Μίμης Πλέσσας: Μάγεψέ με κι άσε με να ονειρευτώ (2009)

Άλλη μια σημαντική έκδοση της Legend με θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα στο πλαίσιο της μεγάλης σειράς που έδωσε στην κυκλοφορία το 2009 η συγκεκριμένη δισκογραφική εταιρεία έχει σήμερα το λόγο. Με γενικό τίτλο «Μάγεψέ με κι άσε με να ονειρευτώ» η έκδοση μας προσφέρει τη μουσική για δύο θεατρικές παραστάσεις βασισμένες σε κείμενα αρχαίων ποιητών, του νεότερου ρήτορα και σατιρικού συγγραφέα Λουκιανού (2ος αι. μ.Χ.) και του κορυφαίου δραματικού ποιητή της κλασικής Αθήνας Αισχύλου (5ος αι. π.Χ.).

Το πρώτο μέρος της έκδοσης περιλαμβάνει το έργο «Λουκιανού διάλογοι», βασισμένο σε ευφάνταστα κείμενα του Λουκιανού στην εύστοχη νεοελληνική απόδοση-διασκευή του λαϊκού στιχουργού Κώστα Βίρβου. Το έργο ανέβηκε στο Θέατρο Άννας Συνοδινού στο Λυκαβηττό το καλοκαίρι του 1979 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαλαβέτα με τη συμμετοχή μιας πλειάδας εκλεκτών ηθοποιών και τραγουδιστών, όπως: Δημήτρης Μαλαβέτας, Δημήτρης Ψαριανός, Μαρία Τζομπανάκη, Πέμυ Ζούνη, Δήμητρα Χατούπη, Σάκης Μπουλάς, Κώστας Μπίγαλης, Κατιάνα Μπαλανίκα, Σοφία Σεϊρλή, Μέμη Σπυράτου και πολλοί άλλοι. Στη γυναικεία μάλιστα χορωδία έχουμε ονόματα όπως της Ξανθίππης Καραθανάση, της Σοφίας Βόσσου, της Ελίνας Παπανικολάου και της Κλεοπάτρας. Τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Μίμης Πλέσσας στη δεύτερη μάλιστα δουλειά του πάνω σε κείμενα του Λουκιανού με τη συνεργασία του Κώστα Βίρβου, αφού είχε προηγηθεί ο κύκλος «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974). Αξιοσημείωτο είναι ότι και τα τραγούδια της παράστασης «Λουκιανού διάλογοι» εκδόθηκαν επίσης σε δίσκο το 1979 από τη Lyra.

Η έκδοση συμπληρώνεται με τη μουσική του Μίμη Πλέσσα για μία παράσταση της τραγωδίας «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου που διδάχθηκε το 467 π.Χ. και κέρδισε το πρώτο βραβείο. Η συγκεκριμένη παράσταση ανέβηκε τη σεζόν 1986-1987 σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Βλάσση γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, ενώ αξιώθηκε και διεθνούς περιοδείας. Η πλούσια μουσική του Μίμη Πλέσσα περιλαμβάνει μια σειρά χορωδιακών τραγουδιών που αποδίδουν ηθοποιοί της παράστασης.

Μίμης Πλέσσας: Στιγμές θεάτρου, αρ.1 (2009)

Από την ίδια σειρά της Legend με μουσική και τραγούδια για τον κινηματογράφο και το θέατρο του χαλκέντερου συνθέτη Μίμη Πλέσσα εκδόθηκε το 2009 και το θεατρικό άλμπουμ «Στιγμές Θεάτρου», αρ.1, με τη μουσική για θεατρικές παραστάσεις του 1975, ένα χρόνο μετά τη Μεταπολίτευση, όταν ο συνθέτης βρισκόταν στο απόγειο του δημιουργικού του οίστρου συνεχίζοντας να γράφει ακατάπαυστα μουσική για τον κινηματογράφο, αλλά και αλλεπάλληλους κύκλους τραγουδιών παράλληλα με τη σταθερή ενασχόλησή του με τη θεατρική σκηνή, η οποία παρέμενε κατά κανόνα έξω από τα φώτα της δημοσιότητας.

Ο δίσκος περιλαμβάνει κυρίως τη μουσική και τα τραγούδια της δίπρακτης μουσικής επιθεώρησης «Ο γενικός γραμματεύς», μιας παλιάς μουσικής κωμωδίας που είχε γράψει το 1893 ο Ηλίας Καπετανάκης (1858-1922). Η παράσταση ανέβηκε το 1975 στο Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου, σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Μιγάδη και χορογραφία της Μαρίας Χορς. Στη διανομή των ρόλων συμμετείχαν εκλεκτοί ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου, όπως ο Γιάννης Αργύρης, ο Βασίλης Κανάκης, η Μιράντα Ζαφειροπούλου, ο Θόδωρος Μορίδης, ο Νάσος Κεδράκας, ο Γιώργος Τσιτσόπουλος και ο Δημήτρης Μαλαβέτας. Η μουσική επένδυση του έργου από τον Μίμη Πλέσσα είναι πλημμυρισμένη από τραγούδια σε στίχους του Ντίνου Δημόπουλου που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί της παράστασης.

Συμπληρωματικά ο δίσκος περιλαμβάνει κι ένα μικρό μέρος (ένα οργανικό θέμα και δυο σύντομα τραγουδάκια) από τη μουσική του συνθέτη για την παράσταση της κλασικής κωμωδίας του αρχαίου κωμωδιογράφου Μένανδρου (4ος αι. π.Χ.) «Ο δύσκολος», της μοναδικής που σώζεται πλήρης από το τεράστιο έργο του ποιητή, η οποία παίχτηκε στα Λήναια το 316 π.Χ. Το έργο ανέβηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το 1975 σε σκηνοθεσία Μιχάλη Μπούχλη και σκηνικά και κοστούμια επίσης του Γιάννη Μιγάδη, όπως και στην προηγούμενη παράσταση που προαναφέραμε. Έπαιξαν οι ηθοποιοί Βασίλης Γκόπης, Δημήτρης Ναζίρης, Πόπη Άλβα, Γιώργος Λέφας, Γιώργος Βλαχόπουλος και άλλοι. Τα δυο τραγούδια της παράστασης που έχουν περιληφθεί στο δίσκο ερμηνεύουν οι ίδιοι οι ηθοποιοί.

Μίμης Πλέσσας, Δημήτρης Ποταμίτης: Η φάρμα των ζώων (2009)

Σαν σήμερα, πριν από 81 χρόνια, στις 13 Μαρτίου 1945 γεννήθηκε στη Λεμεσσό της Κύπρου ο σπουδαίος θετράνθρωπος Δημήτρης Ποταμίτης (1945-2003), ο οποίος μεγάλωσε στην Αμμόχωστο κι εγκαταστάθηκε από το 1962 στην Αθήνα για σπουδές στη φιλοσοφική σχολή και στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου αξιώθηκε να έχει δασκάλους μεταξύ άλλων την Κατίνα Παξινού και τον Άγγελο Τερζάκη, ενώ στη συνέχεια είχε την ευκαιρία να αναπτύξει μια ζηλευτή θεατρική δραστηριότητα, αρχικά πλάι σε μυθικά πρόσωπα, όπως ο Μάνος Κατράκης, η Κατίνα Παξινού, ο Θάνος Κωτσόπουλος και η Έλσα Βεργή, για να εδραιώσει την παρουσία του στο θεατρικό γίγνεσθαι της πρωτεύουσας από το 1972 και μετά μέσα από την ίδρυση του περίφημου Θεάτρου Έρευνας, όπου σκηνοθέτησε επί τριάντα σχεδόν συνεχή χρόνια δεκάδες κλασικά έργα του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου.

Το αλληγορικό αριστούργημα του Τζορτζ Όργουελ «Η φάρμα των ζώων» (γραμμένο το 1945) σε θεατρική διασκευή του Πίτερ Χολ ανέβηκε στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου (Κοτοπούλη) κατά τη σεζόν 1993-1994 σκηνοθετημένο από τον Δημήτρη Ποταμίτη με τη συμμετοχή σπουδαίων ηθοποιών, όπως: Μαρία Αλκαίου, Γιώργος Μούτσιος, Βιβέτα Τσιούνη, Σπύρος Φασιανός, Γιώργος Μπαγιώκης, Μαρία Σκουλά και άλλοι. Τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Μίμης Πλέσσας και τα ερμήνευσε ο επταμελής Χορωδία Φίλων της Μοντέρνας Μουσικής του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Την ελληνική απόδοση του κειμένου έκανε ο Ερρίκος Μπελιές, ενώ τα αφηγηματικά μέρη της παράστασης απέδωσαν ο συνθέτης και η σύζυγός του Λουκίλα Καρρέρ. 

Το μουσικό υλικό της παράστασης εκδόθηκε για πρώτη φορά σε ψηφιακό δίσκο το 2009 ενταγμένο στη μεγάλη διπλή σειρά Μουσική και τραγούδια του Μίμη Πλέσσα (μία για τον κινηματογράφο και μία για το θέατρο) που εξέδωσε η δισκογραφική εταιρεία Legend ως δεύτερο μέρος της ενότητας Στιγμές Θεάτρου.

Γιώργος Μαρίνος: Πορτρέτο (1980)

Έφυγε χθες από τη ζωή ο Γιώργος Μαρίνος (1939-2026), ένας πολυσχιδής και πολυτάλαντος καλλιτέχνης, ηθοποιός, ερμηνευτής και χαρισματικός σόουμαν, ο οποίος σπούδασε υποκριτική στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου και του Γιώργου Θεοδοσιάδη, ενώ την πρώτη επίσημη εμφάνισή του έκανε το 1962 συμμετέχοντας ως ηθοποιός και τραγουδιστής στην ιστορική παράσταση «Οδός Ονείρων», όπου αξιώθηκε να ερμηνεύσει το ομότιτλο τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι στην πρώτη του εκτέλεση. Παράλληλα είχε αρχίσει να εμφανίζεται σποραδικά και στον ελληνικό κινηματογράφο σε ταινίες, όπως: «Η αυγή του θριάμβου» (1960), «Ο τρίτος δρόμος» (1963), «Για τη καρδιά της ωραίας Ελένης» (1967), «Όμορφες μέρες» (1970) κ.ά. Την απόλυτη πάντως καταξίωση γνώρισε κατά τη δεκαετία του '70 μέσα από την πολύχρονη συνεχή παρουσία του στη μπουάτ Μέδουσα ως ευρηματικός σόουμαν, πρωτοπόρος του είδους του στην Ελλάδα, αλλά και με προγράμματα στην τηλεόραση.

Ο Γιώργος Μαρίνος διέθετε πολύ εκφραστική φωνή κι αυτό τον βοήθησε να έχει μια ιδιαίτερα εκτεταμένη δισκογραφική παρουσία είτε με σκόρπια 45άρια (κατά τη δεκαετία του '60), είτε με ζωντανές ηχογραφήσεις, αλλά και αρκετές προσωπικές δουλειές ή συμμετοχές σε δουλειές διαφόρων συνθετών. Οι πιο αξιόλογοι δισκογραφικοί του σταθμοί ήταν οι εξής: «Μια ζωντανή παρουσίαση» (1970), «Σκηνές και εικόνες» (1972), «Παράσταση» και «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974), «Η αγωγή του πολίτου» (1975), «Ροζ προκηρύξεις» (1976), «Τα χαμένα χρόνια» (1977), «Γιώργος Μαρίνος» (1979), «Ό,τι ανεβαίνει κατεβαίνει» (1982), «Μόνο άντρες» (1983), «Στον αστερισμό της Μέδουσας» (1984), «Αυτός ο Γιώργος» (1991) και «Ο παίκτης» (1993).

Από τη γόνιμη συνεργασία του Γιώργου Μαρίνου με τη δισκογραφική εταιρεία Polydor (Philips) κατά το διάστημα 1970-1974 ανθολογήθηκαν μερικές χαρακτηριστικές ερμηνευτικές στιγμές  του κι αποτέλεσαν το υλικό ενός «Πορτρέτου» του που εξέδωσε η εταιρεία το 1980. Το άλμπουμ περιλαμβάνει δεκατέσσερα τραγούδια σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση, από τα οποία σχεδόν τα μισά είναι ζωντανά ηχογραφημένα και προέρχονται από το δίσκο «Μια ζωντανή παρουσίαση» (1970). Πρόκειται για συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι, του Γιώργου Κριμιζάκη, του Βασίλη Κουμπή, του Δημήτρη Νήρα και του Γιώργου Δασκαλόπουλου. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του μακροχρόνιου συνεργάτη του Νίκου Δανίκα από το άλμπουμ «Σκηνές και εικόνες» (1972), καθώς και του Μίμη Πλέσσα από το δίσκο «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974), αλλά και σκόρπια τραγούδια (κυρίως από τις 45 στροφές) του Γιάννη Σπανού, του Άκη Πάνου και του Γιάννη Μαρκόπουλου. Σε κάποια τραγούδια συμμετέχει ως δεύτερη φωνή η Κατιάνα Μπαλανίκα.

Δόμνα Σαμίου: Σουραύλι (1974)

Από το 1973 η Δόμνα Σαμίου ξεκίνησε την αποκλειστική της συνεργασία με τη μεγάλη δισκογραφική εταιρεία EMI Columbia, η οποία κάλυψε ολόκληρη τη δεκαετία του '70 και στάθηκε ιδιαίτερα γόνιμη με μια σειρά προσωπικών δίσκων ιστορικής πια σημασίας, πάντα επικεντρωμένων βέβαια στην παραδοσιακή μας μουσική. Ο πρώτος καρπός αυτής της συνεργασίας υπήρξε το σπουδαίο άλμπουμ «Έχε γεια Παναγιά» και ακολούθησε την επόμενη χρονιά ο δίσκος «Σουραύλι», ο οποίος μάλιστα είχε και διεθνή διανομή με μια γαλλική επανέκδοση στο πλαίσιο της σειράς της Columbia "Great Solos" (1975).

Όπως λέγαμε και χθες, η Δόμνα Σαμίου δεν περιορίστηκε στο ρόλο της ερμηνεύτριας που την έκανε γνωστή κι αγαπημένη σε ολόκληρο τον ελληνισμό, αλλά από πολύ νωρίς επιδόθηκε στη μελέτη, καταγραφή και συλλογή παραδοσιακού υλικού απ' όλη την Ελλάδα λειτουργώντας ως συστηματική μουσικολόγος και συχνά δημοσιοποιώντας τους καρπούς των ερευνών της μέσα από αμέτρητες ραδιοφωνικές παραγωγές που είχε αρχίσει να επιμελείται και να παρουσιάζει ήδη από τη δεκαετία του '50. Η συγκεκριμένη λοιπόν έκδοση ανήκει σ' αυτή την πτυχή της δραστηριότητάς της, αφού έχουμε να κάνουμε αποκλειστικά με οργανικό υλικό χωρίς την ανάγκη φωνητικής ερμηνείας, παρά μονάχα με δεξιοτέχνες παραδοσιακών οργάνων που η ίδια επέλεξε, εναρμόνισε και διηύθυνε. Ειδικότερα μάλιστα έχουμε να κάνουμε με σκοπούς χορευτικούς ή καθιστικούς που έχουν για κεντρικό ηχητικό φορέα τον «αυλό» στις ποικίλες εκδοχές του, δηλαδή τη φλογέρα (σουραύλι), το κλαρίνο, τη γκάιντα, τη μαντούρα, την πίπιζα κια άλλα. Έχουν επιλεγεί σκοποί από τη Μακεδονία (Φλώρινα), τη Θράκη, τη Θεσσαλία, τη Ρούμελη, την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τη Σμύρνη.

Σε ένα τέτοιο δίσκο προφανώς οι κύριοι πρωταγωνιστές είναι οι σολίστες των παραδοσιακών οργάνων που συνεργάστηκαν με τη Δόμνα Σαμίου. Φλογέρα και πίπιζα παίζει ο Αριστείδης Βασιλάρης, κλαρίνο ο Κυριάκος Κωστούλας, καβάλι και γκάιντα ο Θεόδωρος Κεκές, μαντούρα ο Αντώνης Περιστέρης, κανονάκι ο Νίκος Στεφανίδης, σαντούρι ο Αριστείδης Μόσχος, βιολί ο Αλέκος Αραπάκης, λαούτο ο Σταύρος Αδριανός, νταούλι ο Ηλίας Βασιλάκης και τουμπελέκι ο Μαθιός Μπαλαμπάνης. Το καλαίσθητο εξώφυλλο επιμελήθηκε ο ζωγράφος Ράλλης Κοψίδης.

Δόμνα Σαμίου: Στης πικροδάφνης τον ανθό (1976)

Η εμβληματική θεραπαινίδα της ελληνικής παράδοσης Δόμνα Σαμίου (1928-2012) έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, στις 10 Μαρτίου 2012, αφήνοντας πίσω μια βαριά παρακαταθήκη μέσα από τη συστηματική και ισόβια σχεδόν ενασχόλησή της με τους θησαυρούς του παραδοσιακού μας τραγουδιού είτε ως μελετήτρια και συλλέκτρια, είτε ως ερμηνεύτρια, είτε και ως παραγωγός αμέτρητων ραδιοφωνικών εκπομπών από τα μέσα της δεκαετίας του '50 που έκανε την επίσημη εμφάνισή της στα μουσικά μας πράγματα. Η πρώτη ολοκληρωμένη της δισκογραφική δουλειά με τίτλο «Ταξίδι στην Ελλάδα» εκδόθηκε το 1964, ενώ από τις αρχές της επόμενης δεκαετίας είχε συνεχή δισκογραφική παρουσία, αρχικά με ιστορικά άλμπουμ, όπως τα «Έχε γεια Παναγιά» (1973), «Σουραύλι» (1974), «Ελληνικά κάλαντα» (1974), «Στης πικροδάφνης τον ανθό» (1976) και «Ξενιτεμένο μου πουλί» (1979), και στη συνέχεια με πάμπολλες άλλες ηχογραφήσεις σε στούντιο ή ζωντανά από συναυλίες της, συνήθως με θεματικό χαρακτήρα.

Μία τέτοια σημαντική δισκογραφική κατάθεση της Δόμνας Σαμίου αποτελεί και το άλμπουμ «Στης πικροδάφνης τον ανθό» που εκδόθηκε το 1976 από την EMI Columbia. Το περιεχόμενό του είναι ένα μικρό απάνθισμα παραδοσιακών τραγουδιών από διάφορες περιοχές της ελληνικής επικράτειας με την ιστορική της έννοια, όπως: Ήπειρος, Δωδεκάνησα και Κάρπαθος, Κρήτη, Μακεδονία, Μυτιλήνη, Κύπρος, Νάξος και Κυκλάδες. Η επιλογή καλύπτει όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά και μουσικολογικά ένα ευρύ φάσμα της ελληνικής παράδοσης με μια ποικιλία ρυθμών και θεμάτων που εντάσσονται ωστόσο αρμονικά σε ένα ομοιογενές σύνολο. Τραγούδια ερωτικά, αλλά και περιπαικτικά, άλλοτε επίσης αφηγηματικά (σαν τις παλιές παραλογές) ή ηρωικού περιεχομένου, τα οποία αποδίδει σεμνά και τελετουργικά η ίδια η Δόμνα Σαμίου με λιτή οργανική συνοδεία αυθεντικών παραδοσιακών οργάνων (κλαρίνο, ούτι, σαντούρι, βιολί, λαούτο, νταούλι, ντέφι) ή ακόμη και χωρίς οργανική συνοδεία σεβόμενη την αυθεντική τους μορφή, όπως επέζησαν στους τόπους καταγραφής τους.

Εκτός από την ίδια τη Δόμνα Σαμίου σε κάποια τραγούδια συμμετέχουν ερμηνευτικά ο Μανώλης Φιλιππάκης και ο Χρίστος Σίκκης μαζί με οκταμελή χορωδία, μέλος της οποίας είναι και ο γνωστός χατζιδακικός ερμηνευτής Ευτύχιος Χατζηττοφής. Κλαρίνο παίζει ο Ναπολέων Σααδεδήν, ούτι ο Πέτρος Καλύβας, βιολί ο Αλέκος Αραπάκης, σαντούρι ο Αριστείδης Μόσχος, λαούτο ο Δημήτρης Νομικός, νταούλι ο Γιώργος Ψαθάς και ντέφι ο Χρήστος Λήτος. Το εξώφυλλο του δίσκου κοσμεί έργο του λαϊκού ζωγράφου Σταμάτη Λαζάρου.

Νίκος Σκαλκώτας: Ο χορός των κυμάτων (Έργα για ορχήστρα) (2021)

Ένα χρόνο μετά την κυκλοφορία του Νεοκλασικού Σκαλκώτα από τη δισκογραφική εταιρεία Naxos εκδόθηκε ένα δεύτερο άλμπουμ από την ίδια εταιρεία με συμφωνικά έργα του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) υπό το γενικό τίτλο «Dance of the Waves» (Χορός των κυμάτων). Ο δίσκος περιλαμβάνει συνθέσεις της μεσαίας κυρίως δημιουργικής περιόδου του συνθέτη στο μεταίχμιο της διαμονής του σε Γερμανία και Ελλάδα.

Το κύριο σώμα του δίσκου καλύπτεται με τους 12 «Ελληνικούς Χορούς» της πρώτης σειράς από το σύνολο των 36 χορών που συνέθεσε ο Σκαλκώτας εμπνευσμένος από την ελληνική παράδοση ήδη ευρισκόμενος ακόμη στη Γερμανία και τους ολοκλήρωσε μετά τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα καλύπτοντας συνολικά μια ολόκληρη δημιουργική πενταετία (1931-1935). Όλοι οι χοροί επιγράφονται με βάση την τοπική τους προέλευση, ενώ αρκετοί χοροί έχουν την ίδια ονομασία, όχι γιατί έχουν την ίδια μελωδική βάση, αλλά γιατί έχουν την ίδια προέλευση. Γιαυτό και βρίσκουμε μέσα στο corpus των χορών αρκετούς «Κλέφτικους» ή «Κρητικούς» χορούς εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους.

Το δεύτερο έργο του δίσκου είναι το έξοχο μπαλέτο «Η θάλασσα», σύνθεση του 1949 βασισμένη στο πιανιστικό έργο «Η γη και η θάλασσα της Ελλάδας». Εδώ έχουν επιλεγεί τρία μέρη του έργου συγκροτώντας μια μικρή σουίτα με τους επιμέρους τίτλους: «Η τράτα», «Νυχτερινό», «Ο χορός των κυμάτων».

Το άλμπουμ συμπληρώνεται με τη «Σουίτα αρ.1» για μεγάλη ορχήστρα, έργο δωδεκαφθογγικής μουσικής που γράφτηκε στο Βερολίνο το 1929 και επανασυντέθηκε από μνήμης στην Αθήνα το 1935 δομημένο σε έξι μέρη (Overture, Tema con variazioini, Marcia, Ramanza, Siciliano, Finale). Το έργο δεν εκτελέστηκε ποτέ όσο ζούσε ο συνθέτης, καθώς η πρώτη του εκτέλεση πραγματοποιήθηκε μόλις το 1970 από τη Birmingham Symphony Orchestra.

Και πάλι τα έργα ερμηνεύονται από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Στέφανου Τσιαλή. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών τον Ιούλιο του 2019.

Νίκος Σκαλκώτας: Ο νεοκλασικός Σκαλκώτας (2020)

Με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο του κορυφαίου λόγιου συνθέτη μας Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949), ο οποίος ήρθε στη ζωή στις 8 Μαρτίου 1904 στη Χαλκίδα, είναι μια καλή ευκαιρία να ανοίξουμε μια παρένθεση στη συνεχή ροή δισκογραφικών εργασιών από το χώρο του απλού τραγουδιού, για να θυμηθούμε ότι αυτός ο τόπος γέννησε και μερικούς εξέχοντες δημιουργούς διεθνούς ακτινοβολίας που υπηρέτησαν το λόγιο πεδίο της μουσικής, ενίοτε μάλιστα ενταγμένοι στα πιο πρωτοποριακά ρεύματα της εποχής τους. 

Κι ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά ενσαρκώνει με τον πιο πειστικό τρόπο ο Νίκος Σκαλκώτας, ο οποίος ανατράφηκε σε ένα μουσικό οικογενειακό περιβάλλον και η ροπή του προς τη μουσική έμοιαζε περίπου νομοτελειακή. Ήδη στα δέκα του χρόνια βρέθηκε μαθητής στο Ωδείο Αθηνών, απ' όπου αποφοίτησε με δίπλωμα βιολονίστα, για να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ανωτάτη Μουσική Σχολή του Βερολίνου, όπου μάλιστα βρέθηκε δίπλα στον Κουρτ Βάιλ, ενώ την ίδια εποχή άρχισε να συνθέτει και τα πρώτα έργα του συνδυάζοντας τις ελληνικές παραδοσιακές καταβολές του με πρωτοποριακά μουσικά ρεύματα, όπως η τζαζ και η ατονικότητα που εκείνη την εποχή είχε αρχίσει να κυριαρχεί στην ευρωπαϊκή μουσική με πρωτεργάτη τον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Άρνολντ Σένμπεργκ. Την έντονη μουσική του δραστηριότητα στη Γερμανία διέκοψε η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία, η οποία ανάγκασε τον συνθέτη να επαναπατριστεί το 1933 οριστικά και να αφιερώσει την υπόλοιπη ζωή του στη σύνθεση εργαζόμενος παράλληλα ως ταπεινός βιολονίστας στα πίσω αναλόγια της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών (που υπήρξε η μετεξέλιξη της ιστορικής Ορχήστρας του Ωδείου Αθηνών).

Παρά το περιορισμένο γενικά ενδιαφέρον της διεθνούς κλασικής δισκογραφίας για τους Έλληνες συνθέτες λόγιας μουσικής, η αλήθεια είναι ότι ο Νίκος Σκαλκώτας εδώ και μερικές δεκαετίες απολαμβάνει μιας ιδιαίτερης δημοφιλίας που μεταφράζεται σε δεκάδες ηχογραφήσεις έργων του που γίνονται κτήμα του διεθνούς μουσικόφιλου κοινού. Θυμίζω κυρίως τη γιγαντιαία εκδοτική προσπάθεια της σουηδικής εταιρείας Bis, η οποία έχει ήδη εκδώσει τα άπαντα του συνθέτη σε μια σειρά εκτελέσεων και ηχογραφήσεων υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών. Σχετικά πρόσφατα ο Σκαλκώτας πέρασε και στο ρεπερτόριο της εταιρείας Naxos, όπου έχουν εκδοθεί δύο πολύ ενδιαφέροντα άλμπουμ, στα οποία θα σταθούμε σ' αυτό το μικρό αφιέρωμα.

Το πρώτο λοιπόν χρονικά από αυτά τα άλμπουμ κυκλοφόρησε το 2020 με τίτλο «The Neoclassical Skalkottas» («Ο νεοκλασικός Σκαλκώτας») και περιλαμβάνει τέσσερις συνθέσεις νεοκλασικού ύφους γραμμένες τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνθέτη (1946-1949). Η πρώτη σύνθεση επιγράφεται «Μικρή Συμφωνία» σε σι ύφεση μείζονα για ορχήστρα και γράφτηκε το 1948. Πρόκειται για μια χαριτωμένη τετραμερή σύνθεση αποτελούμενη από τα μέρη: i. Andante sostenuto - Allegro, ii. Andante triste, iii. Scherzino - Molto vivace, iv. Vivacissimo (finale). Η δεύτερη σύνθεση έχει τίτλο «Κλασική Συμφωνία» για ορχήστρα πνευστών, δύο άρπες και κοντραμπάσο, γράφτηκε το 1947 ως ένα είδος σπονδής στην κλασική συμφωνία του 18ου αιώνα (Haydn, Mozart) και είναι επίσης τετραμερής με μια μικρή εισαγωγή που τη διαδέχονται τρία γοργά ρυθμικά μέρη, για να κλείσει με ένα εύθυμο εμβατήριο. Το τρίτο έργο ονομάζεται «Τέσσερις εικόνες» για ορχήστρα, είναι γραμμένο κατά το διάστημα 1948-1949 και μοιάζει περισσότερο με ποιμενική σουίτα προγραμματικού χαρακτήρα που περιγράφει τον κύκλο καλλιέργειας ενός αμπελιού από τη σπορά ως το θέρισμα και το πάτημα των σταφυλιών. Το έργο βασίστηκε σε μια πιανιστική σύνθεση με τίτλο «Η γη και η θάλασσα της Ελλάδας», από την οποία προέκυψε επίσης το αριστουργηματικό μπαλέτο «Η θάλασσα». Το άλμπουμ κλείνει με το «Αρχαίον ελληνικόν εμβατήριον», ένα σύντομης διάρκειας συμφωνικό κομμάτι για μικρή ορχήστρα που γράφτηκε στο διάστημα 1946-1947.

Τα έργα ερμηνεύει η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού Στέφανου Τσιαλή. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο ηχογραφικό κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο του 2018.

Νίκος Πιτλόγλου: Ουράνιο τόξο (2004)

Λέγαμε χθες ότι το 2004, τη χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Βασίλης Λέκκας παρουσίασε το διπλό ψηφιακό άλμπουμ «Όρθιοι», μαζί με το οποίο διανεμήθηκε κι ένα CD single με τίτλο «Ουράνιο τόξο» με μουσική του συνθέτη Νίκου Πιτλόγλου, ο οποίος γεννήθηκε το 1967 και σπούδασε πιάνο, σαξόφωνο και κιθάρα, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '90 εμφανίστηκε στη δισκογραφία με μια σειρά παιδικών δίσκων, πριν αρχίσει να παρουσιάζει τραγούδια συνεργαζόμενος με γνωστούς ερμηνευτές, όπως η Μαρίζα Κωχ, ο Βασίλης Λέκκας, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Παντελής Θεοχαρίδης, ο Μανώλης Μητσιάς κια άλλοι.

Το μικρής διάρκειας λοιπόν άλμπουμ «Ουράνιο τόξο» - τίτλο συνηθισμένο στην ελληνική δισκογραφία με ποικίλες κατά καιρούς ομότιτλες εκδόσεις (Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Μιχάλης Δέλτα, Έλενα Παπαρίζου, Μαρίζα Κωχ κ.ά.) - γράφτηκε με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες επικεντρωμένο στη βασική ιδέα της επιστροφής των Αγώνων στη γενέθλια γη τους και στην ανάδειξη του αυθεντικού Ολυμπιακού Πνεύματος, αιτήματα που βέβαια παραμένουν ανεκπλήρωτα. Ο συνθέτης έγραψε μια σειρά οργανικών θεμάτων που αποτελούν προέκταση του ομώνυμου τραγουδιού με στίχους του Γιάννη Γιαβάρα και ερμηνεία του Βασίλη Λέκκα. Μορφές της ελληνικής μυθολογίας και τελετουργικές έννοιες του αρχαίου ολυμπιακού πνεύματος αποτελούν τις ευθείες αναφορές που πηγάζουν από τα έξι οργανικά θέματα του έργου, το οποίο κλείνει με ένα δεύτερο τραγούδι που επίσης ερμηνεύει ο Βασίλης Λέκκας με συνοδεία παιδικής χορωδίας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι  ο συνθέτης πολλά χρόνια αργότερα ένιωσε την ανάγκη να επανέλθει στο υλικό αυτής της δουλειάς και να το επεξεργαστεί εκ νέου εμπλουτίζοντάς το με πρόσθετα μέρη και στη μορφή αυτή κυκλοφόρησε σε δίσκο το 2017 με τίτλο «Ο Πήγασος και το ουράνιο τόξο».