Τζένη Βάνου: Τα πρώτα μου τραγούδια (1959-1964)

Η μεγάλη Ελληνίδα ερμηνεύτρια Τζένη Βάνου (1939-2014), κατά κόσμον Ευγενία Βραχνού, έφυγε από τη ζωή πριν από 12 χρόνια, στις 5 Φεβρουαρίου 2014, ενώ σαν σήμερα ήρθε στη ζωή γεννημένη στην Αθήνα στις 10 Φεβρουαρίου 1939 (κατ' άλλους το 1936). Πολύ μικρή βρέθηκε να τραγουδά δίπλα στον Νίκο Γούναρη, όπου τη γνώρισε ο Μίμης Πλέσσας, ο πρώτος και μεγαλύτερος μέντορας της καριέρας της, ο άνθρωπος που την έβαλε στη δισκογραφία το 1959 με το τραγούδι «Αστέρι αστεράκι» και της χάρισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1964 με το τραγούδι «Τώρα». 

Η πρώτη φάση της καριέρας της (1959-1965), αρχικά στην Columbia και στη συνέχεια στη Philips, ήταν και η σημαντικότερη, γιατί τότε καθιερώθηκε ως όνομα πρώτης γραμμής στο ελληνικό πεντάγραμμο μέσα από δεκάδες όμορφα τραγούδια που της έγραψαν οι πιο διαπρεπείς συνθέτες του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, όπως ο Κώστας Γιαννίδης, ο Γιώργος Μουζάκης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Κώστας Καπνίσης, ο Κώστας Κλάββας, ο Νίκι Γιάκοβλεφ, ο Γεράσιμος Λαβράνος, αλλά και ο Μίκης Θεοδωράκης με τον Μάνο Χατζιδάκι. Στη συνέχεια η καριέρα της φάνηκε να περιέρχεται σε στασιμότητα κι έτσι αποφάσισε να φύγει στην Αμερική, όπου παρέμεινε για μερικά χρόνια, χωρίς σπουδαία αποτελέσματα. 

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα με το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας αποφάσισε να κάνει τη μεγάλη στροφή στην καριέρα της προσχωρώντας στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού που την ξανάφερε δυναμικά στο προσκήνιο και της χάρισε μεγάλες επιτυχίες και μια διαρκή παρουσία στο δισκογραφικό πεδίο που κράτησε ως τα τέλη της δεκαετίας του '90. Στο διάστημα αυτό είχε δίπλα της και πάλι σημαντικούς δημιουργούς, σταθερά τον Μίμη Πλέσσα, αλλά κι άλλους συνθέτες, όπως ο Γιώργος Κατσαρός, ο Τόλης Βοσκόπουλος, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Τάκης Μουσαφίρης, ο Αλέκος Χρυσοβέργης, ο Γιώργος Κριμιζάκης και ο Αλέξης Παπαδημητρίου. Μετά το 2000 εγκατέλειψε τη δισκογραφία και περιορίστηκε σε σποραδικές ζωντανές εμφανίσεις σε επιλεγμένα μαγαζιά.

Το άλμπουμ «Τα πρώτα μου τραγούδια» (1959-1964) κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ Columbia το 1984 κι αποτελεί μια αντιπροσωπευτική ανθολόγηση των πρώτων ηχογραφήσεων της Τζένης Βάνου για λογαριασμό της συγκεκριμένης εταιρείας. Πρόκειται για μια συλλογή 16 τραγουδιών που καλύπτουν ουσιαστικά την τριετία 1959-1961 μαζί με ένα μεταγενέστερο τραγούδι του 1964. Παλιότερα όλων (ηχογραφήσεις του 1959) είναι τα τραγούδια «Της αυλής σου το φεγγάρι» των Μίμη Πλέσσα και Κώστα Πρετεντέρη και το κινηματογραφικό «Γκρίζο γατί» του Μάνου Χατζιδάκι και του Αλέκου Σακελλάριου (γνωστό βέβαια κυρίως με τη φωνή της Αλίκης Βουγιουκλάκη), ενώ νεότερο (ηχογράφηση του 1964) είναι το τραγούδι «Η σκλάβα» των Γιώργου Μουζάκη και Γιώργου Γιαννακόπουλου. Η συλλογή πάντως περιλαμβάνει πολλά ακόμη όμορφα τραγούδια, από τα οποία ξεχωρίσουν κυρίως τα εξής: «Αν σ' αρνηθώ», «Πέρασε ήλιε». «Από σένα αρχίζουν όλα», «Η αγάπη μας» (όλα του Μίμη Πλέσσα) και το υπέροχο «Ξύπνα αγάπη μου» του Κώστα Γιαννίδη σε δεύτερη εκτέλεση, το τραγούδι που έκανε διάσημη τη Νάνα Μούσχουρη με το πρώτο βραβείο που απέσπασε στο Φεστιβάλ Μεσογειακού Τραγουδιού της Βαρκελώνης το 1960.

Αξιοσημείωτο είναι ότι κάποια τραγούδια, παρά το «ελαφρό» τους ύφος, έχουν στην ορχήστρα τους και μπουζούκι - σε μια εποχή που στο ΕΙΡ (Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας) δεν επιτρεπόταν να ακούγονται τραγούδια με μπουζούκι - και μάλιστα με κορυφαίους σολίστες της εποχής, όπως ο Κώστας Παπαδόπουλος, ο Λάκης Καρνέζης, ο Χάρης Λεμονόπουλος και ο Στέλιος Μακρυδάκης. Στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχουν οι ορχήστρες διαφόρων συνθετών, όπως του Μίμη Πλέσσα, του Γιώργου Μουζάκη, του Κώστα Καπνίση και του Γιώργου Κατσαρού, ενώ στα φωνητικά κάποιων τραγουδιών συμμετέχουν ο Δημήτρης Μπαξεβανάκης, ο Γιάννης Μάνος και το Τρίο Μπελκάντο.

Δήμητρα Γαλάνη: Το σ' αγαπώ μπορεί (2004)

Ιδού ένα ενδιαφέρον άλμπουμ που αξίζει να ανακαλύψουμε ή έστω να ξαναθυμηθούμε. Ένας από τους λόγους είναι ότι εδώ η στιχουργός Μαριανίνα Κριεζή  καταθέτει το κύκνειο στιχουργικό της άσμα, αφού στη συνέχεια θα εγκαταλείψει το συγκεκριμένο πεδίο. 

Αναφέρομαι βέβαια στο άλμπουμ «Το σ' αγαπώ μπορεί». Μια δουλειά εξ ολοκλήρου γυναικεία. Μουσική, στίχοι, ερμηνεία, όλα από γυναίκες που δείχνουν ένα αρμονικό συνταίριασμα, όπως αποδεικνύει το άκρως ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Μουσική και ερμηνεία: Δήμητρα Γαλάνη. Στίχοι: Μαριανίνα Κριεζή, Μυρτώ Κοντοβά και Στεφανία Χαρσούλα. Η τελευταία κάνει εδώ την παρθενική της εμφάνιση με το τρυφερό τραγούδι «Μπορεί» που ξεχωρίζει. Η Μαριανίνα Κριεζή κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά από τα ένδεκα τραγούδια του δίσκου. Το υλικό δουλεύτηκε κατά το διάστημα 2002-2004 με την ενορχηστρωτική επιμέλεια του Σταύρου Αραπίδη και του Γιώργου Ζαχαρίου και τη συμμετοχή του λαϊκού σχήματος Ραστ με τη σύμπραξη του κιθαριστικού ντουέτου Στέλιου Γκόλγκαρη και Βασίλη Μαστοράκη.

Αξίζει να πούμε ότι το ενδιαφέρον της Δήμητρας Γαλάνη για τη σύνθεση είχε δώσει ήδη ένα πολύ πειστικό δείγμα με το αξιόλογο άλμπουμ «Ανάσα η τέχνη της καρδιάς» (1996), ενώ πιο παλιά είχε γράψει και κάποια τραγούδια για τη φωνή της Άλκηστης Πρωτοψάλτη στο άλμπουμ «Δικαίωμα» (1988). Η μακροχρόνια συμπόρευσή της με σπουδαίους συνθέτες φαίνεται πώς της έδωσε το κίνητρο να δοκιμάσει και τις δικές της συνθετικές δυνάμεις με άκρως ενδιαφέροντα αποτελέσματα, ενώ κάποια στιγμή θα γράψει ακόμη και μουσική για τον κινηματογράφο («Θα το μετανιώσεις», 2003).

Στο συγκεκριμένο άλμπουμ η μουσική της Γαλάνη κινείται σε διάφορα μουσικά μονοπάτια, πότε σε καθαρόαιμα λαϊκά, όπως το όμορφο χασάπικο «Μια νύχτα μόνο», πότε σε ευαίσθητες μπαλάντες («Μια ζωή», «Παραιτούμαι», «Δεν είναι εδώ», «Γυαλί ντουνιάς»), πότε σε ποπ ή λάτιν ρυθμούς («Απόψε παίξαμε», «Combo combo»), ένα μπουκέτο όμορφα τραγούδια στο σύνολό τους με πιο γνωστή στιγμή το ομότιτλο «Το σ' αγαπώ μπορεί» που ακούστηκε περισσότερο.

Μιχάλης Καπούλας, Ελένη Δήμου: Η ζωή είναι γυναίκα (1993)

Η σχετικά μικρή δισκογραφία της στιχουργού Μαριανίνας Κριεζή από το 1980 της πρώτης της εμφάνισης ως τις αρχές του νέου αιώνα περιλαμβάνει μόλις πέντε ολοκληρωμένα άλμπουμ, τα εξής: «Εδώ Λιλιπούπολη» (1980), «Σαμποτάζ» (1981), «Τσάι γιασεμιού» (1985), «Χαίρω πολύ» (1990) και «Η ζωή είναι γυναίκα» (1993). Στα τέσσερα πρώτα συνεργάστηκε με τους συνθέτες Λένα Πλάτωνος, Νίκο Κυπουργό, Δημήτρη Μαραγκόπουλο και Λάκη Παπαδόπουλο. 

Θα σταθούμε λοιπόν σήμερα στην τελευταία από αυτές τις ολοκληρωμένες δουλειές που εκδόθηκε από τη CBS/Sony. Το άλμπουμ «Η ζωή είναι γυναίκα» περιλαμβάνει δώδεκα ευαίσθητες μπαλάντες που κινούνται σε ένα ύφος μεταξύ ποπ και «έντεχνης» γραφής. Τη μουσική υπογράφει ο νέος συνθέτης Μιχάλης Καπούλας, ένας ελάχιστα γνωστός, αλλά αξιόλογος μουσικός που γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964 κι έκανε μουσικές σπουδές στην Αθήνα και στην Αμερική, ενώ στη δισκογραφία πρωτοεμφανίστηκε το 1990 με το άλμπουμ «Κανείς δεν είναι κανενός» με αποκλειστική ερμηνεύτρια την Ελένη Δήμου γνωρίζοντας μάλιστα απρόσμενη επιτυχία, αφού ο δίσκος έγινε χρυσός. 

Κι ακριβώς την ίδια ερμηνεύτρια επέλεξε και γι' αυτή τη δουλειά του ο συνθέτης αξιοποιώντας την ευαίσθητη κι εκφραστική της φωνή, για να αποδώσει με το κατάλληλο χρώμα και ύφος τους τρυφερούς στίχους της Μαριανίνας Κριεζή, οι οποίοι μάλιστα παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη θεματική έμφαση στη θέση της γυναίκας μέσα στην καταπιεστική καθημερινότητα της ανθρώπινης συνάφειας. Η ταύτιση της γυναίκας με την ίδια τη ζωή (γένους θηλυκού επίσης) σημειολογικά αποτυπώνεται και από το ειδικό φωτογραφικό υλικό που επιλέχθηκε για τα εξώφυλλα της έκδοσης, την παραγωγή της οποίας έκανε ο Άκης Γκολφίδης, σύζυγος της ερμηνεύτριας. Με την κεκτημένη ταχύτητα της προηγούμενης συνεργασίας του συνθέτη και της ερμηνεύτριας κι αυτός ο δίσκος είχε καλή υποδοχή από το κοινό κι έγινε επίσης χρυσός.

Γιάννης Σπανός, Ελένη Δήμου: Προσωπικά (1988)

Ανατρέχοντας λίγο ακόμη στη δισκογραφία της στιχουργού Μαριανίνας Κριεζή θα πάμε πίσω στη δεκαετία '80, την πιο παραγωγική της καριέρας της, όταν μετά από τρεις ολοκληρωμένες δουλειές («Εδώ Λιλιπούπολη», «Σαμποτάζ», «Τσάι γιασεμιού»), ήρθε η συνάντησή της με τον μεγάλο συνθέτη Γιάννη Σπανό και το αποτέλεσμα ήταν το άλμπουμ «Προσωπικά» που εκδόθηκε το 1988 από την CBS (Sony).

Η πρώτη επισήμανση που πρέπει να γίνει είναι ότι ο δίσκος κατά το ήμισυ έχει στίχους της Μαριανίνας Κριεζή (πέντε τραγούδια), ενώ το άλλο μισό ανήκει στη Λίνα Νικολακοπούλου, η οποία είχε ήδη ενεργητικό της μια πρώτη σύμπραξη με τον Γιάννη Σπανό στο δίσκο «Έξοδος κινδύνου» (1984). Η δεύτερη επισήμανση είναι ότι ο δίσκος αποτελεί ταυτόχρονα και προσωπική δουλειά της ερμηνεύτριας Ελένης Δήμου, η οποία είχε κάνει το δισκογραφικό της ντεμπούτο το 1982 με τα άλμπουμ «Έχω φίλους» και «Μίλα μου απλά», ενώ μερικά χρόνια αργότερα αξιώθηκε και μια δεύτερη ολοκληρωμένη συνεργασία με τον Γιάννη Σπανό («Άκου λοιπόν», 1996).

Ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα τρυφερές στιγμές με τη γνωστή μελωδική δύναμη της μουσικής του εκλεκτού συνθέτη που εδώ βρίσκει την ευκαιρία να γράψει απλές μπαλάντες με μοντέρνα ηχοχρώματα εναρμονισμένα στην αμεσότητα της στιχουργικής των δύο γυναικών στιχουργών και το αποτέλεσμα δικαιώνεται απόλυτα, ενώ το άλμπουμ γνώρισε τεράστια εμπορική απήχηση και τιμήθηκε με τη διάκριση του πλατινένιου δίσκου επιβάλλοντας ταυτόχρονα και την ερμηνεύτρια στις ισχυρές δυνάμεις του ελληνικού πενταγράμμου. Το ομότιτλο τραγούδι και το ρυθμικό «Τραγούδι γενεθλίων» ακούστηκαν περισσότερο, αλλά στο σύνολό του το άλμπουμ ακούγεται ευχάριστα.

Μαριανίνα Κριεζή: Τραγούδια 1980-2004 (συλλογή)

Πριν από τέσσερα χρόνια, στις 6 Φεβρουαρίου 2022, έφυγε από τη ζωή η στιχουργός, μουσική παραγωγός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων Μαριανίνα Κριεζή (1947-2022), η οποία έμεινε στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού ως η στιχουργός της εμβληματικής «Λιλιπούπολης», της ιστορικής εκείνης ραδιοφωνικής σειράς του Τρίτου Προγράμματος επί εποχής Μάνου Χατζιδάκι που μεταδιδόταν επί σειρά ετών (1977-1980), η οποία μάλιστα στην εποχή της είχε ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων από το συστηρητικό κατεστημένο που θεωρούσε ότι η σειρά προωθούσε την ...κομμουνιστική ιδεολογία, γεγονός που αντιμετώπιζε με πλήρη απάθεια ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις αποκρούοντας κάθε κυβερνητική απόπειρα για επιβολή λογοκρισίας στα κείμενα!

Η Μαριανίνα Κριεζή γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά η καταγωγή της ήταν από την Ύδρα και οι οικογενειακοί της δεσμοί ανέτρεχαν μέχρι τους επώνυμους αγωνιστές του '21 που ανέδειξε το νησί. Ασχολήθηκε συστηματικά με την παιδική λογοτεχνία, ενώ έγραφε και κείμενα για διάφορες επιθεωρήσεις της εποχής. Η πιο γόνιμη περίοδος της στιχουργικής της παραγωγής ήταν οι δεκαετίες του '80 και '90, ενώ στη συνέχεια αποσύρθηκε σταδιακά από το πεδίο αυτό. Η στιχουργική της χαρακτηρίζεται από μιαν ανάλαφρα μελαγχολική οπτική των ανθρώπινων σχέσεων με πολλά χρώματα και διάχυτα συναισθήματα μορφοποιημένα σε τρυφερές απεικονίσεις της καθημερινότητας που αποδίδονται ανάγλυφα με πολύ εύστοχα λεκτικά σχήματα. Στίχους της βρίσκουμε σε καμιά δεκαριά δίσκους μεγάλης διάρκειας από τις συνεργασίες της με τους συνθέτες Νίκο Κυπουργό, Λένα Πλάτωνος, Δημήτρη Μαραγκόπουλο, Λάκη Παπαδόπουλο, Γιάννη Σπανό, Τάκη Μουσαφίρη, Μιχάλη Καπούλα, Διονύση Τσακνή και Δήμητρα Γαλάνη. Από αυτούς μόλις πέντε συγκροτούν ολοκληρωμένες δουλειές, δηλαδή: «Εδώ Λιλιπούπολη» (1980), «Σαμποτάζ» (1981), «Τσάι γιασεμιού» (1985), «Χαίρω πολύ» (1990) και «Η ζωή είναι γυναίκα» (1993). Η μεγαλύτερη ποσοτικά, αλλά και η πιο επιτυχημένη εμπορικά συνεργασία της ήταν αυτή με τον τραγουδοποιό Λάκη Παπαδόπουλο, ιδιαίτερα στην κοινή συνεργασία τους με την Αρλέτα που απέφερε τα πολυτραγουδισμένα «Σερενάτα» και «Τσάι γιασεμιού».

Στο μικρό πορτρέτο της στιχουργού που σας παρουσιάζω έχω επιλέξει χαρακτηριστικές στιγμές από τα όμορφα τραγούδια που μας έχει δώσει η στιχουργός κατά το διάστημα 1980-2004, ξεκινώντας από τα τραγούδια της «Λιλιπούπολης» και φτάνοντας ως το άλμπουμ «Το σ' αγαπώ μπορεί» της Δήμητρας Γαλάνη. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι: Σαβίνα Γιαννάτου, Σπύρος Σακκάς, Αντώνης Κοντογεωργίου, Λένα Πλάτωνος, Αρλέτα, Ελένη Δήμου, Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Στράτος Διονυσίου, Διονύσης Τσακνής και Δήμητρα Γαλάνη. Η πιο ιδιαίτερη στιγμή της συλλογής είναι το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι «Ένα λεπτό περιπτερά» του Τάκη Μουσαφίρη με τη φωνή του Στράτου Διονυσίου που έγινε μεγάλο σουξέ, αλλά σίγουρα αποτελεί μια εξαίρεση στο οικείο ύφος των τραγουδιών της Κριεζή. 

Βασίλης Σκουλάς: Στο ξέσπασμα του φεγγαριού (2009)

Κλείνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στο σπουδαίο Κρητικό λυράρη και τραγουδιστή Βασίλη Σκουλά με ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ που κυκλοφόρησε από τη Legend το 2009 και περιλαμβάνει 29 «ζωντανές» ηχογραφήσεις του καλλιτέχνη, οι οποίες κατά κάποιο τρόπο στοιχειοθετούν κι ένα είδος προσωπικού μουσικού πορτρέτου με τραγούδια που ανατρέχουν στο σύνολο της πολύχρονης διαδρομής του στο παραδοσιακό τραγούδι έχοντας μάλιστα μαζί του και εκλεκτούς φίλους που βρέθηκαν κατά καιρούς στο διάβα του. Το άλμπουμ επιγράφεται «Στο ξέσπασμα του φεγγαριού» και είναι ηχογραφημένο στο στούντιο με τη ζωντανή παρουσία κοινού αποτελούμενου από φίλους και γνωστούς. Γιαυτό και ο τίτλος συνοδεύεται από την επισήμανση: «Αναδρομή παρέα με τους φίλους μου». Ο ίδιος σημειώνει γι' αυτή τη δουλειά: «Τα περισσότερα από αυτά τα τραγούδια είχαν το ιερό χάρισμα ν' αγαπηθούν από νωρίς και να γίνουν ρίζες της ανάμνησης και της συγκίνησης ανθρώπων που χρόνια τώρα συντροφεύουν το μουσικό μου ταξίδι...».

Το υλικό του δίσκου διατρέχει την κρητική παράδοση και συνδυάζεται αρμονικά με ποικίλες «έντεχνες» συνθέσεις διαφόρων δημιουργών, όπως οι: Μιχάλης Νικολούδης, Πάνος Κωνσταντακόπουλος, Βαγγέλης Βέττας, Γιάννης Νικολάου, Μάριος Τόκας, Χρήστος Λεοντής, Κώστας Λειβαδάς, αλλά και Κρητικοί δημιουργοί, όπως οι: Κώστας Μουντάκης, Κώστας Βερνιδάκης, Βαγγέλης Μαρκογιαννάκης, Γιάννης Κουτσουρέλης, Πάρις Περυσινάκις και φυσικά ο ίδιος ο Βασίλης Σκουλάς. Τη μουσική επιμέλεια και την ενορχήστρωση υπογράφει ο Πάρις Περυσινάκις. Από το υλικό αυτό δε θα μπορούσε φυσικά να λείπει το εμβληματικότερο μουσικό και ποιητικό δημιούργημα της Κρήτης, ο «Ερωτόκριτος», από τον οποίο ακούγεται ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα με τη συμμετοχή του Μίλτου Πασχαλίδη. Συμμετέχουν επίσης οι ερμηνευτές Παντελής Θαλασσινός, Γεράσιμος Ανδρεάτος και Γιώτα Νέγκα.

Αξίζει, τέλος, να επισημάνουμε ότι λίγο μετά την έκδοση του δίσκου παίχτηκε στις κινηματογραφικές αίθουσες και η ομώνυμη δραματική ταινία του Στράτου Μακρίδη, όπου συμμετείχαν μεταξύ άλλων και οι ηθοποιοί: Γιάννης Βόγλης, Μπέτυ Λιβανού, Νίκος Βερλέκης και Τάνια Τρύπη. Η ταινία ήταν πλημμυρισμένη με τα τραγούδια του δίσκου και με τις φωνές του Βασίλη Σκουλά και της Γιώτας Νέγκα.

Βασίλης Σκουλάς: Δροσοσταλίδες (1990)

Από το ξεκίνημα της δεκαετίας του '70 ο σπουδαίος Κρητικός λυράρης και ερμηνευτής Βασίλης Σκουλάς μπήκε δυναμικά στο χώρο της δισκογραφίας παρουσιάζοντας πλέον με εντατικούς ρυθμούς προσωπικές δουλειές σε δίσκους 33 στροφών αρχίζοντας το 1972 με το άλμπουμ «Μαντινάδες» και πάντα με υλικό αντλημένο από την πλούσια μουσική παράδοση του τόπου του. Στις αρχές της δεκαετίας του '90, αφού ήδη μεσολάβησαν κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες συνεργασίες του με τον Γιάννη Μαρκόπουλο («Ρίζες», 1980, «Σειρήνες», 1983, «Του σίδερου και του νερού», 1984), διευρύνει τον κύκλο συνεργασιών του και με άλλους «έντεχνους» δημιουργούς, πρώτα με τον Χριστόδουλο Χάλαρη με το διπλό άλμπουμ «Κρητών έπος» (1991) κι αμέσως μετά με τη συμμετοχή του στον κύκλο μελοποιημένης ποίησης του Νικηφόρου Βρεττάκου «Πικραμένος αναχωρητής» (1992) σε μουσική του Παναγιώτη Κωνσταντακόπουλου.

Ωστόσο η έναρξη εκείνης της δεκαετίας σημαδεύτηκε με την παρουσίαση άλλης μιας πολύ ξεχωριστής προσωπικής δουλειάς του Βασίλη Σκουλά πάνω στο οικείο γι' αυτόν πεδίο του κρητικού τραγουδιού. Το 1990 λοιπόν εκδόθηκε από την τοπική δισκογραφική εταιρεία Κνωσσός (με έδρα το Ηράκλειο) το άλμπουμ «Δροσοσταλίδες» με τη διευκρινιστική επισήμανση: «Δέκα τραγούδια με μαντολίνο». Όπως φανερώνουν οι τίτλοι, πρόκειται για έναν κύκλο δέκα τραγουδιών που αποδίδονται με συνοδεία μαντολίνου, από τα οποία ένα, το τελευταίο, είναι οργανικό. Τα οκτώ από τα φωνητικά μέρη του άλμπουμ εμφανίζονται ως συνθέσεις του ίδιου του Σκουλά βασισμένες σε στίχους των Γιώργου Σαριδάκη, Λευτέρη Καλομοίρη, Γιώργου Γεργιανάκη, Αρ. Χαιρέτη (Γιαλάφτη) και Γιώργου Φαραγγίτη. Τα υπόλοιπα δύο («Κοντυλιές» και οργανικό φινάλε) επισημαίνονται ως παραδοσιακά θέματα.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του δίσκου είναι ότι όλα τα μέρη αποδίδονται με συνοδεία μαντολίνου, το οποίο παίζει ο ίδιος ο Βασίλης Σκουλάς αφήνοντας για λίγο στην άκρη τη λύρα του. Το αποτέλεσμα ηχεί πανέμορφο, καθώς αναδίδει έντονα τα χρώματα και τα αρώματα της ζωντανής κρητικής παράδοσης συνταιριασμένα αρμονικά με τις υπέροχες ερμηνείες του καλλιτέχνη. Είναι ένας ήχος που την ίδια πάνω κάτω εποχή είχε αρχίσει να σμιλεύει κι ο νεότερος συντοπίτης του Λουδοβίκος των Ανωγείων, ο οποίος έχτισε με ζήλο όλο το έργο του πάνω στα ηχοχρώματα του μαντολίνου. Συμπληρωματικά απλώς να αναφέρω ότι μαζί με τον Βασίλη Σκουλά συμπράττουν και οι μουσικοί Νίκος Καραβυράκης (μαντόλα), Γιάννης Λογοθέτης (κιθάρα) και Στέλιος Ζαχαρίου (τουμπερλέκι).

Μάριος Τόκας, Βασίλης Σκουλάς: Άσπρο μαντήλι ανέμιζε (2007)

Περνάμε σήμερα στον σπουδαίο Κρητικό λυράρη και ερμηνευτή Βασίλη Σκουλά με αφορμή την 80η επέτειο των γενεθλίων του, καθώς γεννήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 1946 στα τιμημένα χώματα των Ανωγείων, του τόπου που γέννησε τους μεγαλύτερους βάρδους της Κρητικής γης, όπως οι Ξυλούρηδες. 

Ο Σκουλάς πρωτοβγήκε στο τραγούδι μόλις στα δώδεκα χρόνια του, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '60 ξεκίνησε και τη δισκογραφική του περιπέτεια κι έκτοτε παραμένει ενεργός μέχρι σήμερα επί έξι ήδη δεκαετίες ηχογραφώντας αμέτρητους δίσκους με παραδοσιακό υλικό του τόπου του, αλλά και με συχνά «παραστρατήματα» στα έντεχνα μονοπάτια μέσα από πάμπολλες συνεργασίες που ανέπτυξε κατά καιρούς με συνθέτες, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χριστόδουλος Χάλαρης, ο Μιχάλης Τερζής, ο Μιχάλης Νικολούδης, ο Μάριος Τόκας και άλλοι.

Θα σταθούμε λοιπόν σήμερα σε μια τέτοια δισκογραφική συνεργασία του Βασίλη Σκουλά και συγκεκριμένα στο δίσκο «Άσπρο μαντήλι ανέμιζε» που κυκλοφόρησε το 2007 από τη Legend. Είναι μια σημαδιακή δουλειά αυτή, αφού πρόκειται και το στερνό μουσικό αποχαιρέτισμα που μας έγνεψε ο ευαίσθητος Κύπριος συνθέτης Μάριος Τόκας λίγους μόλις μήνες πριν φύγει για πάντα από κοντά μας. Ένας κύκλος με δέκα τρυφερά και μελωδικά τραγούδια βουτηγμένα στα χρώματα και τα αρώματα της παράδοσης με στίχους του Κώστα Φασουλά είναι το υλικό του δίσκου που ανέδειξε το ομότιτλο τραγούδι ως μεγάλη και πολυτραγουδισμένη επιτυχία, το οποίο μάλιστα πρωτοακούστηκε στην τηλεοπτική εκπομπή Στην υγειά μας του Σπύρου Παπαδόπουλου που ήταν αφιερωμένη στον συνθέτη. 

Οι ερμηνείες του Βασίλη Σκουλά έχουν αυτή τη χαρακτηριστική κρητική καθαρότητα και λεβεντιά που σε καθηλώνουν, έστω κι αν σε κάνουν κάποιες στιγμές να μένεις με την αίσθηση ενός ανικανοποίητου, όχι βέβαια από την ποιότητα της ερμηνείας, αλλά μάλλον από την ποιότητα του μουσικού υλικού που δεν είναι πάντα εφάμιλλο των υψηλών ερμηνευτικών προδιαγραφών.

Μαζί με τον Βασίλη Σκουλά συμμετέχουν συνοδευτικά ο Παντελής Θαλασσινός και η Μαρία Αλεξίου. Η ενορχήστρωση και η επιμέλεια της παραγωγής φέρει την υπογραφή του επίσης Κρητικού λυράρη και συνθέτη Πάρι Περυσινάκη, ενώ το εικαστικό μέρος ανήκει στον ζωγράφο Φοίβο Μυριάνθους.

Γιώργος Ζαμπέτας: Χίλια περιστέρια (1991)

Μετά την κυκλοφορία του δίσκου «Το διάταγμα ...και άλλα» (1980) και στη διάρκεια ολόκληρης της δεκαετίας του ΄80 που ακολούθησε ο Γιώργος Ζαμπέτας έμοιαζε πλέον να έχει περάσει στο περιθώριο της επίσημης δισκογραφίας, αν και το 1982 επανέρχεται προσωρινά με το ξεχασμένο άλμπουμ «Χαλάλι σου» που εκδόθηκε από τη General με την φωνή της Γωγώς Θεοδώρου, ενώ την ίδια εποχή μοιράζει και κάποια σκόρπια τραγούδια σε διάφορους καλλιτέχνες, όπως η Δούκισσα και άλλοι. Παρόλα αυτά με το ξεκίνημα της επόμενης και τελευταίας δεκαετίας της ζωής του θα δώσει και πάλι ένα δυναμικό παρών που έμελλε να αποτελέσει το κύκνειο άσμα του στη δισκογραφία. 

Το 1991 λοιπόν από τη Philips κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Χίλια περιστέρια» με καινούργιο υλικό και με ναυαρχίδα το ομότιτλο τραγούδι που γνώρισε μεγάλη επιτυχία επανασυστήνοντας τον μεγάλο δημιουργό στη νεότερη γενιά μουσικόφιλων. Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα λαϊκά τραγούδια σε ένα ύφος που δε φανερώνει καμία παρέκκλιση από το σταθερό λαϊκό δρόμο του δημιουργού. Καλοστημένες και ρωμαλαίες μελωδίες πάνω στους κλασικούς λαϊκούς δρόμους και πάντα μ' εκείνο τον ευδιάκριτο ήχο του μπουζουκιού του. Αυτή τη φορά βέβαια στο στιχουργικό μέρος έχουμε φρέσκο αίμα. Κύρια στιχουργός η Ευγενία Δρούζα που υπογράφει οκτώ τραγούδια, ενώ δύο τραγούδια ανήκουν στη συγγραφέα Ιωάννα Κλειάσιου, η οποία έγραψε και το ομότιτλο τραγούδι και η οποία μάλιστα μας έδωσε λίγα χρόνια αργότερα και την επίσημη βιογραφία του συνθέτη με τίτλο «Και βρόχα έπιπτε ...στρέιτ θρου» (Ντέφι, 1997). Από ένα τραγούδι επίσης έγραψαν η Τασία Δούμα και ο Βασίλης Λεμπέσης. Ο συνθέτης ερμηνεύει πέντε τραγούδια, ενώ συμμετέχει και ο γιος του Μιχάλης Ζαμπέτας με άλλα δύο. Επίσης η Ελένη Καρουσάκη (κόρη του παλιού λαϊκού τραγουδιστή Κώστα Καρουσάκη) και ο Τάσος Γετίμης ερμηνεύουν από δύο τραγούδια και η Δούκισσα άλλο ένα. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Τάσος Γετίμης, η Λία Βίσση, ο Στέλιος Γουλιέλμος και η Ράνια Διζικιρίκη.

Διευκρινίζω ότι στην ψηφική έκδοση του δίσκου έχουν προστεθεί άλλα δύο τραγούδια σε δεύτερη εκτέλεση με τις φωνές της Ελένης Καρουσάκη και του Μιχάλη Ζαμπέτα. Πρόκειται για τα παλιότερα τραγούδια: «Λίγη αγάπη» (1970) σε στίχους του Γιάννη Παπανικολόπουλου και «Ο άντρας θέλει προσοχή» (1969) σε στίχους του Διονύση Τζεφρώνη. Για το τελευταίο υπάρχει μια μικρή σύγχυση, αφού στο δίσκο οι στίχοι αποδίδονται στον Ανδρέα Αθανασίου (πιθανό ψευδώνυμο), ενώ στο βιβλίο της Ιωάννας Κλειάσιου αποδίδονται στον Τζεφρώνη, καθώς μάλιστα το παλιό 45άρι είχε στην άλλη πλευρά το τραγούδι «Βαρυχειμωνιές» με στίχους του Τζεφρώνη.