβάνει τραγούδια ηχογραφημένα κατά το διάστημα 1967-1971, καλύπτοντας δηλαδή την πρώτη φάση της καριέρας του Δημήτρη Μητροπάνου μέχρι την κυκλοφορία του πρώτου προσωπικού του δίσκου με τίτλο το όνομά του (1971).

Ιστορικά οι δυο πρώτες ηχογραφήσεις του μεγάλου λαϊκού ερμηνευτή πιστώνονται στον συνθέτη Βασίλη Κουμπή με ένα 45άρι που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 1967 με τα τραγούδια: «Χαμένη Πασχαλιά», «Στ' Αναφιώτικα», αμφότερα σε στίχους του Δημήτρη Ιατρόπουλου. Το 45άρι αυτό για κάποιο λόγο αποσύρθηκε αμέσως από την κυκλοφορία κι έτσι ως επίσημη πρώτη δισκογραφική κατάθεση του ερμηνευτή θεωρείται ένα άλλο 45άρι που κυκλοφόρησε τον Αύγουστο του 1967 με τα τραγούδια «Θεσσαλονίκη» και «Μεταξουργείο» σε μουσική του Γιώργου Ζαμπέτα και στίχους των Ηλία Ηλιόπουλου και Δημήτρη Χριστοδούλου αντίστοιχα. Η περίοδος αυτή ολοκληρώνεται το 1971 με δυο τραγούδια του Άκη Πάνου («Το φιλότιμο τ' αντρίκειο», «Γιατί κακούργα πεθερά»), τα οποία αρχικά κυκλοφόρησαν με τον πρώτο προσωπικό δίσκο του Μηροπάνου, ο οποίος άλλωστε συγκροτήθηκε με υλικό της πενταετίας 1967-1971.

Η συλλογή είναι γενναιόδωρη, αφού περιλαμβάνει 25 τραγούδια με συνολική διάρκεια που αγγίζει τα 70 λεπτά. Εκτός από τους συνθέτες που προαναφέραμε (Γιώργος Ζαμπέτας, Βασίλης Κουμπής, Άκης Πάνου), μουσική επίσης έγραψαν ο Γιώργος Μανισαλής, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Μίμης Πλέσσας, ο Γιάννης Σπανός, ο Γιώργος Κοινούσης και ο Σπύρος Παπαβασιλείου. Τα δυο τραγούδια του Γιάννη Σπανού («Ποιος μου πήρε τη χαρά», «Δε σου γύρεψα μαχαίρι») ηχογραφήθηκαν παράλληλα με τη γνωστότερη εκτέλεσή τους από τον Γιάννη Πουλόπουλο. Σημειώνω επίσης ότι η παρούσα συλλογή εκδόθηκε ως πρώτο μέρος ενός πενταπλού ψηφιακού άλμπουμ με γενικό τίτλο «40 Χρόνια Δημήτρης Μητροπάνος».