Μάνος Χατζιδάκις: Η κλέφτρα του Λονδίνου (1961)

Συμπληρώνονται σήμερα 101 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994) και θα ήταν παράλειψη να μη γίνει έστω και μια φευγαλέα αναφορά στη σημαντική αυτή επέτειο. Κι επειδή πλέον η παρουσίαση του έργου του στις σελίδες του Δισκοβόλου έχει αφήσει ελάχιστες χαραμάδες για κάτι καινούργιο, κατέφυγα σε μια παλιά θεατρική του μουσική που έγραψε τον καιρό που βρισκόταν εκτός Ελλάδας αμέσως μετά τη βράβευσή του με το όσκαρ τραγουδιού για την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζιλ Ντασέν (1960). 

Ήταν μια ιδιαίτερα παραγωγική περίοδος εκείνη για τον μεγάλο συνθέτη, όταν έγραφε ασταμάτητα μουσική για τον ελληνικό και ξένο κινηματογράφο, αλλά και άφθονη μουσική για το θέατρο. Είχαν λοιπόν προηγηθεί μεταξύ άλλων οι μουσικές του επενδύσεις για σπουδαία θεατρικά, όπως η «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ και «Το γλυκό πουλί της νιότης» του Τένεσι Ουίλιαμς για το Θέατρο Τέχνης, το «Ρινάλδος και Αρμίδα» βασισμένο στην «Ερωφίλη» του Γεώργιου Χορτάτζη σε μορφή μονόπρακτης όπερας, το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο για το θίασο Δημήτρη Μυράτ. Την ίδια εποχή λοιπόν του ζήτησε η σπουδαία Γαλλίδα ηθοποιός και σκηνοθέτιδα Marie Bell να γράψει τη μουσική για την παράσταση «La voleuse de Londres» (Η κλέφτρα του Λονδίνου) που ανέβηκε στο Theatre du Gymnase του Παρισιού κατά τη σεζόν 1960-1961, μια ρομαντική αστυνομική κωμωδία με υπερρεαλιστικά στοιχεία βασισμένη στο παλιό μυθιστόρημα «Moll Flanders» του Άγγλου συγγραφέα Daniel Defoe. H Μαρί Μπελ ερμήνευσε το ρόλο της πρωταγωνίστριας Παμέλα και τραγούδησε τα τρία τραγούδια που της έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις συνοδευόμενη από χορωδία με μέλη του θιάσου.

Το μικρό αυτό σάουντρακ εκδόθηκε σε δίσκο 45 στροφών extended από τη δισκογραφική εταιρεία Barclay (κωδικός 70359), χωρίς ποτέ να εκδοθεί στην ελληνική αγορά. Περιλαμβάνει τέσσερα θέματα (τρία τραγούδια κι ένα οργανικό φινάλε). Μια οργανική εκδοχή του βασικού τραγουδιού πάντως εντάχθηκε στη νεότερη δισκογραφική έκδοση της Columbia «30 Σπάνιες Ερμηνείες, 1955-1965, αρ.2» (1984).

Μάνος Λοΐζος: Ο δρόμος του Μάνου, 1962-1982 (1985)

Την ίδια χρονιά (1985) που κυκλοφόρησε η ζωντανή ηχογράφηση από το Ολυμπιακό Στάδιο που ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του Μάνου Λοΐζου με αφορμή τη συμπλήρωση των τριών χρόνων από το θάνατό του, η Minos εξέδωσε κι ένα δεύτερο αφιερωματικό άλμπουμ στον συνθέτη με τον συμβολικό τίτλο «Ο δρόμος του Μάνου» παραπέμποντας εμμέσως στο εμβληματικό ομώνυμο τραγούδι του. Ο τίτλος του δίσκου συμπληρώνεται με τον χρονικό προσδιορισμό «1962-1982» δηλώνοντας προφανώς την εικοσαετία της μουσικής δραστηριότητας που πρόλαβε να αναπτύξει ο σπουδαίος συνθέτης συνεργαζόμενος στο μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου με την ίδια δισκογραφική εταιρεία, δηλαδή τη Minos. Αν βέβαια θέλουμε να ακριβολογήσουμε, το πραγματικό εύρος αυτής της διαδρομής ολοκληρώνεται το 1981, γιατί ό,τι άλλο κυκλοφόρησε έκτοτε (πρωτότυπο ή σε επανεκτέλεση) είναι μεταθανάτιο.

Το άλμπουμ συγκροτείται από 16 συνολικά τραγούδια που διατρέχουν αντιπροσωπευτικά τη διαδρομή αυτή. Το παλιότερο όλων κυκλοφόρησε το 1962 και ήταν το «Τραγούδι του δρόμου» βασισμένο στο ποίημα «Anta, Jaleo» του F.G. Lorca σε ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, το οποίο είχε ερμηνεύσει ο Γιώργος Μούτσιος, αλλά εδώ το ακούμε σε νεότερη εκτέλεσή του από τον ίδιο τον συνθέτη, μια εκτέλεση που συμπεριλήφθηκε και στο άλμπουμ «Τραγούδια του δρόμου» (1974). Το νεότερο τραγούδι της συλλογής και κύκνειο άσμα του συνθέτη είναι το τραγούδι «Στη διαδήλωση» σε στίχους του Φώντα Λάδη που εκδόθηκε σε δίσκο 45 στροφών το 1981 ερμηνευμένο από τον Μπάμπη Αντωνίου. 

Τα υπόλοιπα τραγούδια που έχουν επιλεγεί προέρχονται από σκόρπια 45άρια που κυκλοφόρησαν στο διάστημα 1964-1974. Δύο από τα πρώιμα τραγούδια του συνθέτη («Καράβια αλήτες», «Νύχτα μικρή αρχόντισσα»), ηχογραφημένα σε πρώτη εκτέλεση του 1965 με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου για λογαριασμό της Lyra εδώ ακούγονται από εκτέλεση του 1985 και πάλι από τον Γιάννη Πουλόπουλο. Ο περίφημος «Δρόμος» σε στίχους Κωστούλας Μητροπούλου που επίσης είχε πρωτοκυκλοφορήσει από τη Lyra το 1964 με πρώτη ερμηνεύτρια τη Σούλα Μπιρμπίλη, εδώ ακούγεται σε μια όμορφη επανεκτέλεση από μια θαυμάσια διφωνία της Χαρούλας Αλεξίου και της Δήμητρας Γαλάνη παρμένη από το άλμπουμ «Τα τραγούδια της χτεσινής μέρας» (1981), όπως και η πολυτραγουδισμένη «Τζαμάικα» σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Τέλος, έχει συμπεριληφθεί και το τραγούδι «Είπα στον κόκορά μου» στην πρώτη του εκτέλεση από τον Νίκο Αντωνιάδη, το οποίο αρχικά είχε συμπεριληφθεί στο άλμπουμ «Νιάτα» (1974). Εκτός από τους προαναφερθέντες, τραγουδούν επίσης η Αλέκα Μαβίλη, η Ελένη Ροδά, ο Γιάννης Καλατζής, η Αλέκα Αλιμπέρτη, ο Δημήτρης Ευσταθίου και η Ζωή Φυτούση.

Μάνος Λοΐζος: Αφιέρωμα - Συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο (1985)

Μάνος Λοΐζος (1937-1982): 89 χρόνια από τη γέννησή του και τα μισά από τον πρόωρο θάνατό του. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 22 Οκτωβρίου 1937, ενώ από το καλοκαίρι του 1955 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα. Το 1962 ηχογράφησε το πρώτο του τραγούδι, μια πρώιμη μελοποίηση ενός τραγουδιού του Λόρκα («Τραγούδι του δρόμου») σε ελληνική απόδοση μάλιστα του Νίκου Γκάτσου, ενώ την επόμενη χρονιά - μαζί με τον συνοδοιπόρο του Χρήστο Λεοντή - βρέθηκε στο μουσικό επιτελείο του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Χατζιδάκι παρουσιάζοντας τις πρώτες του συνθέσεις στο διάλειμμα της ιστορικής μουσικής παράστασης «Μαγική πόλη». Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές, ώσπου το 1968 ηχογράφησε τον πρώτο ολοκληρωμένο δίσκο του με τίτλο «Ο σταθμός» εγκαινιάζοντας ταυτόχρονα τη συνεργασία του με τη δισκογραφική εταιρεία Minos, όπου έκτοτε και θα καταθέσει το σύνολο του έργου του μέχρι το κύκνειο άσμα του, τον κύκλο τραγουδιών «Για μια μέρα ζωής» (1980).

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1985, με αφορμή την τρίτη επέτειο από το θάνατο του συνθέτη, οργανώθηκε μια μεγάλη συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας (ΟΑΚΑ) με τίτλο «Αφιέρωμα» που στη συνέχεια εκδόθηκε και σε διπλό δίσκο βινυλίου με τον ίδιο τίτλο και υπότιτλο: Ζωντανή ηχογράφηση από το Ολυμπιακό Στάδιο. Η συναυλία μάλιστα μεταδόθηκε απευθείας από το Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και μαγνητοσκοπημένη από την την κρατική τηλεόραση. Το πρόγραμμα προλόγισε ο στενός φίλος του συνθέτη και μόνιμος συνεργάτης του Λευτέρης Παπαδόπουλος, με τον οποίο έχει συνυπογράψει τα περισσότερα τραγούδια του. Παρόντες στη συναυλία ήταν οι ερμηνευτές που τραγούδησαν τον κύριο όγκο των τραγουδιών του, δηλαδή ο Γιώργος Νταλάρας, η Χαρούλα Αλεξίου, ο Γιάννης Καλατζής, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου και η Δήμητρα Γαλάνη. Ήταν επίσης προγραμματισμένη και η παρουσία της Μαρίας Φαραντούρη, η οποία όμως την τελευταία στιγμή ματαιώθηκε λόγω επικείμενου τοκετού. Οι ερμηνευτές κατά κανόνα αποδίδουν τα τραγούδια που οι ίδιοι είχαν ερμηνεύσει και στην πρώτη τους εκτέλεση με κάποιες εξαιρέσεις, όπως τα τραγούδια «Ο δρόμος» και «Το ακορντεόν» που τα ερμηνεύει ομαδικά η παρέα.

Στη συναυλία παίχτηκαν συνολικά 50 τραγούδια, αλλά στο δίσκο περιορίστηκαν στα 32, ενώ τα υπόλοιπα μεταδόθηκαν μόνο ραδιοφωνικά. Αξιοσημείωτο μάλιστα είναι ότι μετά από αγωγή του στιχουργού Μανώλη Ρασούλη δεν συμπεριλήφθηκε στην έκδοση κανένα τραγούδι με δικούς του στίχους! Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι στο δίσκο περιλαμβάνονται και δύο συνθέσεις που δεν ανήκουν στον Μάνο Λοΐζο, αλλά γράφτηκαν για κείνον. Πρόκειται για το αριστουργηματικό «Πρωινό τσιγάρο» των Νότη Μαυρουδή και Άλκη Αλκαίου και το «Αντίο φίλε» των Χρήστου Νικολόπουλου και Λευτέρη Παπαδόπουλου. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Φαίδων Λιονουδάκης, ενώ μεταξύ των σολίστ της ορχήστρας ήταν ο Χρήστος Νικολόπουλος στο μπουζούκι, ο Λευτέρης Ζέρβας στο βιολί, ο Στέλιος Καρύδας στην κιθάρα και το μπαγλαμά και ο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας στο βιολοντσέλο.

Μελίνα Μερκούρη: Si Melina... m' était contée (1973)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το αφιέρωμά μας στη γαλλική δισκογραφία της Μελίνας Μερκούρη που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της αυτοεξορίας της λόγω του χουντικού καθεστώτος που της είχε αφαιρέσει την  ελληνική ιθαγένεια και της είχε απαγορεύσει την επιστροφή της στην πατρίδα. 

Το 1973 λοιπόν η Μελίνα πρωταγωνίστησε σε μια μεγάλη παραγωγή του Γάλλου ηθοποιού και οπερατικού (κυρίως) σκηνοθέτη (και γνωστού φιλέλληνα) Pierre Jourdan με τίτλο: «Si Melina... m'etais contée». Επί της ουσίας πρόκειται για ένα μουσικό πρόγραμμα της γαλλικής τηλεόρασης αφιερωμένο στην Ελλάδα με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα, πασίγνωστη πια στο γαλλικό κοινό από τον πολύχρονο αγώνα της να διεθνοποιήσει το πολιτικό πρόβλημα της πατρίδας της και να κινητοποιήσει τη διεθνή κοινή γνώμη κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Το ομώνυμο άλμπουμ που προέκυψε από το πρόγραμμα αυτό εκδόθηκε την ίδια χρονιά στο Παρίσι, ενώ στην Ελλάδα πρωτοεκδόθηκε μόλις το 1994 μαζί με την πρώτη ψηφιακή του επανέκδοση. Περιλαμβάνει δέκα συνολικά τραγούδια που αποδίδονται σε τρεις διαφορετικές γλώσσες, έξι γαλλόφωνα, δύο αγγλόφωνα και άλλα δύο ελληνόφωνα. Ο επίσης διάσημος στο γαλλικό κοινό Βαγγέλης Παπαθανασίου υπογράφει τρεις πολύ ενδιαφέρουσες συνθέσεις, όλες σε γαλλική γλώσσα με στίχους του Claude Lemesle. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το θέμα «Ou que me porte mon voyage, la Grece me blesse» βασισμένο στους συγκλονιστικούς στίχους του Γιώργου Σεφέρη «Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει» από το παλιό ποίημά του «Με τον τρόπο του Γ. Σ.» (1936) μεταφερμένους στα γαλλικά από τον επιφανή ελληνιστή Jacque Lacarriere, ενώ η μελωδία του ανατρέχει στον εκκλησιαστικό ύμνο «Αι γενεαί πάσαι». 

Τα υπόλοιπα τραγούδια αποτελούν συνθέσεις των Σταύρου Ξαρχάκου («Υπομονή»), Βασίλη Τσιτσάνη («Συννεφιασμένη Κυριακή»), Μάνου Χατζιδάκι («Δεν ήταν νησί»), αλλά και ξένων δημιουργών, μεταξύ των οποίων το δίδυμο Kurt Weill και Bertolt Brecht με το κλασικό «Alabama Song» από την όπερα «Mahagonny». Τα τραγούδια «Συννεφιασμένη Κυριακή» και «Δεν ήταν νησί» είναι τα δύο που αποδίδονται στην ελληνική γλώσσα. Και φυσικά εντύπωση προκαλεί ότι για πρώτη φορά απουσιάζει από τους δίσκους αυτούς της Μελίνας ο Μίκης Θεοδωράκης!

Μελίνα Μερκούρη: Melina Mercouri - Zorba (1972)

Την ίδια χρονιά (1972) που κυκλοφόρησε το άλμπουμ «L'œillet rouge» με γαλλικές ερμηνείες ελληνικών και γαλλικών τραγουδιών από τη Μελίνα Μερκούρη, εκδόθηκε από την PolyGram κι ένα δεύτερο άλμπουμ με τίτλο το όνομά της στα γαλλικά, δηλαδή «Μelina Μercouri», αν και συχνά στους δισκογραφικούς καταλόγους αναφέρεται με τον τίτλο «Zorba», αφού ξεκινάει με το εμβληματικό αυτό οργανικό θέμα του Μίκη Θεοδωράκη από την ομώνυμη ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, το οποίο μάλιστα εδώ για πρώτη φορά ακούγεται και σε φωνητική εκδοχή με στίχους που έγραψε ο Βαγγέλης Γκούφας.

Στην πραγματικότητα το άλμπουμ δεν είναι παρά μια ελληνοποιημένη εκδοχή των τραγουδιών που περιέχουν οι δυο προηγούμενοι γαλλικοί δίσκοι της Μελίνας πάνω στην ίδια ενορχήστρωση που επιμελήθηκε ο Alain Goraguer. Δύο υπέροχες μπαλάντες του George Moustaki («Μεσόγειος», «Ο μέτοικος») που τις αγαπήσαμε από τις θαυμάσιες εκτελέσεις της Βίκυς Μοσχολιού και του Γιώργου Νταλάρα, τις ακούμε εδώ για πρώτη φορά με τους αριστουργηματικούς ελληνικούς στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου, καθώς και δυο τραγούδια του Joe Dassin («Le portugais», «Je suis Grecque») που ακούγονται ελληνοποιημένα με στίχους του Βαγγελη Γκούφα και της Άλκης Ζέη. Έχουμε επίσης τα τραγούδια «Ο δικαστής», «Έχει ο θεός», «Σε πότισα ροδόσταμο» και «Η επιστολή» του Μίκη Θεοδωράκη σε στίχους των Μάνου Ελευθερίου, Νίκου Γάτσου και δικούς του. Ο παραδοσιακός σκοπός της «Σαμιώτισσας» έχει αποκτήσει πολιτικά φορτισμένους στίχους του Βαγγέλη Γκούφα, ενώ το σώμα του δίσκου συμπληρώνεται με τα τραγούδια «Φύγαν τα παιδιά» του Σταύρου Ξαρχάκου και «Τα παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι. Η πικρία του αναγκαστικού εκπατρισμού και η προσδοκία του νόστου και της δικαίωσης διατρέχουν άμεσα ή έμμεσα τη θεματολογία όλων των επιλεγμένων τραγουδιών.

Την ορχήστρα διευθύνει φυσικά ο Alain Goraguer. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Αντώνης Καλογιάννης και η Μαρία Δημητριάδη, καθώς και χορωδία. Ο δίσκος κυκλοφόρησε στην ελληνική αγορά το 1974.

Μελίνα Μερκούρη: L'œillet rouge (1972)

Ένα χρόνο μετά την έκδοση του γαλλικού άλμπουμ «Je suis grecque» κυκλοφορεί από την Polydor ένα δεύτερο άλμπουμ της Μελίνας Μερκούρη με ανάλογο περιεχόμενο και τίτλο «L'œillet rouge» (Κόκκινο γαρίφαλο). Ο δίσκος κυκλοφόρησε στη γαλλική του έκδοση το 1972, ενώ στην ελληνική αγορά κυκλοφόρησε δυο χρόνια αργότερα, όταν πια είχε καταρρεύσει το δικτατορικό καθεστώς που φυσικά δεν επέτρεπε την κυκλοφορία καμίας δουλειάς με την υπογραφή της Μελίνας.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, ελληνικά και γαλλικά, όλα διασκευασμένα για τη φωνή της Μελίνας από τον Γάλλο μουσικό Alain Goraguer. Τα οκτώ τραγούδια είναι συνθέσεις Ελλήνων δημιουργών και συγκεκριμένα δύο είναι συνθέσεις του Βασίλη Τσιτσάνη («Μπαξέ Τσιφλίκι», «Όταν συμβεί στα πέριξ»), άλλες δύο του Μάνου Λοΐζου («Δέκα παλικάρια», «Δελφίνι δελφινάκι»), μία του Μίκη Θεοδωράκη («Μην ξεχνάς τον Ωρωπό»), μία του Γιάννη Σπανού («Μαζί σου στην ακρογιαλιά»), μία του Γιώργου Κατσαρού («Ο Σταμούλης ο λοχίας») κι άλλη μία του Σταύρου Ξαρχάκου («Τι έχει και κλαίει το παιδί»). Μάλιστα το τραγούδι του Ξαρχάκου το είχε ερμηνεύσει πρώτη η ίδια Μελίνα το 1964 για τις ανάγκες της τηλεταινίας «Η Ελλάδα της Μελίνας». Εδώ έχει ντυθεί με γαλλικούς στίχους και πήρε τον τίτλο «L'œillet rouge» που τελικά αποτελεί και τον τίτλο του δίσκου, ο οποίος συμπληρώνεται με τέσσερα τραγούδια Γάλλων δημιουργών, μεταξύ των οποίων και ο ενορχηστρωτής και διασκευαστής του υλικού Alain Goraguer.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η ψηφιακή επανέκδοση του άλμπουμ το 1994 εμπλουτίστηκε με ένα ακόμη τραγούδι ηχογραφημένο την ίδια εποχή με το υπόλοιπο υλικό, το παραδοσιακού χρώματος «Μαχαίρι μαυρομάνικο» του Νίκου Χουλιαρά, το οποίο μάλιστα αποδίδεται στα ελληνικά.

Μελίνα Μερκούρη: Je suis Grecque (1971)

Σαν σήμερα, πριν από 106 χρόνια, στις 18 Οκτωβρίου 1920 γεννήθηκε μια ξεχωριστή Ελληνίδα που άφησε ανεξίτηλο στίγμα στο διάβα της από τη ζωή με τη διπλή ιδιότητα της σκηνικής καλλιτέχνιδας και της πολιτικού. Φυσικά και αναφέρομαι στη Μελίνα Μερκούρη (1920-1994), η οποία υπηρέτησε τη θεατρική σκηνή επί δεκαετίες ξεκινώντας από τα μέσα της δεκαετίας του '40 με πρώτη κορυφαία στιγμή της τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο κλασικό θεατρικό έργο του Τένεσι Ουίλιαμς «Λεωφορείον ο Πόθος» που ανέβηκε από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν το 1949, όπου μάλιστα ακουγόταν το εμβληματικό τραγούδι «Χάρτινο το φεγγαράκι» στην πρώτη συνάντηση του δίδυμου Μάνου Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου. Το 1955 ξεκίνησε και η κινηματογραφική της καριέρα με τη «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη, ενώ τον επόμενο μεγάλο σταθμό της αποτέλεσε η ταινία «Ποτέ την Κυριακή» (1960) που σκηνοθέτησε ο μετέπειτα σύζυγός της διάσημος σκηνοθέτης Ζιλ Ντασέν. 

Οι αλλεπάλληλες διεθνείς διακρίσεις της για τους κινηματογραφικούς της ρόλους της εξασφάλισαν μια διασημότητα που έμελλε να αξιοποιήσει η ίδια για εντελώς διαφορετικούς σκοπούς από αυτούς που θα περίμενε κανείς υπό φυσιολογικές συνθήκες. Η Μελίνα όμως δεν έζησε σε μια ήσυχη εποχή και κυρίως υπήρξε ένα από τα μεγάλα θύματα της πολιτικής ανατροπής που συνέβη στον τόπο στις 21 Απριλίου 1967 με την επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος των Συνταγματαρχών. Η ιστορική συγκυρία το έφερε ώστε η δικτατορία να επιβληθεί την ώρα που Μελίνα γνώριζε την επιτυχία ανεβάζοντας στο Broadway της Νέας Υόρκης τη θεατρική διασκευή του «Ποτέ την Κυριακή» με τίτλο «Ilya Darling». Η παράσταση ματαιώθηκε και η Μελίνα βγήκε δημόσια καταγγέλλοντας το δικτατορικό καθεστώς στη διεθνή κοινότητα. Αμέσως δέχθηκε τα αντίποινα από τους δικτάτορες, τα οποία κλιμακώθηκαν ως εξής: α) Στέρηση της ελληνικής ιθαγένειας, β) Δήμευση της περιουσίας της, γ) Απαγόρευση προβολής των ταινιών της, δ) Απόπειρα δολοφονίας! Φυσικά δεν πτοήθηκε καθόλου απ' όλη αυτή τη συμπεριφορά και αποφάσιε πλέον να αφιερώσει όλες τις δυνάμεις και το όνομά της στην προσπάθεια αφύπνισης της διεθνούς κοινότητας για την κατάσταση στην Ελλάδα. Μετά την ανατροπή του καθεστώτος επέστρεψε πανηγυρικά στον τόπο της και παράλληλα με τις καλλιτεχνικές της δραστηριότητες ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα που την έφεραν ως το αξίωμα της υπουργού πολιτισμού επί πρωθυπουργίας Ανδρέα Παπανδρέου.

Σε όλη αυτή τη διαδρομή η Μελίνα έδειξε κατά καιρούς και τη διάθεσή της να εμπλέκεται διακριτικά και στο χώρο του τραγουδιού. Και χωρίς βέβαια να μπορεί να θεωρηθεί καλλίφωνη, η αλήθεια είναι ότι διαθέτει μια μοναδική εκφραστική δύναμη στην ερμηνεία κάποιων τραγουδιών που δέθηκαν στενά με τη φωνή της. Από τις πιο ξεχωριστές ερμηνευτικές της στιγμές ασφαλώ ξεχωρίζουν δύο τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι («Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι, «Τα παιδιά του Πειραιά»), το λυρικό αριστούργημα του Μίκη Θεοδωράκη «Αγάπη μου» («Φαίδρα») και η συγκινητική ελεγεία του Σταύρου Ξαρχάκου «Να με θυμάσαι». Όλα αυτά τα σπουδαία τραγούδια γνώρισαν δεκάδες νεότερες επανεκτελέσεις, καμία όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με την ερμηνεία της Μελίνας!

Το παρόν αφιέρωμά μας στη Μελίνα Μερκούρη θα επικεντρωθεί στην τραγουδιστική της ιδιότητα και ειδικότερα σε ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε στα χρόνια της Επταετίας ευρισκόμενη μόνιμα στο εξωτερικό. Κατά κανόνα οι ηχογραφήσεις αυτές περιλάμβαναν διασκευασμένα ελληνικά τραγούδια που ερμήνευε στα γαλλικά ή στα ελληνικά, συχνά με στίχους προσαρμοσμένους στις περιστάσεις, για να εξυπηρετούν την καταγγελτική της διάθεση.

 Το 1971 λοιπόν από την Polydor κυκλοφόρησε το γαλλόφωνο άλμπουμ «Je suis Grecque» («Είμαι Ρωμιά»), φράση που αποτέλεσε και το σήμα κατατεθέν της όλη εκείνη την περίοδο που ήταν αποκλεισμένη από την πατρίδα της. Το άλμπουμ περιλαμβάνει ένδεκα τραγούδια, τα περισσότερα σε δεύτερη εκτέλεση βασισμένα σε γνωστά ελληνικά τραγούδια των Μίκη Θεοδωράκη («Ο καημός», «Ο δικαστής», «Έχει ο θεός», «Σε πότισα ροδόσταμο») και Σταύρου Ξαρχάκου («Φύγαν τα παιδιά», «Στου Όθωνα τα χρόνια») μαζί με το παραδοσικό «Σαμιώτισσα» και δυο γαλλικές συνθέσεις του Joe Dassin (γιου του σκηνοθέτη) με γαλλικούς στίχους κυρίως του Claude Lemesle. Τις ενορχηστρώσεις και διασκευές επιμελήθηκε ο Alain Goraguer. Στη «Σαμιώτισσα» μάλιστα συμμετέχει φωνητικά και ο Αντώνης Καλογιάννης, ενώ στο γαλλικό «Le portugais» o Vincent Munro.

Μιχάλης Κουμπιός, Δήμητρα Παπίου: Πλατεία Ελευθερίας (1997)

Διπλή δισκογραφική κατάθεση μας έδωσε μέσα στο 1995 («Χοροί της νύχτας», «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ») ο Μιχάλης Κουμπιός, το ίδιο θα επαναλάβει και το 1997, αφού στο ενδιάμεσο παρουσίασε τον κύκλο «Αγάπες της ψυχής μου» (1996), δοκιμάζοντας πάντα και καινούργιες φωνές. Έτσι λοιπόν το 1997 μας έδωσε τα άλμπουμ «Άναμμα» (που έχουμε παρουσιάσει παλιότερα) κι αμέσως το «Πλατεία Ελευθερίας», στο οποίο θα σταθούμε σήμερα.

Το άλμπουμ «Πλατεία Ελευθερίας» (αναφορά στη γραφική ομώνυμη πλατεία της Δράμας) είναι ένας λαϊκός κύκλος με δώδεκα τραγούδια βασισμένα σε στίχους κυρίως του Βαγγέλη Βελώνια, αλλά και των Μιχάλη Μπουρμπούλη, Διονύση Καψάλη, Νίκου Χειλαδάκη, Αντώνη Κορρέ και Ηλία Κατσούλη. Λαϊκές μελωδίες και ρυθμοί με παραδοσιακά χρώματα σε ένα αδιάσπαστο σύνολο που αποδίδει θαυμάσια η αξιόλογη λαϊκή ερμηνεύτρια Δήμητρα Παπίου (Στεγιαννίδου), άσημη ακόμη τότε, λίγο πριν συνεργαστεί με τον Σταμάτη Κραουνάκη και γίνει ευρύτερα γνωστή.

Το άλμπουμ συμπληρώνεται και με τρία θέματα από την τηλεοπτική σειρά της ΕΤ2 «Νεχτερινό ωράριο». Το ομώνυμο τραγούδι σε στίχους του Ηλία Κατσούλη ερμηνεύει και πάλι η Δήμητρα Παπίου, ενώ τα άλλα δύο θέματα είναι οργανικά. Στο δίσκο συμμετέχουν επίσης οι ερμηνευτές Καίτη Κουλλιά που αποδίδει το τραγούδι «Απ' τον φεγγίτη» και ο Κώστας Παυλίδης με το τραγούδι «Το κρυφτό». Συμμετέχει επίσης η Χορωδία των Εκπαιδευτηρίων Γιάννη Τσιαμούλη. Μπουζούκι (και άλλα λαϊκά έγχορδα όργανα) παίζει ο Δημήτρης Μαργιολάς, βιολί ο Γιάννης Ζευγώλης και κανονάκι ο Πέτρος Ταμπούρης.

Μιχάλης Κουμπιός, Ηλίας Κλωναρίδης: Χοροί της νύχτας (1995)

Παραγωγικό στάθηκε το 1995 για τον ολιγογράφο συνθέτη Μιχάλη Κουμπιό, αφού εκείνη τη χρονιά μας έδωσε μαζεμένους δύο ολοκληρωμένους κύκλους τραγουδιών, τον ποιητικό «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» και τον λαϊκό «Χοροί της νύχτας».

Το άλμπουμ λοιπόν «Χοροί της νύχτας» αποτελεί ένα είδος σπουδής του συνθέτης πάνω στους αυθεντικούς λαϊκούς δρόμους και ήρθε ως αποτέλεσμα της συνεργασίας του με τον παραγωγό Νίκο Σακελλαρόπουλο, ο οποίος υπέδειξε ως καταλληλότερο ερμηνευτή του υλικού τον παλιό λαϊκό τραγουδιστή Ηλία Κλωναρίδη που μας είχε γνωρίσει καλύτερα πρώτος ο Γιάννης Μαρκόπουλος στο επικό έργο του «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» (1977) και στη συνέχεια ο Γιώργος Κατσαρός που έγραψε τα τραγούδια του πρώτου προσωπικού του δίσκου το 1979 και την πρώτη μεγάλη επιτυχία του («Αυγερινός»).

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, τα οποία κατανέμονται ανά ζεύγη στιχουργών σε κάθε πλευρά της αρχικής αναλογικής έκδοσης. Η πρώτη πλευρά καλύπτεται με στίχους του Αντώνη Κορρέ και του Γιώργου Πολυμενάκου (τρία τραγούδια ο καθένας) και η δεύτερη με την ίδια ακριβώς αναλογία από στίχους του Μιχάλη Μπουρμπούλη και του Μιχάλη Κουμπιού. Κοινό στοιχείο όλων των τραγουδιών η καθαρή λαϊκή βάση των μελωδιών που ανατρέχουν στις ρίζες του παραδοσιακού και λαϊκού μας τραγουδιού. 

Ο Μιχάλης Νικολούδης στάθηκε ο βασικός αρωγός του συνθέτη στην ενορχήστρωση και εκτέλεση των τραγουδιών με τη σύμπραξη μιας μεγάλης παρέας μουσικών από την Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι λοιπόν έχουμε μια εντυπωσιακή συνάντηση άξιων μουσικών από την Αίγυπτο, την Αρμενία, το Περού, την Αργεντινή και την Ισπανία μαζί με εκλεκτούς Έλληνες σολίστες, όπως ο Βαγγέλης Κορακάκης και ο Δημήτρης Μαργιολάς στο μπουζούκι, ο Βασίλης Σαλέας στο κλαρίνο και φυσικά ο Μιχάλης Νικολούδης, ο άνθρωπος ορχήστρα! Εκτός από τον Ηλία Κλωναρίδη μικρή συμμετοχή στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει η Γεωργία Βεληβασάκη (ντουέτο στο τραγούδι «Διπλό φεγγάρι») στην πρώτη δισκογραφική της εμφάνιση.