Μελίνα Μερκούρη: Si Melina... m' était contée (1973)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το αφιέρωμά μας στη γαλλική δισκογραφία της Μελίνας Μερκούρη που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της αυτοεξορίας της λόγω του χουντικού καθεστώτος που της είχε αφαιρέσει την  ελληνική ιθαγένεια και της είχε απαγορεύσει την επιστροφή της στην πατρίδα. 

Το 1973 λοιπόν η Μελίνα πρωταγωνίστησε σε μια μεγάλη παραγωγή του Γάλλου ηθοποιού και οπερατικού (κυρίως) σκηνοθέτη (και γνωστού φιλέλληνα) Pierre Jourdan με τίτλο: «Si Melina... m'etais contée». Επί της ουσίας πρόκειται για ένα μουσικό πρόγραμμα της γαλλικής τηλεόρασης αφιερωμένο στην Ελλάδα με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα, πασίγνωστη πια στο γαλλικό κοινό από τον πολύχρονο αγώνα της να διεθνοποιήσει το πολιτικό πρόβλημα της πατρίδας της και να κινητοποιήσει τη διεθνή κοινή γνώμη κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Το ομώνυμο άλμπουμ που προέκυψε από το πρόγραμμα αυτό εκδόθηκε την ίδια χρονιά στο Παρίσι, ενώ στην Ελλάδα πρωτοεκδόθηκε μόλις το 1994 μαζί με την πρώτη ψηφιακή του επανέκδοση. Περιλαμβάνει δέκα συνολικά τραγούδια που αποδίδονται σε τρεις διαφορετικές γλώσσες, έξι γαλλόφωνα, δύο αγγλόφωνα και άλλα δύο ελληνόφωνα. Ο επίσης διάσημος στο γαλλικό κοινό Βαγγέλης Παπαθανασίου υπογράφει τρεις πολύ ενδιαφέρουσες συνθέσεις, όλες σε γαλλική γλώσσα με στίχους του Claude Lemesle. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το θέμα «Ou que me porte mon voyage, la Grece me blesse» βασισμένο στους συγκλονιστικούς στίχους του Γιώργου Σεφέρη «Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει» από το παλιό ποίημά του «Με τον τρόπο του Γ. Σ.» (1936) μεταφερμένους στα γαλλικά από τον επιφανή ελληνιστή Jacque Lacarriere, ενώ η μελωδία του ανατρέχει στον εκκλησιαστικό ύμνο «Αι γενεαί πάσαι». 

Τα υπόλοιπα τραγούδια αποτελούν συνθέσεις των Σταύρου Ξαρχάκου («Υπομονή»), Βασίλη Τσιτσάνη («Συννεφιασμένη Κυριακή»), Μάνου Χατζιδάκι («Δεν ήταν νησί»), αλλά και ξένων δημιουργών, μεταξύ των οποίων το δίδυμο Kurt Weill και Bertolt Brecht με το κλασικό «Alabama Song» από την όπερα «Mahagonny». Τα τραγούδια «Συννεφιασμένη Κυριακή» και «Δεν ήταν ησί» είναι τα δύο που αποδίδονται στην ελληνική γλώσσα. Και φυσικά εντύπωση προκαλεί ότι για πρώτη φορά απουσιάζει από τους δίσκους αυτούς της Μελίνας ο Μίκης Θεοδωράκης!

Μελίνα Μερκούρη: Melina Mercouri - Zorba (1972)

Την ίδια χρονιά (1972) που κυκλοφόρησε το άλμπουμ «L'œillet rouge» με γαλλικές ερμηνείες ελληνικών και γαλλικών τραγουδιών από τη Μελίνα Μερκούρη, εκδόθηκε από την PolyGram κι ένα δεύτερο άλμπουμ με τίτλο το όνομά της στα γαλλικά, δηλαδή «Μelina Μercouri», αν και συχνά στους δισκογραφικούς καταλόγους αναφέρεται με τον τίτλο «Zorba», αφού ξεκινάει με το εμβληματικό αυτό οργανικό θέμα του Μίκη Θεοδωράκη από την ομώνυμη ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, το οποίο μάλιστα εδώ για πρώτη φορά ακούγεται και σε φωνητική εκδοχή με στίχους που έγραψε ο Βαγγέλης Γκούφας.

Στην πραγματικότητα το άλμπουμ δεν είναι παρά μια ελληνοποιημένη εκδοχή των τραγουδιών που περιέχουν οι δυο προηγούμενοι γαλλικοί δίσκοι της Μελίνας πάνω στην ίδια ενορχήστρωση που επιμελήθηκε ο Alain Goraguer. Δύο υπέροχες μπαλάντες του George Moustaki («Μεσόγειος», «Ο μέτοικος») που τις αγαπήσαμε από τις θαυμάσιες εκτελέσεις της Βίκυς Μοσχολιού και του Γιώργου Νταλάρα, τις ακούμε εδώ για πρώτη φορά με τους αριστουργηματικούς ελληνικούς στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου, καθώς και δυο τραγούδια του Joe Dassin («Le portugais», «Je suis Grecque») που ακούγονται ελληνοποιημένα με στίχους του Βαγγελη Γκούφα και της Άλκης Ζέη. Έχουμε επίσης τα τραγούδια «Ο δικαστής», «Έχει ο θεός», «Σε πότισα ροδόσταμο» και «Η επιστολή» του Μίκη Θεοδωράκη σε στίχους των Μάνου Ελευθερίου, Νίκου Γάτσου και δικούς του. Ο παραδοσιακός σκοπός της «Σαμιώτισσας» έχει αποκτήσει πολιτικά φορτισμένους στίχους του Βαγγέλη Γκούφα, ενώ το σώμα του δίσκου συμπληρώνεται με τα τραγούδια «Φύγαν τα παιδιά» του Σταύρου Ξαρχάκου και «Τα παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι. Η πικρία του αναγκαστικού εκπατρισμού και η προσδοκία του νόστου και της δικαίωσης διατρέχουν άμεσα ή έμμεσα τη θεματολογία όλων των επιλεγμένων τραγουδιών.

Την ορχήστρα διευθύνει φυσικά ο Alain Goraguer. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Αντώνης Καλογιάννης και η Μαρία Δημητριάδη, καθώς και χορωδία. Ο δίσκος κυκλοφόρησε στην ελληνική αγορά το 1974.

Μελίνα Μερκούρη: L'œillet rouge (1972)

Ένα χρόνο μετά την έκδοση του γαλλικού άλμπουμ «Je suis grecque» κυκλοφορεί από την Polydor ένα δεύτερο άλμπουμ της Μελίνας Μερκούρη με ανάλογο περιεχόμενο και τίτλο «L'œillet rouge» (Κόκκινο γαρίφαλο). Ο δίσκος κυκλοφόρησε στη γαλλική του έκδοση το 1972, ενώ στην ελληνική αγορά κυκλοφόρησε δυο χρόνια αργότερα, όταν πια είχε καταρρεύσει το δικτατορικό καθεστώς που φυσικά δεν επέτρεπε την κυκλοφορία καμίας δουλειάς με την υπογραφή της Μελίνας.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, ελληνικά και γαλλικά, όλα διασκευασμένα για τη φωνή της Μελίνας από τον Γάλλο μουσικό Alain Goraguer. Τα οκτώ τραγούδια είναι συνθέσεις Ελλήνων δημιουργών και συγκεκριμένα δύο είναι συνθέσεις του Βασίλη Τσιτσάνη («Μπαξέ Τσιφλίκι», «Όταν συμβεί στα πέριξ»), άλλες δύο του Μάνου Λοΐζου («Δέκα παλικάρια», «Δελφίνι δελφινάκι»), μία του Μίκη Θεοδωράκη («Μην ξεχνάς τον Ωρωπό»), μία του Γιάννη Σπανού («Μαζί σου στην ακρογιαλιά»), μία του Γιώργου Κατσαρού («Ο Σταμούλης ο λοχίας») κι άλλη μία του Σταύρου Ξαρχάκου («Τι έχει και κλαίει το παιδί»). Μάλιστα το τραγούδι του Ξαρχάκου το είχε ερμηνεύσει πρώτη η ίδια Μελίνα το 1964 για τις ανάγκες της τηλεταινίας «Η Ελλάδα της Μελίνας». Εδώ έχει ντυθεί με γαλλικούς στίχους και πήρε τον τίτλο «L'œillet rouge» που τελικά αποτελεί και τον τίτλο του δίσκου, ο οποίος συμπληρώνεται με τέσσερα τραγούδια Γάλλων δημιουργών, μεταξύ των οποίων και ο ενορχηστρωτής και διασκευαστής του υλικού Alain Goraguer.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η ψηφιακή επανέκδοση του άλμπουμ το 1994 εμπλουτίστηκε με ένα ακόμη τραγούδι ηχογραφημένο την ίδια εποχή με το υπόλοιπο υλικό, το παραδοσιακού χρώματος «Μαχαίρι μαυρομάνικο» του Νίκου Χουλιαρά, το οποίο μάλιστα αποδίδεται στα ελληνικά.

Μελίνα Μερκούρη: Je suis Grecque (1971)

Σαν σήμερα, πριν από 106 χρόνια, στις 18 Οκτωβρίου 1920 γεννήθηκε μια ξεχωριστή Ελληνίδα που άφησε ανεξίτηλο στίγμα στο διάβα της από τη ζωή με τη διπλή ιδιότητα της σκηνικής καλλιτέχνιδας και της πολιτικού. Φυσικά και αναφέρομαι στη Μελίνα Μερκούρη (1920-1994), η οποία υπηρέτησε τη θεατρική σκηνή επί δεκαετίες ξεκινώντας από τα μέσα της δεκαετίας του '40 με πρώτη κορυφαία στιγμή της τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο κλασικό θεατρικό έργο του Τένεσι Ουίλιαμς «Λεωφορείον ο Πόθος» που ανέβηκε από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν το 1949, όπου μάλιστα ακουγόταν το εμβληματικό τραγούδι «Χάρτινο το φεγγαράκι» στην πρώτη συνάντηση του δίδυμου Μάνου Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου. Το 1955 ξεκίνησε και η κινηματογραφική της καριέρα με τη «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη, ενώ τον επόμενο μεγάλο σταθμό της αποτέλεσε η ταινία «Ποτέ την Κυριακή» (1960) που σκηνοθέτησε ο μετέπειτα σύζυγός της διάσημος σκηνοθέτης Ζιλ Ντασέν. 

Οι αλλεπάλληλες διεθνείς διακρίσεις της για τους κινηματογραφικούς της ρόλους της εξασφάλισαν μια διασημότητα που έμελλε να αξιοποιήσει η ίδια για εντελώς διαφορετικούς σκοπούς από αυτούς που θα περίμενε κανείς υπό φυσιολογικές συνθήκες. Η Μελίνα όμως δεν έζησε σε μια ήσυχη εποχή και κυρίως υπήρξε ένα από τα μεγάλα θύματα της πολιτικής ανατροπής που συνέβη στον τόπο στις 21 Απριλίου 1967 με την επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος των Συνταγματαρχών. Η ιστορική συγκυρία το έφερε ώστε η δικτατορία να επιβληθεί την ώρα που Μελίνα γνώριζε την επιτυχία ανεβάζοντας στο Broadway της Νέας Υόρκης τη θεατρική διασκευή του «Ποτέ την Κυριακή» με τίτλο «Ilya Darling». Η παράσταση ματαιώθηκε και η Μελίνα βγήκε δημόσια καταγγέλλοντας το δικτατορικό καθεστώς στη διεθνή κοινότητα. Αμέσως δέχθηκε τα αντίποινα από τους δικτάτορες, τα οποία κλιμακώθηκαν ως εξής: α) Στέρηση της ελληνικής ιθαγένειας, β) Δήμευση της περιουσίας της, γ) Απαγόρευση προβολής των ταινιών της, δ) Απόπειρα δολοφονίας! Φυσικά δεν πτοήθηκε καθόλου απ' όλη αυτή τη συμπεριφορά και αποφάσιε πλέον να αφιερώσει όλες τις δυνάμεις και το όνομά της στην προσπάθεια αφύπνισης της διεθνούς κοινότητας για την κατάσταση στην Ελλάδα. Μετά την ανατροπή του καθεστώτος επέστρεψε πανηγυρικά στον τόπο της και παράλληλα με τις καλλιτεχνικές της δραστηριότητες ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα που την έφεραν ως το αξίωμα της υπουργού πολιτισμού επί πρωθυπουργίας Ανδρέα Παπανδρέου.

Σε όλη αυτή τη διαδρομή η Μελίνα έδειξε κατά καιρούς και τη διάθεσή της να εμπλέκεται διακριτικά και στο χώρο του τραγουδιού. Και χωρίς βέβαια να μπορεί να θεωρηθεί καλλίφωνη, η αλήθεια είναι ότι διαθέτει μια μοναδική εκφραστική δύναμη στην ερμηνεία κάποιων τραγουδιών που δέθηκαν στενά με τη φωνή της. Από τις πιο ξεχωριστές ερμηνευτικές της στιγμές ασφαλώ ξεχωρίζουν δύο τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι («Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι, «Τα παιδιά του Πειραιά»), το λυρικό αριστούργημα του Μίκη Θεοδωράκη «Αγάπη μου» («Φαίδρα») και η συγκινητική ελεγεία του Σταύρου Ξαρχάκου «Να με θυμάσαι». Όλα αυτά τα σπουδαία τραγούδια γνώρισαν δεκάδες νεότερες επανεκτελέσεις, καμία όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με την ερμηνεία της Μελίνας!

Το παρόν αφιέρωμά μας στη Μελίνα Μερκούρη θα επικεντρωθεί στην τραγουδιστική της ιδιότητα και ειδικότερα σε ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε στα χρόνια της Επταετίας ευρισκόμενη μόνιμα στο εξωτερικό. Κατά κανόνα οι ηχογραφήσεις αυτές περιλάμβαναν διασκευασμένα ελληνικά τραγούδια που ερμήνευε στα γαλλικά ή στα ελληνικά, συχνά με στίχους προσαρμοσμένους στις περιστάσεις, για να εξυπηρετούν την καταγγελτική της διάθεση.

 Το 1971 λοιπόν από την Polydor κυκλοφόρησε το γαλλόφωνο άλμπουμ «Je suis Grecque» («Είμαι Ρωμιά»), φράση που αποτέλεσε και το σήμα κατατεθέν της όλη εκείνη την περίοδο που ήταν αποκλεισμένη από την πατρίδα της. Το άλμπουμ περιλαμβάνει ένδεκα τραγούδια, τα περισσότερα σε δεύτερη εκτέλεση βασισμένα σε γνωστά ελληνικά τραγούδια των Μίκη Θεοδωράκη («Ο καημός», «Ο δικαστής», «Έχει ο θεός», «Σε πότισα ροδόσταμο») και Σταύρου Ξαρχάκου («Φύγαν τα παιδιά», «Στου Όθωνα τα χρόνια») μαζί με το παραδοσικό «Σαμιώτισσα» και δυο γαλλικές συνθέσεις του Joe Dassin (γιου του σκηνοθέτη) με γαλλικούς στίχους κυρίως του Claude Lemesle. Τις ενορχηστρώσεις και διασκευές επιμελήθηκε ο Alain Goraguer. Στη «Σαμιώτισσα» μάλιστα συμμετέχει φωνητικά και ο Αντώνης Καλογιάννης, ενώ στο γαλλικό «Le portugais» o Vincent Munro.

Μιχάλης Κουμπιός, Δήμητρα Παπίου: Πλατεία Ελευθερίας (1997)

Διπλή δισκογραφική κατάθεση μας έδωσε μέσα στο 1995 («Χοροί της νύχτας», «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ») ο Μιχάλης Κουμπιός, το ίδιο θα επαναλάβει και το 1997, αφού στο ενδιάμεσο παρουσίασε τον κύκλο «Αγάπες της ψυχής μου» (1996), δοκιμάζοντας πάντα και καινούργιες φωνές. Έτσι λοιπόν το 1997 μας έδωσε τα άλμπουμ «Άναμμα» (που έχουμε παρουσιάσει παλιότερα) κι αμέσως το «Πλατεία Ελευθερίας», στο οποίο θα σταθούμε σήμερα.

Το άλμπουμ «Πλατεία Ελευθερίας» (αναφορά στη γραφική ομώνυμη πλατεία της Δράμας) είναι ένας λαϊκός κύκλος με δώδεκα τραγούδια βασισμένα σε στίχους κυρίως του Βαγγέλη Βελώνια, αλλά και των Μιχάλη Μπουρμπούλη, Διονύση Καψάλη, Νίκου Χειλαδάκη, Αντώνη Κορρέ και Ηλία Κατσούλη. Λαϊκές μελωδίες και ρυθμοί με παραδοσιακά χρώματα σε ένα αδιάσπαστο σύνολο που αποδίδει θαυμάσια η αξιόλογη λαϊκή ερμηνεύτρια Δήμητρα Παπίου (Στεγιαννίδου), άσημη ακόμη τότε, λίγο πριν συνεργαστεί με τον Σταμάτη Κραουνάκη και γίνει ευρύτερα γνωστή.

Το άλμπουμ συμπληρώνεται και με τρία θέματα από την τηλεοπτική σειρά της ΕΤ2 «Νεχτερινό ωράριο». Το ομώνυμο τραγούδι σε στίχους του Ηλία Κατσούλη ερμηνεύει και πάλι η Δήμητρα Παπίου, ενώ τα άλλα δύο θέματα είναι οργανικά. Στο δίσκο συμμετέχουν επίσης οι ερμηνευτές Καίτη Κουλλιά που αποδίδει το τραγούδι «Απ' τον φεγγίτη» και ο Κώστας Παυλίδης με το τραγούδι «Το κρυφτό». Συμμετέχει επίσης η Χορωδία των Εκπαιδευτηρίων Γιάννη Τσιαμούλη. Μπουζούκι (και άλλα λαϊκά έγχορδα όργανα) παίζει ο Δημήτρης Μαργιολάς, βιολί ο Γιάννης Ζευγώλης και κανονάκι ο Πέτρος Ταμπούρης.

Μιχάλης Κουμπιός, Ηλίας Κλωναρίδης: Χοροί της νύχτας (1995)

Παραγωγικό στάθηκε το 1995 για τον ολιγογράφο συνθέτη Μιχάλη Κουμπιό, αφού εκείνη τη χρονιά μας έδωσε μαζεμένους δύο ολοκληρωμένους κύκλους τραγουδιών, τον ποιητικό «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» και τον λαϊκό «Χοροί της νύχτας».

Το άλμπουμ λοιπόν «Χοροί της νύχτας» αποτελεί ένα είδος σπουδής του συνθέτης πάνω στους αυθεντικούς λαϊκούς δρόμους και ήρθε ως αποτέλεσμα της συνεργασίας του με τον παραγωγό Νίκο Σακελλαρόπουλο, ο οποίος υπέδειξε ως καταλληλότερο ερμηνευτή του υλικού τον παλιό λαϊκό τραγουδιστή Ηλία Κλωναρίδη που μας είχε γνωρίσει καλύτερα πρώτος ο Γιάννης Μαρκόπουλος στο επικό έργο του «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» (1977) και στη συνέχεια ο Γιώργος Κατσαρός που έγραψε τα τραγούδια του πρώτου προσωπικού του δίσκου το 1979 και την πρώτη μεγάλη επιτυχία του («Αυγερινός»).

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, τα οποία κατανέμονται ανά ζεύγη στιχουργών σε κάθε πλευρά της αρχικής αναλογικής έκδοσης. Η πρώτη πλευρά καλύπτεται με στίχους του Αντώνη Κορρέ και του Γιώργου Πολυμενάκου (τρία τραγούδια ο καθένας) και η δεύτερη με την ίδια ακριβώς αναλογία από στίχους του Μιχάλη Μπουρμπούλη και του Μιχάλη Κουμπιού. Κοινό στοιχείο όλων των τραγουδιών η καθαρή λαϊκή βάση των μελωδιών που ανατρέχουν στις ρίζες του παραδοσιακού και λαϊκού μας τραγουδιού. 

Ο Μιχάλης Νικολούδης στάθηκε ο βασικός αρωγός του συνθέτη στην ενορχήστρωση και εκτέλεση των τραγουδιών με τη σύμπραξη μιας μεγάλης παρέας μουσικών από την Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι λοιπόν έχουμε μια εντυπωσιακή συνάντηση άξιων μουσικών από την Αίγυπτο, την Αρμενία, το Περού, την Αργεντινή και την Ισπανία μαζί με εκλεκτούς Έλληνες σολίστες, όπως ο Βαγγέλης Κορακάκης και ο Δημήτρης Μαργιολάς στο μπουζούκι, ο Βασίλης Σαλέας στο κλαρίνο και φυσικά ο Μιχάλης Νικολούδης, ο άνθρωπος ορχήστρα! Εκτός από τον Ηλία Κλωναρίδη μικρή συμμετοχή στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει η Γεωργία Βεληβασάκη (ντουέτο στο τραγούδι «Διπλό φεγγάρι») στην πρώτη δισκογραφική της εμφάνιση.

Μιχάλης Κουμπιός: Πρωί, μεσημέρι, βράδυ (1995)

Μετά τους δύο πρώτους κύκλους τραγουδιών του που κυκλοφόρησαν με αρκετή χρονική απόσταση μεταξύ τους, αρχικά ο μάλλον άγνωστος πρωτόλειος κύκλος «Μάης χωρίς άνοιξη» (1986) και στη συνέχεια ο γνωστότερος «Ζωγραφιστά τραγούδια» (1993), το 1995 ο συνθέτης Μιχάλης Κουμπιός μας έδωσε μαζεμένους άλλους δύο κύκλους, έναν σε πιο καθαρά λαϊκά μονοπάτια με ερμηνευτή τον Ηλία Κλωναρίδη («Χοροί της νύχτας») κι έναν δεύτερο με τίτλο «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» βασισμένο και πάλι σε μελοποιημένη ποίηση.

Ο ποιητικός λοιπόν κύκλος «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» βασίζεται σε ποίηση του αξιόλογου ποιητή, μεταφραστή και ραδιοφωνικού παραγωγού Διονύση Καψάλη (γενν. 1952) με επιλεγμένα ποιήματα από τις συλλογές «Αισθηματική Αγωγή» και «Ανθοδέσμη» που είχαν εκδοθεί το 1993 από τις Εκδόσεις Άγρα. Έχουμε επίσης ένα τραγούδι («Με είδες... σε είδα») σε στίχους του συνθέτη, ενώ ο δίσκος συμπληρώνεται και με τρία ορχηστρικά θέματα (εισαγωγή, ενδιάμεση γέφυρα και επίλογος) οριοθετώντας έτσι τους τρεις χρονικούς προσδιορισμούς του τίτλου και δικαιώνοντας την έννοια του κύκλου τραγουδιών ως σώματος συνθέσεων που συγκροτούν αδιάσπαστη ενότητα και όχι απλώς μια παράθεση τραγουδιών.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν ο Βασίλης Μοσχονάς, η Καίτη Ροβήρου και ο ίδιος ο συνθέτης. Στην ορχήστρα έλαβαν μέρος εκλεκτοί μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο σταθερός συνεργάτης του συνθέτη Μιχάλης Νικολούδης (μαντολίνο, κιθάρα, πλήκτρα, κρουστά κ.ά.), ο Πέτρος Ταμπούρης (σουραύλι), ο Νίκος Ξανθούλης (τρομπέτα), ο Ανδρέας Τράπαλης (βιολί) και ο Χρήστος Καλαμπόκης (μπουζούκι). Το εικαστικό μέρος της έκδοσης επιμελήθηκε ο ζωγράφος Γιάννης Κόττης.

Μιχάλης Κουμπιός: Ζωγραφιστά τραγούδια (1993)

Σχεδόν ταυτόχρονα με τη σύνθεση της μουσικής για το άλμπουμ «Τήλος» (1992) ο συνθέτης Μιχάλης Κουμπιός έγραψε κι έναν ολοκληρωμένο κύκλο τραγουδιών που εκδόθηκε το 1993 από την ΜΒΙ με τίτλο «Ζωγραφιστά τραγούδια».

Ένδεκα τραγούδια συγκροτούν το σώμα του έργου μοιρασμένα σε δύο υποενότητες, μία για κάθε πλευρά του αρχικού αναλογικού δίσκου. Η πρώτη επιγράφεται «Από τις άδειες μέρες» και περιλαμβάνει έξι τραγούδια, ενώ η δεύτερη «Πολλά βήματα πίσω» με πέντε τραγούδια. Το υλικό μουσικά κινείται μεταξύ φολκ και λαϊκού ήχου με μελωδίες ενίοτε εμπνευσμένες κατευθείαν από την παράδοση, όπως το τραγούδι «Πίνω πίνω» που πηγάζει από το παραδοσιακό τραγούδι της Τήλου «Κίνησε βέργα», αλλά και το «Έπεφτε το κορμάκι σου» που μελωδικά παραπέμπει σε έναν ψαράδικο σκοπό του Μαρμαρά. Στο στιχουργικό μέρος τα τραγούδια στηρίζονται εν πολλοίς σε ποιητικά κείμενα που υπογράφονταια από τους ποιητές Κωστή Παλαμά, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Μαρία Πολυδούρη, Μιχάλη Γκανά και Γιώργο Πολυμενάκο, ενώ κάποιοι στίχοι έχουν γραφτεί από τον Γιώργο Ανδρέου και τον συνθέτη.

Βασικοί ερμηνευτές των τραγουδιών είναι η Αναστασία Μουτσάτου, ο Ανδρέας Λουρίδας και η ηθοποιός και τραγουδίστρια Κατερίνα Γιαμαλή, ενώ συμμετέχουν ο Γιώργος Ανδρέου, ο Βασίλης Παϊτέρης και ο συνθέτης. Ξεχωριστή στιγμή του δίσκου η τρυφερή μελωδία «Καληνύχτα ψυχάκι» βασισμένη σε μίξη στίχων της Μαρίας Πολυδούρη και του συνθέτη που ερμηνεύει αισθαντικά ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Γιώργος Ανδρέου.

Μιχάλης Κουμπιός: Τήλος (1992/2009)

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο γενεθλίων του συνθέτη Μιχάλη Κουμπιού, ο οποίος γεννήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1965 στην Τήλο των Δωδεκανήσων, θα παρουσιάσουμε ένα μικρό αφιέρωμα στον εκλεκτό αυτό δημιουργό με την πολύπλευρη δραστηριότητα στο μουσικό πεδίο, το οποίο υπηρετεί εδώ και τέσσερις πλέον δεκαετίες από πολλαπλές σκοπιές, είτε ως συνθέτης και στιχουργός, είτε ως ερμηνευτής και οργανοπαίκτης, είτε και ως παραγωγός και μουσικός σχολιαστής, ακόμη και ως εκδότης, αφού επί σειρά ετών είχε τη διέυθυνση του έγκυρου μουσικού περιοδικού Δίφωνο. Η μουσική του ταυτότητα συνταιριάζει στοιχεία της δημοτικής και βυζαντινής μας παράδοσης με τα σύγχρονα μουσικά ρεύματα. Ξεκίνησε ως μέλος του συγκροτήματος Κουμπότρυπες Α.Ε., με το οποίο ηχογράφησε δύο δίσκους στο διάστημα 1982-1984. Το 1986 παρουσίασε την πρώτη προσωπική του συνθετική εργασία, το δυσεύρετο πλέον άλμπουμ «Μάης χωρίς άνοιξη», κι έκτοτε συνεχίζει να δίνει σταθερά το παρών του άλλοτε με κύκλους τραγουδιών κι άλλοτε με συνθέσεις οργανικής μουσικής, όπου τα παραδοσιακά όργανα, όπως το κανονάκι και το κλαρίνο, παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ορχήστρα του.

Το 1992 ο Μιχάλης Κουμπιός, μετά από παρότρυνση του συνθέτη Μιχάλη Γρηγορίου, συνέθεσε τον οργανικό κύκλο «Τήλος» εμπνευσμένο εξολοκλήρου από τη γενέθλια γη του και τις βιωματικές του μνήμες από τα πρώτα παιδικά του χρόνια, πριν μετακινηθεί στη Ρόδο και τελικά στην Αθήνα. Ο δίσκος πρωτοκυκλοφόρησε αρχικά περιορισμένος σε δύο ενότητες («Επιστροφή στην Τήλο», «Ήριννα») με πέντε μέρη η καθεμιά. Χρώματα και εικόνες ζωγραφισμένες με νότες συνθέτουν μια γοητευτική τοιχογραφία πλημμυρισμένη από πηγαία συναισθήματα. Η δεύτερη μάλιστα ενότητα που επιγράφεται «Ήριννα» ανατρέχει στην επώνυμη αρχαία λυρική ποιήτρια του 4ου αιώνα π.Χ. που έζησε στην Τήλο. Εδώ ο συνθέτης αναπλάθει και χρωματίζει μνήμες με αναπολήσεις εποχών που υπερβαίνουν τον προσωπικό του κύκλο ζωής και μάλιστα προσθέτοντας και σκόρπιους μελοποιημένους στίχους του που ερμηνεύει η ηθοποιός Λυδία Κονιόρδου.

Το έργο στην πρώτη του έκδοση (1992) είχε τη ζωγραφική επιμέλεια του Μιχάλη Κόκορη, αλλά στην επανέκδοση του 2009 άλλαξε τελείως η εικαστική του εμφάνιση και κυρίως εμπλουτίστηκε και με μια τρίτη ενότητα με τίτλο «Πάνω στης Τήλου τα βουνά» που επίσης αναπτύσσεται σε πέντε μέρη με τίτλους παρμένους από τοπωνύμια της περιοχής. Στην εκτέλεση του έργου έλαβαν μέρος σημαντικοί μουσικοί, όπως ο Γιώργος Μαγκλάρας (βιολί), ο Μιχάλης Νικολούδης (ταμπουρά, κιθάρα), ο Γιάννης Σπάθας (ηλεκτρική κιθάρα) και ο συνθέτης (πλήκτρα).