Δούκισσα: Το ξεκίνημα (Ηχογραφήσεις 1957-1963)

Σαν σήμερα πριν από 16 χρόνια, στις 30 Σεπτεμβρίου 2010, έφυγε από τη ζωή η σπουδαία λαϊκή ερμηνεύτρια Δούκισσα (πλήρες όνομα Δούκισσα Φωταρά), η οποία γεννήθηκε στον Πειραιά το 1941, πρωτοβγήκε στο πάλκο ως χορεύτρια μόλις 12 χρονών και υπηρέτησε το λαϊκό τραγούδι επί τέσσερις δεκαετίες γνωρίζοντας στη μακρόχρονη πορείας της πολλές μεγάλες επιτυχίες, κυρίως μετά τα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν στράφηκε οριστικά προς ένα είδος εύπεπτου τραγουδιού της μεγάλης νυχτερινής πίστας.

Η πρώτη δισκογραφική καταγραφή της φωνής της ανατρέχει στο πολύ μακρινό 1957, όταν ηχογράφησε για δίσκο 78 στροφών το πρώτο της τραγούδι («Με την κοπέλα π' αγαπώ») σε μουσική του Στέλιου Χρυσίνη. Συνέχισε με το ίδιο ρεπερτόριο ως τα μέσα της δεκαετίας του '60, όταν η συνάντησή της με τον Γιάννη Μαρκόπουλο θα της δώσει την πρώτη μεγάλη ευκαιρία να αναδείξει τα σπουδαία ερμηνευτικά της προσόντα με τραγούδια, όπως: «Στα μάτια σου γεννήθηκαν», «Κόκκινα χείλη φίλησα», «Τα παλικάρια», «Τι να πω και τι να κάνω». Ακολούθησαν σημαντικές συνεργασίες με πολλούς άλλους συνθέτες και κυρίως με τον Γιώργο Ζαμπέτα που της απέφεραν και αξιόλογες εμπορικές επιτυχίες («Πού πας χωρίς αγάπη», «Η μοντέρνα η Αθήνα», «Παιδικά μου όνειρα»), αλλά και με τον Τόλη Βοσκόπουλο («Οι αναμνήσεις»), με τον οποίο συμπορεύτηκε για κάμποσα χρόνια και ως ηθοποιός συμπρωταγωνιστώντας δίπλα του σε μια σειρά μελό ταινιών της εποχής (1966-1970), ενώ από το 1969 άρχισε να παρουσιάζει και προσωπικούς πλέον δίσκους 33 στροφών.

Το αφιέρωμά μας στη Δούκισσα θα ξεκινήσει με τις πρώτες της ηχογραφήσεις για τις 78 και 45 στροφές που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1957-1963, τραγούδια σε καθαρόαιμο λαϊκό ύφος από τους εκλεκτότερους μάστορες του είδους. Ηχογραφώντας 2-3 ζεύγη τραγουδιών το χρόνο υπολογίζονται γύρω στα 30 τα πρώτα αυτά σκόρπια τραγούδια της Δούκισσας, τα οποία παραμένουν σχεδόν άγνωστα στο ευρύτερο κοινό και φυσικά είναι πλέον δυσεύρετα. Ευτυχώς η Columbia φρόντισε να μας διασώσει τα μισά σχεδόν από αυτά σε ένα συγκεντρωτικό άλμπουμ με 14 τραγούδια που κυκλοφόρησε το 1985 με τίτλο: «25 Χρόνια Δούκισσα» και υπότιτλο: «Οι μεγαλύτερες επιτυχίες». Μικρή σημασία έχει να πούμε ότι οι τίτλοι αυτοί δεν ανταποκρίνονται και τόσο στην ιστορική πραγματικότητα, αφού το υλικό χρονολογείται μερικά χρόνια πιο πίσω από το όριο που θέτει ο τίτλος (1960) και ασφαλώς δεν πρόκειται για «επιτυχίες» με την έννοια του εμπορικού αντικρίσματος, αλλά για απλά λαϊκά τραγούδια που αποτέλεσαν ωστόσο τις πρώτες βάσεις της μεγάλης καριέρας που ακολούθησε, έστω κι αν τα ίδια έχουν πλέον ξεχαστεί. 

Η συλλογή λοιπόν μας διασώζει αρκετές από τις πρώτες πρώτες ηχογραφήσεις της έφηβης ακόμη ερμηνεύτριας, όπως το πρώτο της τραγούδι που προαναφέραμε («Με την κοπέλα π' αγαπώ») του Στέλιου Χρυσίνη ηχογραφημένο το 1957. Το 1958 συνεργάστηκε με τον Μανώλη Χιώτη στη δεύτερη εκτέλεση των τραγουδιών «Σβήσε τη φλόγα» και «Απότομα», ενώ την ίδια χρονιά τραγούδησε Γιώργο Μητσάκη («Οι άντρες»), Απόστολο Καλδάρα («Αχ, βρε φτώχεια κακομοίρα»), αλλά και Άκη Πάνου («Μια βραδιά καταραμένη»). Το άλμπουμ περιλαμβάνει επίσης τραγούδια του Απόστολου Χατζηχρήστου, του Θόδωρου Δερβενιώτη, του Στέλιου Μακρυδάκη, του Παναγιώτη Πετσά, του Γιάννη Καραμπεσίνη, του Βασίλη Καραπατάκη, του Τόλη Εσδρά και του Γιώργου Μουφλουζέλη. Σε κάποια τραγούδια συνοδεύουν στα φωνητικά ο Μανώλης Χιώτης και ο Χρηστάκης.

Φωνές μέσα από το χρόνο (1990)

Στη χθεσινή παρουσίαση του δίσκου «Ο δρόμος για τη Σελένα» (2008) που είναι αφιερωμένος στην Έλλη Αλεξίου έγινε αναφορά και σε άλλες δισκογραφικές εκδόσεις που συνδέονται με τη σπουδαία αυτή πεζογράφο μας. Σε μία από αυτές  θα σταθούμε σήμερα που κυκλοφόρησε λίγο μετά το θάνατό της με τίτλο «Φωνές μέσα από το χρόνο».

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα σημαντικό ηχητικό ντοκουμέντο απλωμένο σε τρεις αναλογικούς δίσκους στην αρχική έκδοση του 1990, οι οποίοι περιορίστηκαν σε δύο ψηφιακούς στη μεταγενέστερη επανέκδοσή του. Στη ευρεία αυτή λοιπόν έκδοση καταγράφονται αυθεντικές φωνές σημαντικών προσωπικοτήτων της νεότερης Ελλάδας από διάφορους χώρους δραστηριότητας, όπως η ποίηση και η πεζογραφία, αλλά και ο καλλιτεχνικός χώρος και ο χώρος της πολιτικής. Την επιμέλεια της έκδοσης και την παρουσίαση του πολύτιμου αρχειακού υλικού που περιλαμβάνει επωμίστηκε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Λαζογιώργος Ελληνικός (1940-2005) συνεισφέροντας μάλιστα και από το προσωπικό του αρχείο. Στην εισαγωγή του δίσκου δίνει ο ίδιος κάποιες εξηγήσεις για το διάβημά του σημειώνοντας μεταξύ άλλων:

«Είναι κρίμα που δεν έχουμε Εθνικό Αρχείο Φωνών. Κι ο ερευνητής, ο μελετητής, ο κριτικός, ο μαθητής, αλλά και ο απλός πολίτης ακόμα, που θα 'θελαν ν' ακούσουν τη φωνή κάποιας προσωπικότητας και να βρεθούν έτσι πιο κοντά μ' ένα μεγάλο του πνεύματος, της τέχνης ή της πολιτικής δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα (...) Ένα ελάχιστο μέρος από αυτή την έλλειψη έρχεται να καλύψει η έκδοση αυτού του δίσκου. Πρόκειται για φωνές Ελλήνων που αγάπησαν τον τόπο μας, το πνεύμα και τον πολιτισμό του κι αγωνίστηκαν για να προσθέσουν κι αυτοί ένα ακόμα λιθαράκι στο οιοδόμημα του νεοελληνικού πολιτισμού...».

Συνολικά 38 φωνές μεγάλων προσωπικοτήτων διασώζει η συγκεκριμένη έκδοση. Ανάμεσά τους εκλεκτοί εκπρόσωποι της λογοτεχνίας μας, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Κώστας Βάρναλης, ο Στράτης Μυριβήλης, ο Ηλίας Βενέζης, ο Φώτης Κόντογλου, ο Άγγελος Τερζάκης, η Μυρτιώτισσα, η Ελένη Ουράνη (Άλκης Θρύλος), η Ρίτα Μπούμη-Παπά και φυσικά η Έλλη Αλεξίου. Ακούγεται επίσης η Εύα Πάλμερ-Σικελιανού, πρώτη σύζυγος του Άγγελου Σικελιανού. Έχουμε επίσης τις φωνές της μεγάλου χορογράφου Δώρας Στράτου, της θρυλικής ερμηνεύτριας Σοφίας Βέμπο και του κορυφαίου πολιτικού Ελευθέριου Βενιζέλου.

Οι περισσότερες από τις καταγραφές αυτές είναι παρμένες από σπάνιες συνεντεύξεις που παραχώρησαν κατά καιρούς οι ίδιοι οι ανθολογούμενοι στον Δημήτρη Λαζογιώργο Ελληνικό, ο οποίος παράλληλα συγκέντρωσε ανάλογο υλικό και από το οικείο περιβάλλον άλλων προσωπικοτήτων που δεν τις πρόλαβε ο ίδιος εν ζωή.

Έλλη Αλεξίου: Ο δρόμος για τη Σελένα (2008)

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1988 έφυγε από τη ζωή η γεννημένη στο Ηράκλειο σημαντική μας πεζογράφος, δημοσιογράφος και παιδαγωγός Έλλη Αλεξίου (1894-1988), αδελφή της ποιήτριας Γαλάτειας Αλεξίου-Καζαντζάκη (πρώτης συζύγου του Νίκου Καζαντζάκη), αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης και της Αριστεράς και θεία του ροκ τραγουδοποιού Παύλου Σιδηρόπουλου. Το πρώτο της συγγραφικό πόνημα ήταν η συλλογή διηγημάτων «Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή» (1931), ενώ το 1934 εκδόθηκε ένα από τα γνωστότερα βιβλία της, το μυθιστόρημα «Γ' Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον», και το 1980 έκλεισε ο δημιουργικός της κύκλος με το αυτοβιογραφικό αφήγημα «Βασιλική δρυς».

Το 1966 η Έλλη Αλεξίου εξέδωσε το έργο «Για να γίνει μεγάλος», ένα είδος βιογραφίας του Νίκου Καζαντζάκη. Στο κείμενο λοιπόν αυτό βασίστηκε η μουσική εργασία του Δημήτρη Σφακιανάκη που κυκλοφόρησε το 2008 με τη χορηγεία του Πολιτιστικού Συλλόγου «Κράσι», μιας γραφικής κοινότητας του νομού Ηρακλείου στα ριζά του όρους Σελένα. Τίτλος του έργου: «Ο δρόμος για τη Σελένα». Το έργο περιγράφεται ως «Μουσικά σχόλια σε κείμενα της Έλλης Αλεξίου για κρητική λύρα, πιάνο και χορωδία». Πρόκειται για ένα είδος αφηγηματικής καντάτας με μουσική συνοδεία και μελοποιημένα ποιήματα γραμμένα από διάφορους ποιητές της ίδιας εποχής με τη συγγραφέα, όπως ο Κώστας Βάρναλης, ο Μάρκος Αυγέρης, ο Νίκος Καζαντζάκης, η Γαλάτεια Καζαντζάκη και ο παλιός ηρακλειώτης ποιητής Λευτέρης Αλεξίου μαζί με στίχους από δημοτικά λιανοτράγουδα. 

Τα πεζά μέρη του έργου διαβάζει η συγγραφέας Στέλλα Παλαιολόγου, ενώ τα τραγούδια αποδίδει η 17μελής χορωδία Ομάδα Χρόες του Ηρακλείου, μέλη της οποίας (Βιβή Σακαβέλη, Μανόλης Ψυχογιός, Μαρία Φανουράκη) αποδίδουν τα σολιστικά μέρη. Κρητική λύρα παίζει ο Άρης Κορνελάκης και πιάνο ο συνθέτης. Αξιοσημείωτο είναι ότι το έργο ξαναπαρουσιάστηκε ζωντανά στο κοινό του Ηρακλείου σε μορφή παράστασης με τίτλο «Επιστροφή στη Σελένα» μόλις τον περασμένο Αύγουστο στο χώρο του Ιστορικού Μουσείου του Ηρακλείου. 

Κλείνοντας, να επισημάνουμε ότι η έκδοση αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη μοναδική μουσική δισκογραφική παρουσία της σπουδαίας συγγραφέως πέραν της απλής καταγραφής της φωνής της σε δύο παλιότερες εκδόσεις, το άλμπουμ «Φωνές της λογοτεχνίας, αρ.2» (1985) και το μεταθανάτιο άλμπουμ «Φωνές μέσα από το χρόνο» (1990).

Κώστας Τουρνάς: Τραγούδια για φίλους (1995)

Ο Κώστας Τουρνάς στάθηκε πάντα γενναιόδωρος με τους συναδέλφους του και δε δίσταζε από την αρχή της καριέρας του να προσφέρει συνθέσεις και σε άλλους ερμηνευτές και μάλιστα τραγούδια που πολλές φορές είχαν τα εχέγγυα του σουξέ χαρίζοντας σημαντικές εμπορικές επιτυχίες σε συναδέλφους του, όπως η Ελπίδα, η Χριστιάνα, η Αγνή και άλλοι.

Κι ακριβώς αυτή την παράλληλη δισκογραφία του Κώστα Τουρνά αποτυπώνει το αναδρομικό άλμπουμ «Τραγούδια για φίλους» που εξέδωσε η Polydor το 1995 σε αναλογική και ψηφιακή μορφή συγκεντρώνοντας δεκαοκτώ χαρακτηριστικές στιγμές αυτής της κατηγορίας που καλύπτουν τις δεκαετίες του '70 και '80 και συγκεκριμένα το διάστημα 1974-1987. Οι παλιότερες είναι από το 1974, τη χρονιά που ο ίδιος μας έδωσε το σημαντικότερο προσωπικό του άλμπουμ («Κυρίες και κύριοι»), όταν υπέγραψε και κάποιες συνθέσεις για τη Μαρίνα στο δίσκο της «Να 'μουν αητός», τον Πασχάλη στο δίσκο «Το τραγούδι μου» και τον Robert Williams, παλιό του συνοδοιπόρο από τα χρόνια των Poll, στον ομώνυμο δίσκο του. Την επόμενη χρονιά συνεργάστηκε με τη Μαριάννα Τόλη στο άλμπουμ «Πάμε για δουλειά», ενώ μερικά χρόνια αργότερα ήρθε η σειρά της Ελπίδας, με την οποία συνεργάστηκε κατά την τριετία 1979-1981 σε τρία διαφορετικά άλμπουμ («Αγαπημένη», «Τα ωραιότερα τραγούδια μου», «Για την Ελπίδα»). Το 1980 έδωσε τραγούδια στη Χριστιάνα στο άλμπουμ «Τι να μας κάνει η νύχτα», για να κλείσει αυτός ο κύκλος το 1987 με την Αγνή και το προσωπικό της άλμπουμ «Σαν νυχτερινό πέρασμα». Αξιοσημείωτα είναι επίσης δυο όμορφα φωνητικά ντουέτα του ίδιου με την Τάνια Τσανακλίδου και την Τυνήσια ερμηνεύτρια Moreira στο άλμπουμ «Κλισέ» (1986).

Κώστας Τουρνάς: Χωρίς λόγια (1981)

Το ξεκίνημα της δεκαετίας του '80 βρίσκει τον Κώστα Τουρνά στην πλήρη ωριμότητά του και ήδη με σημαντική μουσική παρακαταθήκη από την πρώτη συμπληρωμένη δεκαετία του στο ελληνικό τραγούδι. Την ίδια εποχή μάλιστα αρχίζει να διευρύνει τον κύκλο συνεργασιών του λειτουργώντας κι ο ίδιος ως τροφοδότης του προσωπικού ρεπερτορίου άλλων ερμηνευτών, πρώτα της Χριστιάνας κι αμέσως μετά της Ελπίδας, μια τάση που τα επόμενα χρόνια θα διερυνθεί ακόμη περισσότερο.

Η καινούργια δεκαετία λοιπόν ξεκινάει με τις πιο αισιόδοξες προοπτικές για τον καλό τραγουδοποιό, ο οποίος μάλιστα θέλησε να ρίξει μια τελευταία ματιά πίσω του κι αποφάσισε να συγκεντρώσει μερικές από τις πιο πετυχημένες μελωδίες της πρόσφατης δισκογραφικής του παραγωγής για τη διαμόρφωση ενός ορχηστρικού άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1981 με τον λιτό τίτλο «Χωρίς λόγια». Είναι δεδομένο ότι η αφαίρεση του φωνητικού μέρους από τα τραγούδια αφήνει εκτεθειμένη πλέον τη μελωδία στα αφτιά του ακροατή κι αυτό ενέχει τον κίνδυνο να αποκαλυφθεί η πιθανή απουσία πραγματικής μουσικής ουσίας. Ο Τουρνάς δεν το φοβήθηκε αυτό κι εξέθεσε τις μελωδίες του στο κοινό αποδεικνύοντας ότι πίσω από τα καλογραμμένα στιχάκια του υπήρχε και μουσική έμπνευση. 

Ο δίσκος χτίστηκε πάνω σε δέκα οργανικές μεταπλάσεις αντίστοιχων τραγουδιών από την πρόσφατη δισκογραφία του (1979-1981). Συγκεκριμένα, έχουμε τα τραγούδια «Τι να πεις» και «Αγαπιόμασταν» από το άλμπουμ «Αγαπημένη» (1979), «Μην της το πεις», «Πες πως φταίω εγώ» και «Δε μετανιώνω» από το άλμπουμ «Τώρα» (1980), «Η αγάπη» και «Οι άντρες τη νύχτα» από το δίσκο της Ελπίδας «Με την Ελπίδα» (1981), το τραγούδι «Τίποτε, τίποτα» από το δίσκο «Μείνε» (1981) με τη Ρένα Πάντα, καθώς και τα ομότιτλα τραγούδια από τους δίσκους «Τι να μας κάνει η νύχτα» (1980) με τη Χριστιάνα και «Στη ντισκοτέκ» (1980) με την Ελπίδα. Το άλμπουμ συμπληρώνεται με δυο πρωτότυπα ορχηστρικά θέματα με αγγλόφωνους τίτλους («Prize of Love», «Fight Back»).

Κώστας Τουρνάς: Τώρα ! (1980)

Επιχειρώντας μια νέα εκκίνηση της καριέρας του με το άλμπουμ «Αγαπημένη» (1979) ο Κώστας Τουρνάς συνεχίζει δυναμικά στο χώρο της δισκογραφίας το 1980 με τον 7ο προσωπικό του δίσκο που επιγράφεται «Τώρα!» και παράλληλα με ευρύτερες συνεργασίες ως συνθέτης τραγουδιών για άλλους ερμηνευτές, πρώτα για τη Χριστιάνα («Τι να μας κάνει η νύχτα») κι αμέσως μετά για την Ελπίδα, με την οποία είχε ήδη μια πρώτη συνάντηση την προηγούμενη χρονιά. 

Ο δίσκος «Τώρα!» συγκροτείται από δώδεκα καινούργια τραγούδια σε δική του μουσική και στίχους με εξαίρεση το τραγούδι «Γεφύρι της ζωής σου» που υπογράφει μουσικά ο Δημήτρης Ψαριανός, αλλά και το ιστορικό τραγούδι «UFO» που έχει στίχους του Γιάννη Μαρίνου. Το συγκεκριμένο τραγούδι αρχικά είχε κυκλοφορήσει ξεχωριστά σε maxi single, πριν ενσωματωθεί τελικά ως φινάλε στο άλμπουμ και είναι το τραγούδι που έγραψε ο Κώστας Τουρνάς για το διαγωνισμό της Eurovision συνεργαζόμενος με το φωνητικό γκρουπ Επίκουροι (Αχιλλέας Μιχαηλίδης, Ζαχαρίας Μιχαηλίδης, Εύα Τσελίδου). Το τραγούδι ωστόσο δεν προκρίθηκε από την επιτροπή της ΕΡΤ, αν και ήταν το αδιαφιλονίκητο φαβορί, και τελικά στη Eurovision πήγε το τραγούδι «Ωτοστόπ» με την Άννα Βίσση, την οποία παραδόξως συνόδευαν επί σκηνής οι Επίκουροι!

Πάντως ο δίσκος αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευπώλητος (έγινε χρυσός), ίσως λόγω του θορύβου που προκλήθηκε από το παρασκήνιο της προκριματικής διαδικασίας για τη Eurovision, ίσως και λόγω του πιασάρικου ρυθμού του ομότιτλου τραγουδιού που ακούστηκε πολύ. Πέρα από τα δύο αυτά τραγούδια όμως ο δίσκος ανέδειξε κι άλλα σουξέ, κάποια από τα οποία είναι και όμορφα τραγούδια, όπως: «Αυτή που έφυγε», «Δε μετανιώνω», «Κάνε ό,τι σ' αρέσει», «Μη της το πεις» και πάνω απ' όλα η τρυφερή μπαλάντα «Ο Αχιλλέας απ' το Κάιρο», μια τολμηρή για την εποχή της ελεγεία για την ομοφυλοφιλία εμπνευσμένη από την ανοιχτή παραδοχή του Γιώργου Μαρίνου για την ερωτική του επιλογή, με τον οποίο άλλωστε ο Τουρνάς θα συνεργαστεί στη συνέχεια στο άλμπουμ «Ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει» (1982).

Κώστας Τουρνάς: Αγαπημένη (1979)

Μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ «Στο σινεμά» (1976) ακολούθησε μια τρίχρονη ανάπαυλα από τη δισκογραφική δραστηριότητα του Κώστα Τουρνά με εξαίρεση ένα χορευτικό maxi single με τίτλο «Dance On» που κυκλοφόρησε το 1978. 

Το 1979 λοιπόν επανήλθε και πάλι στο προσκήνιο με τον κύκλο τραγουδιών «Αγαπημένη», 6ο κατά σειρά προσωπικό του δίσκο με ένδεκα καινούργια τραγούδια σε μουσική, ερμηνεία και ενορχήστρωση δική του, ενώ στους στίχους βρίσκουμε για πρώτη φορά και κάποιες συνεργασίες. Συγκεκριμένα, το τραγούδι «Φωνή» έχει στίχους του Μάνου Κουφιανάκη, το «Αν γράψω ένα τραγούδι» στίχους του Γιώργου Οικονομίδη, ενώ το τραγούδι «Στον Κώστα Τουρνά» έχει στίχους του Σ. Στρογγυλόπουλου και μουσική του Γιώργου Χατζηνάσιου, ο οποίος και το ενορχήστρωσε. Στα υπόλοιπα οι στίχοι είναι του Τουρνά.

Ακριβώς λοιπόν αυτά τα ανοίγματα και σε άλλους δημιουργούς φανερώνουν και μια μετατόπιση του προσωπικού ύφους του Κώστα Τουρνά προς την κατεύθυνση του «έντεχνου» ήχου, ιδιαίτερα στον τομέα της ενορχήστρωσης. Χαρακτηριστικό άλλωστε είναι ότι το τραγούδι «Φωνή» είναι γραμμένο σε ρυθμό ζεϊμπέκικο! Ούτως ή άλλως από την επόμενη δεκαετία θα βρούμε πλέον να γεφυρώνεται πολύ πιο φανερά το χάσμα που χώριζε παλιότερα το μοντέρνο (ποπ) τραγούδι με το λαϊκό. Πάντως ο δίσκος αυτός του Τουρνά, παρόλο που δεν ακούστηκε ιδιαίτερα στην εποχή του, περιέχει όμορφα τραγούδια, όπως: «Φωνή», «Στον Κώστα Τουρνά», «Αγαπημένη», «Τον Σεπτέμβρη». Μια λυρική διάθεση είναι εμφανής στα περισσότερα και γιαυτό το πιάνο έχει κεντρική θέση στην ενορχήστρωση.

Να σημειώσω ότι στην ερμηνεία του τραγουδιού «Πού να 'σαι εσύ» συμμετέχει και η Ελπίδα και ότι στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1996 ενσωματώθηκε και το χορευτικό θέμα από το single «Dance On» σε διπλή μάλιστα μορφή, μία φωνητική και μία ορχηστρική.

Κώστας Τουρνάς: Στο σινεμά (1976)

Το 1974 με το τραγούδι «2009 μ.Χ.» ο εικοσιπεντάχρονος τότε ποπ τραγουδοποιός Κώστας Τουρνάς οραματιζόταν με αισιοδοξία το μακρινό του μέλλον, όταν θα έφτανε τα 60 του! Το 2009 ήδη πέρασε προ πολλού και ο Τουρνάς συμπληρώνει σήμερα αισίως τα 77 χρόνια ζωής, αφού γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1949 στην Τρίπολη, μπήκε στο χώρο της μουσικής στα εφηβικά του ακόμη χρόνια, ενώ από τις αρχές του '70, αρχικά με το συγκρότημα των Poll κι από το 1972 ως ανεξάρτητος καλλιτέχνης, συνεχίζει μια γόνιμη πορεία στο χώρο του ποπ και ροκ τραγουδιού χωρίς διακοπές μέχρι τις μέρες μας, περισσότερο πια με ζωντανές εμφανίσεις και λιγότερο με ενεργή δισκογραφική παρουσία.

Ο Τουρνάς ξεκίνησε την ανεξάρτητη πορεία του το 1972 με το ιστορικό άλμπουμ «Απέραντα χωράφια» (κυκλοφόρησε το 1973), ακολούθησαν τα «Αστρόνειρα» (1973), το «Κυρίες και κύριοι» (1974) και τα «Λευκά φτερά» (1975) - αφού στο μεταξύ μας έδωσε κι ένα άλμπουμ παιδικού και θρησκευτικού περιεχομένου με τίτλο «Επί γης ειρήνη...» (1974) - για να φτάσουμε στο πέμπτο προσωπικό του άλμπουμ το 1976 που επιγράφεται «Στο σινεμά» ολοκληρώνοντας έτσι έναν πρώτο δημιουργικό κύκλο, το οποίο θα ακολουθήσει μια τριετής ανάπαυλα μέχρι την επόμενη προσωπική του δουλειά. 

Το άλμπουμ συγκροτείται από δεκατέσσερα τραγούδια στο οικείο ύφος του συνθέτη, όλα σε δική του μουσική, στίχους, ερμηνεία και ενορχήστρωση. Αρκετά από αυτά ξεχώρισαν και πέρασαν στο κοινό, όπως: «Ο τελευταίος παράδεισος», «Λεν'», «Στο σινεμά». Ερωτική και κοινωνικού προσανατολισμού θεματολογία με μια έντονη διάθεση νοσταλγίας και αναπόλησης της παιδικότητας μέσα από τις μαγικές εικόνες του σινεμά, όλα σωστά και αρμονικά δεμένα με τις απλές μελωδίες των τραγουδιών. Στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου προστέθηκε και το τραγούδι «Δεν έχει άλλη Ελλάδα» που ερμηνεύει μαζί με τον ποπ τραγουδιστή Τάκη Αντωνιάδη από ηχογράφηση του 1977 με διεύθυνση ορχήστρας του Μάικ Ροζάκη.

Σταύρος Λογαρίδης: Οικογένεια Ζαρντή (1983)

Από τα μέσα κιόλας της δεκαετίας του '70 ο Σταύρος Λογαρίδης βρέθηκε να υπηρετεί το χώρο της σκηνικής μουσικής χάρις στη φιλία που τον συνέδεε με τον σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη, συνεργάτη του άλλωστε (στιχουργό) στις πρώτες του ανεξάρτητες δουλειές στον τομέα της τραγουδοποιίας. Το 1974 λοιπόν έγραψε τη μουσική για την ταινία «Φόνισσα» που σκηνοθέτησε ο Φέρρης, ενώ δυο χρόνια αργότερα ξανασυναντήθηκαν στην τηλεοπτική σειρά «Μενεξεδένια πολιτεία» (1976). Το 1979 ο Λογαρίδης έλαβε μέρος ως ηθοποιός στην ταινία του Νίκου Ζερβού «Εξόριστος στην κεντρική λεωφόρο», ενώ το 1981 επένδυσε μουσικά την ταινία «Οι απέναντι» του Γιώργου Πανουσόπουλου, για να κλείσει αυτός ο κύκλος το 1983 με τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά «Οικογένεια Ζαρντή» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης.

Με εξαίρεση τη μουσική για τη «Μενεξεδένια πολιτεία» που δεν εκδόθηκε ποτέ στην ολοκληρωμένη της μορφή, όλες οι υπόλοιπες σκηνικές συνθέσεις του Σταύρου Λογαρίδη πέρασαν νωρίς και στη δισκογραφία. Το 1982 λοιπόν κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Προσεχώς» με το μουσικό υλικό των ταινιών «Η Φόνισσα» και  «Οι απέναντι», ενώ το 1983 κυκλοφόρησε ανεξάρτητα το ολοκληρωμένο soundtrack της τηλεοπτικής σειράς «Οικογένεια Ζαρντή» που θα μας απασχολήσει σήμερα.

Η σειρά λοιπόν «Οικογένεια Ζαρντή» βασίστηκε στο όμώνυμο μυθιστόρημα του Κώστα Δ. Χατζηαργύρη που εκδόθηκε το 1950. Τη σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης σε δικό του σενάριο με τη συνεργασία του ηθοποιού Νικηφόρου Νανέρη. Προβλήθηκε από την ΕΡΤ σε 14 συνολικά επεισόδια κι έλαβαν μέρος οι ηθοποιοί: Νίκος Τζόγιας, Γιάννης Βόγλης, Πηνελόπη Πιτσούλη, Κωνσταντίνος Τζούμας, Σωτηρία Λεονάρδου, Θεόδωρος Έξαρχος, Δημήτρης Ιωακειμίδης και άλλοι, ενώ σε μερικά επεισόδια εμφανίστηκε ως ηθοποιός και ο Παύλος Σιδηρόπουλος. 

Το soundtrack της σειράς αποτελεί την πιο ώριμη και ολοκληρωμένη δουλειά του Σταύρου Λογαρίδη για σκηνική χρήση. Περιλαμβάνει τραγούδια, αλλά και οργανικά μέρη. Τους στίχους έγραψε ο Κώστας Φέρρης με εξαίρεση το «Πρώτο τραγούδι» που ακούγεται σε επανεκτέλεση, το οποίο έχει στίχους του Μανώλη Ρασούλη και γράφτηκε για το άλμπουμ «Σταύρος Λογαρίδης» (1978). Επισημαίνω επίσης ότι το τραγούδι «Saigon» προέρχεται από το soundtrack της ταινίας «Οι απέναντι». Το ορχηστρικό «Αετοί στο δοξάρι του Γιώργου» αναφέρεται στον δεξιοτέχνη του βιολιού Γιώργο Μαγγλάρα που συμμετέχει ως σολίστ, ενώ το ορχηστρικό «Αυτοσχεδιασμός στο σπίτι» έχει ως συνδημιουργό τον Δημήτρη Πουλικάκο. 

Την ενορχήστρωση έκανε ο Λογαρίδης που τραγούδησε κιόλας κι έπαιξε όλα τα όργανα της ορχήστρας με κάποιες μικρές συμπράξεις, όπως του Κώστα Στρατηγόπουλου στην κιθάρα, του Δημήτρη Πουλικάκου στο συνθεσάιζερ και της Αριάδνης McKinnon Andrew στο πιάνο. Ολόκληρο το soundtrack αυτό μαζί με το υλικό του δίσκου «Προσεχώς» ενσωματώθηκε αργότερα σε μια ενιαία ψηφιακή έκδοση που κυκλοφόρησε το 1995 με τίτλο «Μουσική για εικόνα».