Στράτος Διονυσίου: Από τους θησαυρούς των 45 στροφών (1994)

Σαν σήμερα, στις 11 Μαΐου 1990, έφυγε πρόωρα από τη ζωή ο μεγάλος λαϊκός ερμηνευτής Στράτος Διονυσίου (1935-1990), ο οποίος έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη, αλλά στα τέλη της δεκαετίας του '50 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα κι αμέσως μπήκε στη δισκογραφία ηχογραφώντας αρχικά για τις 78 στροφές και από το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίες για τις 45 στροφές που τότε ήταν και ο μοναδικός φορέας που μπορούσε να φιλοξενήσει ηχητικά αρχεία για εμπορική χρήση, πριν αρχίσει σταδιακά να υποχωρεί έναντι του δίσκου μεγάλης διάρκειας (33 στροφών). Για μία τουλάχιστον δεκαετία ο τραγουδιστής περιορίστηκε σε σποραδικές ηχογραφήσεις, συχνά μάλιστα σε δεύτερες εκτελέσεις παλιών ρεμπέτικων τραγουδιών, χωρίς να καταφέρει να γίνει «πρώτο» όνομα στο λαϊκό πεντάγραμμο, μέχρι τη στιγμή που ο Μίμης Πλέσσας τον εκτόξευσε μεμιάς στην κορυφή με το εμβληματικό ζεϊμπέκικο «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου» (1970), για να ακολουθήσει μια λαμπρή πορεία τα επόμενα χρόνια που επισφραγίστηκε με μεγάλες εμπορικές επιτυχίες.

Από την πρώιμη δισκογραφική φάση του Στράτου Διονυσίου ανθολογήθηκαν είκοσι λαϊκά τραγούδια ηχογραφημένα κατά το διάστημα 1962-1974 αποκλειστικά για τις 45 στροφές κι εκδόθηκαν σε διπλό αναλογικό άλμπουμ (κι αργότερα σε μονό ψηφιακό) το 1994 από την Columbia ενταγμένα στη σειρά «Από τους θησαυρούς των 45 στροφών». Παλιότερο όλων το τραγούδι «Το πεζοδρόμιο» (1962) του Απόστολου Καλδάρα και νεότερα τα τραγούδια «Σ' αυτό το σπίτι» του Αντώνη Ρεπάνη και «Αν σε βρω» του Γιώργου Κατσαρού, αμφότερα από ηχογραφήσεις του 1974. Τα υπόλοιπα υπογράφονται από εκλεκτούς λαϊκούς δημιουργούς, όπως ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μπάμπης Μπακάλης, ο Νίκος Δαλέζιος, ο Νίκος Καρανικόλας, ο Βασίλης Καραπατάκης, ο Αντώνης Κατινάρης, ο Γιώργος Χατζηνάσιος και ο ίδιος ο τραγουδιστής. Ελάχιστα γνωστά τα περισσότερα, αποτελούν αναμφισβήτητα τεκμήρια μιας αυθεντικής λαϊκής φωνής κι ενός λαϊκού τραγουδιού που σημάδεψε μιαν ολόκληρη εποχή. Στις δεύτερες φωνές ακούμε τη Βούλα Γκίκα, τη Βούλα Γεωργούτη, τη Γιώτα Λύδια, τη Σία Ροζάκη, την Άννα Χρυσάφη, αλλά και τον ίδιο τον Βασίλη Τσιτσάνη στο δικό του τραγούδι «Και χίλιες καρδιές».

Χρήστος Γιαννόπουλος: Ακριβή μου μητέρα (2019)

Γιορτή της μητέρας σήμερα κι ευκαιρία να στρέψουμε την προσοχή μας στο πιο προσφιλές πρόσωπο της ζωής του καθενός μας. Η συγκεκριμένη επέτειος έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται στη χώρα μας - και σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, όχι όμως σε όλες την ίδια ημέρα - τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου κάθε χρόνο, τη στιγμή που η άνοιξη έχει μπει για τα καλά και η αναγεννημένη φύση ετοιμάζει να μας προσφέρει τα δώρα της, λουλούδια και καρπούς. Αξίζει να πούμε ότι η πρωτοβουλία για ένα τέτοιο τιμητικό αφιέρωμα ξεκίνησε από τα φεμιστικά κινήματα της Αμερικής κατά τον 19ο αιώνα, ενώ η χριστιανική παράδοση είχε ως αντίστοιχη γιορτή την ημέρα της Υπαπαντής, η οποία ωστόσο από τις αρχές του 20ου αιώνα έδωσε τη θέση της στην καινούργια γιορτή που υιοθετήθηκε σταδιακά απ' όλο τον κόσμο και φυσικά από τη χώρα μας, ήδη από τη δεκαετία του 1920.

Η ιερή μορφή της ανώνυμης μητέρας στην παράδοσή μας έχει αποκτήσει μια συμβολική πολυσημία που πέρασε στη συλλογική συνείδηση και λειτουργεί με έναν πηγαίο αυθορμητισμό κάθε φορά που νιώθουμε την ανάγκη να επικαλεστούμε μιαν αόρατη προστασία και βοήθεια σαν μια δέηση στην ίδια την Παναγία, την υπέρτατη μητέρα μας. Διαβάζοντας κανείς τη συγκλονιστική «Κυρά των αμπελιών» του Γιάννη Ρίτσου νιώθει ανά πάσα στιγμή ότι αυτές οι αδρές εικόνες χτίζονται γύρω από μια κυριαρχική γυναικεία παρουσία που μεταλλάσσεται ασταμάτητα στη μορφή της Παναγίας, της πατρίδας ή της ερωμένης κι όλες αυτές οι μεταλλάξεις εμφανίζονται κωδικοποιημένες στη μορφή της μάνας.

Ως μια μικρή λοιπόν συμβολή στη σπουδαία σημερινή γιορτή προτείνω ένα μάλλον άγνωστο κύκλο τραγουδιών που κυκλοφόρησε το 2019 από την εταιρεία Καθρέφτης με τίτλο «Ακριβή μου μητέρα». Πρόκειται για έναν ευρύ κύκλο 19 συνολικά τραγουδιών που συνέθεσε ο Χρήστος Γιαννόπουλος, ένας λαϊκός τραγουδοποιός που πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1984 συμμετέχοντας στο συλλογικό άλμπουμ «11 Επιλογές» (από το 10ο Φεστιβάλ ΚΝΕ Οδηγητή) και συνέχισε με πάμπολλες εμπορικές συνεργασίες κυρίως στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού. Έτσι το βρίσκουμε πίσω από τραγούδια που ερμήνευσαν μεταξύ άλλων η Μαρία Δημητριάδη, η Ελένη Δήμου, ο Λάκης Με Τα Ψηλά Ρεβέρ, ο Γιάννης Ζουγανέλης, ο Αντώνης Βαρδής, η Γιούλη Τσίρου, η Χριστίνα Μαραγκόζη, η Σοφία Βόσσου, αλλά και ο Λευτέρης Πανταζής και ο Ζαφείρης Μελάς!

Οι στίχοι των τραγουδιών υπογράφονται από 16 άγνωστους στιχουργούς (μεταξύ αυτών και ο συνθέτης) και αποτελούν μικρά έμμετρα εγκώμια για τη μητέρα παρμένα από τον πραγματικό κόσμο της καθημερινότητας, αλλά και από εσωτερικά συναισθηματικά ερεθίσματα και, χωρίς να διεκδικούν βέβαια δάφνες λογοτεχνικού ενδιαφέροντος, καταφέρνουν με απλό ή και απλοϊκό τρόπο να αναδείξουν το μεγαλείο της μητρικής παρουσίας και να δώσουν στον συνθέτη την ευκαιρία να γράψει μια σειρά εύληπτων τραγουδιών που κινούνται μεταξύ λαϊκών και ελαφρολαϊκών ρυθμών, ενίοτε και σε ύφος λαϊκής μπαλάντας, χωρίς να λείπουν και τα ροκ ξεπετάγματα. Τα ερμηνεύουν 15 γνωστοί και άγνωστοι ερμηνευτές, μεταξύ των οποίων και οι: Ελένη Δήμου, Λάμπρος Καρελάς, Μαρία Κανελλοπούλου, Βάσια Ζήλου και Πέννυ Ξενάκη.

Λεωνίδας Μαριδάκης: Σε βάθος δρόμου (2010)

Μετά το δισκογραφικό του ντεμπούτο με το άλμπουμ «Αβάδιστα» (2005) κι αφού μεσολάβησε το 2008 ένας δίσκος («Ο τυφλοσύρτης») με δική του μουσική υπόκρουση σε αναγνώσεις διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, το 2010 ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης μας έδωσε το δεύτερο προσωπικό του δίσκο με τίτλο «Σε βάθος δρόμου» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μετρονόμος.

Πρόκειται για έναν κύκλο ένδεκα και πάλι τραγουδιών, μεταξύ των οποίων κι ένα ορχηστρικό θέμα που κλείνει το δίσκο με μια δαιμονιώδη ρυθμική ανάπτυξη. Η συνταγή είναι και πάλι ίδια. Απλά ρυθμικά και εξωστρεφή θέματα σε λάτιν ηχοχρώματα, ενίοτε πάντως και αρκούντως τρυφερά κι ευαίσθητα, βασισμένα κυρίως στον ποιητικό λόγο με μια θεματολογία της φυγής και των μακρινών οριζόντων, όπως υποδηλώνει και η σημειολογία του εξωφύλλου. Έχουμε λοιπόν ποιήματα του Λόρκα σε μετάφραση του Βασίλη Λαλιώτη, ποιητή και του ίδιου με δύο δικά του ποιήματα μελοποιημένα. Επίσης έχουμε ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, του Γιώργου Κοροπούλη και του Διονύση Καψάλη, ενώ το υλικό συμπληρώνεται με τρία τραγούδια σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη και του συνθέτη.

Βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών είναι ο ίδιος ο δημιουργός τους, ενώ από ένα τραγούδι αποδίδουν η Μάρθα Φριτζήλα και η Πέννυ Μπαλτατζή, η οποία μοιράζεται με τον συνθέτη την ερμηνεία του νοσταλγικού ρέγγε τραγουδιού «Η αγάπη νικάει». Στα φωνητικά συμμετέχει και η σπουδαία Τυνήσια ερμηνεύτρια Λάμια Μπεντίουι. Στην ενορχήστρωση συνεργάστηκαν με τον συνθέτη ο Αλέξανδρος Κτιστάκης, ο Γιώργος Ζερβός και ο Δημήτρης Δημητριάδης που είχε και την ευθύνη της ηχοληψίας.

Λεωνίδας Μαριδάκης: Αβάδιστα (2005)

Θέλω σήμερα να δώσουμε το βήμα σε έναν πολύ διακριτικό, αλλά πολύ ενδιαφέροντα τραγουδοποιό της νεότερης γενιάς, τον Χανιώτη Λεωνίδα Μαριδάκη που μας τον πρωτοσύστησε δισκογραφικά ο Νίκος Ξυδάκης το 2005 υπογράφοντας την παραγωγή του πρωτόλειου άλμπουμ του «Αβάδιστα».

Ο Λεωνίδας Μαριδάκης έκανε τις βασικές μουσικές του σπουδές στη γενέτειρά του, ενώ συνέχισε στην Αθήνα στο Εθνικό και Κεντρικό Ωδείο του Κώστα Κλάββα, καθώς και στο Ωδείο Νικόλαος Μάντζαρος, ενώ σήμερα η κύρια ενασχόλησή του είναι η διδασκαλία φωνητικής και οργάνων (γιουκαλίλι και άλλα). Στο δημιουργικό επίπεδο ασχολείται περισσότερο με τη μουσική επένδυση θεατρικών παραγωγών με αρκετές συμμετοχές στο Φεστιβάλ Αθηνών, αλλά και συνεργασίες με το Θέατρο Τέχνης, το Θέατρο Χορν, το Θέατρο Άττις, το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, το Ίδρυμα Κακογιάννης και άλλα. Η πιο πρόσφατη θεατρική του δουλειά έχει να κάνει με μια παράστση για τον Νίκο Καζαντζάκη.

Η δισκογραφική παρουσία του Λεωνίδα Μαριδάκη είναι περιορισμένη, αφού μέχρι σήμερα μας έχει δώσει τρεις ολοκληρωμένες προσωπικές δουλειές όλες κι όλες, αρχής γενομένης με το άλμπουμ «Αβάδιστα» (2005), για να ακολουθήσουν δυο ακόμη δουλειές για λογαριασμό των Εκδόσεων Μετρονόμος, πρώτα το «Σε βάθος δρόμου» (2010) κι αργότερα το «Βάρκα στο σπίτι» (2017).

Το άλμπουμ «Αβάδιστα» λοιπόν εκδόθηκε από τη Mercury σε παραγωγή του Νίκου Ξυδάκη, όπως προείπαμε. Μάλιστα ο Ξυδάκης συμμετέχει κι ως ερμηνευτής του ξυδακικού ύφους τραγουδιού «Το φιλί» σε ποίηση του παλιού Τούρκου μυστικιστή ποιητή Γιουνούς Εμρέ (13ος αι.) σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Υφαντή, ενώ στο δίσκο φιλοξενούνται και άλλα μελοποιημένα ποιήματα, όπως του Πέρση ποιητή Τζελαλαντίν Ρουμί (13ος αι.) σε μετάφραση της Καδιώς Κολύμβα, του Αμερικανού Άλεν Γκίνσμπεργκ (1926-1997) σε μετάφραση Τ.Μ. (;), του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη («Παραμυθάκι») και του Γιώργου Κοροπούλη («Σ' έχω ξεχάσει»). Τρία επίσης τραγούδια έχουν στίχους της Αγγελικής Βασιλάκου, ένα του Γιάννη Δούκα κι ένα του συνθέτη. 

Βασικοί ερμηνευτές των τραγουδιών είναι ο Μάκης Παπαγαβριήλ, η Αναστασία Έδεν και ο συνθέτης, ενώ από ένα τραγούδι αποδίδουν ο Νίκος Ξυδάκης και ο Φοίβος Δεληβοριάς. Όλα τα τραγούδια είναι ντυμένα με καλογραμμένες μελωδίες με λάτιν με «έντεχνες» αποχρώσεις και ενορχήστρωση με ακουστικά όργανα (κιθάρα, τρομπόνι, φλάουτο, βιολί, τρομπέτα, ακορντεόν, κρουστά και πλήκτρα).

Ο Τάκης Φαραζής παίζει Χατζιδάκι: 24 (2008)

Με τίτλο τον αριθμητικό προσδιορισμό «24» κυκλοφόρησε από τον Σείριο το 2008 ένα υπέροχο ψηφιακό άλμπουμ, όπου ο πιανίστας και συνθέτης Τάκης Φαραζής συναντιέται με τον μεγάλο συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι μέσα από τις αθάνατες μελωδίες του (τραγούδια ή οργανικά θέματα) που είχε την ιδέα ο καλός πιανίστας να διασκευάσει για σόλο πιάνο εν είδει σπουδής για νέους πιανίστες, όπως άλλωστε επισημαίνεται χαρακτηριστικά και στην έντυπη έκδοσή τους από τις εκδόσεις Fagotto που είχε προηγηθεί την ίδια χρονιά. Σημειώνει σχετικά ο πιανίστας: «Ένας στίχος, πολλές εικόνες, αισθήσεις... αισθήματα γραμμένα ανεξίτηλα στο βάθος του κοινού μας χρόνου... Μικρά τραγούδια... μικρά μαργαριτάρια πολύτιμα για το σήμερα. Ένα CD που ξεκίνησε για να συνοδεύσει τα "24 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι για νέους πιανίστες", παρέα με το βιβλίο, αλλά και μόνο του βρέθηκε να ταξιδεύει χωρίς τις τυπωμένες νότες. Αφιερωμένο στους νοσταλγούς της αιώνιας αθωότητας...».

Στην πραγματικότητα βέβαια το ψηφιακό άλμπουμ αποτελεί ένα συνταίριασμα δύο παρεμβάσεων που επιχείρησε ο Τάκης Φαραζής στο πολύτιμο αυτό υλικό, μία πλήρη με 24 μελωδίες για σόλο πιάνο, σε μια λιτή μεταγραφή πασίγνωστων κι αγαπημένων μελωδιών του Μάνου Χατζιδάκι, και μια δεύτερη γραφή περιορισμένη σε 14 μέρη από τον κύκλο «Παραλλαγές για μικρά σύνολα», όπου παρουσιάζει τις αντίστοιχες σόλο μελωδίες με μικρή ενορχηστρωτική ένδυση με το πιάνο να συνοδεύεται από όργανα, όπως το βιολί, το βιολοντσέλο, το ακορντεόν, την άρπα, το σαντούρι και το μεταλλόφωνο προσδίδοντάς τους έτσι μια πιο φινετσάτη και γοητευτική ηχητική ομορφιά. 

Πιάνο (και άλλα όργανα) παίζει φυσικά ο Τάκης Φαραζής, ενώ στις «Παραλλαγές» τον συνοδεύουν οι μουσικοί: Διονύσης Βερβιτσιώτης (βιολί), Τάκης Μισυρλής (βιολοντσέλο) και Αγγελίνα Τσάτσεβα (σαντούρι).

Τάκης Φαραζής, Τάνια Τσανακλίδου: Το μαγικό κουτί (1998)

Θα ολοκληρώσουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον πιανίστα και συνθέτη Τάκη Φαραζή με δυο εξαιρετικές δισκογραφικές του δουλειές, όπου εμφανίζεται με την ιδιότητα του πιανίστα και διασκευαστή σε υλικό που δεν ανήκει στον ίδιο. Η πρώτη είναι μια εξαίσια μουσική συνάντησή του με τη σπουδαία ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου και η δεύτερη μια σπουδή πάνω σε μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι.

Τον Μάρτιο του 1996 λοιπόν παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη (και στη συνέχεια στην Αθήνα) ένα μουσικοποιητικό πρόγραμμα για φωνή και πιάνο με τίτλο «Το μαγικό κουτί». Πρ'οκειταιο για μια μουσική και ποιητική περιάβαση στον ανθόκηπο του ελληνικού τραγουδιού που επιμελήθηκε μουσικά ο Τάκης Φαραζής και ερμήνευσε με κατανυκτικό τρόπο η Τάνια Τσανακλίδου αναδεικνύοντας όλη την ελεγειακή λυρική δύναμη της φωνής της. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο ποίημα «Ο πληθυντικός αριθμό» της Κικής Δημουλά που λειτουργεί ως ένα είδος leitmotif γεφυρώνοντας μελωδίες και ποιητικά αποσπάσματα. Επιλέχθηκαν μουσικά θέματα του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, της Ελένης Καραΐνδρου, του Σταμάτη Κραουνάκη, της Αφροδίτης Μάνου, αλλά και του Σπύρου Περιστέρη και του Μιχάλη Σουγιούλ μαζί με το γλυκύτατο «Wild is the Wind» του Dimitri Tiomkin και την 1η από τις «Gnosiennes» του Eric Satie, ενώ ακούγονται απαγγελίες - εκτός από το «Πληθυντικός αριθμός» της Δημουλά - και από το «Άσμα Ασμάτων» του Σολομώντα και τη «Μήδεια» του Ευριπίδη. Οι στίχοι των τραγουδών έχουν τις υπογραφές του Οδυσσέα Ελύτη, του Νίκου Γκάτσου, το Λόρκα, του Μάνου Ελευθερίου, του Μίνου Μάτσα, του Μίμη Τραϊφόρου και της Αρλέτας.

Το υλικό του δίσκου προέρχεται από μια μίξη ζωντανών ηχογραφήσεων  από τις παραστάσεις στο Θεατράκι της Θεσσαλονίκης, αλλά και από εγγραφές στο στούντιο. Αξίζει να επισημάνουμε ότι το πρόγραμμα παρουσιάστηκε και στην τηλεόραση της ΕΤ1 από τις παραστάσεις που δόθηκαν το καλοκαίρι του 1998 στο θέατρο Ιλίσια με τη συμμετοχή του Νίκου Ζούδιαρη, αλλά και του Γιάννη Φέρτη στην απαγγελία στίχων από την «Αμοργό» του Νίκου Γκάτσου. Μάλιστα είχαμε και μια συνέχεια της ιδέας αυτής σε ένα δεύτερο «Μουσικό κουτί» 24 ολόκληρα χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο το 2022 στο Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης με τον Σπύρο Μάνεση στο πιάνο.

Τάκης Φαραζής: Ευριπίδη Μήδεια (2008)

Άλλη μια σημαντική στιγμή της πολύχρονης ενασχόλησης του συνθέτη Τάκη Φαραζή με το χώρο του αρχαίου δράματος αποτελεί η μουσική του για τη «Μήδεια» του Ευριπίδη που ανέβηκε το καλοκαίρι του 2008 από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας σε σκηνοθεσία του διάσημου Ρώσου θεατράνθρωπου Ανατόλι Βασίλιεφ και μετάφραση της Έφης Φερεντίνου-Μπάστα με σκηνικά του Διονύση Φωτόπουλου και πρωταγωνιστές τους Λυδία Κονιόρδου, Νίκο Ψαρρά, Γιώργο Γάλλο, Νίκο Καραθάνο και Αγλαΐα Παππά.

Η «Μήδεια» βέβαια είναι μία από τις πιο επιδραστικές τραγωδίες ανά τους αιώνες, ένα έργο με τον ισχυρό συμβολισμό της προδομένης γυναίκας που σκοτώνει τα ίδια τα παιδιά της καταγγέλλοντας την ανδρική απιστία και την κατώτερη θέση της γυναίκας απέναντι στον άνδρα. Το έργο διδάχθηκε το σημαδιακό έτος 431 π.Χ., τη χρονιά που ξεκίνησε ο εμφύλιος Πελοποννησιακός Πόλεμος, και κατέλαβε μόλις την 3η θέση ως μέρος μιας τετραλογίας που συμπλήρωναν οι χαμένες τραγωδίες «Φιλοκτήτης» και «Δίκτυς» μαζί με το σατυρικό δράμα «Θερισταί». Το έργο επηρέασε διαχρονικά μεγάλες νεότερες δημιουργίες είτε στο χώρο της λογοτεχνίας (από τον Οβίδιο και τον Σενέκα ως τους νεότερους Κορνέιγ, Ζαν Ανούιγ, αλλά και τον Μποστ), είτε και στο χώρο της μουσικής, όπως η ομώνυμη κωμική όπερα του Κερουμπίνι που λάμπρυνε με μια μεγάλη ερμηνεία η Μαρία Κάλλας, αλλά και το ομώνυμο μπαλέτο του Σάμιουελ Μπάρμπερ. Στην ελληνική δισκογραφία βρίσκουμε αρκετές εκδόσεις με μουσική για σκηνικές παρουσιάσεις του έργου, μία του 1964 σε μουσική Άκη Λυμούρη, άλλη μία του 1969 με μουσική του Ιάννη Ξενάκη, μια νεότερη του 1990 με μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη και μια πιο πρόσφατη της Ελένης Καραΐνδρου (2014), καθώς και την ομώνυμη όπερα του Μίκη Θεοδωράκη (1991). Σ' αυτές λοιπόν ήρθε να προστεθεί και η προσέγγιση του Τάκη Φαραζή.

Στην πραγματικότητα η παράσταση που ετοίμασε ο Ρώσος σκηνοθέτης και παίχτηκε μάλιστα στην Επίδαυρο, όπου όμως έτυχε πολύ κακής υποδοχής, ήταν μια τολμηρή προσαρμογή του μύθου σε μια φόρμα λαϊκού μιούζικαλ βασισμένου σε μια σειρά τραγουδιών που, καθ' υπόδειξη του σκηνοθέτη, αντλούν τη μελωδική τους βάση από τα αρχέτυτα του νεοελληνικού τραγουδιού ανατρέχοντας στα πρώτα ρεμπέτικα που εμφανίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι αυθεντικές μάλιστα μελωδίες κάποιων παλιών τραγουδιών είναι εύκολα ανιχνεύσιμες σε πολλά από τα τραγούδια αυτά που αποδίδει ο ανδρικός χορός με μια ευρεία γκάμα λαϊκών οργάνων, όπως μπουζούκι, μπαγλαμά, τζουρά, κιθάρα, πολίτικη και κρητική λύρα, ακορντεόν, κλαρίνο, φλογέρα, ντέφι, νταϊρέ και κρουστά. Ο γυναικείος μάλιστα χορός αποδίδει μελωδίες σε ύφος ανατολίτικου αμανέ, ενώ τα διάφορα μέρη γεφυρώνονται με οργανικά περάσματα. Το αποτέλεσμα ήταν μακριά από κάθε έννοια τυπικής παράστασης αρχαίου δράματος με μιαν υπερβολική φολκλορική ελευθεριότητα που δεν κατάφερε να περάσει στο κοινό. Παρόλα αυτά, τουλάχιστον στο μουσικό της μέρος η δουλειά του Τάκη Φαραζή επαινέθηκε ιδιαίτερα και ίσως είναι το μόνο θετικό αποτύπωμα εκείνης της παραγωγής μαζί φυσικά με την πάντα στιβαρή υποκριτική παρουσία της Λυδίας Κονιόρδου.

Τάκης Φαραζής: Ευριπίδη Άλκηστις (1996)

Η πρώτη επαφή του πιανίστα και συνθέτη Τάκη Φαραζή με τον κόσμο του θεάτρου ήρθε αμέσως μετά την αυτονόμησή του από το τζαζ σχήμα Iskra στις αρχές της δεκαετίας του '90. Το 1996, την ίδια χρονιά που μας χάρισε το πρώτο προσωπικό άλμπουμ με ορχηστρικές μελωδίες («Ονειρέματα»), ηχογράφησε και τη μουσική του για την παράσταση του έργου «Άλκηστις» του Ευριπίδη, ενός ιδιότυπου δράματος με ανάμικτα τραγικά και κωμικά στοιχεία, αφού γράφτηκε ως τέταρτο έργο μιας θεατρικής τετραλογίας, όπου κανονικά είχε θέση ένα σατυρικό δράμα. Το έργο διδάχθηκε το 438 π.Χ. και απέσπασε το δεύτερο βραβείο, ενώ οι τρεις βασικές τραγωδίες που συγκροτούσαν την τετραλογία («Κρήσσαι», «Αλκμέων ο διά ψωφίδος», «Τήλεφος») δεν σώζονται.

Το σκηνικό του έργου τοποθετείται στις Φερές της Θεσσαλίας, το σημερινό Βελεστίνο, οπου και πρωτοπαίχτηκε η παράσταση που έντυσε μουσικά ο Τάκης Φαραζής στις 20 Ιουλίου 1995 από το ΔΗΠΕΘΕ Βόλου, ένα θεατρικό σχήμα που προέκυψε από το πρώην Δημοτικό Θέατρο Βόλου και είχε πρώτη του διευθύντρια την ηθοποιό Λυδία Κονιόρδου. Για τη συγκεκριμένη παράσταση αξιοποιήθηκε η παλιά μετάφραση του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, ενώ τη σκηνοθεσία και τον κεντρικό ρόλο της επώνυμης ηρωίδας είχε η Λυδία Κονιόρδου, με την οποία ο συνθέτης συμπορεύτηκε για πολλά χρόνια στο χώρο της θεατρικής του δραστηριότητας. Αξίζει επίσης να σημειώσουμε ότι στα σκηνικά και κοστούμια της παράστασης (σε μορφή «κούκλας») είχαμε τη βαριά υπογραφή του Διονύση Φωτόπουλου. Στην παράσταση συμμετείχαν επίσης οι ηθοποιοί Χρήστος Στεργιόγλου, Χρήστος Σαπουντζής, Γεράσιμος Γεννατάς, Μανώλης Μαυροματάκης, Ναταλία Στεφάνου, Νίκος Καραθάνος και άλλοι.

Οργανικά, χορωδιακά και αφηγηματικά μέρη περιλαμβάνει η μουσική του συνθέτη που παίζει με ηχοχρώματα αρχαιοπρεπή (έντονη η χρήση της άρπας) και παραδοσιακά τονίζοντας τα κύρια σημεία του έργου με διακριτική υπόκρουση που γεφυρώνει όμορφα τα διαδοχικά επεισόδια και τα χορικά μέρη. Μαζί με τον συνθέτη συνέπραξε το Κέντρο Μουσικού Θεάτρου Βόλου και οι μουσικοί Γιώργος Δεληγιάννης, Κωνσταντίνος Θεοδώρου και Βασίλης Βασιλάτος.

Τάκης Φαραζής: Ο κύκλος με την κιμωλία (2006)

Μια άλλη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πλευρά της συνθετικής δουλειάς του Τάκη Φαραζή είναι ασφαλώς η μακρόχρονη προσφορά του στο χώρο της θεατρικής μουσικής. Ήδη τη χρονιά που παρουσίασε την πρώτη προσωπική του δουλειά («Ονειρέματα», 1996) μας έδωσε παράλληλα και το πρώτο θεατρικό του soundtrack για την τραγωδία «Άλκηστις» του Ευριπίδη σηματοδοτώντας την πολύχρονη συνεργασία του με τη Λυδία Κονιόρδου και το Εθνικό Θέατρο. Η επαφή του με το χώρο του θεάτρου έγινε πολύ πιο συστηματική μετά το 2000 με πολυάριθμες παραστάσεις του ελληνικού και διεθνούς δραματολογίου («Ηλέκτρα», «Αντιγόνη», «Πέρσες», «Μήδεια», «Φόνισσα», «Τρισεύγενη», «Κύκλος με την κιμωλία» κ.ά.), ενώ συχνές ήταν οι παρουσίες του στο Φεστιβάλ Επιδαύρου και Αθηνών. Από την πλούσια αυτή θεατρική σοδειά θα σταθούμε σε κάποιες ξεχωριστές του στιγμές που πέρασαν και στη δισκογραφία. Πρώτα με τη μουσική του για τον «Κύκλο με την κιμωλία» του Μπρεχτ και αμέσως μετά με τη μουσική του για το αρχαίο θέατρο. 

Το εμβληματικό αριστούργημα του Bertolt Brecht (1898-1956) «Ο κύκλος με την κιμωλία» (πλήρης τίτλος: «Ο Καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία»), γραμμένο το 1944, είναι ένα έργο που γνώρισε πολλαπλές σκηνικές παρουσιάσεις στη χώρα μας, ενώ η δισκογραφία φιλοξενεί ήδη λαμπρές μουσικές σελίδες με τις υπογραφές ενός Μάνου Χατζιδάκι (1956/7) κι ενός Νίκου Μαμαγκάκη (1977). Μάλιστα η πρώτη ελληνική του μετάφραση έγινε από τον Οδυσσέα Ελύτη, στην οποία άλλωστε βασίστηκε και η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για το Θέατρο Τέχνης. Στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου που παρουσιάστηκε κατά τη σεζόν 2005-2006 τη μετάφραση έκανε ο Πέτρος Μάρκαρης και τη σκηνοθεσία ο Κώστας Τσιάνος. Πρωταγωνίστρια της παράστασης ήταν η Λυδία Κονιόρδου πλαισιωμένη από αξιόλογους ηθοποιούς, όπως ο Νίκος Μπουσδούκος, ο Γιάννης Δεγαΐτης, ο Σωτήρης Τζεβελέκος, η Νικολέττα Βλαβιανού, ο Δημήτρης Πετρόπουλος και πολλοί άλλοι.

Ο Τάκης Φαραζής έγραψε τη μουσική για τη συγκεκριμένη παράσταση προσπαθώντας να αποδώσει το πνεύμα της σκηνοθετικής οπτικής στο έργο που μοιάζει λίγο σαν ένα συμβολικό παραμυθόδραμα. Το πλούσιο μουσικό υλικό της παράστασης περιλαμβάνει χορωδιακά, σολιστικά, αφηγηματικά και ορχηστρικά μέρη. Η Λυδία Κονιόρδου είναι η βασική ερμηνεύτρια των σόλο τραγουδιών, ενώ κορυφαίοι του χορού είναι ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος και η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά. Αφηγητές είναι οι ηθοποιοί Δημήτρης Πετρόπουλος, Αλεξάνδρα Παντελάκη, Γιάννης Στόλλας και Σοφία Καλμκερίδου. Ο ίδιος ο συνθέτης εκτελεί τα περισσότερα όργανα της ορχήστρας (ακορντεόν, άρπα, μαντολίνο, λαούτο, φλογέρα, φυσαρμόνικα, μπαλαλάικα, κρουστά), ενώ συμμετέχουν ο Σωκράτης Σινόπουλος (ταμπουρά, κεμανέ), ο Διονύσης Βαρβιτσιώτης (βιολί) και ο Παντελής Πασχαλίδης (τρομπέτα).