Νίκος Σκαλκώτας: Ο χορός των κυμάτων (Έργα για ορχήστρα) (2021)

Ένα χρόνο μετά την κυκλοφορία του Νεοκλασικού Σκαλκώτα από τη δισκογραφική εταιρεία Naxos εκδόθηκε ένα δεύτερο άλμπουμ από την ίδια εταιρεία με συμφωνικά έργα του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) υπό το γενικό τίτλο «Dance of the Waves» (Χορός των κυμάτων). Ο δίσκος περιλαμβάνει συνθέσεις της μεσαίας κυρίως δημιουργικής περιόδου του συνθέτη στο μεταίχμιο της διαμονής του σε Γερμανία και Ελλάδα.

Το κύριο σώμα του δίσκου καλύπτεται με τους 12 «Ελληνικούς Χορούς» της πρώτης σειράς από το σύνολο των 36 χορών που συνέθεσε ο Σκαλκώτας εμπνευσμένος από την ελληνική παράδοση ήδη ευρισκόμενος ακόμη στη Γερμανία και τους ολοκλήρωσε μετά τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα καλύπτοντας συνολικά μια ολόκληρη δημιουργική πενταετία (1931-1935). Όλοι οι χοροί επιγράφονται με βάση την τοπική τους προέλευση, ενώ αρκετοί χοροί έχουν την ίδια ονομασία, όχι γιατί έχουν την ίδια μελωδική βάση, αλλά γιατί έχουν την ίδια προέλευση. Γιαυτό και βρίσκουμε μέσα στο corpus των χορών αρκετούς «Κλέφτικους» ή «Κρητικούς» χορούς εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους.

Το δεύτερο έργο του δίσκου είναι το έξοχο μπαλέτο «Η θάλασσα», σύνθεση του 1949 βασισμένη στο πιανιστικό έργο «Η γη και η θάλασσα της Ελλάδας». Εδώ έχουν επιλεγεί τρία μέρη του έργου συγκροτώντας μια μικρή σουίτα με τους επιμέρους τίτλους: «Η τράτα», «Νυχτερινό», «Ο χορός των κυμάτων».

Το άλμπουμ συμπληρώνεται με τη «Σουίτα αρ.1» για μεγάλη ορχήστρα, έργο δωδεκαφθογγικής μουσικής που γράφτηκε στο Βερολίνο το 1929 και επανασυντέθηκε από μνήμης στην Αθήνα το 1935 δομημένο σε έξι μέρη (Overture, Tema con variazioini, Marcia, Ramanza, Siciliano, Finale). Το έργο δεν εκτελέστηκε ποτέ όσο ζούσε ο συνθέτης, καθώς η πρώτη του εκτέλεση πραγματοποιήθηκε μόλις το 1970 από τη Birmingham Symphony Orchestra.

Και πάλι τα έργα ερμηνεύονται από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Στέφανου Τσιαλή. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών τον Ιούλιο του 2019.

Νίκος Σκαλκώτας: Ο νεοκλασικός Σκαλκώτας (2020)

Με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο του κορυφαίου λόγιου συνθέτη μας Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949), ο οποίος ήρθε στη ζωή στις 8 Μαρτίου 1904 στη Χαλκίδα, είναι μια καλή ευκαιρία να ανοίξουμε μια παρένθεση στη συνεχή ροή δισκογραφικών εργασιών από το χώρο του απλού τραγουδιού, για να θυμηθούμε ότι αυτός ο τόπος γέννησε και μερικούς εξέχοντες δημιουργούς διεθνούς ακτινοβολίας που υπηρέτησαν το λόγιο πεδίο της μουσικής, ενίοτε μάλιστα ενταγμένοι στα πιο πρωτοποριακά ρεύματα της εποχής τους. 

Κι ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά ενσαρκώνει με τον πιο πειστικό τρόπο ο Νίκος Σκαλκώτας, ο οποίος ανατράφηκε σε ένα μουσικό οικογενειακό περιβάλλον και η ροπή του προς τη μουσική έμοιαζε περίπου νομοτελειακή. Ήδη στα δέκα του χρόνια βρέθηκε μαθητής στο Ωδείο Αθηνών, απ' όπου αποφοίτησε με δίπλωμα βιολονίστα, για να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ανωτάτη Μουσική Σχολή του Βερολίνου, όπου μάλιστα βρέθηκε δίπλα στον Κουρτ Βάιλ, ενώ την ίδια εποχή άρχισε να συνθέτει και τα πρώτα έργα του συνδυάζοντας τις ελληνικές παραδοσιακές καταβολές του με πρωτοποριακά μουσικά ρεύματα, όπως η τζαζ και η ατονικότητα που εκείνη την εποχή είχε αρχίσει να κυριαρχεί στην ευρωπαϊκή μουσική με πρωτεργάτη τον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Άρνολντ Σένμπεργκ. Την έντονη μουσική του δραστηριότητα στη Γερμανία διέκοψε η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία, η οποία ανάγκασε τον συνθέτη να επαναπατριστεί το 1933 οριστικά και να αφιερώσει την υπόλοιπη ζωή του στη σύνθεση εργαζόμενος παράλληλα ως ταπεινός βιολονίστας στα πίσω αναλόγια της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών (που υπήρξε η μετεξέλιξη της ιστορικής Ορχήστρας του Ωδείου Αθηνών).

Παρά το περιορισμένο γενικά ενδιαφέρον της διεθνούς κλασικής δισκογραφίας για τους Έλληνες συνθέτες λόγιας μουσικής, η αλήθεια είναι ότι ο Νίκος Σκαλκώτας εδώ και μερικές δεκαετίες απολαμβάνει μιας ιδιαίτερης δημοφιλίας που μεταφράζεται σε δεκάδες ηχογραφήσεις έργων του που γίνονται κτήμα του διεθνούς μουσικόφιλου κοινού. Θυμίζω κυρίως τη γιγαντιαία εκδοτική προσπάθεια της σουηδικής εταιρείας Bis, η οποία έχει ήδη εκδώσει τα άπαντα του συνθέτη σε μια σειρά εκτελέσεων και ηχογραφήσεων υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών. Σχετικά πρόσφατα ο Σκαλκώτας πέρασε και στο ρεπερτόριο της εταιρείας Naxos, όπου έχουν εκδοθεί δύο πολύ ενδιαφέροντα άλμπουμ, στα οποία θα σταθούμε σ' αυτό το μικρό αφιέρωμα.

Το πρώτο λοιπόν χρονικά από αυτά τα άλμπουμ κυκλοφόρησε το 2020 με τίτλο «The Neoclassical Skalkottas» («Ο νεοκλασικός Σκαλκώτας») και περιλαμβάνει τέσσερις συνθέσεις νεοκλασικού ύφους γραμμένες τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνθέτη (1946-1949). Η πρώτη σύνθεση επιγράφεται «Μικρή Συμφωνία» σε σι ύφεση μείζονα για ορχήστρα και γράφτηκε το 1948. Πρόκειται για μια χαριτωμένη τετραμερή σύνθεση αποτελούμενη από τα μέρη: i. Andante sostenuto - Allegro, ii. Andante triste, iii. Scherzino - Molto vivace, iv. Vivacissimo (finale). Η δεύτερη σύνθεση έχει τίτλο «Κλασική Συμφωνία» για ορχήστρα πνευστών, δύο άρπες και κοντραμπάσο, γράφτηκε το 1947 ως ένα είδος σπονδής στην κλασική συμφωνία του 18ου αιώνα (Haydn, Mozart) και είναι επίσης τετραμερής με μια μικρή εισαγωγή που τη διαδέχονται τρία γοργά ρυθμικά μέρη, για να κλείσει με ένα εύθυμο εμβατήριο. Το τρίτο έργο ονομάζεται «Τέσσερις εικόνες» για ορχήστρα, είναι γραμμένο κατά το διάστημα 1948-1949 και μοιάζει περισσότερο με ποιμενική σουίτα προγραμματικού χαρακτήρα που περιγράφει τον κύκλο καλλιέργειας ενός αμπελιού από τη σπορά ως το θέρισμα και το πάτημα των σταφυλιών. Το έργο βασίστηκε σε μια πιανιστική σύνθεση με τίτλο «Η γη και η θάλασσα της Ελλάδας», από την οποία προέκυψε επίσης το αριστουργηματικό μπαλέτο «Η θάλασσα». Το άλμπουμ κλείνει με το «Αρχαίον ελληνικόν εμβατήριον», ένα σύντομης διάρκειας συμφωνικό κομμάτι για μικρή ορχήστρα που γράφτηκε στο διάστημα 1946-1947.

Τα έργα ερμηνεύει η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού Στέφανου Τσιαλή. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο ηχογραφικό κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο του 2018.

Νίκος Πιτλόγλου: Ουράνιο τόξο (2004)

Λέγαμε χθες ότι το 2004, τη χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Βασίλης Λέκκας παρουσίασε το διπλό ψηφιακό άλμπουμ «Όρθιοι», μαζί με το οποίο διανεμήθηκε κι ένα CD single με τίτλο «Ουράνιο τόξο» με μουσική του συνθέτη Νίκου Πιτλόγλου, ο οποίος γεννήθηκε το 1967 και σπούδασε πιάνο, σαξόφωνο και κιθάρα, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '90 εμφανίστηκε στη δισκογραφία με μια σειρά παιδικών δίσκων, πριν αρχίσει να παρουσιάζει τραγούδια συνεργαζόμενος με γνωστούς ερμηνευτές, όπως η Μαρίζα Κωχ, ο Βασίλης Λέκκας, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Παντελής Θεοχαρίδης, ο Μανώλης Μητσιάς κια άλλοι.

Το μικρής διάρκειας λοιπόν άλμπουμ «Ουράνιο τόξο» - τίτλο συνηθισμένο στην ελληνική δισκογραφία με ποικίλες κατά καιρούς ομότιτλες εκδόσεις (Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Μιχάλης Δέλτα, Έλενα Παπαρίζου, Μαρίζα Κωχ κ.ά.) - γράφτηκε με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες επικεντρωμένο στη βασική ιδέα της επιστροφής των Αγώνων στη γενέθλια γη τους και στην ανάδειξη του αυθεντικού Ολυμπιακού Πνεύματος, αιτήματα που βέβαια παραμένουν ανεκπλήρωτα. Ο συνθέτης έγραψε μια σειρά οργανικών θεμάτων που αποτελούν προέκταση του ομώνυμου τραγουδιού με στίχους του Γιάννη Γιαβάρα και ερμηνεία του Βασίλη Λέκκα. Μορφές της ελληνικής μυθολογίας και τελετουργικές έννοιες του αρχαίου ολυμπιακού πνεύματος αποτελούν τις ευθείες αναφορές που πηγάζουν από τα έξι οργανικά θέματα του έργου, το οποίο κλείνει με ένα δεύτερο τραγούδι που επίσης ερμηνεύει ο Βασίλης Λέκκας με συνοδεία παιδικής χορωδίας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι  ο συνθέτης πολλά χρόνια αργότερα ένιωσε την ανάγκη να επανέλθει στο υλικό αυτής της δουλειάς και να το επεξεργαστεί εκ νέου εμπλουτίζοντάς το με πρόσθετα μέρη και στη μορφή αυτή κυκλοφόρησε σε δίσκο το 2017 με τίτλο «Ο Πήγασος και το ουράνιο τόξο».

Βασίλης Λέκκας: Όρθιοι (2004)

Το 2004, τη χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας (και της κατάκτησης του Euro), ο σπουδαίος ερμηνευτής Βασίλης Λέκκας, κατά κόσμον Βασίλης Κατακές (γεννημένος στις Σέρρες το 1960), βρισκόταν στο απόγειο της προσωπικής του καριέρας έχοντας ήδη πίσω του εμβληματικές συνεργασίες με τους κορυφαίους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη και Γιάννη Μαρκόπουλο, αλλά και ιδαίτερα αξιόλογες συμπράξεις με νεότερους δημιουργούς, όπως ο Μιχάλης Τρανουδάκης, ο Γιάννης Σπάθας, ο Κώστας Καλδάρας, ο Γιώργος Τρανταλίδης, ο Χάρης Παπαδόπουλος και άλλοι αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να κινείται με την ίδια ευκολία σε όλα τα πεδία του τραγουδιού, από το ροκ ή τη μπαλάντα ως το καθαρόαιμο λαϊκό.

Τη σημαδιακή εκείνη λοιπόν χρονιά ο Βασίλης Λέκκας μας δίνει μια πολύ σημαντική προσωπική δουλειά με τίτλο «Όρθιοι», ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ με 29 συνολικά τραγούδια ηχογραφημένα στο στούντιο ή ζωντανά σε συναυλίες του ερμηνευτή. Η έκδοση χωρίζεται σε δύο ενότητες, μία για κάθε ψηφιακό δίσκο. Στο πρώτο μέρος έχουμε τραγούδια σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση που υπογράφουν οι συνθέτες: Νίκος Οικονόμου, Τζίμης Πανούσης, Γιάννης Σπάθας, Χάρης Παπαδόπουλος, Γιώργος Τρανταλίδης, Δημήτρης Πάνας και Νίκος Πιτλόγλου. Μάλιστα με τον τελευταίο ο ερμηνευτής συνεργάστηκε την ίδια χρονιά και στο cd single «Ουράνιο τόξο» που κυκλοφόρησε παράλληλα, αλλά και ενσωματωμένο στο άλμπουμ «Όρθιοι». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τρεις πρωτότυπες μελοποιήσεις ποιημάτων του Νίκου Καββαδία («Η μικρή χορεύτρια», «Guevara») και του Κώστα Καρυωτάκη («Γράμμα σε παλαιό συμφοιτητή) σε μουσική του Χάρη Παπαδόπουλου. Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο στους μεγάλους συνθέτες, με τους οποίους είχε συνεργαστεί στο παρελθόν ο Λέκκας, δηλαδή ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γιάννης Μαρκόπουλος, και μαζί μ' αυτούς ο Γιώργος Ζαμπέτας και ο Σταύρος Ξαρχάκος.

Παραθέτω το πολύ ενδιαφέρον σημείωμα του μουσικού παραγωγού Αντώνη Μποσκοΐτη από το ένθετο βιβλιαράκι του δίσκου: «Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Γιάννης Μαρκόπουλος: Τρεις συνθέτες, των οποίων οι τροχιές διασταυρώθηκαν με αυτή του Βασίλη Λέκα μέσα στα 25 χρόνια πορείας του στο τραγούδι. Μαζί μ' αυτούς και ο Σταύρος Ξαρχάκος, με τον οποίο ο ερμηνευτής "συναντιέται" για πρώτη φορά. Πρόσωπα που όρισαν το τοπίο της σύχρονης μουσικής, κάνοντας ταυτόχρονα ευδιάκριτες τις ελληνικές ρίζες της και χτίζοντας τη νεότερη αισθητική με κετρικό κορμό το "περιθωριακό" ρεμπέτικο, το πλούσιο σε σε αναπνοή ριζίτικο, τον βυζαντινό απόηχο, την αυτόνομη δύναμη του εθνικού ύφους που ξανάδωσε φωνή στον, σχεδόν φιμωμένο από τη λατινογενή κομψότητα κόσμο του μεσοπολέμου. Δίπλα τους ο Γιώργος Ζαμπέτας που αποτελεί τον άμεσο αρμό της παλιάς σχολής του λαϊκού τραγουδιού με τη μεταγενέστερη και με τον οποίο ο Βασίλης Λέκκας ανέβηκε στο πάλκο σε ηλικία μόλις 15 ετών. Στην αντικρινή πλευρά, δύο άλλοι δημιουργοί, ο Σπάθας και ο Τρανταλίδης δίνουν το στίγμα του νεωτερισμού, καθώς προέρχονται από τους Socrates, την αφετηρία του ελληνικού rock, που άλλαξε τη φυσιογνωμία μιας εποχής. Φυσική τους συνέχεια, ο Τζίμης Πανούσης, που εκπροσωπεί το κλίμα της αμφισβήτησης και του σαρκασμού της "μεταπολεμικής" δεκαετίας του 1980. Ανάμεσα στον "Κεμάλ" που αποδίδεται με το πρωτογενές ύφος των "Reflections", το "Αν θυμηθείς τ' ονειρό μου", τραγούδι μιας εποχής που ο δημιουργός του είλκυε τους σπουδαιότερους ερμηνευτές της Ευρώπης και το "Ασίκικο πουλάκη" με τη σφραγίδα της ωριμότητάς του, παρεμβάλλονται τα ακούσματα κάποιων νέων συνθετών, όπως ο Χάρης Παπαδόπουλος, ο Νίκος Πιτλόγλου κι ο Δημήτρης Πάνας που αποτελούν συνέχεια του ελληνικού τραγουδιού και φανερώνουν ότι έπιασαν τόπο μέσα στις ψυχές "Τα Λόγια και τα Χρόνια τα Χαμένα"».

Ρασούλης, Παπαδόπουλος: Το τρένο φτάνει τελικά στην Κατερίνη (1998)

Πέρασαν κιόλας δεκαπέντε χρόνια από το θάνατο του εμβληματικού στιχουργού (και ερμηνευτή) Μανώλη Ρασούλη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 5 Μαρτίου 2011 σε ηλικία μόλις 66 χρονών, αφού πρόλαβε στο μεταξύ να αφήσει ένα σημαντικό δισκογραφικό έργο μέσα από πάμπολλες συνεργασίες με εκλεκτούς συνθέτες, όπως ο Μάνος Λοΐζος, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Χρήστος Νικολόπουλος, η Βάσω Αλλαγιάννη, ο Πέτρος Βαγιόπουλος και άλλοι.

Από τις λιγότερες γνωστές, αλλά άκρως ενδιαφέρουσες συνεργασίες του Ρασούλη είναι κι αυτές με τον συνθέτη Χάρη Παπαδόπουλο, ο οποίος ανδρώθηκε στη Γερμανία πριν επαναπατριστεί οριστικά στην Ελλάδα και πρωτοεμφανιστεί στη δισκογραφία μόλις το 1998 με το άλμπουμ «Το τρένο φτάνει τελικά στη Κατερίνη», έναν κύκλο δώδεκα τραγουδιών και ενός επιλόγου (Intermezzo & Coda) βασισμένων αποκλειστικά σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη. Άλλωστε και η δεύτερη ολοκληρωμένη δουλειά του συνθέτη («Μακρυγιάννης Κοντογιάννης κι η Ελλάδα», 2015) βασίζεται και πάλι σε στίχους του Ρασούλη, αν και εκδόθηκε μετά το θάνατο του στιχουργού.

Ο δίσκος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και στο μουσικό του μέρος - ξεχωρίζει το υπέροχο «Ο μέσα μου Guevara» - και στο στιχουργικό, καθώς ο Ρασούλης εμπνέεται από μια απίθανη πολυμορφία γεγονότων και προσώπων που του δίνουν την ευκαιρία να εκθέσει ακόμη και την προσωπική του άκρως ομιχλώδη ιδεολογία. Το τραγούδι του τίτλου μοιάζει με ετεροχρονισμένη απάντηση του στιχουργού στο κλασικό τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Ελευθερίου «Το τρένο φεύγει στις οκτώ» που γράφτηκε στα χρόνια του χουντικού καθεστώτος και εντάχθηκε στον κύκλο «Τα λαϊκά» (1971/1974) με τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη, ενώ δέκα χρόνια αργότερα οι δυο δημιουργοί θέλησαν να δώσουν μια συνέχεια με το τραγούδι «Το τρένο δεν ξεκίνησε ποτέ για Κατερίνη» από το άλμπουμ «Δελτίο καιρού» (1980) πάλι με τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη. 

Τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν ο Βασίλης Λέκκας, ο Γιώργος Λίζος, η Κατερίνα Σιάπαντα, η Σωτηρία Λεονάρδου, ο Αργύρης Μπακιρτζής, ο Κώστας Σιδέρης, ο Αλέξης Καραβέργος και ο Ορέστης Γεωργιάδης, ενώ συμμετέχουν ο συνθέτης και ο στιχουργός.

Νίκος Γούναρης: Αρχοντορεμπέτικα και λαϊκά (1995)

Αντλημένο από το πλούσιο αρχείο της Fidelity κυκλοφόρησε το 1992 από την PolyGram ένα αφιερωματικό άλμπουμ για τον Νίκο Γούναρη με τον τίτλο «Αρχοντορεμπέτικα και λαϊκά» και υπότιτλο «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (αρ.2) με 20 συνολικά αυθεντικές ηχογραφήσεις κλασικών τραγουδιών του μεγάλου τροβαδούρου της δεκαετίας του '50. Το υλικό αυτή τη φορά περιλαμβάνει τραγούδια εξωστρεφή που κινούνται σε πιο λαϊκά μονοπάτια: Αρχοντορεμπέτικα, χασάπικα, ζεϊμπέκικα, χασαποσέρβικα, τσιφτετέλια, συρτά, οριεντάλ, όλα μαζί σε ένα ετερόκλητο σύνολο που καταδεικνύει και το ερμηνευτικό εύρος του Νίκου Γούναρη, ο οποίος δε θέλησε ποτέ να περιχαρακώσει τη φωνή του στο χώρο το ρετρό μαλωδικού τραγουδιού που τον ανέδειξε.

Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού είναι επιλεγμένο από μια σειρά δίσκων 33 στροφών που εξέδωσε η Fidelity κατά το διάστημα 1965-1969, δηλαδή αμέσως μετά το θάνατο του ερμηνευτή. Πρόκειται για τα άλμπουμ: «Είμαι ερωτευμένος» (1965), «Μα γιατί να 'ναι όνειρο» (1965), «Τώρα που σε γνώρισα» (1966), «Τα πεταλάκια» (1967), «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα» (1969). Η συλλογή συμπληρώνεται με εννέα ανέκδοτες ηχογραφήσεις που ερμηνεύει ο Νίκος Γούναρης συνοδευόμενος από το Τρίο Μπελκάντο. Όλα τα τραγούδια έχουν μουσική του ιδίου εκτός από δύο που υπογράφονται από τους μεγάλους μαστόρους του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού Γιώργο Μητσάκη («Δεν είμ' εγώ ο Γιώργος σου») και Μανώλη Χιώτη («Τα πεταλάκια»). Μπουζούκι παίζει ο Φώτης Γκόνης, ενώ τη διεύθυνση της λαϊκής ορχήστρας έχει ο Γιώργος Στρατής.

Νίκος Γούναρης: Αξέχαστη εποχή (1982)

Συμπληρώνονται σήμερα 111 χρόνια από τη γέννηση του θρυλικού τροβαδούρου της δεκαετίας του '50, του Νίκου Γούναρη, ο οποίος ήρθε στον κόσμο στις 3 Μαρτίου 1915 στη Ζαγορά του Πηλίου, ενώ έφυγε πολύ νωρίς από τη ζωή τον Μάιο του 1965 στα 50 μόλις χρόνια του. Πρωτοεμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του '30 στο χώρο του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, ενώ στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. 

Μετά τον Εμφύλιο η παρουσία του στο ελληνικό πεντάγραμμο κατά τη δεκαετία του '50 ήταν θριαμβευτική, έτσι που ο Βασίλης Τσιτσάνης έφτασε να δηλώνει ότι όσο υπήρχε ο Γούναρης, το λαϊκό τραγούδι δε θα σήκωνε ποτέ κεφάλι! Είναι αλήθεια πάντως ότι ο Νίκος Γούναρης δεν ήταν περιχαρακωμένος στο χώρο αποκλειστικά του είδους που τον ανέδειξε, αλλά συχνά περνούσε τα άτυπα αυτά όρια ερμηνεύοντας μόνος του ή σε συνεργασία με το Τρίο Μπελκάντο ένα ευρύ ρεπερτόριο που συχνά αγκάλιαζε ακόμη και το λαϊκό («αρχοντορεμπέτικο»), αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ παράλληλα συνέθετε και τα δικά του τραγούδια πλημμυρισμένα από μελωδικά χρώματα, αλλά και συχνές εξωστρεφείς στιγμές με χιούμορ και περιπαικτική διάθεση.

Το 1982 η Columbia ανέσυρε από το αρχείο της μερικές από τις εμβληματικές ηχογραφήσεις του μεγάλου τροβαδούρου κι έδωσε στην κυκλοφορία ένα διπλό άλμπουμ με 28 τραγούδια υπό τον τίτλο «Αξέχαστη εποχή». Όλα τα τραγούδια προέρχονται φυσικά από δίσκους γραμμοφώνου που είχαν πρωτοκυκλοφορήσει κατά τη δεκαετία του '50 στις 78 στροφές. Τα περισσότερα έχουν δική του μουσική με στίχους δικούς του ή άλλων σημαντικών στιχουργών της εποχής, όπως ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ο Κώστας Κοφινιώτης, ο Θάνος Σοφός και άλλοι. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ, του Αιμίλιου Σαββίδη, του Αλέκου Παναγιωτόπουλου και άλλων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν μερικές αλησμόνητες νοσταλγικές στιγμές, όπως: «Ένα βράδυ που 'βρεχε», «Γύρνα πάλι αγάπη μου», «Τρία χρόνια περάσανε», «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα», «Άρχισαν τα όργανα», «Αυτός ο άλλος», «Πού να 'σαι τώρα αγαπημένη», «Τώρα που σε γνώρισα», με τη ζεστή κι εκφραστική φωνή του μεγάλου ερμηνευτή να σφραγίζει ανεξίτηλα τα υπέροχα αυτά τραγούδια. 

Σημειώνω ότι η πρώτη ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου περιορίστηκε σε ένα ψηφιακό δίσκο με την ανάλογη όμως περικοπή μέρους του αρχικού υλικού κατά έξι τραγούδια, ενώ το 2004 αποκαταστάθηκε πλήρως το αρχικό υλικό με την έκδοση διπλού ψηφιακού δίσκου.

Μαρίκα Νίνου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1984)

Στο πλαίσιο της σημαντικής δισκογραφικής σειράς "Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου" της MINOS-EMI κυκλοφόρησε το 1984 με τον αριθμό 19 ένα άλμπουμ με αυθεντικές εκτελέσεις ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών με τη φωνή της κορυφαίας ερμηνεύτριας Μαρίκα Νίνου από ηχογραφήσεις για δίσκους γραμμοφώνου που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1950-1955, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά και το συνολικό χρόνο της σύντομης καριέρας της στο ελληνικό λαϊκό πεντάγραμμο.

Η συλλογή περιλαμβάνει 16 τραγούδια με τον Βασίλη Τσιτσάνη φυσικά να κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά συνολικά συνθέσεις, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα υπέροχα «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα» (τραγούδι του 1954 που λέγεται πως γράφτηκε τη στιγμή που είχε δρομολογηθεί η διάλυση της παράνομης ερωτικής της σχέσης με τον συνθέτη λίγο πριν αναχωρήσει για την Αμερική) και «Γεννήθηκα για να πονώ» στη συγκλονιστικότερη ίσως ερμηνεία που μας έδωσε σ' ολόκληρη την καριέρα της. Δυο τραγούδια υπογράφει ο Γεράσιμος Κλουβάτος που αποδίδονται με τη συνοδεία της λαϊκής ορχήστρας του Σπύρου Περιστέρη, κι από ένα τραγούδι ο Κώστας Καπλάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Στέλιος Χρυσίνης και η ίδια η Μαρίκα Νίνου. 

Στο άλμπουμ περιλαμβάνονται επίσης και τρία ακόμη τραγούδια με ειδικότερο ενδιαφέρον, αφού τα δύο από αυτά προέρχονται από το είδος του λεγόμενου «αρχοντορεμπέτικου» («Η ταμπακιέρα», «Λόγια ανταλλάξαμε βαριά») με μουσική του Ιωσήφ Ριτσιάρδη και του Τώνη Μαρούδα, ενώ το τρίτο είναι το εμβληματικό «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» του Μάνου Χατζιδάκι από την ταινία «Στέλλα» (1955) σε άλλη μια συγκλονιστική ερμηνευτική στιγμή της Μαρίκας Νίνου. Σημειώνω ότι τα τραγούδια του Καπλάνη, του Χιώτη και του Χρυσίνη είναι ηχογραφημένα στην Αμερική, ενώ στο τραγούδι «Οι γυναίκες κρατάνε τα κλειδιά» μαζί με τη Νίνου τραγουδά ο Πάνος Γαβαλάς.

Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού (1977)

Από το 1949 χρονολογείται η μοιραία συνάντηση της Μαρίκας Νίνου με τον Βασίλη Τσιτσάνη, μια συνάντηση που σημάδεψε την καλλιτεχνική και προσωπική ζωή των δύο, αλλά και του ελληνικού τραγουδιού που εμπλουτίστηκε με μερικές δεκάδες υπέροχων τραγουδιών που έγιναν εμβληματικά χάρις στην βαθιά αισθαντική κι εκφραστική ερμηνεία που αξιώθηκαν από αυτή τη μεγάλη φωνή. Ο βασικός χώρος όπου εμφανίζονταν επί σειρά ετών οι δυο συνεργάτες ήταν το ιστορικό μαγαζί του Τζίμη του Χοντρού (Δημήτρη Μάρκου), το οποίο βρισκόταν στην οδό Αχαρνών κοντά στην πλατεία Βικτωρίας, όπου είχε αφήσει εποχή λίγο νωρίτερα η μικρασιάτισσα ερμηνεύτρια Σεβάς Χανούμ. 

Από την εποχή λοιπόν των εμφανίσεων του καλλιτεχνικού ζεύγους στο συγκεκριμένο μαγαζί διαζώζονται κάποιες ζωντανές ηχογραφήσεις που πιθανότατα πραγματοποιήθηκαν το 1955 με απλό μαγνητόφωνο της εποχής από πελάτη του μαγαζιού κι εκδόθηκαν σε δίσκο βινυλίου μόλις το 1977 και μάλιστα με τη μουσική επιμέλεια του Σταύρου Ξαρχάκου. Το άλμπουμ «Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού» περιλαμβάνει ένδεκα κλασικά ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια γραμμένα κατά το διάστημα 1950-1952. Έξι τραγούδια έχουν μουσική του Βασίλη Τσιτσάνη, δύο του Γιώργου Μητσάκη κι ένα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Περιλαμβάνεται επίσης ένας τουρκόφωνος αμανές και το πολυτραγουδισμένο αρχοντορεμπέτικο «Το μονοπάτι» του Γιώργου Μουζάκη. Εξωστρεφείς ερμηνείες πλημμυρισμένες από το μπρίο της ερμηνεύτριας με αποκορύφωμα τη διονυσιακού οίστρου ερμηνεία του «Μπουφετζή» στο φινάλε με αυτοσχέδιους στίχους και με τη φωνητική συνοδεία μελών της ορχήστρας του Βασίλη Τσιτσάνη μαζί με τα ευτράπελα σχόλια της Νίνου για τους συνεργάτες της, αλλά και για τον μαγαζάτορα Τζίμη τον Χοντρό! 

Ιδού πώς περιγράφει την ιστορική αυτή ηχογράφηση ο Φίλιππος Δρακονταειδής στο οπισθόφυλλο του βινυλίου: «Το κέντρο Τζίμης ο Χοντρός καταστράφηκε από πυρκαγιά. Στη θέση του, στο τέλος της οδού Αχαρνών, βρίσκεται σήμερα το Πανόραμα. Στου Τζίμη του Χοντρού το μαγαζί τραγουδούσε με διαλείμματα, από το 1948 μέχρι το τέλος της ζωής της η Μαρίκα Νίνου.[…] Ετούτος ο δίσκος είναι αυτή ακριβώς η ζωντανή μαρτυρία που συμβαίνει να είναι και η μοναδική: πρόκειται για το συνηθισμένο πρόγραμμα μιας καθημερινής στα μέσα του 1955 στο κέντρο του Τζίμη του Χοντρού. Είναι η ηχογράφηση που έκαμε ερασιτέχνης θαμώνας του κέντρου μ’ ένα μαγνητόφωνο του καιρού εκείνου, έχοντας ακουμπήσει ένα μικρόφωνο κοντά στο πάλκο. Όλοι οι ήχοι είναι παρόντες: το σύνθημα της αρχής, το πέρασμα μιας μοτοσυκλέττας, οι παρεμβολές κι οι διακοπές των οργάνων, το σύνθημα του τέλους ("Ανοίχτε τα παράθυρα να φύγουν τα ντουμάνια…")».