Γιάννης Παπαϊωάννου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1976)

Το καινούργιο μας αφιέρωμα παίρνει αφορμή από μια δυσάρεστη επέτειο. Σαν σήμερα, στις 3 Αυγούστου 1972, νωρίς τα χαράματα στο Πέραμα έχασε τη ζωή του από τροχαίο δυστύχημα ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους του κλασικού ρεμπέτικου της προπολεμικής και πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, ο Γιάννης Παπαϊωάννου (1913-1972), επιστρέφοντας στο σπίτι του από το νυχτερινό μαγαζί στις Τζιτζιφιές, όπου εργαζόταν. Ήταν μόλις 59 χρονών.

Ο Γιάννης Παπαϊωάννου ήταν Μικρασιάτης (γεννήθηκε στην Κίο, στην περιοχή της Προποντίδας), αλλά μικρός ακόμη βρέθηκε στην Αθήνα μετά την Καταστροφή του 1922, όπου αναγκάστηκε από παιδί να μπει στη βιοπάλη. Η πρώτη του δουλειά ήταν ψαράς, αλλά στη συνέχεια καταπιάστηκε και με πολλά άλλα επαγγέλματα, όπως χαμάλης στο λιμάνι του Πειραιά, μαραγκός και οικοδόμος, ενώ - σύμφωνα με προσωπική του μαρτυρία - ήταν και πολύ καλός τερματοφύλακας! Παράλληλα έπαιζε μαντολίνο, ενώ κρυφά από την αυστηρή μητέρα του άρχισε να μαθαίνει μπουζούκι, ώσπου το 1933 σκάρωσε το πρώτο του τραγουδάκι, την περίφημη «Φαληριώτισσα», η οποία λίγα χρόνια αργότερα (μάλλον το 1937) δισκογραφήθηκε κιόλας και η μεγάλη επιτυχία που γνώρισε τον έστρεψε οριστικά στο τραγούδι, το οποίο πλούτισε με σπουδαία λαϊκά τραγούδια που γνώρισαν πανελλήνια απήχηση. Ιδού μερικά: «Φαληριώτισσα», «Μοδιστρούλα», «Πριν το χάραμα», «Απ' της Ζέας το λιμάνι», «Σβήσε το φως να κοιμηθούμε», «Άνοιξε, άνοιξε γιατί δεν αντέχω», «Ανδρέας Ζέππος», «Μες στην Πόλης τα στενά», «Βαδίζω και παραμιλώ» και πολλά άλλα. Ήδη πριν από τον πόλεμο είχε ενταχθεί για ένα διάστημα στην περίφημη «ρεμπέτικη τετράδα» του Μάρκου Βαμβακάρη και του Στράτου Παγιουμτζή, ενώ μεταπολεμικά (στις αρχές του '50) έγινε ο πρώτος λαϊκός καλλιτέχνης που πέρασε τον Ατλαντικό κι έκανε εμφανίσεις στον απόδημο ελληνισμού της Αμερικής. Από τα μέσα της δεκαετίας του '50 γνωρίστηκε με τον Βασίλη Τσιτσάνη κι άρχισε έτσι μια μακροχρόνια φιλία και συνεργασία που κράτησε ως τον αδόκητο θάνατό του.

Από την εξαιρετική δισκογραφική σειρά «Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου» που εκδόθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '70 από τη Minos (Margo) με την εγγυημένη επιμέλεια του Κώστα Χατζηδουλή ο υπ' αριθμόν 4 δίσκος ήταν αφιερωμένος στον Γιάννη Παπαϊωάννου με 14 αυθεντικές ηχογραφήσεις γραμμοφώνου της περιόδου 1935-1950. Ανάμεσά τους και μερικά από τα ωραιότερα τραγούδια του, όπως: «Φαληριώτισσα», «Μοδιστρούλα» και «Όταν δω τα δυο σου μάτια». Βασικός ερμηνευτής είναι ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ μαζί του ακούγονται και άλλοι σπουδαίοι βάρδοι του αυθεντικού ρεμπέτικου, όπως ο Στράτος Παγιουμτζής, ο Οδυσσέας Μοσχονάς, η Σωτηρία Μπέλλου, ο Σπύρος Ευσταθίου και ο Ηλίας Ποτοσίδης. Στη συλλογή περιλαμβάνονται και δυο οργανικά θέματα και μάλιστα με τον ίδιο τίτλο, αλλά με διαφορετικό σκοπό («Σέρβικο σμυρνέικο»).

Δήμος Μούτσης: Πέντε δίσκοι 45 στροφών (1967-1972)

Πριν από 88 χρόνια ακριβώς, στις 2 Αυγούστου 1938, γεννήθηκε στον Πειραιά ο εκλεκτός συνθέτης Δήμος Μούτσης (1938-2024), ένας από τους κορυφαίους τραγουδοποιούς που έβγαλε το ελληνικό πεντάγραμμο, δημιουργός εξαίρετων τραγουδιών που αγαπήθηκαν πολύ κι έχουν γίνει πλέον κλασικά γνωρίζοντας μάλιστα πολλαπλές επανεκτελέσεις στη δισκογραφία, αλλά και στα ζωντανά προγράμματα.

Η καριέρα του Δήμου Μούτση διακρίνεται σε δύο μεγάλες φάσεις που θα μπορούσαμε να τις θεωρήσουμε ετερόκλητες, αν δεν υπήρχε ο συνεκτικός δεσμός της μελωδικής τους βάσης και του χαρακτηριστικού ύφους του συνθέτη που τελικά καταφέρνει να τις ενοποιεί μια χαρά. Η «λαϊκή» περίοδός του ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του '60, ουσιαστικά το 1967, όταν εντάχθηκε στο δυναμικό της Columbia και γνωρίστηκε με τον Νίκο Γκάτσο, με τον οποίο θα γράψει δεκάδες υπέροχα λαϊκά τραγούδια, ως τα τέλη της επόμενης δεκαετίας που οριοθετείται με το άλμπουμ «Δρομολόγιο», όπου ξανασυντάται μετά από ένα διάλειμμα με τον Νίκο Γκάτσο. Η δεύτερη φάση διαπλέκεται αρχικά με την πρώτη, αφού τοποθετείται στα μέσα της δεκαετίας του '70 με τον σημαντικό κύκλο μελοποιημένης ποίησης «Τετραλογία», αλλά παγιώνεται μετά το 1981 με τον οριακό δίσκο «Φράγμα» και ολοκληρώνεται το 1994 με το άλμπουμ «Για πούλημα λοιπόν» που αποτέλεσε το κύκνειο δισκογραφικό του άσμα, αφού στα 30 χρόνια που έζησε ακόμη δεν ξαναμπήκε στο στούντιο για καινούργια τραγούδια! 

Η πρώτη πενταετία της «λαϊκής» φάσης του Δήμου Μούτση κυριαρχείται από ηχογραφήσεις για δίσκους 45 στροφών που τότε ακόμη αποτελούσαν τον κυριότερο φορέα ήχου για το ευρύ κοινό. Από την πενταετία λοιπόν 1967-1972 έχω επιλέξει πέντε δισκάκια 45 στροφών με δέκα πασίγνωστα τραγούδια του συνθέτη που ερμηνεύουν τρεις από τους αγαπημένους του τραγουδιστές, η Βίκυ Μοσχολιού, ο Σταμάτης Κόκοτας και ο Μανώλης Μητσιάς. Τα τρία πρώτα δισκάκια («Βρέχει ο θεός» / «Πήρες το μεγάλο δρόμο», «Σ' έβλεπα στα μάτια» / «Πού να 'βρω ταχυδρόμο, «Φανή» / «Κράτησα μια σπίθα») κυκλοφόρησαν τη διετία 1967-1968 κι έχουν στίχους του Νίκου Γκάτσου, στο δισκάκι του 1970 («Με το πρώτο λεωφορείο» / «Δρόμο το δρόμο») οι στίχοι μοιράζονται μεταξύ Γιάννη Λογοθέτη και Νίκου Γκάτσου, ενώ το 5ο δισκάκι («Παναγιά μου Γρηγορούσα» / «Το ρούχο σου το θαλασσί») που κυκλοφόρησε το 1972 έχει στίχους του Μάνου Ελευθερίου και είναι και το μοναδικό που φέρει τη σφραγίδα της δισκογραφικής εταιρείας Olympic (Philips), όπου είχε ήδη μεταγραφεί ο συνθέτης από την προηγούμενη χρονιά έχοντας ολοκληρώσει τη συνεργασία του με την Columbia.

Η Γλυκερία τραγουδά Μιχάλη Σουγιούλ (2014)

Το σημερινό μας αφιέρωμα στον εμβληματικό συνθέτη Μιχάλη Σουγιούλ (1906-1958), πραγματικό επώνυμο Σουγιουλτζόγλου, στηρίζεται εν μέρει σε μια μικρή αυθαιρεσία! Αξιοποιώντας μια (μάλλον αδύναμη) εκδοχή που φέρει τον συνθέτη να έχει γεννηθεί την 1η Αυγούστου του 1906, μπορούμε σήμερα να τιμήσουμε τη μνήμη του για τη συμπλήρωση 120 χρόνων από τη γέννησή του. Η αλήθεια βέβαια είναι πως η ασφαλέστερη πληροφορία τοποθετεί τη γέννησή του στο μήνα Νοέμβριο, χωρίς να προσδιορίζεται η ακριβής ημέρα. Και μάλιστα δεν υπάρχει καν ομοφωνία ακόμη και για το έτος της γέννησής του που κυμαίνεται στο διάστημα 1900-1906, αν και μάλλον το 1906 είναι το επικρατέστερο που σημαίνει ότι ο παραγωγικότατος αυτός συνθέτης έφυγε πολύ πρόωρα από τη ζωή, μόλις στα 52 του χρόνια από εγκεφαλικό επεισόδιο, συνέπεια πιθανότατα της γαστριμαργικής του αδυναμίας!

Περιττό μάλλον να ξαναθυμίσω ποιος ακριβώς ήταν ο Μιχάλης Σουγιούλ, ο ανεξάντλητος και πάντα εμπνευσμένος αυτός τραγουδοποιός με μακροχρόνια θητεία στο μουσικό θέατρο κατά τις δεκαετίας του '40 και '50, δημιουργός μερικών διαχρονικών τραγουδιών που δεν έχασαν ποτέ τη λάμψη και τη γοητεία τους. Θυμίζω μερικές κορυφογραμμές: «Το τραμ το τελευταίο», «Άσ' τα τα μαλλάκια σου», «Ζεχρά», «Για μας κελαηδούν τα πουλιά», «Πάμε σαν άλλοτε», «Ας ερχόσουν για λίγο», «Ο μήνας έχει εννιά», «Άσε τον παλιόκοσμο να λέει», «Χαράμι», «Τραμπαρίφας», «Κάτι με τραβάει κοντά σου», «Θα καθόμουνα πλάι σου», «Βρε πώς μπατιρήσαμε», «Άρχισαν τα όργανα», «Αδύνατον να κοιμηθώ» και πολλά άλλα. Θυμίζω μάλιστα ότι ένα από τα δικά του «αρχοντορεμπέτικα», το ζεϊμπέκικο «Θα γυρίσει ο τροχός», επέλεξε ο Μάνος Χατζιδάκις ως εναρκτήριο θέμα στον ορχηστρικό κύκλο «Ο σκληρός Απρίλης του '45» (1974). Στίχους στα τραγούδια αυτά έγραψαν οι Αλέκος Σακελλάριος, Χρήστος και Γιώργος Γιαννακόπουλος, Κώστας Κοφινιώτης, Μίμης Τραϊφόρος, Νίκος Φατσέας, Δημήτρης Γιανουκάκης, Αιμίλιος Σαββίδης και άλλοι.

Στις 8 Ιουνίου 2013 ηχογραφήθηκε ένα ζωντανό πρόγραμμα που παρουσίασε η Γλυκερία στο Μουσικό Προαύλιο του Θεάτρου Badminton αφιερωμένο αποκλειστικά στα τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ. Η ζωντανή αυτή ηχογράφηση με εικοσιπέντε συνολικά τραγούδια του συνθέτη εκδόθηκε το 2014 σε διπλό ψηφιακό δίσκο από την F. Productions με τίτλο «Η Γλυκερία τραγουδά Μιχάλη Σουγιούλ», ενώ παράλληλα διανεμήθηκε και μέσω της εφημερίδας Δημοκρατικός Τύπος με τον πιο εμπορικό τίτλο «Κάνε κουράγιο, Ελλάδα μου». Την παραγωγή του προγράμματος επιμελήθηκε ο Μιχάλης Κουμπιός. Έλαβε μέρος η ορχήστρα Athens Chamber Orchestra υπό την καθοδήγηση του μαέστρου (και κλασικού κιθαριστή) Απόλλωνα Κουσκουμβεκάκη. Μαζί με τη Γλυκερία τραγούδησε και ο Μπάμπης Τσέρτος, ενώ στα φωνητικά συμμετείχαν ο Χάρης Μακρής, ο Κώστας Σέγγης και ο Γιάννης Τσέρτος. Το αποτέλεσμα ηχεί μάλλον κατώτερο των προσδοκιών, ίσως γιατί η εκφραστική λαϊκή φωνή της ερμηνεύτριας δεν είναι κατάλληλη για το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού.

Νίκος Ταβερναράκης: Η αγάπη των ανέμων (2003/2008)

Του χρόνου τα γυρίσματα το θέλησαν να γεννηθούν ταυτόχρονα δυο αξιόλογες μουσικές προσωπικότητες που θήτευσαν ή συνεχίζουν να υπηρετούν στο χώρο του «κρητικού» τραγουδιού ακολουθώντας ωστόσο ο καθένας τους αυτόνομη πορεία. Ο καλός τραγουδοποιός Μίλτος Πασχαλίδης που ξεκίνησε με τα μουσικά σχήματα Χαΐνηδες και Νεάρχου Παράπλους και ο εξαίρετος λαουτίστας και ερμηνευτής Μιχάλης Τζουγανάκης γεννήθηκαν σαν σήμερα στις 31 Ιουλίου 1969 και αποτελούν δύο σοβαρές δυνάμεις του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού που κουβαλάει έντονα τις μνήμες της παράδοσης. Και γιαυτό θεώρησα σκόπιμο να τιμήσω την κοινή γενέθλια ημέρα τους με ένα δίσκο, όπου συνυπάρχουν και οι δύο, αν και κατά καιρούς τους δόθηκαν κι άλλες ευκαιρίες κοινής παρουσίας, ιδιαίτερα στο πεδίο των ζωντανών εμφανίσεων.

Το 2003 (αρχικά σε ανεξάρτητη έκδοση) και τελικά το 2008 από την MBI εκδόθηκε το παρθενικό δισκογραφικό φανέρωμα ενός άλλου ενδιαφέροντος τραγουδοποιού από την Κρήτη. Ο λόγος για τον Νίκο Ταβερναράκη και τον κύκλο τραγουδιών «Η αγάπη των ανέμων» που περιλαμβάνει δέκα καλογραμμένα τραγούδια κρητικής πνοής σε έντεχνη επεξεργασία βασισμένη σε ακουστικά όργανα, όπως η κρητική και πολίτικη λύρα, το μαντολίνο, το βιολί, οι κιθάρες και το καβάλ. Στίχους και μουσική έγραψε ο ίδιος πάνω σε μια καθαρά ερωτική θεματολογία πλημμυρισμένη από νοσταλγικά χρώματα. Το ομολογεί άλλωστε κι ο ίδιος: «Η "Αγάπη των ανέμων" δεν είναι τίπτ' άλλο από ένα ταξίδι στον έρωτα και τις αγωνίες του...». Δεν ακούμε λοιπόν τις γνωστές κρητικές μαντινάδες ή άλλου είδους χορευτικά και πανηγυρικά άσματα, αλλά ευαίσθητες μπαλάντες που γεφυρώνουν τον κόσμο της παράδοσης με τη σημερινή εποχή. 

Την ομοιογένεια του ύφους καταφέρνει να κρατήσει αρραγή η συμμετοχή μιας πλειάδας ερμηνευτών που πετυχαίνουν τελικά να λειτουργήσουν ως ενιαίο σώμα. Τραγουδούν λοιπόν οι: Βασίλης Σκουλάς, Μίλτος Πασχαλίδης, Μιχάλης Τζουγανάκης, Γιώργος Μανωλιούδης, Μαρία Κώτη, Χρυσαυγή Ματσίνη και ...ο Νίκος Ξυλούρης! Όχι, δεν πρόκειται για τον εμβληματικό βάρδο της Κρήτης, αλλά για τον νεότερο συνονόματό του τραγουδιστή που φέρει το προσωνύμιο «Γκρας». Ένα τραγούδι ερμηνεύει επίσης ο ίδιος ο συνθέτης.

Γιάννης Σπανός, Πένυ Ξενάκη: Επιφυλακή (1989)

Φαίνεται πως η αισθαντική μουσική γραφή του Γιάννη Σπανού ταίριαζε καλύτερα σε γυναικείες φωνές και γιαυτό ο συνθέτης μέσα στη δεκαετία του '80 από τις επτά συνολικά προσωπικές δουλειές του εμπιστεύθηκε τις πέντε σε γυναίκες (Τάνια Τσανακλίδου, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Ελένη Δήμου, Πένυ Ξένακη) και μόλις δύο σε άνδρες (Μανώλης Μητσιάς, Γιάννης Πουλόπουλος). 

Με μια τέτοια "γυναικεία" συνεργασία λοιπόν κλείνει τη δεκαετία εκείνη. Πρόκειται για τον κύκλο τραγουδιών «Επιφυλακή» που εκδόθηκε το 1989 από την Polydor, ένα χρόνο μετά το άλμπουμ «Προσωπικά» του συνθέτη με την Ελένη Δήμου.

Δεν κρύβει εκπλήξεις ο δίσκος αυτός που κινείται στη γνωστή ελαφραλαϊκή ερωτική μανιέρα που είχε διαμορφώσει ο συνθέτης.Το κύριο ενδιαφέρον του εστιάζται στην ερμηνεύτρια Πένυ Ξενάκη, της οποίας αυτός είναι ο πρώτος προσωπικός δίσκος μετά από πολύχρονη παρουσία στο ελληνικό πεντάγραμμο, αφού την επίσημη εμφάνισή της είχε κάνει το 1981 συμμετέχοντας (με το τραγούδι «Στάλες βροχής» του Στέφανου Δεκαριάν) στους Πρώτους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας που είχε διοργανώσει ο Μάνος Χατζιδάκις. Το 1984 μάλιστα με το ζωντανό άλμπουμ «Μουσική πρόκληση» (ηχογράφηση στο κέντρο Michel) είχε την πρώτη συνεργασία της με τον Γιάννη Σπανό, ενώ το 1985 ερμήνευσε ένα τραγούδι του Γιώργου Σταυριανού στο άλμπουμ «Δέκα παιδικοί καημοί» και την επόμενη χρονιά έλαβε μέρος στο διπλό άλμπουμ «Μουσική συνάντηση» των Μίμη Πλέσσα και Γιώργου Κατσαρού.

Ο δίσκος «Επιφυλακή» περιλαμβάνει δέκα απλά τραγουδάκια που αποδίδει όμορφα η καλή εμρηνεύτρια. Τα επτά από αυτά έχουν στίχους της Ρόνης Σοφού, ενώ τα υπόλοιπα τρία υπογράφονται από την Ηλία Κατσούλη. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Γιώργος Πεντζίκης.

Γιάννης Σπανός, Γιάννης Πουλόπουλος: Χάρτινες καρδιές (1985)

Το 1985 ο Γιάννης Σπανός παρουσίασε δύο ολοκληρωμένες προσωπικές δουλειές, μία με την Τάνια Τσανακλίδου («Της βροχής και της νύχτας») κι άλλη μία με τον Γιάννη Πουλόπουλο, παλιό του γνώριμο από τη νεοκυματική ακόμη εποχή. 

Ο δεύτερος αυτός δίσκος έχει τίτλο «Χάρτινες καρδιές» κι εκδόθηκε από τη Minos, όπου ηχογραφούσε ήδη επί μια δεκαετία τους δίσκους του ο μεγάλος ερμηνευτής γνωρίζοντας μάλιστα σημαντική εμπορική επιτυχία, αφού σχεδόν όλοι οι δίσκοι στη συγκεκριμένη εταιρεία έγιναν «χρυσοί» έχοντας πλέον ο ίδιος μετατοπίσει πλήρως το ενδιαφέρον του προς το ελαφρολαϊκό τραγούδι που πάντως τον κράτησε στο προσκήνιο ως το τέλος της δεκαετίας του '80, πριν αρχίσει να αραιώνει πολύ τη δισκογραφική του παρουσία.

Κι αυτός ο δίσκος εκτιμήθηκε δεόντως από το κοινό της εποχής, αν και δεν μπορούμε να τον κατατάξουμε στις καλύτερες στιγμές του ερμηνευτή, αλλά και του συνθέτη. Περιλαμβάνει δώδεκα απλά τραγουδάκια ερωτικού περιεχομένου σε στίχους του παλιού στιχουργού Θάνου Σοφού και της κόρης του Ρόνης Σοφού, η οποία ήδη από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας είχε αρχίσει να κάνει αισθητή την παρουσία της στο χώρο. Ο συνθέτης έντυσε τους στίχους τους με απλή, σχεδόν διεκπεραιωτική μουσική, χωρίς πάντως να απουσιάζουν και κάποιες συμπαθητικές στιγμές, όπου η μελωδική φλέβα του και πάλι δίνει το παρών. Τα τραγούδια πάντως «πατάνε» καλά στη φωνή του ερμηνευτή, ο οποίος τα αποδίδει αξιοπρεπώς, αν και το φωνητικό του μέταλλο ήδη είχε αρχίσει να εμφανίζει σημάδια φθοράς.

Γιάννης Σπανός: Έξοδος κινδύνου (1984)

Ανάμεσα στις δυο όμορφες συνεργασίες του Γιάννη Σπανού με την Τάνια Τσανακλίδου μεσολάβησε άλλη μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική δουλειά του με τίτλο «Έξοδος κινδύνου» που εκδόθηκε το 1984 από την PolyGram. Πρόκειται για ένα κύκλο ένδεκα τραγουδιών κι ενός οργανικού φινάλε βασισμένου στη μελωδία του ομότιτλου τραγουδιού. 

Ο δισκος παρουσιάζει οπωσδήποτε ενδιαφέρον από πολλές απόψεις. Πρώτα πρώτα γιατί εδώ πρωτοσυναντιέται ο συνθέτης με την ανερχόμενη τότε σημαντική ερμηνεύτρια Άλκηστη Πρωτοψάλτη που είναι η βασική ερμηνεύτρια του δίσκου με επτά συνολικά τραγούδια, την ίδια χρονιά που ερμήνευσε το σπουδαίο ποιητικό κύκλο «Προσανατολισμοί» του Οδυσσέα Ελύτη σε μουσική του Ηλία Ανδριόπουλου. Μια δεύτερη πρωτιά του δίσκου είναι το δισκογραφικό ντεμπούτο του υπέροχου, αλλά δυστυχώς πολύ πρόωρα χαμένου ερμηνευτή Διονύση Θεοδόση (1958-1993), ο οποίος αποδίδει τέσσερα τραγούδια, ενώ την ίδια χρονιά ερμήνευσε άλλα δύο τραγούδια του Μιχάλη Τερζή στο δίσκο «Όλη τη μουσική μες στην αγάπη βάλε» σε ποίηση Κωστή Παλαμά. Εδώ επίσης έχουμε και μια από τις πρώτες συναντήσεις του συνθέτη με τη στιχουργό Λίνα Νικολακοπούλου που έχει γράψει τους στίχους στα έξι από τα ένδεκα τραγούδια του δίσκου. 

Έχει πολλές όμορφες στιγμές ο δίσκος, όπως: «Έξοδος κινδύνου», «Καληνύχτα», «Κι ήταν πάντα η νύχτα», «Ο έρωτας της Κυριακής». Ξεχωρίζει επίσης το τραγούδι «Αγάπη δίκοπη», αν και την επιτυχία γνώρισε δέκα χρόνια αργότερα από μια δεύτερη εκτέλεση με τη φωνή του Δημήτρη Μητροπάνου, όπου μοιάζει να έχει βρει την πλήρη του δικαίωση. Η αλήθεια πάντως είναι ότι μπορούμε να κάνουμε κι άλλη μία σύγκριση που βρίσκει την Άλκηστη Πρωτοψάλτη σε μειονεκτική θέση! Είναι το τραγούδι «Τα χέρια» που αποδίδει εδώ σε δεύτερη εκτέλεση, αφού πρόκειται για παλιό («γαλλικό») τραγούδι του συνθέτη που αργότερα πήρε ελληνικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου για το δίσκο «Το Σαββατόβραδο» (1970), όπου το τραγούδησε η Βίκυ Μοσχολιού, η οποία και το σφράγισε με μια αξεπέραστη ερμηνεία. Και μιας και ο δίσκος μας έδωσε αφορμές για συγκρίσεις, να προσθέσω κι άλλη μία, καθώς στο αρχικό εξώφυλλο του βινυλίου δέσποζε μια μεγάλη κενή πύλη υψωμένη στο γαλάζιο ουρανό, η οποία για κάποιο λόγο στην ψηφιακή έκδοση εμπλουτίστηκε με τη φτερωτή μορφή της ερμηνεύτριας που τη διαβαίνει έφιππη, ενώ ο ουρανός έγινε πλέον γκρίζος! 

Συμπληρωματικά να αναφέρω ότι στίχους για το δίσκο έγραψαν επίσης ο Γιώργος Κλεφτογιώργος, ο Μιχάλης Φακίνος, η Σοφία Κατζούρη και ο Αντώνης Παπαϊωάννου. Την ενορχήστρωση φρόντισε φυσικά ο συνθέτης κάνοντας μάλιστα και χρήση συνθεσάιζερ με τη σύμπραξη του συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου.

Γιάννης Σπανός, Τάνια Τσανακλίδου: Της βροχής και της νύχτας (1985)

Τρία χρόνια μετά την πολύ όμορφη συνεργασία τους με το άλμπουμ «Φίλε...» (1982) ο συνθέτης Γιάννης Σπανός ξανασυναντιέται με την ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου και τον στιχουργό Τάκη Καρνάτσο και το αποτέλεσμα είναι μια δεύτερη ολοκληρωμένη συνεργασία που κυκλοφόρησε το 1985 από την PolyGram με το ατμοσφαιρικό τίτλο «Της βροχής και της νύχτας» που από μόνος του μας εισάγει κατευθείαν στο χρώμα και το ύφος των τραγουδιών.

Τρυφερές μελωδίες σε ύφος μεσοπολεμικού καμπαρέ, αλλά και σύγχρονης μπαλάντας με ποικιλία ρυθμικών εναλλαγών που φτάνει μέχρι και το τσάρλεστον συγκροτούν το σώμα του όμορφου αυτού δίσκου που δίνουν ξανά την ευκαιρία στην εκλεκτή ερμηνεύτρια να καταθέσει ερμηνείες υψηλής αισθητικής και βαθιάς εκφραστικής δύναμης. Τραγούδια, όπως «Το λιμάνι» και «Κάθε φορά που θα 'ρθεις βρέχει» αποτελούν λυρικές νησίδες μοναδικής ομορφιάς, ώστε να αντέχουν στο χρόνο και ακούγονται πάντα με το ίδιο ενδιαφέρον.

Σημειώνω απλώς ότι στους στίχους έχουν μικρή συμμετοχή ο Μάνος Ελευθερίου («Τυχαίες συναντήσεις») και η ίδια η Τάνια Τσανακλίδου («Σ' ένα χαρτάκι από τσιγάρα»). Στην ενορχήστρωση που φέρει την υπογραφή του συνθέτη το πιάνο (που παίζει φυσικά ο ίδιος) δεσπόζει στην ορχήστρα, ενώ συμμετέχουν αρκετοί αξιόλογοι σολίστες, όπως ο Δημήτρης Γούσιος στο βιολοντσέλο, ο Γιάννης Θεοδωρίδης στην τρομπέτα, ο Κώστας Νικολόπουλος και ο Στέλιος Καρύδας στις κιθάρες και ο Αντώνης Κουλούρης στα κρουστά.

Γιάννης Σπανός, Τάνια Τσανακλίδου: Φίλε... (1982)

Επιστρέφουμε για άλλη μια φορά στον σπουδαίο συνθέτη και πιανίστα Γιάννη Σπανό με αφορμή τη σημερινή ημέρα των ενενηκοστών δεύτερων γενεθλίων του, μιας και ήρθε στον κόσμο στις 26 Ιουλίου 1934 κι έφυγε από κοντά μας στις 30 Οκτωβρίου 2019 αφήνοντας πίσω του μια βαριά κληρονομιά με υπέροχες μελωδίες και εκατοντάδες αγαπημένα τραγούδια που εξακολουθούν να ακούγονται και να συγκινούν με τον πηγαίο λυρισμό τους. 

Στο μικρό μας αυτό αφιέρωμα θα σταθούμε κυρίως στη δισκογραφία του κατά τη δεκαετία του '80, η οποία περιλαμβάνει αρκετές αξιόλογες στιγμές από τις συνεργασίες του με εκλεκτούς ερμηνευτές, όπως ο Γιάννης Πουλόπουλος, η Τάνια Τσανακλίδου, η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, η Πένυ Ξενάκη, ο Νικόλας Μητσοβολέας και άλλοι. Και θα ξεκινήσουμε με τις δυο κορυφαίες δισκογραφικές του καταθέσεις εκείνης της περιόδου, αμφότερες με τη φωνή της Τάνιας Τσανακλίδου, με την οποία ο συνθέτης είχε ήδη μια πρώιμη συνάντηση το 1974 με τον παιδικό δίσκος «Ο Μορμόλης». Το 1982 ωστόσο ήρθε η στιγμή για μια ολοκληρωμένη συνεργασία, η οποία απέφερε το θαυμάσιο άλμπουμ «Φίλε...», έναν κύκλο δώδεκα λυρικών τραγουδιών που αναδεικνύουν ανάγλυφα τη μελωδική δύναμη του δημιουργού, αλλά και την ξεχωριστή εκφραστική δύναμη της ερμηνεύτριας. 

Ο Λάκης Τεάζης υπογράφει τους στίχους στα περισσότερα τραγούδια, αλλά η συμμετοχή του Μάνου Ελευθερίου με μόλις ένα τραγούδι μοιάζει αρκετή, για να μας χαρίσει ένα μικρό αριστούργημα, το ατμοσφαιρικό τραγούδι «Δρόμοι του Βερολίνου», ένα τραγούδι της φυγής και του οδυνηρού αποχωρισμού, σαν μια άλλη καβαφική Αλεξάνδρεια που ασφαλώς αποτελεί μια από τις κορυφαίες στιγμές της Τάνιας Τσανακλίδου σ' ολόκληρη τη μεγάλη της καριέρα.

Τα υπόλοιπα τέσσερα τραγούδια έχουν στίχους του πρόωρα χαμένου στιχουργού Τάκη Καρνάτσου (1946-1996), ο οποίος είχε ξεκινήσει στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας γράφοντας στίχους και κείμενα για παιδικές παραστάσεις («Το καρναβάλι των ζώων», «Ο καρυοθραύστης», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», «Ο μικρός πρίγκιπας»), πριν φτάσει η στιγμή της ευρύτερης αναγνώρισής του μέσα από τη διπλή δισκογραφική συνεργασία του με τον Γιάννη Σπανό και την Τάνια Τσανακλίδου («Φίλε...», «Της βροχής και της νύχτας»). Εδώ μας έχει χαρίσει μεταξύ άλλων τους στίχους του ομότιτλου τραγουδιού, ενώ έντυσε με στίχους και μια παλιά οργανική μελωδία του συνθέτη («Στα κύματα») από το soundtrack «Εκείνο το καλοκαίρι» (1971), για να δημιουργηθεί το θαυμάσιο τραγούδι «Αν μ' αγαπάς».