Νίκος Ταβερναράκης: Η αγάπη των ανέμων (2003/2008)

Του χρόνου τα γυρίσματα το θέλησαν να γεννηθούν ταυτόχρονα δυο αξιόλογες μουσικές προσωπικότητες που θήτευσαν ή συνεχίζουν να υπηρετούν στο χώρο του «κρητικού» τραγουδιού ακολουθώντας ωστόσο ο καθένας τους αυτόνομη πορεία. Ο καλός τραγουδοποιός Μίλτος Πασχαλίδης που ξεκίνησε με τα μουσικά σχήματα Χαΐνηδες και Νεάρχου Παράπλους και ο εξαίρετος λαουτίστας και ερμηνευτής Μιχάλης Τζουγανάκης γεννήθηκαν σαν σήμερα στις 31 Ιουλίου 1969 και αποτελούν δύο σοβαρές δυνάμεις του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού που κουβαλάει έντονα τις μνήμες της παράδοσης. Και γιαυτό θεώρησα σκόπιμο να τιμήσω την κοινή γενέθλια ημέρα τους με ένα δίσκο, όπου συνυπάρχουν και οι δύο, αν και κατά καιρούς τους δόθηκαν κι άλλες ευκαιρίες κοινής παρουσίας, ιδιαίτερα στο πεδίο των ζωντανών εμφανίσεων.

Το 2003 (αρχικά σε ανεξάρτητη έκδοση) και τελικά το 2008 από την MBI εκδόθηκε το παρθενικό δισκογραφικό φανέρωμα ενός άλλου ενδιαφέροντος τραγουδοποιού από την Κρήτη. Ο λόγος για τον Νίκο Ταβερναράκη και τον κύκλο τραγουδιών «Η αγάπη των ανέμων» που περιλαμβάνει δέκα καλογραμμένα τραγούδια κρητικής πνοής σε έντεχνη επεξεργασία βασισμένη σε ακουστικά όργανα, όπως η κρητική και πολίτικη λύρα, το μαντολίνο, το βιολί, οι κιθάρες και το καβάλ. Στίχους και μουσική έγραψε ο ίδιος πάνω σε μια καθαρά ερωτική θεματολογία πλημμυρισμένη από νοσταλγικά χρώματα. Το ομολογεί άλλωστε κι ο ίδιος: «Η "Αγάπη των ανέμων" δεν είναι τίπτ' άλλο από ένα ταξίδι στον έρωτα και τις αγωνίες του...». Δεν ακούμε λοιπόν τις γνωστές κρητικές μαντινάδες ή άλλου είδους χορευτικά και πανηγυρικά άσματα, αλλά ευαίσθητες μπαλάντες που γεφυρώνουν τον κόσμο της παράδοσης με τη σημερινή εποχή. 

Την ομοιογένεια του ύφους καταφέρνει να κρατήσει αρραγή η συμμετοχή μιας πλειάδας ερμηνευτών που πετυχαίνουν τελικά να λειτουργήσουν ως ενιαίο σώμα. Τραγουδούν λοιπόν οι: Βασίλης Σκουλάς, Μίλτος Πασχαλίδης, Μιχάλης Τζουγανάκης, Γιώργος Μανωλιούδης, Μαρία Κώτη, Χρυσαυγή Ματσίνη και ...ο Νίκος Ξυλούρης! Όχι, δεν πρόκειται για τον εμβληματικό βάρδο της Κρήτης, αλλά για τον νεότερο συνονόματό του τραγουδιστή που φέρει το προσωνύμιο «Γκρας». Ένα τραγούδι ερμηνεύει επίσης ο ίδιος ο συνθέτης.

Γιάννης Σπανός, Πένυ Ξενάκη: Επιφυλακή (1989)

Φαίνεται πως η αισθαντική μουσική γραφή του Γιάννη Σπανού ταίριαζε καλύτερα σε γυναικείες φωνές και γιαυτό ο συνθέτης μέσα στη δεκαετία του '80 από τις επτά συνολικά προσωπικές δουλειές του εμπιστεύθηκε τις πέντε σε γυναίκες (Τάνια Τσανακλίδου, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Ελένη Δήμου, Πένυ Ξένακη) και μόλις δύο σε άνδρες (Μανώλης Μητσιάς, Γιάννης Πουλόπουλος). 

Με μια τέτοια "γυναικεία" συνεργασία λοιπόν κλείνει τη δεκαετία εκείνη. Πρόκειται για τον κύκλο τραγουδιών «Επιφυλακή» που εκδόθηκε το 1989 από την Polydor, ένα χρόνο μετά το άλμπουμ «Προσωπικά» του συνθέτη με την Ελένη Δήμου.

Δεν κρύβει εκπλήξεις ο δίσκος αυτός που κινείται στη γνωστή ελαφραλαϊκή ερωτική μανιέρα που είχε διαμορφώσει ο συνθέτης.Το κύριο ενδιαφέρον του εστιάζται στην ερμηνεύτρια Πένυ Ξενάκη, της οποίας αυτός είναι ο πρώτος προσωπικός δίσκος μετά από πολύχρονη παρουσία στο ελληνικό πεντάγραμμο, αφού την επίσημη εμφάνισή της είχε κάνει το 1981 συμμετέχοντας (με το τραγούδι «Στάλες βροχής» του Στέφανου Δεκαριάν) στους Πρώτους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας που είχε διοργανώσει ο Μάνος Χατζιδάκις. Το 1984 μάλιστα με το ζωντανό άλμπουμ «Μουσική πρόκληση» (ηχογράφηση στο κέντρο Michel) είχε την πρώτη συνεργασία της με τον Γιάννη Σπανό, ενώ το 1985 ερμήνευσε ένα τραγούδι του Γιώργου Σταυριανού στο άλμπουμ «Δέκα παιδικοί καημοί» και την επόμενη χρονιά έλαβε μέρος στο διπλό άλμπουμ «Μουσική συνάντηση» των Μίμη Πλέσσα και Γιώργου Κατσαρού.

Ο δίσκος «Επιφυλακή» περιλαμβάνει δέκα απλά τραγουδάκια που αποδίδει όμορφα η καλή εμρηνεύτρια. Τα επτά από αυτά έχουν στίχους της Ρόνης Σοφού, ενώ τα υπόλοιπα τρία υπογράφονται από την Ηλία Κατσούλη. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Γιώργος Πεντζίκης.

Γιάννης Σπανός, Γιάννης Πουλόπουλος: Χάρτινες καρδιές (1985)

Το 1985 ο Γιάννης Σπανός παρουσίασε δύο ολοκληρωμένες προσωπικές δουλειές, μία με την Τάνια Τσανακλίδου («Της βροχής και της νύχτας») κι άλλη μία με τον Γιάννη Πουλόπουλο, παλιό του γνώριμο από τη νεοκυματική ακόμη εποχή. 

Ο δεύτερος αυτός δίσκος έχει τίτλο «Χάρτινες καρδιές» κι εκδόθηκε από τη Minos, όπου ηχογραφούσε ήδη επί μια δεκαετία τους δίσκους του ο μεγάλος ερμηνευτής γνωρίζοντας μάλιστα σημαντική εμπορική επιτυχία, αφού σχεδόν όλοι οι δίσκοι στη συγκεκριμένη εταιρεία έγιναν «χρυσοί» έχοντας πλέον ο ίδιος μετατοπίσει πλήρως το ενδιαφέρον του προς το ελαφρολαϊκό τραγούδι που πάντως τον κράτησε στο προσκήνιο ως το τέλος της δεκαετίας του '80, πριν αρχίσει να αραιώνει πολύ τη δισκογραφική του παρουσία.

Κι αυτός ο δίσκος εκτιμήθηκε δεόντως από το κοινό της εποχής, αν και δεν μπορούμε να τον κατατάξουμε στις καλύτερες στιγμές του ερμηνευτή, αλλά και του συνθέτη. Περιλαμβάνει δώδεκα απλά τραγουδάκια ερωτικού περιεχομένου σε στίχους του παλιού στιχουργού Θάνου Σοφού και της κόρης του Ρόνης Σοφού, η οποία ήδη από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας είχε αρχίσει να κάνει αισθητή την παρουσία της στο χώρο. Ο συνθέτης έντυσε τους στίχους τους με απλή, σχεδόν διεκπεραιωτική μουσική, χωρίς πάντως να απουσιάζουν και κάποιες συμπαθητικές στιγμές, όπου η μελωδική φλέβα του και πάλι δίνει το παρών. Τα τραγούδια πάντως «πατάνε» καλά στη φωνή του ερμηνευτή, ο οποίος τα αποδίδει αξιοπρεπώς, αν και το φωνητικό του μέταλλο ήδη είχε αρχίσει να εμφανίζει σημάδια φθοράς.

Γιάννης Σπανός: Έξοδος κινδύνου (1984)

Ανάμεσα στις δυο όμορφες συνεργασίες του Γιάννη Σπανού με την Τάνια Τσανακλίδου μεσολάβησε άλλη μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική δουλειά του με τίτλο «Έξοδος κινδύνου» που εκδόθηκε το 1984 από την PolyGram. Πρόκειται για ένα κύκλο ένδεκα τραγουδιών κι ενός οργανικού φινάλε βασισμένου στη μελωδία του ομότιτλου τραγουδιού. 

Ο δισκος παρουσιάζει οπωσδήποτε ενδιαφέρον από πολλές απόψεις. Πρώτα πρώτα γιατί εδώ πρωτοσυναντιέται ο συνθέτης με την ανερχόμενη τότε σημαντική ερμηνεύτρια Άλκηστη Πρωτοψάλτη που είναι η βασική ερμηνεύτρια του δίσκου με επτά συνολικά τραγούδια, την ίδια χρονιά που ερμήνευσε το σπουδαίο ποιητικό κύκλο «Προσανατολισμοί» του Οδυσσέα Ελύτη σε μουσική του Ηλία Ανδριόπουλου. Μια δεύτερη πρωτιά του δίσκου είναι το δισκογραφικό ντεμπούτο του υπέροχου, αλλά δυστυχώς πολύ πρόωρα χαμένου ερμηνευτή Διονύση Θεοδόση (1958-1993), ο οποίος αποδίδει τέσσερα τραγούδια, ενώ την ίδια χρονιά ερμήνευσε άλλα δύο τραγούδια του Μιχάλη Τερζή στο δίσκο «Όλη τη μουσική μες στην αγάπη βάλε» σε ποίηση Κωστή Παλαμά. Εδώ επίσης έχουμε και μια από τις πρώτες συναντήσεις του συνθέτη με τη στιχουργό Λίνα Νικολακοπούλου που έχει γράψει τους στίχους στα έξι από τα ένδεκα τραγούδια του δίσκου. 

Έχει πολλές όμορφες στιγμές ο δίσκος, όπως: «Έξοδος κινδύνου», «Καληνύχτα», «Κι ήταν πάντα η νύχτα», «Ο έρωτας της Κυριακής». Ξεχωρίζει επίσης το τραγούδι «Αγάπη δίκοπη», αν και την επιτυχία γνώρισε δέκα χρόνια αργότερα από μια δεύτερη εκτέλεση με τη φωνή του Δημήτρη Μητροπάνου, όπου μοιάζει να έχει βρει την πλήρη του δικαίωση. Η αλήθεια πάντως είναι ότι μπορούμε να κάνουμε κι άλλη μία σύγκριση που βρίσκει την Άλκηστη Πρωτοψάλτη σε μειονεκτική θέση! Είναι το τραγούδι «Τα χέρια» που αποδίδει εδώ σε δεύτερη εκτέλεση, αφού πρόκειται για παλιό («γαλλικό») τραγούδι του συνθέτη που αργότερα πήρε ελληνικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου για το δίσκο «Το Σαββατόβραδο» (1970), όπου το τραγούδησε η Βίκυ Μοσχολιού, η οποία και το σφράγισε με μια αξεπέραστη ερμηνεία. Και μιας και ο δίσκος μας έδωσε αφορμές για συγκρίσεις, να προσθέσω κι άλλη μία, καθώς στο αρχικό εξώφυλλο του βινυλίου δέσποζε μια μεγάλη κενή πύλη υψωμένη στο γαλάζιο ουρανό, η οποία για κάποιο λόγο στην ψηφιακή έκδοση εμπλουτίστηκε με τη φτερωτή μορφή της ερμηνεύτριας που τη διαβαίνει έφιππη, ενώ ο ουρανός έγινε πλέον γκρίζος! 

Συμπληρωματικά να αναφέρω ότι στίχους για το δίσκο έγραψαν επίσης ο Γιώργος Κλεφτογιώργος, ο Μιχάλης Φακίνος, η Σοφία Κατζούρη και ο Αντώνης Παπαϊωάννου. Την ενορχήστρωση φρόντισε φυσικά ο συνθέτης κάνοντας μάλιστα και χρήση συνθεσάιζερ με τη σύμπραξη του συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου.

Γιάννης Σπανός, Τάνια Τσανακλίδου: Της βροχής και της νύχτας (1985)

Τρία χρόνια μετά την πολύ όμορφη συνεργασία τους με το άλμπουμ «Φίλε...» (1982) ο συνθέτης Γιάννης Σπανός ξανασυναντιέται με την ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου και τον στιχουργό Τάκη Καρνάτσο και το αποτέλεσμα είναι μια δεύτερη ολοκληρωμένη συνεργασία που κυκλοφόρησε το 1985 από την PolyGram με το ατμοσφαιρικό τίτλο «Της βροχής και της νύχτας» που από μόνος του μας εισάγει κατευθείαν στο χρώμα και το ύφος των τραγουδιών.

Τρυφερές μελωδίες σε ύφος μεσοπολεμικού καμπαρέ, αλλά και σύγχρονης μπαλάντας με ποικιλία ρυθμικών εναλλαγών που φτάνει μέχρι και το τσάρλεστον συγκροτούν το σώμα του όμορφου αυτού δίσκου που δίνουν ξανά την ευκαιρία στην εκλεκτή ερμηνεύτρια να καταθέσει ερμηνείες υψηλής αισθητικής και βαθιάς εκφραστικής δύναμης. Τραγούδια, όπως «Το λιμάνι» και «Κάθε φορά που θα 'ρθεις βρέχει» αποτελούν λυρικές νησίδες μοναδικής ομορφιάς, ώστε να αντέχουν στο χρόνο και ακούγονται πάντα με το ίδιο ενδιαφέρον.

Σημειώνω απλώς ότι στους στίχους έχουν μικρή συμμετοχή ο Μάνος Ελευθερίου («Τυχαίες συναντήσεις») και η ίδια η Τάνια Τσανακλίδου («Σ' ένα χαρτάκι από τσιγάρα»). Στην ενορχήστρωση που φέρει την υπογραφή του συνθέτη το πιάνο (που παίζει φυσικά ο ίδιος) δεσπόζει στην ορχήστρα, ενώ συμμετέχουν αρκετοί αξιόλογοι σολίστες, όπως ο Δημήτρης Γούσιος στο βιολοντσέλο, ο Γιάννης Θεοδωρίδης στην τρομπέτα, ο Κώστας Νικολόπουλος και ο Στέλιος Καρύδας στις κιθάρες και ο Αντώνης Κουλούρης στα κρουστά.

Γιάννης Σπανός, Τάνια Τσανακλίδου: Φίλε... (1982)

Επιστρέφουμε για άλλη μια φορά στον σπουδαίο συνθέτη και πιανίστα Γιάννη Σπανό με αφορμή τη σημερινή ημέρα των ενενηκοστών δεύτερων γενεθλίων του, μιας και ήρθε στον κόσμο στις 26 Ιουλίου 1934 κι έφυγε από κοντά μας στις 30 Οκτωβρίου 2019 αφήνοντας πίσω του μια βαριά κληρονομιά με υπέροχες μελωδίες και εκατοντάδες αγαπημένα τραγούδια που εξακολουθούν να ακούγονται και να συγκινούν με τον πηγαίο λυρισμό τους. 

Στο μικρό μας αυτό αφιέρωμα θα σταθούμε κυρίως στη δισκογραφία του κατά τη δεκαετία του '80, η οποία περιλαμβάνει αρκετές αξιόλογες στιγμές από τις συνεργασίες του με εκλεκτούς ερμηνευτές, όπως ο Γιάννης Πουλόπουλος, η Τάνια Τσανακλίδου, η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, η Πένυ Ξενάκη, ο Νικόλας Μητσοβολέας και άλλοι. Και θα ξεκινήσουμε με τις δυο κορυφαίες δισκογραφικές του καταθέσεις εκείνης της περιόδου, αμφότερες με τη φωνή της Τάνιας Τσανακλίδου, με την οποία ο συνθέτης είχε ήδη μια πρώιμη συνάντηση το 1974 με τον παιδικό δίσκος «Ο Μορμόλης». Το 1982 ωστόσο ήρθε η στιγμή για μια ολοκληρωμένη συνεργασία, η οποία απέφερε το θαυμάσιο άλμπουμ «Φίλε...», έναν κύκλο δώδεκα λυρικών τραγουδιών που αναδεικνύουν ανάγλυφα τη μελωδική δύναμη του δημιουργού, αλλά και την ξεχωριστή εκφραστική δύναμη της ερμηνεύτριας. 

Ο Λάκης Τεάζης υπογράφει τους στίχους στα περισσότερα τραγούδια, αλλά η συμμετοχή του Μάνου Ελευθερίου με μόλις ένα τραγούδι μοιάζει αρκετή, για να μας χαρίσει ένα μικρό αριστούργημα, το ατμοσφαιρικό τραγούδι «Δρόμοι του Βερολίνου», ένα τραγούδι της φυγής και του οδυνηρού αποχωρισμού, σαν μια άλλη καβαφική Αλεξάνδρεια που ασφαλώς αποτελεί μια από τις κορυφαίες στιγμές της Τάνιας Τσανακλίδου σ' ολόκληρη τη μεγάλη της καριέρα.

Τα υπόλοιπα τέσσερα τραγούδια έχουν στίχους του πρόωρα χαμένου στιχουργού Τάκη Καρνάτσου (1946-1996), ο οποίος είχε ξεκινήσει στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας γράφοντας στίχους και κείμενα για παιδικές παραστάσεις («Το καρναβάλι των ζώων», «Ο καρυοθραύστης», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», «Ο μικρός πρίγκιπας»), πριν φτάσει η στιγμή της ευρύτερης αναγνώρισής του μέσα από τη διπλή δισκογραφική συνεργασία του με τον Γιάννη Σπανό και την Τάνια Τσανακλίδου («Φίλε...», «Της βροχής και της νύχτας»). Εδώ μας έχει χαρίσει μεταξύ άλλων τους στίχους του ομότιτλου τραγουδιού, ενώ έντυσε με στίχους και μια παλιά οργανική μελωδία του συνθέτη («Στα κύματα») από το soundtrack «Εκείνο το καλοκαίρι» (1971), για να δημιουργηθεί το θαυμάσιο τραγούδι «Αν μ' αγαπάς».

Γιώργος Σταυριανός: Θαμπό του απογέματος φως (2025)

Άλλη μια οδυνηρή απώλεια είχαμε τις τελευταίες ημέρες μετά την αποδημία της σπουδαίας Μαίρης Λίντα. Πριν από δύο ημέρες λοιπόν έφυγε από κοντά μας και ο αγαπημένος λυρικός τραγουδοποιός Γιώργος Σταυριανός, ο οποίος γεννήθηκε το 1948 στο Ηράκλειο, ενώ τα τελευταία χρόνια ζούσε στη Φλώρινα, όπου και τον βρήκε ο θάνατος. Υπήρξε πολυσχιδής προσωπικότητα, καθώς ανέπτυξε αξιόλογη ακαδημαϊκή και συγγραφική δραστηριότητα. Στη δισκογραφία πρωτεμφανίστηκε το 1982 με το άλμπουμ «Έρημη πόλη», ενώ ακολούθησαν αρκετές πολύ ενδιαφέρουσες προσωπικές του δουλειές πλημμυρισμένες με μελωδίες και όμορφα τραγούδια, όπως: «Δέκα παιδικοί καημοί» (1985), «Οι φόβοι του μεσημεριού» (1986), «Άνεμος είναι...» (1990), «Καθαρός ουρανός» (1993), «Στην πολιορκία πέφτει πάντα η Τροία» (1995), «Το πιο μεγάλο ψέμα» (1998), «Πού να τελειώνει η θάλασσα» (2000) και «Το χρώμα της μνήμης» (2003). Στις ποικίλες συνεργασίες του με εκλεκτούς ερμηνευτές περιλαμβάνονται τα ονόματα: Μαρία Δημητριάδη, Γιώργος Νταλάρας, Ελένη Βιτάλη, Μανώλης Μητσιάς, Νένα Βενετσάνου, Κώστας Θωμαΐδης, Κώστας Μάντζιος, Ισιδώρα Σιδέρη, Παντελής Θεοχαρίδης, Βασίλης Λέκκας, Παντελής Θαλασσινός, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Νίκος Γράψας, Χρήστος Τσιαμούλης, Καλλιόπη Βέττα και άλλοι.

Η τελευταία ολοκληρωμένη προσωπική δουλειά που πρόλαβε να μας χαρίσει ο ευαίσθητος αυτός δημιουργός κυκλοφόρησε μόλις το 2025 από τις Εκδόσεις Μετρονόμος με τον ποιητικό τίτλο «Θαμπό του απογέματος φως». Περιλαμβάνει δέκα κομμάτια, από τα οποία τα δύο είναι οργανικά θέματα, ενώ δύο τραγούδια ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση και συγκεριμένα το αγαπημένο «Και το πλοίο φεύγει» (από το άλμπουμ «Άνεμος είναι...», 1990) και το επίσης αγαπημένο «Ώρες μου χρωματιστές» (από το άλμπουμ «Καθαρός ουρανός», 1993). Τα υπόλοιπα έξι τραγούδια είναι πρωτότυπα, γραμμένα σε στίχους του Φίλιππου Γράψα, του Οδυσσέα Ιωάννου και Μάκη Τσίτα και δικούς του. Τα ερμηνεύουν ο Μίλτος Πασχαλίδης, η Ηρώ Σαΐα, ο Βασίλης Γισδάκης, ο Παντελής Θεοχαρίδης και ο Κώστας Τριανταφυλλίδης, ενώ ο Μιχάλης Άνθης στον επίλογο του δίσκου αποδίδει μελοποιημένους στίχους από την ομιλία του Ιησού στον κήπο της Γεθσημανή («Περίλυπος εστίν η ψυχή μου...»). Την ενορχήστρωση έκανε ο Κώστας Παρίσης. 

Παραθέτω το τρυφερό σημείωμα που έγραψε ο συνθέτης για τα καινούργια του τραγούδια που έμελλε να είναι και τα στερνά του:

«Ο ήλιος γέρνει, και το αποκαμωμένο φως ημερεύει την αγριάδα της ημέρας. Η πηχτή ανάσα του καλοκαιριού στενάζει. Ο καλπασμός του καιρού γίνεται όλο και πιο απόμακρος. Καταπίνει την μέρα που αφήνεται με ένα μακρόσυρτο αναστεναγμό στην άοπλη περιοχή της λήθης. Θαμπό του απογέματος φως… Σμιλεύει τις επιθετικές επιφάνειες που παραδίδονται ανήμπορες. Λυτρώνει τα πρόσωπα, καταλαγιάζει τα πάθη. Και η σκέψη γέρνει ευάλωτη στο βάραθρο του χρόνου, χωρίς τον προαιώνιο τρόμο, χωρίς την αδηφάγα λαιμαργία της τύψης για την ύπαρξη. Υπάρχουμε επιτέλους χωρίς τύψεις. Αφήνομαι στο απόλυτο, χωρίς επιφυλάξεις… Κι ας ξέρω πως αυτό δεν θα διαρκέσει για πολύ, καραδοκεί το σκοτάδι που σε λίγο θα τυλίξει τα πάντα γύρο μου… Κι όλα θα ξαναβρούν τον φρενήρη ρυθμό τους. Αυτή όμως η φευγαλέα στιγμή μου ανήκει. Μετρά την αδιαμεσολάβητη σχέση μου με το χάος, και με κάνει να το αποδεχτώ και να το αγαπήσω. Θαμπό του απογέματος φως, με παραδίδεις σε ένα κόσμο που υπάρχει, και θα υπάρχει μόνο για μένα».

Μαίρη Λίντα, Μανώλης Χιώτης: Ηχογραφήσεις στην Αμερική, 1965-1966 (1984)

Από το 1956 που ένωσαν τους δρόμους της προσωπικής και καλλιτεχνικής τους ζωής ο Μανώλης Χιώτης και η Μαίρη Λίντα, ξεκίνησαν και τα μεγάλα υπερπόντια ταξίδια για τον Νέο Κόσμο, όπου ο ελληνισμός τους επιφύλασσε πάντα θερμή υποδοχή και ανταποκρινόταν με ενθουσιασμό στην απαράμιλλη δεξιοτεχνία του Χιώτη και στην αέρινη φωνή της Λίντα. Το τρίτο και μεγαλύτερο σε διάρκεια από τα ταξίδια αυτά ξεκίνησε το 1964 και κράτησε ως το 1967, τη χρονιά που το ζευγάρι έφτασε ξαφνικά ως το διαζύγιο για αδιευκρίνιστους λόγους, αν και η υπόθεση αυτή διανθίστηκε με ποικίλα σκανδαλοθηρικά υπονοούμενα που πάντως ποτέ δεν επιβεβαιώθηκαν. Το γεγονός είναι ότι το τέλος της κοινής ζωής τους έφερε ουσιαστικά και το καλλιτεχνικό τους τέλος, αφού άλλωστε ο Χιώτης τρία χρόνια αργότερα έφυγε από τη ζωή στα 49 μόλις χρόνια του, ενώ η καριέρα της Λίντα πήρε την κατιούσα κι έπαψε οριστικά να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του ελληνικού πενταγράμμου, έστω κι αν παρέμεινε ενεργή ως τα τέλη της δεκαετίας του '90.

Από την τελευταία λοιπόν αμερικανική τουρνέ του μεγάλου αυτού καλλιτεχνικού ζεύγους μας έχουν μείνει μια σειρά πολύ ενδιαφέρουσες ηχογραφήσεις, είτε σε σκόρπιους δίσκους 45 στροφών, είτε και σε δίσκους μεγάλης διάρκειας (lp) που πρωτοκυκλοφόρησαν στην Αμερική και στη συνέχεια στην ελληνική αγορά. Συνήθως οι ηχογραφήσεις αυτές στηρίζονταν στο προϋπάρχον υλικό, το οποίο επανεκτελούνταν με νέα ενορχήστρωση, εμπλουτισμένη με λάτιν και τζαζ στοιχεία, τα οποία ο Χιώτης δε δίσταζε να εισάγει στα τραγούδια του χωρίς καμία αναστολή. 

Ένα από τα "αμερικάνικα" αυτά άλμπουμ επανεκδόθηκε το 1984 από την ελληνική δισκογραφική εταιρεία Άνοδος το 1984, πρώτο της σειράς «Μύθοι της δεκαετρίας του '60» με ανέκδοτο υλικό από ηχογραφήσεις της διετίας 1965-1966, όταν οι δυο καλλιτέχνες βρίσκονταν στην Αμερική γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία. Δεκατέσσερα τραγούδια είναι το περιεχόμενο της έκδοσης, όλα από τα δεύτερα τραγούδια του συνθέτη, ελάχιστα γνωστά στο ελληνικό κοινό, κάποια παλιότερα με νέα ενορχήστρωση και κάποια καινούργια που ακούγονται στο δίσκο αυτό για πρώτη φορά, τα περισσότερα σε γοργούς ρυθμούς (συρτά) που εξυπηρετούσαν τις δεξιοτεχνικές ανάγκες του Χιώτη, ο οποίος και πάλι εντυπωσιάζει με το εκπληκτικό του παίξιμο, ενώ τον συνοδεύει η ελληνική λαϊκή ορχήστρα του Ελληνοαμερικανού George Stratis.

Μαίρη Λίντα: Περασμένες μου αγάπες... (2005)

Έφυγε χθες από τη ζωή, πλήρης ημερών διανύοντας ήδη το 91ο έτος της ζωής της, η Μαίρη Λίντα (1935-2026), κατά κόσμον Μαίρη Δημητροπούλου, μια κορυφαία λαϊκή ερμηνεύτρια με υπέροχο φωνητικό χρώμα που λάμπρυνε το ελληνικό πεντάγραμμο επί πολλές δεκαετίες, ιδιαίτερα όμως κατά το διάστημα που συμπορεύτηκε στο πεντάγραμμο και στη ζωή με τον αξεπέραστο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Μανώλη Χιώτη (1957-1966), δίπλα στον οποίο μάλιστα έχει αποθανατιστεί η ζωντανή παρουσία της στο πάλκο μέσω του παλιού ελληνικού κινηματογράφου κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του '60.

Η Μαίρη Λίντα βρέθηκε για πρώτη φορά στο λαϊκό πάλκο το 1952, ενώ την επόμενη χρονιά πρωτομπήκε στο στούντιο ηχογραφώντας το πρώτο της τραγούδι με τίτλο «Ήρθε ο χειμώνας» του Κώστα Καπλάνη, ενώ την ίδια χρονιά ηχογράφησε για τις 78 στροφές και τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, αλλά και του Μανώλη Χιώτη, πολύ πριν οι δυο τους σχηματίζουν εκείνο το αχώριστο δίδυμο που αγαπήθηκε τόσο πολύ από το ελληνικό κοινό. Μεγάλη στιγμή της καριέρας της στάθηκε η συνεργασία της με τον Μίκη Θεοδωράκη συμμετέχοντας στον κύκλο τραγουδιών «Αρχιπέλαγος» (1960-1961), απ' όπου ξεπήδησαν κοσμαγάητες επιτυχίες, όπως: «Απαγωγή», «Σε πότισα ροδόσταμο», «Αν θυμηθείς τ' όνειρό μου» και άλλες. Μάλιστα το 1963 αξιώθηκε να ερμηνεύσει υπό την καθοδήγηση του ίδιου του Μίκη σε δεύτερη (αλλά αξεπέραστη) εκτέλεση ολόκληρο τον κύκλο «Επιτάφιος» σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, τον οποίο είχαν ήδη ερμηνεύσει η Νάνα Μούσχουρη και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Την ίδια εποχή είχε και ποικίλες άλλες συνεργασίες με κορυφαίους συνθέτες, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, Γιώργος Ζαμπέτας, ο Κώστας Καπλάνης, ο Γιάννης Καραμπεσίνης και άλλοι. Ο χωρισμός της με τον Μανώλη Χιώτη ανέκοψε απότομα τη λαμπρή αυτή πορεία και η καριέρα της πήρε την κατιούσα, χωρίς πάντως να πάψει ποτέ να βρίσκεται στο προσκήνιο και να ηχογραφεί καινούργια τραγούδια συνεργαζόμενη με νεότερους συνθέτες, όπως ο Γιάννης Σπανός, ο Γιώργος Κριμιζάκης, ο Βαγγέλης Πιτσιλαδής, ο Αλέκος Χρυσοβέργης, ο Σπύρος Παπαβασιλείου και άλλοι.

Το 2005 η δισκογραφική εταιρεία EMI Capitol στο πλαίσιο της σειράς Original Masters εξέδωσε ένα αφιέρωμα στις μεγάλες ηχογραφήσεις της Μαίρης Λίντα σε διπλό δίσκο με τίτλο «Περασμένες μου αγάπες» που περιλαμβάνει συνολικά 42 τραγούδια από τη χρυσή της εποχή, δηλαδή τη δεκαπενταετία 1953-1968. Ο πρώτος δίσκος είναι αφιερωμένος αποκλειστικά σε συνθέσεις του Μανώλη Χιώτη ηχογραφημένες κατά το διάστημα 1956-1964, όπου θα βρούμε μερικές κλασικές στιγμές, όπως: «Ηλιοβασιλέματα», «Περασμένες μου αγάπες», «Μοιάζεις και συ σαν θάλασσα», «Πολλές φορές», «Η σκούνα», «Εσύ είσαι η αιτία που υποφέρω», «Αφού το θες», «Λαός και Κολωνάκι», «Δε θέλω πια να ξαναρθείς». Ο δεύτερος δίσκος είναι αφιερωμένες στις συνεργασίες της ερμηνεύτριας με άλλους συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Γιώργος Ζαμπέτας και άλλοι. Παραδόξως απουσιάζει εντελώς η μικρή αλλά εμβληματική συνεργασία της με τον Μάνο Χατζιδάκι που απέφερε υπέροχα τραγούδια («Ξημερώνει», «Κάνε το πόνο σου χαρά», «Θαλασσοπούλια», «Τραγούδι της Σειρήνας», «Άστρο της Ανατολής»).