Ελληνική Ραδιοφωνία: Κομφετί από παλιές Αποκριές (1962/2006)

Για τη σημερινή γιορτή της Αποκριάς έχω διαλέξει ένα ιστορικό ντοκουμένο από ηχογράφηση αποκριάτικης επιθεώρησης που μετέδωσε η Ελληνική Ραδιοφωνία, η οποία περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

Τίτλος της συγκεκριμένης εκπομπής: «Κομφετί από παλιές Αποκριές». «Κομφετί» είναι ο χαρτοπόλεμος, χαρακτηριστικό στοιχείο της δυτικής αποκριάτικης παράδοσης που πέρασε και στην ελληνική Αποκριά. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ανθολόγημα από παλιά έμμετρα αποκριάτικα νούμερα που φέρουν την υπογραφή του Τίμου Μωραϊτίνη (1875-1952) και του Αντώνη Βώττη (1890-1970). Ο Τίμος Μωραϊτίνης υπήρξε εμβληματική μορφή της προπολεμικής αθηναϊκής επιθεώρησης, εμπνευσμένος κωμωδιογράφος, ποιητής, αλλά και χρονογράφος. Ο Αντώνης Βώττης ήταν μουσικός και τραγουδοποιός, πιανίστας και ποιητής στενά συνεργαζόμενος με την επίσης αξιολογη τραγουδοποιό σύζυγό του Λόλα Βώττη.  

Το συγκεκριμένο ηχογράφημα μεταδόθηκε το 1962 και τους παλιούς ηθοποιούς αντικατέστησαν ηθοποιοί της νεότερης γενιάς και συγκεκριμένα οι: Άννα και Μαρία Καλουτά, Κώστας Βουτσάς, Γιώργος Γαβριηλίδης, Γιάννης Αποστολίδης, Τζένη Τσακίρη, Καίτη Ντιριντάουα, Αλέκος Λειβαδίτης, Πέτρος Κυριακός και άλλοι. Παρουσιαστές του προγράμματος οι ηθοποιοί Αγνή Βλάχου (κομέρ) και Βασίλης Ανδρεόπουλος (κομπέρ). Τη ραδιοσκηνοθεσία επιμελήθηκε ο Γιώργος Θεοδοσιάδης. Εύθυμοι διάλογοι σε έμμετρη μορφή ανάμικτοι με νοσταλγικά τραγούδια της παλιάς Αθήνας. Την Ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας διευθύνει ο συνθέτης και μαέστρος Ιωσήφ Ριτσιάρδης. Τραγουδούν η Ζωή Μάγγου και το ντουέτο Μουζάς-Λιγνός. Συμμετέχει επίσης η Χορωδία της Αθηναϊκής Καντάτας με συνοδεία μαντολινάτας που διευθύνει ο Νίκος Τσιλίφης.

Ευγένιος Σπαθάρης: Ιστορίες του Καραγκιόζη (1962-1966)

Στις αρχές αυτού του μήνα, συγκεκριμένα στις 2 Ιανουαρίου, συμπληρώθηκαν 102 χρόνια από τη γέννηση ενός σπουδαίου λαϊκού καλλιτέχνη που άφησε βαθύ το στίγμα του στο σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό μας και αγαπήθηκε όσο λίγοι από ένα ευρύτατο σύνολο ανθρώπων που μεγάλωσε μαζί του και κουβαλάει στο θυμικό του τις όμορφες ιστορίες που φέρουν το όνομά του. Ο λόγος για τον μεγάλο καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη (1924-2009), γιο του επίσης σημαντικού σκαπανέα του ελληνικού θεάτρου σκιών Σωτήρη Σπαθάρη (1887-1974).

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν ένας ολοκληρωμένος δημιουργός, αφού ο ίδιος σχεδίαζε και κατασκεύαζε τις κλασικές φιγούρες του Καραγκιόζη και των υπόλοιπων εμβληματικών μορφών που συγκροτούσαν εκείνον τον πολυαγαπημένο θίασο, με τον οποίο μεγαλώσαμε τρέχοντας στις γειτονιές, όπου τυχόν παιζόταν ζωντανά ο «Καραγκιόζης», ή καρφωνόμασατν στο δέκτη του ραδιοφώνου, για να τον απολαύσουμε ηχητικά με τη χαρακτηριστική φωνή του Ευγένιου Σπαθάρη που τόσο επιδέξια μεταλλάσσονταν υποδυόμενη τις φωνές όλων των ηρώων κάθε παράστασης! Άλλωστε ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης δεν ήταν καθόλου τυχαία περίπτωση, αφού ανέπτυξε την τέχνη του στον απόλυτο βαθμό καταφέρνοντας να προσδώσει σ' αυτό το μάλλον περιθωριακό είδος διασκέδασης μια εγκυρότητα γνήσιου καλλιτεχνικού δημιουργήματος, πράγμα που επιβεβαιώθηκε και μέσα από τις πολυβραβευμένες εκθέσεις των εικαστικών του δημιουργιών εντός κι εκτός Ελλάδας, αλλά και από την επίδραση που άσκησε στο υπόλοιπο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις και η χορογράφος Ραλλού Μάνου στήριξαν στις δικές του ιδέες την κλασική παράσταση χοροδράματος «Το καταραμένο φίδι» που ανέβηκε επί σκηνής το 1951, ενώ αργότερα (1991) ο Σταύρος Ξαρχάκος μαζί με τον Νίκο Γκάτσο εμπνεύστηκαν για ραδιοφωνική εκπομπή τα τραγούδια «Ο Καραγκιόζης και ο ...Τέως» (αναφορά στον έπτωτο βασιλιά) και «Ο Καραγκιόζης και τα τούβλα» (αναφορά στο διαβόητο σκάνδαλο Κοσκωτά) με ερμηνευτή τον ίδιο τον Σπαθάρη! Θυμίζω επίσης ότι στο ενδιάμεσο είχε εκδοθεί ο δίσκος «Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι» (1980) σε μουσική του Δημήτρη Λέκκα με υλικό εμπνευσμένο από το έργο του Σπαθάρη.

Από τις αρχές της δεκαετίας του '60 ο Ευγένιος Σπαθάρης μπήκε και στο χώρο της δισκογραφίας συνεργαζόμενος με τη His Master's Voice / Columbia, όπου ηχογράφησε δεκάδες από τις πανέξυπνες ιστορίες του Καραγκιόζη. Η αρχή έγινε το 1962 με μια σειρά δίσκων για τις 45 στροφές, ενώ το 1966 παρουσίασε με το λιτό τίτλο «Καραγκιόζης» τον πρώτο του δίσκο μεγάλης διάρκειας (33 στροφών), για να ακολουθήσουν δεκάδες άλλες παρόμοιες ηχογραφήσεις τα επόμενα χρόνια. Από την όμορφη αυτή δισκογραφική ανθοφορία έχω επιλέξει οκτώ κλασικές ιστορίες του Καραγκιόζη δημιουργημένες από τον Ευγένιο Σπαθάρη μέσα από τα πρώτα του 45άρια. Πρόκειται για τις ιστορίες: «O Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι», «Ο Καραγκιόζης γιατρός», «Ο Καραγκιόζης γραμματικός», «Ο Καραγκιόζης φούρναρης», «Ο Καραγκιόζης και τα αινίγματα της Βεζυροπούλας», «Ο γάμος του Καραγκιόζη», « Καραγκιόζης στο δικαστήριο» και «Ο Καραγκιόζης τυφλός». 

Γιάννης Μαρκόπουλος: Δυο δίσκοι 45'' με σατιρικά τραγούδια (1975)

Συμπληρώνονται σήμερα δύο χρόνια από το θάνατο του Γιάννη Μαρκόπουλου (1939-2023), κορυφαίου συνθέτη μας που ανήκει στην πρώτη επιγονική γενιά μετά τους δύο Διόσκουρους του τραγουδιού μας (Μίκη Θεοδωράκη, Μάνο Χατζιδάκι), συνοδοιπόρου μιας λαμπρής γενιάς δημιουργών (Σταύρος Ξαρχάκος, Σταύρος Κουγιουμτζής, Μάνος Λοΐζος, Χρήστος Λεοντής, Δήμος Μούτσης, Γιάννης Σπανός) που έγιναν οι στυλοβάτες του λεγόμενου "έντεχνου" λαϊκού μας τραγουδιού δημιουργώντας μια πολύτιμη παρακαταθήκη ακριβών μελωδικών στιγμών με ανεξίτηλο ήδη το στίγμα τους στον νεότερο πολιτισμό μας.

Μέσα στο ογκώδες και υψηλής αισθητικής ποιότητας έργο του Γιάννη Μαρκόπουλου υπάρχει κι ένα ιδιαίτερο τμήμα που ίσως δεν του έχουμε δώσει τη δέουσα σημασία. Είναι τα σατιρικά και χιουμοριστικά τραγούδια που έγραψε ο συνθέτης, μερικά μάλιστα από τα οποία γνώρισαν ευρύτατη αποδοχή και τραγουδήθηκαν πολύ από τον κόσμο. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60 μας είχε δώσει ένα πρώτο δείγμα αυτής της πλευράς του μελοποιώντας ένα σατιρικό στιχάκι του Μποστ ("Οι νεκροθάπται") με ερμηνευτή τον Γιώργο Ζωγράφο. Το 1972 στο δίσκο Διάλειμμα μας έδωσε το περίφημο "Του άντρα του πολλά βαρύ" και την επόμενη χρονιά τον ανεπανάληπτο "Ταρζάν", αμφότερα με τη φωνή του Θέμη Ανδρεάδη, ενώ το 1974 το άλμπουμ Θεσσαλικός Κύκλος ήταν πλημμυρισμένο με ευφάνταστα χιουμοριστικά τραγούδια σε στίχους του Κώστα Βίρβου.

Το 1975 λοιπόν ο συνθέτης ηχογράφησε για τις 45 στροφές δύο ακόμη δισκάκια με ανάλογο περιεχόμενο. Το ένα είχε τα τραγούδια: "Τούμπου τούμπου ζα" και "Κελαηδίσματα", ενώ το δεύτερο τα τραγούδια: "Τρόμπα Μαρίνα αλαλούμ" και "Οι άντρες οι παλιοί", η μελωδία του οποίου αποτέλεσε αργότερα τη βάση του διάσημου μουσικού θέματος της αγγλικής τηλεσειράς Who Pays the Ferryman (1978). Με εξαίρεση τα "Κελαηδίσματα" που υπογράφονται στιχουργικά από τον Κώστα Βίρβο, τα άλλα τρία τραγούδια έχουν στίχους του συνθέτη γραμμένους με μια έντονα σουρεαλιστική και ανατρεπτική διάθεση απέναντι στην περιρρέουσα πραγματικότητα της μεταπολιτευτικής Ελλάδας και γιαυτό ο ίδιος τα χαρακτηρίζει ως "σοβαρά τραγούδια". Δύο μάλιστα από αυτά ("Τούμπου τούμπου ζα", "Κελαηδίσματα") ενσωματώθηκαν και στον κύκλο τραγουδιών Ανεξάρτητα που εκδόθηκε την ίδια χρονιά.

Τα τραγούδια ερμηνεύει το μάλλον παράταιρο τραγουδιστικό δίδυμο Λάκης Χαλκιάς και Παύλος Σιδηρόπουλος που τότε ανήκε σταθερά στον κύκλο συνεργατών του συνθέτη. Οι δυο τους άλλωστε συμμετείχαν από κοινού σε τρεις μεγάλες δισκογραφικές δουλειές του Μαρκόπουλου: Θεσσαλικός Κύκλος (1974), Ανεξάρτητα (1975), Οροπέδιο (1976). Στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει μικρή συμμετοχή και ο ίδιος ο συνθέτης.

Χάρρυ Κλυνν: Δοξάστε με (1979)

Ένα χρόνο μετά το πετυχημένο δισκογραφικό βάπτισμα του πυρός με το άλμπουμ Για δέσιμο (1978) ο δαιμόνιος Χάρρυ Κλυνν επανήλθε με καινούργια δουλειά πλημμυρισμένη με ξεκαρδιστικά σκετσάκια και αντίστοιχα τραγούδια. Ο δίσκος έχει τίτλο Δοξάστε με και το περιεχόμενό του μοιάζει να συνεχίζει φυσιολογικά το πνεύμα της προηγούμενης δουλειάς με τον σπαρταριστό Τραμπάκουλα να κρατάει πάντα τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Τη μουσική έγραψε και πάλι ο Γιώργος Κριμιζάκης, ενώ στα κείμενα έχουμε την παρουσία δύο σημαντικών και δοκιμασμένων στιχουργών μας, του Γιάννη Κακουλίδη και του Γιάννη Καλαμίτση.

Αλλά καλύτερα ας αφήσουμε τους ίδιους τους δημιουργούς να μας μιλήσουν για τη δουλειά τους: 

Το σύνθημα ΔΟΞΑΣΤΕ ΜΕ ήρθε ξαφνικά από τις Σέρραις Μάντρες. Το υπέγραφε ο μυστηριώδης διευθυντής της ΕΜΙΑΛ Marco Bognotti. Ο (ν)μυστικός παραγωγός Γιώργος Πετσίλας αντέδρασε αμέσως. Την άλλη μέρα έλυσε τον Χάρρυ Κλυνν που τον κρατούσε δεμένο σχεδόν ένα χρόνο και του είπε: Ετοιμάσου. Δεν απέμενε παρά να βρεθούν οι συνεργοί του εγκλήματος. Τους αναζήτησε στην ομάδα Γ.Κ. Ο ένας ήταν γνωστός. Είχε ήδη αφήσει τα μουσικά του αποτυπώματα και στο προηγούμενο έγκλημα. Ήταν ο Γιώργος Κριμιζάκης. Οι άλλοι δύο μπασμένοι από καιρό στους παραχαρακτικούς κύκλους ήταν ο Γιάννης Καλαμίτσης και ο Γιάννης Κακουλίδης. Όλοι μαζί άρχισαν να καταστρώνουν τα ύποπτα σχέδιά τους. Ήταν μια μελετημένη δουλειά (...). Η μεγάλη στιγμή είχε έρθει. Τότε όμως χτύπησε η αντίδραση. Η διπλή πράκτωρ Βίκυ Γαλάτου υπομαγνητοφώνησε τις ταινίες και παρέδωσε τα κείμενα στην Επιτροπή Ερευνών (υποεπιτροπή υπόπτων συζητήσεων). Οι συλληφθέντες αρνήθηκαν την ενοχή τους. Τα τεκμήρια όμως ήταν αδιάσειστα (....). Ο Διευθυντής των POLICE-ων Σταύρος Ξανθόπουλος καθοδηγούσε την ανάκριση. Η απολογία των κατηγορουμένων ήταν σύντομη αλλά θαρραλέα και ευκρινής. ΟΥΓΚΑΓΚΑ ΜΠΟΥΜ ΜΠΟΥΜ ΧΙΚΑΠ ΑΓΚΟΥΠ ΜΠΙΡΙΛΙ ΓΚΑΓΚΑ ΑΟΥΓΚΙΓΚΙ ΑΟΥΓΚΙΓΚΙ ΜΠΑΓΚΑΛΑΓΚΑ ΟΥΓΚΑ ΓΚΑ. Δεν τους λυπήθηκε κανείς. Αργότερα μόνο, την ώρα που μπαίνανε στην κλούβα που θα τους μετέφερε στην απομόνωση μια φωνή μας ειδοποίησε: Να προσέχετε την πόρτα...

Χάρρυ Κλυνν: Για δέσιμο (1978)

Σήμερα είναι η επέτειος της γέννησης του Χάρρυ Κλυνν - πραγματικό όνομα: Βασίλης Τριανταφυλλίδης (1940-2018) -, ο οποίος ήρθε στον κόσμο στις 7 Μαΐου 1940 στην Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης. Υπήρξε πολυτάλαντος κωμικός ηθοποιός και σόουμαν, αλλά και ζωγράφος, ποιητής, πολιτικός και ποδοσφαιρικός παράγοντας! 

Ξεπήδησε στα τέλη της δεκαετίας του '50 μέσα από τα περίφημα "Ταλέντα" του Γιώργου Οικονομίδη, στη συνέχεια μπήκε για σπουδές στη Δραματική Σχολή του Πέλου Κατσέλη και άρχισε τις πρώτες του εμφανίσεις σε μπουάτ της εποχής, ενώ το 1964 είχε κι ένα διπλό πέρασμα από τον ελληνικό κινηματογράφο με σύντομα, αλλά πολύ χαρακτηριστικά ρολάκια στις ταινίες "Γάμος αλά ελληνικά" (του Βασίλη Γεωργιάδη) και "Τα 201 καναρίνια" (του Γρηγόρη Γρηγορίου). Την ίδια χρονιά βρέθηκε στην Αμερική, όπου άρχισε να εμφανίζεται σε ελληνικά καφεθέατρα υιοθετώντας την τεχνική της stand-up comedy, στην οποία βασίστηκε η μετέπειτα μεγάλη του καριέρα στην Ελλάδα μετά τον οριστικό του επαναπατρισμό στα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν και κατάφερε να εδραιωθεί ως ο δημοφιλέστερος σκηνικός καλλιτέχνης της μεταπολιτευτικής εποχής με αδιάλειπτη ζωντανή παρουσία σε μπουάτ και κοσμικά κέντρα, αλλά και με πλούσια δισκογραφία, καθώς και αρκετούς πρωταγωνιστικούς πλέον ρόλους στον κινηματογράφο ("Αλαλούμ", "Εις μνήμην Χάρρυ Κλυνν...", "Χάρρυ Κλυνν... και πάσης Ελλάδος", "Η φάπα της χρονιάς", "Made in Greece" κ.ά.).

Η δισκογραφική περιπέτεια του Χάρρυ Κλυνν ξεκίνησε το 1978 με το άλμπουμ Για δέσιμο, το οποίο κυκλοφόρησε από την Columbia και τον έκανε αμέσως πασίγνωστο στο πανελλήνιο. Ευρηματικό και πηγαίο χιούμορ, ανελέητη σάτιρα της τρέχουσας πολιτικής επικαιρότητας, εντυπωσιακές μιμήσεις πολιτικών προσώπων και ευφάνταστες ατάκες που πέρασαν στα χείλη όλου του κόσμου ήταν τα χαρακτηριστικά αυτής της πρώτης του δουλειάς που περιλαμβάνει τραγούδια με αιχμηρούς στίχους κυρίως του άγνωστου ακόμη τότε Κώστα Τριπολίτη και μουσική του Γιώργου Κριμιζάκη, σταθερού συνεργάτη του για πολλά χρόνια, καθώς και ξεκαρδιστικές παρλάτες με δικά του κείμενα, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκε η εμβληματική μορφή του σπαρταριστού Τραμπάκουλα! 

Σταμάτης Κραουνάκης, Γιώργος Μαρίνος: Μόνον άντρες (1983)

Με την είσοδο της δεκαετίας του '80 ξεκινά η πιο γόνιμη φάση της καριέρας του Σταμάτη Κραουνάκη με μια σειρά εξαιρετικών κύκλων τραγουδιών που επέβαλαν άμεσα την παρουσία του στο ελληνικό πεντάγραμμο. Η πρώτη δουλειά ευρείας αποδοχής ήρθε το 1981 με το άλμπουμ Σκουριασμένα χείλια που ερμήνευσε η Βίκυ Μοσχολιού, ενώ την επόμενη χρονιά ήρθε το υπέροχο Σαριμπιντάμ με τη Χριστιάνα. Κι έτσι φτάσαμε στα 1983 και στο δίσκο Μόνο άντρες με αποκλειστικό ερμηνευτή τον Γιώργο Μαρίνο.

Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό και τολμηρό κύκλο τραγουδιών, όπου για πρώτη φορά έχουμε σε πλήρη ανάπτυξη μια θεματολογία τραγουδιών με επίκεντρο την ομοφυλοφιλία, πράγμα που επιθυμούσε διακαώς ο ερμηνευτής κι έκανε πράξη ο νεαρός Κραουνάκης αξιοποιώντας στίχους του Γιώργου Παυριανού, του Γιώργου Ευσταθίου και της Λίνας Νικολακοπούλου, στίχους άλλοτε υπαινικτικούς και μελαγχολικούς κι άλλοτε με μιαν αποκαλυπτική ελευθεροστομία διανθισμένη με λεπτό χιούμορ και υπονομευτική σάτιρα. 

Ο Γιώργος Μαρίνος (γενν. 1939), ηθοποιός, σόουμαν και τραγουδιστής ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '60, είχε στο ενεργητικό του μια σειρά προσωπικών δίσκων από τη δεκαετία του '70 (Μια ζωντανή παράσταση, Ροζ προκηρύξεις, Γιώργος Μαρίνος), ενώ μόλις το 1982 είχε παρουσιάσει την πιο πρόσφατη δουλειά του με τίτλο Ό,τι ανεβαίνει κατεβαίνει, για να φτάσουμε έτσι στη συνεργασία του με τον Κραουνάκη που ήταν η πρώτη των δύο καλλιτεχνών, ενώ ακολούθησαν κι άλλες συνεργασίες τα επόμενα χρόνια (Στον αστερισμό της Μέδουσας, Αυτός ο Γιώργος). Ο ερμηνευτής, έχοντας κάνει γνωστή την ιδιαίτερη σεξουαλική του επιλογή, φάνηκε να κινείται με απόλυτη άνεση στο υλικό αυτού του δίσκου και να το διεκπεραιώνει με τον καλύτερο τρόπο και εν γνώσει του ότι θα σοκάριζε το συντηρητικό κοινό της εποχής.

Την ενορχήστρωση του δίσκου έκανε ο Νίκος Δανίκας, παλιός συνεργάτης του Γιώργου Μαρίνου. Ξεχωρίζει το τρυφερό "Ξενοδοχείον Κέκρωψ", αφιερωμένο στις μητέρες των δύο καλλιτεχνών, το οποίο αργότερα ερμήνευσε σε δεύτερη εκτέλεση και η Άλκηστις Πρωτοψάλτη που το έκανε ευρύτερα γνωστό. 

Ο Θέμης Ανδρεάδης ...δεν τραγουδά Γιάννη Λογοθέτη! (συλλογή 1972-1979)

Τελευταία μέρα του χρόνου σήμερα και είναι μια ευκαιρία να τη γιορτάσουμε χαρούμενα μαζί με έναν αγαπημένο ερμηνευτή ταυτισμένο με το διασκεδαστικό και χιουμοριστικό τραγούδι. Σήμερα λοιπόν γιορτάζει τα γενέθλιά του ο Θέμης Ανδρεάδης που ήρθε στη ζωή πριν από 75 χρόνια κι έλαμψε στα χρόνια του '70 με πάμπολλα χιουμοριστικά σουξέ σε στενή συνεργασία με τον στιχουργό και γελοιογράφο Γιάννη Λογοθέτη, με τον οποίο συμπορεύτηκε σε μια πολύ πετυχημένη σειρά προσωπικών δίσκων του κατά το πρώτο διάστημα (Γελοιογραφίες, Κάτι άλλο μου θυμίζει, Ο Θέμης Ανδρεάδης τραγουδά Λογοθέτη).

Παρά την αναπόφευκτη ταύτιση των δύο καλλιτεχνών εκείνα τα χρόνια, θέλω να επισημάνω δύο πράγματα: Πρώτον, ότι ο Θέμης Ανδρεάδης δεν τραγούδησε μόνο χιουμοριστικά τραγούδια, και δεύτερον, δεν τραγούδησε μόνο Γιάννη Λογοθέτη. Για το λόγο αυτό σκέφτηκα να φτιάξω μια συλλογή τραγουδιών του που να πληρούν ακριβώς αυτές τις δυο προδιαγραφές, δηλαδή να αποτυπώνουν συνεργασίες του με άλλους δημιουργούς και να περιλαμβάνουν και κάποιες "σοβαρές" ερμηνευτικές του στιγμές, τέτοιες μάλιστα που να φανερώνουν έναν ιδιαίτερα εκφραστικό και λυρικό ερμηνευτή, όπως ο ίδιος άλλωστε προσπάθησε να μας αποκαλύψει με το μεταγενέστερο προσωπικό του άλμπουμ Σαν ξαφνικό ταξίδι (1983).

Η πρώτη επαφή λοιπόν του Θέμη Ανδρεάδη με τη δισκογραφία ήρθε με δυο τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου ("Πού πάτε λοιπόν", "Του άντρα του πολλά βαρύ") από το άλμπουμ Διάλειμμα (1972). Την επόμενη μάλιστα χρονιά ο μεγάλος συνθέτης του εμπιστεύτηκε άλλα δυο εξαιρετικά τραγούδια ("Όχι δεν πρέπει", "Ο Ταρζάν"), τα οποία αρχικά κυκλοφόρησαν σε δίσκο 45 στροφών, αλλά αργότερα ενσωματώθηκαν στο άλμπουμ Ανεξάρτητα (1975). Τα τραγούδια "Πού πάτε λοιπόν" και "Όχι δεν πρέπει" αποτελούν τεκμήρια μιας λυρικής έκφρασης υψηλού επιπέδου, η οποία στα αμέσως επόμενα χρόνια υποτάχθηκε στις ανάγκες μιας εύπεπτης ερμηνευτικής μανιέρας, έστω κι αν αυτό του εξασφάλισε ευρεία δημοφιλία. Ακολούθησαν συνεργασίες με αρκετούς ακόμη συνθέτες, όπως ο Γιώργος Χατζηνάσιος (Διαδρομή, 1973) και ο Μίμης Πλέσσας που τον αξιοποίησε σε δύο άλμπουμ, πρώτα στο Σταθμός 0 (1974) δίπλα στη Δήμητρα Γαλάνη και λίγο αργότερα στη δεύτερη εγγραφή του έργου Το πανόραμα (1976). Το 1974 έλαβε μέρος στο πολυσυλλεκτικό άλμπουμ Χρυσός Δίσκος 1974 με τρία τραγούδια κάποιων ξεχασμένων δημιουργών, ενώ το 1976 στον προσωπικό του δίσκο Ο Πρωταθλητής μεταξύ διαφόρων επανεκτελέσεων ερμήνευσε και τρία πρωτότυπα τραγούδια του Βασίλη Δημητρίου. Τέλος, το 1979 ο Τάκης Παναγόπουλος εμπιστεύθηκε τέσσερα τραγούδια του στον Θέμη Ανδρεάδη από το αλμπουμ Η χαβούζα.

Σημειώνω ότι μετά το 1977 ο Ανδρεάδης παρουσίασε τρεις ακόμη προσωπικούς δίσκους χωρίς την παρουσία πλέον του Γιάννη Λογοθέτη. Οι δίσκοι αυτοί (Θεμιτά και αθέμιτα, Ο Θέμης που πάει παντού, Ως εξής) περιέχουν τραγούδια των Γιάννη Κιουρκτσόγλου, Νίκου Καρβέλα, Χρήστου Κυριαζή, Γιάννη Καραλή, Νινής Ζαχά και άλλων, αλλά δεν τα περιέλαβα στη συλλογή, μιας και συγκροτούν αυτοτελείς προσωπικές δουλειές. Επίσης δεν περιέλαβα και τα τρία τραγούδια του Χριστόδουλου Χάλαρη από το άλμπουμ Τα παιδικά (1974), επειδή οι στίχοι ανήκουν στον Γιάννη Λογοθέτη.

Μίμης Πλέσσας: Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι (1974)

Η γόνιμη συνεργασία του Μίμη Πλέσσα με τον λαϊκό στιχουργό Κώστα Βίρβο μάς χάρισε το 1974, χρονιά της Μεταπολίτευσης, ένα πρωτότυπο κι ευφάνταστο έργο σε ύφος λαϊκής οπερέτας με τίτλο Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι, όπου η πρώτη ποιητική ύλη αντλήθηκε από την σπουδαίο Ασιάτη συγγραφέα και φιλόσοφο Λουκιανό, ο οποίος γεννήθηκε στα Σαμόσατα της Συρίας γύρω στο 125 μ.Χ. κι έδρασε κυρίως στη Ρώμη, αλλά και στην Αθήνα γράφοντας τα κείμενά του πάντα στην ελληνική γλώσσα.

Οι "Νεκρικοί Διάλογοι" του Λουκιανού, γραμμένοι γύρω στο 160 μ.Χ., είναι μια συλλογή τριάντα φιλοσοφικών κωμικοτραγικών διαλόγων, όπου παρελαύνει όλο το πάνθεον της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας με τις μυθικές μορφές να λειτουργούν ως σύμβολα που αποδίδουν την καθημερινότητα του ανθρώπινου βίου. Ο Βίρβος επέλεξε μερικούς από αυτούς τους διαλόγους μεταφέροντάς τους στη σημερινή εποχή μέσα από έξυπνους κι ευρηματικούς στίχους που φωτίζουν με σατιρική διάθεση μικρές λεπτομέρειες από τη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου.

Με ανάλογο πνεύμα κινήθηκε και ο συνθέτης που δε δίστασε να συγκεράσει στοιχεία της Ανατολής και της Δύσης, της αρχαίας εποχής και της σύγχρονης. Έτσι στην ορχήστρα και στο μελωδικό μέρος συνυπάρχει η πανδούρα, η άρπα κι ο αυλός με το συνθεσάιζερ, αλλά και οι αρχαίοι τρόποι (δώρειος, φρύγειος, λύδειος) με τη σύγχρονη μουσική γλώσσα. Τραγουδούν: Αντώνης Καλογιάννης, Δημήτρης Μητροπάνος, Γιώργος Μαρίνος, Πασχάλης, Λιλάντα Λυκιαρδοπούλου, Λήδα Χαλκιαδάκη, Σπύρος Βλασσόπουλος, Κατιάνα Μπαλανίκα και χορωδία. Την ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας έχει ο συνθέτης, ενώ η έκδοση κοσμείται με ζωγραφικές συνθέσεις του Τάσου Ζωγράφου.

Σημιεώνω ότι πέντε χρόνια αργότερα συνθέτης και στιχουργός επανήλθαν στα ευφυή κείμενα του Λουκιανού σε μια δεύτερη δουλειά με τίτλο Λουκιανού Διάλογοι που έχουμε ήδη παρουσιάσει στο Δισκοβόλο.

Ο Γιώργος Ζαμπέτας τραγουδά Ζαμπέτα (συλλογή 1964-1991)

Η δεκαετία του '60 για τον Γιώργο Ζαμπέτα υπήρξε η περίοδος της απόλυτης ακμής και καταξίωσής του, τόσο στο επίπεδο της προσωπικής του δημιουργίας, όσο και στο επίπεδο των ζωντανών του εμφανίσεων δίπλα σε μεγάλους Έλληνες συνθέτες εντός κι εκτός Ελλάδας. Μάλιστα στο δεύτερο μισό της ίδιας δεκαετίας η παρουσία του στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο ήταν ακατάπαυστη, άλλοτε ως  συνθέτη πρωτότυπης μουσικής για ταινίες κι άλλοτε ως γραφικής φιγούρας στα κέντρα διασκέδασης της εποχής, όπου συνήθως διασκέδαζαν οι πρωταγωνιστές των ταινιών παίζοντας συχνά κι ο ίδιος κάποια ρολάκια και κυρίως λειτουργώντας ως ευρηματικός κομφερασιέ με αλησμόνητες αυτοσχέδιες ατάκες.

Την ίδια εποχή και ιδιαίτερα στο διάστημα 1964-1967, όταν ήδη είχε κατακτήσει την κορυφή και είχε καταγράψει μεγάλες συνεργασίες με κορυφαία ονόματα του πενταγράμμου, όπως ο Στέλιος Καζαντζίδης, η Μαρινέλλα και η Βίκυ Μοσχολιού, ο Γιώργος Ζαμπέτας με διάφορες αφορμές - συχνά κινηματογραφικές - ηχογραφούσε και αρκετά τραγούδια με τη δική του πολύ χαρακτηριστική, βαριά, αλλά άκρως εκφραστική φωνή. Παρόλο που δεν διεκδικεί δάφνες καλλίφωνου ερμηνευτή, πολλά από αυτά τα τραγούδια, τα περισσότερα χιουμοριστικά, έχουν γράψει ιστορία κι έχουν γίνει πλέον κλασικά. Ποιος δεν έχει ακούσει άπειρες φορές τον "Αράπη" του ή τον "Μαθητή" ή το "Μάλιστα κύριε" και το "Πού 'σαι Θανάση"; Κάποια από αυτά έχουν τραγουδηθεί κι από άλλους ερμηνευτές (Μανώλης Καναρίδης, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Βίκυ Μοσχολιού), αλλά οι δικές του ερμηνείες τις επισκίασαν πλήρως κι έχουν κερδίσει κατά κράτος τη μάχη με το χρόνο!

Οι στίχοι αυτών των τραγουδιών γράφτηκαν από στενούς του συνεργάτες, όπως ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ο Πυθαγόρας, ο Αλέκος Καγιάντας, ο Ξενοφών Φιλέρης, ο Κώστας Πρετεντέρης, ακόμη και η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Μάλιστα δυο σπαρταριστές παρλάτες με τον ηθελημένα στομφώδη τίτλο "Αποσπάσματα από έρωτες" έχουν δικά του κείμενα και παρουσιάστηκαν με διαφορά επτά ετών (1973-1980) σε δύο συνέχειες! 

Παρόλο που το 1978 από την Columbia (Regal) εκδόθηκε η συλλογή "Ο άραψ... και έτερα άσματα" αποκλειστικά με ερμηνείες του Γιώργου Ζαμπέτα, προτίμησα να φτιάξω μια δική μου ευρύτερη συλλογή τέτοιων ερμηνειών που να καλύπτει πιο ολοκληρωμένα την πολύ ενδιαφέρουσα αυτή πλευρά του μεγάλου καλλιτέχνη. Στη συλλογή αυτή λοιπόν έχουν περιληφθεί όλα τα τραγούδια που ερμήνευσε στο διάστημα 1964-1967 σε δίσκους 45 στροφών, καθώς και αρκετά της μεταγενέστερης εποχής, όταν άρχισε να ηχογραφεί κύκλους τραγουδιών για δίσκους 33 στροφών κατά τη δεκαετία του '70. Τέτοιοι δίσκοι που είναι γεμάτοι με δικές του ερμηνείες είναι οι εξής: "Λεωφόρος Ζαμπέτα" (1972), "Περιπέτειες" (1972), "Μάλιστα κύριε" (1973), "Ντοκουμέντα" (1975), "Ζαμπέτας... Κουλτούρα... και Σία" (1975), "Το Διάταγμα... και άλλα" (1980), "Χίλια περιστέρια" (1991).

Νίκος Δανίκας: Ροζ προκηρύξεις (1976)

Μιας και η κουβέντα μας με το δίσκο "Η αγωγή του πολίτου" (1975) έφερε στο προσκήνιο τον εμβληματικό περφόρμερ, ηθοποιό και τραγουδιστή Γιώργο Μαρίνο, λέω να σταθούμε λίγο παραπάνω στον εξαιρετικά προικισμένο και πολυσχιδή αυτόν καλλιτέχνη που πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του '60, ενώ το 1962 τον βρίσκουμε να παίζει και να τραγουδά στην περίφημη "Οδό Ονείρων" του Μάνου Χατζιδάκι. Το 1967 θα ηχογραφήσει δυο 45άρια με νεοκυματικού ύφους τραγούδια του Βασίλη Δημητρίου και της Ηλέκτρας Παπακώστα και θα κλείσει τη δεκαετία με αρκετές σκόρπιες ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές και την κυκλοφορία του πρώτου προσωπικού του δίσκου ("Μια ζωντανή παρουσίαση"). Η δεκαετία του '70 στάθηκε η πιο παραγωγική του στη δισκογραφία με πολλές ενδιαφέρουσες συνεργασίες, όπως αυτές με τον Γιώργο Κριμιζάκη στο δίσκο "Η αγωγή του πολίτου" και κυρίως με τον Μίμη Πλέσσα ("Λουκιανού νεκρικοί διάλογοι", "Παράσταση").

Την ίδια εποχή συναντήθηκε και με τον συνθέτη Νίκο Δανίκα, πρώτα το 1972 με τις "Σκηνές και εικόνες" και μεταπολιτευτικά με τις "Ροζ προκηρύξεις". Ας σταθούμε λοιπόν σ' αυτό το δίσκο που με τη λέξη "προκηρύξεις" στον τίτλο μοιάζει να συμπλέει με το πνεύμα του μεταπολιτευτικού πολιτικού τραγουδιού, αλλά έρχεται ο προσδιορισμός "ροζ", για να μας υποδείξει ξεκάθαρα ότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με πολιτικές μπροσούρες, αλλά με θεματολογία "ροζ" χρώματος, δηλαδή με ευφάνταστες θεατρικές εικόνες, όπου πρωταγωνιστούν γυναικείες φιγούρες και αλλόκοτες ερωτικές περιπέτειες που ανακατεύουν αυθαίρετα το χρόνο και φέρνουν στο προσκήνιο πότε την Ασπασία του Περικλέους και πότε τη "χλωμή Αφρώ" ή τη "δεσποινίδα Θεώνη", αμφότερες με ακραιφνή φιλοβασιλικά φρονήματα που ονειρεύονται να εξαργυρώσουν την προίκα τους με τη χαρά της ερωτικής τους συνεύρεσης με τους ...τριακόσιους του Λεωνίδα, μαζί με πολλά άλλα ευτράπελα που κινούνται στον αντίποδα του μουσικού συρμού της εποχής σαν μια φωνή διαμαρτυρίας μάλλον για τη νέα ...τυραννία! 

Όλα αυτά τα εξωφρενικά ευρήματα ανήκουν στην ευφάνταστη γραφή του σπουδαίου θεατρικού συγγραφέα και μεταφραστή Παύλου Μάτεσι, ο οποίος υπογράφει τους σπινθηροβόλους στίχους των τραγουδιών που μελοποίησε με κέφι και θεατρικού ύφους ρυθμικά μουσικά θέματα ο Νίκος Δανίκας, για να αποκτήσουν την τελική τους υπόσταση μέσα από την απόλυτα εκφραστική ερμηνεία του Γιώργου Μαρίνου. Συμμετέχουν επίσης η Κατερίνα Γιαννακοπούλου και η Σοφία Χρήστου.

Σημειώνω ότι η μεταγενέστερη ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου (1995) εμπλουτίστηκε με τα τραγούδια "Η Μαρία του Οκτώβρη" και "Σε λίγο θα σβήσουν τα φώτα" σε μουσική του Δανίκα, στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου και ερμηνεία του Γιώργου Μαρίνου που είχαν αρχικά κυκλοφορήσει σε δισκάκι 45 στροφών το 1975.

Γιώργος Κριμιζάκης: Η Αγωγή του Πολίτου (1975)

Παραμένουμε στο μεταπολιτευτικό κλίμα και στην καταιγίδα του πολιτικού τραγουδιού που δεν άφησε κανένα σχεδόν καλλιτέχνη του τραγουδιού ανεπηρέαστο. Χαρακτηριστική η περίπτωση του συνθέτη Γιώργου Κριμιζάκη, ο οποίος προερχόταν από την ώριμη φάση του Νέου Κύματος και ήδη από το ξεκίνημα της δεκαετίας του '70 μας είχε δώσει δυο δίσκους ελαφρολαϊκού ύφους και ερωτικής θεματολογίας, πρώτα τις "Φωτογραφίες" (1971) και στη συνέχεια το "Η αγάπη μας" (1973). Οι δυο αυτοί δίσκοι επ' ουδενί δεν προϊδέαζαν για την επόμενη δουλειά του, η οποία ήρθε ένα χρόνο μετά τη μεταπολίτευση με τον κύκλο τραγουδιών "Η αγωγή του πολίτου" (1975), τίτλο που παραπέμπει ευθέως στο ιστορικό εκείνο σχολικό μάθημα της επίσημης κρατικής προπαγάνδας, πράγμα που υποδηλώνεται και από τον χαρακτηριστικό υπότιτλο του δίσκου: Ευτράπελος προπαγάνδα μετά ιντερμεδίων.

Εδώ ο συνθέτης, αξιοποιώντας τους ευρηματικούς σατιρικούς και δηκτικούς στίχους του Γιάννη Κακουλίδη, μας αποκαλύπτει το ταλέντο του στη μουσική επιθεωρησιακού ύφους - που τα επόμενα χρόνια θα υπηρετήσει ευδόκιμα - γράφοντας τραγούδια που μοιάζουν να προορίζονται για σκηνική χρήση με εμβατηριακούς ρυθμούς, παρλάτες και χορευτικά θέματα, όλα με σταθερή στόχευση τη διακωμώδηση της εξωφρενικής πραγματικότητας που είχε προηγηθεί στα χρόνια της επτάχρονης χούντας. 

Για το λόγο αυτό επιστρατεύτηκαν ως ερμηνευτές δυο παλιοί θεράποντες της υποκριτικής τέχνης, ο Γιώργος Μαρίνος που είναι και ο βασικός ερμηνευτής του δίσκου, και η Μιράντα Κουνελάκη που υποδύεται ένα ερμηνευτικό ρόλο με ευθεία αναφορά στη Ζωζώ Σαπουντζάκη και στα περίφημα σκηνικά της καπρίτσια. Συμμετέχει επίσης σε δυο τραγούδια ο Μιχάλης Βιολάρης, αλλά και ο παλιός ρεμπέτης Μαρίνος Γαβριήλ (1919-1977), γνωστός και ως Μαρινάκης, που τραγουδά το ρεμπετοειδές "Δυο μπάτσοι". Η πληθωρική θεατρική ερμηνεία πάντως του Γιώργου Μαρίνου, ο οποίος άλλωστε είχε ήδη από πιο παλιά δείξει το τραγουδιστικό του ταλέντο, είναι αυτή που δικαιώνει ένα δίσκο που δύσκολα πλέον μπορεί να συγκινήσει ένα σύγχρονο ακροατή αποκομμένο από την επικαιρότητα της εποχής που τον γέννησε. Το εξώφυλλο σχεδίασε ο ζωγράφος Αλέξης Ακριθάκης.

Γιάννης Λογοθέτης: Ελλαδέξ (1975)

Το «Ελλαδέξ» είναι ο δεύτερος δίσκος του πολυτάλαντου σατιρικού στιχουργού και τραγουδοποιού Γιάννη Λογοθέτη μέσα στο 1975. Κυκλοφόρησε λίγους μήνες μετά τα «Τραγούδια με νόημα». Ενώ σ' εκείνο το δίσκο οι μελωδίες ήταν διασκευές διάσημων ξένων επιτυχιών, στο «Ελλαδέξ» οι μουσικές είναι πρωτότυπες, γραμμένες από τον ίδιο, καθώς και τον Γιάννη Κιουρκτσόγλου, που επιστρατεύει λάτιν και τζαζ ρυθμούς και ο οποίος έκανε επίσης κι εδώ την ενορχήστρωση όλων των τραγουδιών, ενώ σε ένα τραγούδι ("Στο σπίτι για νοικοκυρά") η μουσική ανήκει στον Γιώργο Χατζηνάσιο.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν με κέφι και ιδιαίτερη θεατρική εκφραστικότητα ο Δημήτρης Πουλικάκος, ο Χρήστος Λεττονός, η Ιωάννα Κιουρκτσόγλου, ο Σάμης Παυλής και ο Γιάννης Λογοθέτης. Μεγάλο σουξέ του δίσκου αναδείχθηκε το «Πολύ ωραίο στυλ» με τον Πουλικάκο.

Δωσίλογοι, «ματάκηδες», ξελιγωμένοι εραστές, χουντικοί υπόδικοι, πειρατικές κασέτες και όλα τα μικροαστικά σύνδρομα της πρώτης μεταδικτατορικής εποχής παρελαύνουν σ’ αυτό το στιχουργικό μωσαϊκό, που ασφαλώς με το πέρασμα του χρόνου λειτουργεί και ως φωτογραφική σχεδόν καταγραφή μιας κακόγουστης και συγκεχυμένης πραγματικότητας από εκείνο τον καιρό. Η ματιά του στιχουργού είναι πανέξυπνη και διεισδυτική με μια πρόθεση ανώδυνης ενόχλησης στα κακώς κείμενα, χωρίς καμία διάθεση ανατροπής ή διδακτισμού. Ο Ελληνέξ είναι ο τυπικός μικροαστός της εποχής, ο οποίος «φοράει κάλτσες και κάνει σεξ» και εξαντλεί όλη τη μόρφωσή του στην τρέχουσα επικαιρότητα: «Ξέρει τον Μίκη Θεοδωράκη | ξέρει τον Ρίτσο και τον Χατζιδάκι | ξέρει το yes, το oui και το no | ξέρει τον Φρέντυ το Γερμανό…».

Γιάννης Λογοθέτης: Τραγούδια με νόημα (1975)

Ο Γιάννης Λογοθέτης είναι ένας πολυτάλαντος άνθρωπος. Σκιτσογράφος και γελοιογράφος κυρίως. Αλλά και στιχουργός και συνθέτης. Ακόμα και ερμηνευτής. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 έχει μιαν αξιοπρόσεκτη παρουσία στα μουσικά πράγματα. Μερικά όμορφα τραγούδια του Δήμου Μούτση («Με το πρώτο λεωφορείο», «Η κορδέλα», «Ρε πατριωτάκι» κλπ.), του Γιώργου Χατζηνάσιου (ολόκληρος ο δίσκος "Έχει ο Θεός", 1973) και του Χριστόδουλου Χάλαρη ("Τα παιδικά") έχουν στίχους του Λογοθέτη. 

Εκεί όμως που έδειξε ένα ξεχωριστό ταλέντο και μιαν απίστευτη ευκολία ήταν στο είδος του χιουμοριστικού τραγουδιού και μάλιστα ως πλήρης τραγουδοποιός (στίχοι, μουσική ερμηνεία). Μεγάλη αίσθηση στα μέσα του ’70 έκανε η συνεργασία του με τον τραγουδιστή Θέμη Ανδρεάδη, με τον οποίο έκανε κάμποσες επιτυχίες της εποχής («Λούλα», «Καθένας με την τρέλα του», «Ο Καραγκιόζης», «Είμαι πολύ ωραίος», «Η δυναστεία» κλπ.).

Οι δυο πιο ενδιαφέροντες δίσκοι του Γιάννη Λογοθέτη κυκλοφόρησαν απανωτά μέσα στο 1975 από την Columbia, πρώτα τα «Τραγούδια με νόημα» κι αμέσως μετά το «Ελλαδέξ».

Τα «Τραγούδια με νόημα» είναι μια σειρά διασκευασμένων γνωστών διεθνών μελωδιών - κυρίως latin, ακόμη και αμερικάνικα ροκεντρόλ - πάνω στις οποίες έγραψε πρωτότυπους στίχους ο Λογοθέτης. Τα τραγούδια είναι άκρως απολαυστικά και ευρηματικά με χαλαρές πολιτικές αιχμές επηρεασμένες από το κυρίαρχο κλίμα της εποχής. Ερμηνευτές των τραγουδιών είναι τρεις γνωστοί κωμικοί ηθοποιοί του παλιού ελληνικού κινηματογράφου: Γιάννης Γκιωνάκης, Τάκης Μηλιάδης και Θύμιος Καρακατσάνης. Το κλασικό ταγκό «Χορευτής εκ Παρισίων» αποτέλεσε το σουξέ του δίσκου. Πρόκειται βέβαια για την περίφημη "Κομπαρσίτα" ("La cumparsita") που γράφτηκε το 1916 από τον ουρουγουανό μουσικό Gerardo Matos Rodriguez. Ξεκαρδιστικές είναι οι ιστορίες και οι ερμηνείες στα τραγούδια «Ο γέρος και η Σπυριδούλα», "Ήρθαν κάτι Αμερικάνοι" και "Ανά, κατά, διά», αλλά και σ' όλα τα υπόλοιπα. Το εναρκτήριο τραγούδι ερμηνεύει ο ίδιος ο Γιάννης Λογοθέτης, ενώ περιλαμβάνεται και η αυθεντική προπολεμική ηχογράφηση του τραγουδιού "Γλυκιά Μαράτα" με την Κάκια Μένδρη.

Δόμνα Σαμίου: Τα αποκριάτικα (1994)

Έχουμε τονίσει αρκετές φορές στις σελίδες του Δισκοβόλου την πολυσήμαντη συμβολή της Δόμνας Σαμίου (1928-2012) στην αναβίωση και προβολή των ζωντανών στοιχείων της ελληνικής παράδοσης είτε ως ερμηνεύτριας, είτε ως ερευνήτριας και συστηματικής λαογράφου. Η δουλειά της υποστηρίχθηκε με συνέπεια από τον Καλλιτεχνικό Σύλλογο Δημοτικής Μουσικής "Δόμνα Σαμίου" που φροντίζει το πολύτιμο αρχείο της μεγάλης καλλιτέχνιδας κι έχει επιμεληθεί αρκετές δισκογραφικές εκδόσεις.

Η πιο γνωστή λοιπόν δισκογραφική έκδοση του Συλλόγου στάθηκε μια κυκλοφορία του 1994 με τα "Τα Αποκριάτικα" τραγούδια που συγκέντρωσε και ηχογράφησε η Δόμνα Σαμίου από κάθε γωνιά του ελληνισμού, στεριανού, νησιωτικού, μικρασιατικού. Πρόκειται για μια συλλογή 24 αθυρόστομων χορευτικών τραγουδιών που πήραν και την άτυπη ονομασία "Ιερά ανίερα" ή "Γαμοτράγουδα", η οποία ωστόσο αμέσως μετά την κυκλοφορία της προκάλεσε μέγα σκάνδαλο από τη μεριά του συντηρητικού κατεστημένου της εποχής που έφτασε να οδηγήσει την καλλιτέχνιδα μέχρι τα δικαστήρια!

Στην πραγματικότητα βέβαια, παρά το τολμηρό τους περιεχόμενο, πρόκειται για τραγούδια που αντλούνται κατευθείαν από την ελληνική παράδοση και παραπέμπουν σε αρχέγονες παγανιστικές τελετουργίες αναδεικνύοντας ένα άλλο "ηθος" της παράδοσής μας, υπαρκτό και ζέον, καθώς μας συνδέει με τα λεγόμενα "απόρρητα μέλη" της αρχαιότητας, άσματα δηλαδή που υπηρετούσαν τη φυσιολογική ποικιλομορφία της ανθρώπινης φύσης μέσα από αντιφατικά αισθήματα, όπως έλξη και αποστροφή, τρυφερότητα και φρίκη, λάμψη και ντροπή. Αρκεί, όπως μας επισημαίνει ο παλιός μου καθηγητής Μιχάλης Κοπιδάκης, να θυμηθούμε ότι η "απόρρητη" λέξη "αιδοίον" κυριολεκτικά σημαίνει "σεβάσμιο", αλλά συγχρόνως λειτουργεί και με την ακριβώς ανάποδη σημασία!

Θέμης Ανδρεάδης: Ως εξής... (1980)

Συνεχίζοντας την πολύ επιτυχημένη εμπορικά πορεία του ως το τέλος της δεκαετίας του '70, ο Θέμης Ανδρεάδης ολοκληρώνει αυτόν τον κύκλο των χιουμοριστικών προσωπικών του δίσκων ηχογραφώντας το άλμπουμ "Ως εξής..." για τη Minos με τους ίδιους πάλι συντελεστές που είχαν δημιουργήσει το υλικό του προηγούμενου δίσκου "Ο Θέμης που πάει παντού" (1978). 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει 15 τραγούδια με εύθυμη διάθεση ρέπουσα ενίοτε προς την παρωδία γνωστών σουξέ που φέρουν τις υπογραφές των Χρήστου Κυριαζή, Γιάννη Καραλή και Γιάννη Κιουρτκτσόγλου. Υπάρχει επίσης ένα διασκευασμένο τραγούδι του Paul Anka, καθώς και το σπουδαίο τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου "Οι πίσω μου σελίδες" από το "Περιβόλι του τρελλού" (1969) σε μια συμπαθητική, αλλά σαφώς κατώτερη της αρχικής επανεκτέλεση.

Αν και το υλικό του δίσκου είναι μάλλον αδιάφορο, το εκτελούν πολύ αξιόλογοι μουσικοί υπό την ενορχηστρωτική καθοδήγηση του έμπειρου Γιάννη Κιουρκτσόγλου, ο οποίος μάλιστα συμμετέχει και στα φωνητικά μαζί με τους συνθέτες Χρήστο Κυριαζή και Αντώνη Στεφανίδη.

Σημειώνω ότι αυτός ο δίσκος αποτέλεσε το κύκνειο άσμα της πρώτης περιόδου στην καριέρα του Θέμη Ανδρεάδη, ο οποίος στη συνέχεια αποφάσισε να αποστασιοποιηθεί από το στερεότυπο του ανάλαφρου χιουμορίστα, για να επανέλθει μερικά χρόνια αργότερα με πρωτότυπο δικό του υλικό σε τελείως διαφορετικό ύφος ("Σαν ξαφνικό ταξίδι").

Θέμης Ανδρεάδης: Ο Θέμης που πάει παντού (1978)

Συνεχίζοντας ακάθεκτος την πολύ πετυχημένη του πορεία στο χιουμοριστικό τραγούδι που τον είχε αναδείξει σε έναν από τους δημοφιλέστερους αστέρες του πενταγράμμου, το 1978 ο Θέμης Ανδρεάδης ηχογραφεί το έκτο κατά σειρά προσωπικό του άλμπουμ, το τέταρτο στο Minos, ένα χρόνο μετά το "Θεμιτά κι αθέμιτα".

Είναι η εποχή που έχει κάνει δυναμικά την εμφάνισή του ο Νίκος Καρβέλας που έβγαζε ήδη σωρηδόν τα πρώτα σουξέ του με λαϊκούς τραγουδιστές, όπως ο Γιάννης Καλατζής και ο Τόλης Βοσκόπουλος. Κι έτσι ο Ανδρεάδης συναντήθηκε με τον Καρβέλα στο δίσκο "Ο Θέμης που πάει παντού", μέσα από τον οποίο προέκυψαν κάμποσα μεγάλα σουξέ, όπως τα "Παράπονά σου" και το "Μ' αυτό περνάνε όλα".

Ο δίσκος όμως είναι πολυσυλλεκτικός, οπότε εκτός από τη συμμετοχή του Καρβέλα με τέσσερα τραγούδια, έχουμε άλλα τέσσερα τραγούδια του Χρήστου Κυριαζή, δυο τραγούδια του Γιάννη Κιουκτσόγλου, άλλα δυο του Γιάννη Καραλή κι ένα της Νινής Ζαχά, καθώς και το διασκευασμένο ξένο τραγούδι "Κύριε ναύτη" που επίσης γνώρισε επιτυχία. Τις ενορχηστρώσεις υπογράφουν ο Γιάννης Κιουρκτσόγλου και ο Κώστας Κλάββας.

Η αλήθεια πάντως είναι ότι με το δίσκο αυτό ο Θέμης Ανδρεάδης έκανε την εύκολη παραχώρηση σε τραγούδια μάλλον παρακμιακού ύφους, πράγμα άλλωστε που τον οδήγησε σύντομα στον κορεσμό και - μετά από έναν ακόμη ανάλογου επιπέδου δίσκο το 1980 - στην αναπόφευκτη απόφασή του να αποσυρθεί για ένα διάστημα από το προσκήνιο, μέχρι να επανέλθει "εξαγνισμένος" και εντελώς μεταμορφωμένος μερικά χρόνια αργότερα με το αξιόλογο άλμπουμ "Σαν ξαφνικό ταξίδι" (1983).

Ο Θέμης Ανδρεάδης τραγουδάει Λογοθέτη (1976)

Το 1976 ο Θέμης Ανδρεάδης αλλάζει δισκογραφικό περιβάλλον, καθώς μετά από τέσσερα χρόνια πολύ επιτυχημένης συνεργασίας με την EMI μετακινείται στο αντίπαλο στρατόπεδο εκείνης της εποχής, δηλαδή στη Minos. Και ήταν εντυπωσιακή η πρώτη του κιόλας χρονιά στη νέα εταιρία, μιας και μέσα στο 1976 ηχογράφησε δυο νέους προσωπικούς δίσκους ("Ο πρωταθλητής", "Ο Θέμης Ανδρεάδης τραγουδάει Λογοθέτη"), ενώ είχε και μια ευρεία συμμετοχή στη νέα εκτέλεση του κύκλου "Το πανόραμα" του Μίμη Πλέσσα.

Θα σταθούμε λοιπόν σήμερα στο δίσκο "Ο Θέμης Ανδρεάδης τραγουδάει Λογοθέτη", αφού είναι και ο μόνος από τους δύο προσωπικούς του εκείνη τη χρονιά που δεν επανεκδόθηκε ψηφιακά. Το ιδιαίτερο μ' αυτόν το δίσκο έχει να κάνει με τη δυναμική παρουσία του Γιάννη Λογοθέτη, ο οποίος αποφασίζει να επεκτείνει το ενδιαφέρον του και στο χώρο της σύνθεσης. Πρόκειται βέβαια για τραγούδια πάνω στην πετυχημένη μανιέρα των προηγούμενων δίσκων του τραγουδιστή, με απλή κι εύπεπτη μουσικούλα και έξυπνους στίχους με χαλαρή κριτική διάθεση. Είναι όμως ένας δίσκος που έβγαλε τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία του Θέμη Ανδρεάδη, την περίφημη "Λούλα", αλλά και κάμποσα άλλα σουξέ, όπως τα: "Είμαι πολύ ωραίος", "Η βούρτσα", "Ο Ιακώβ", "Η πεθερά", "Αφού δεν κάνεις κέφι", "Όταν τύχει" κ.ά. Δύο τραγούδια υπογράφει ο συνθέτης Λυκούργος Μαρκέας, ενώ την ενορχήστρωση ο Τάσος Καρακατσάνης. 

Σημειώνω ότι στο οπισθόφυλλο του δίσκου αναγράφεται κατά λάθος ο τίτλος "Κυρά Μαρία" (που ανήκει σε προηγούμενο δίσκο), αντί του τραγουδιού "Όταν τύχει". Προχειρότητες!

Θέμης Ανδρεάδης: Κάτι άλλο μου θυμίζει (1974)

Το 1974, ένα χρόνο μετά τις πολύ πετυχημένες "Γελοιογραφίες", κυκλοφόρησε ο δεύτερος προσωπικός δίσκος του Θέμη Ανδρεάδη με τίτλο "Κάτι άλλο μού θυμίζει". Οι στίχοι ήταν και πάλι του Γιάννη Λογοθέτη, ενώ η μουσική του Γιάννη Κιουρκτσόγλου, του τρίτου σταθερού μέλους αυτής της ισχυρής τριάδας που συμπορεύτηκε με μεγάλη επιτυχία για κάμποσα χρόνια. Το τραγούδι "Πεταλούδα" έχει μουσική του Θέμη Ανδρεάδη. 

Πρόκειται φυσικά για χιουμοριστικά τραγούδια με ανάλαφρη κριτική διάθεση στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα της πρώιμης μεταπολιτευτικής περιόδου, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις έχουμε και συμπαθητικές παρωδίες γνωστών σουξέ της εποχής (Μίκη Θεοδωράκη, Γιώργου Χατζηνάσιου, Δήμου Μούτση). 

Μεγάλες επιτυχίες του δίσκου αναδείχθηκαν τα: "Καλέ κυρά Μαρία", "Πού ν' το, πού ν' το" και "Ο Καραγκιόζης", αν και εμένα προσωπικά μού αρέσει περισσότερο το ομότιτλο, όπου συμμετέχουν ερμηνευτικά και οι τρεις συντελεστές του δίσκου. Αξιοπρόσεκτο και το εξώφυλλο του δίσκου που ...κάτι άλλο μού θυμίζει από την εποχή του ...Γκέτε!

Θέμης Ανδρεάδης: Γελοιογραφίες (1973)

Η πρώτη δισκογραφική εμφάνιση του Θέμη Ανδρεάδη σημειώθηκε το 1972 με το δίσκο "Διάλειμμα" του Γιάννη Μαρκόπουλου, ο οποίος του έγραψε δυο τρυφερές μπαλάντες ("Όχι δεν πρέπει", "Πού πάτε λοιπόν"), μέσα από τις οποίες αποκαλύφθηκε ένας εξαίρετος ερμηνευτής με ιδιαίτερα εκφραστική φωνή, πράγμα που δεν προοιωνίζονταν την εικόνα του χιουμορίστα-σατιρικού τραγουδιστή που μας παρουσίασε στη συνέχεια. Πάντως ήταν ο Μαρκόπουλος που πρώτος έδωσε το έναυσμα προς αυτή την κατεύθυνση, όταν παράλληλα τού εμπιστεύθηκε τα δυο τεράστια χιουμοριστικά σουξέ "Του άντρα του πολλά βαρύ" και "Ο Ταρζάν". Ήρθε και μια ανάλογου ύφους συμμετοχή στο δίσκο "Διαδρομή" (1973) του Γιώργου Χατζηνάσιου, οπότε η συγκεκριμένη πορεία έμοιαζε πια αναπότρεπτη.

Μ' αυτή λοιπόν την ετερόκλητη προίκα στις αποσκευές του ο Θέμης Ανδρεάδης αποφάσισε το 1973 να εκθέσει και τα συνθετικά του χαρίσματα γράφοντας τα πρώτα του τραγούδια για την πρώτη ολοκληρωμένη προσωπική του δουλειά με τίτλο "Γελοιογραφίες" πάνω σε στίχους του συνοδοιπόρου του εφεξής πολυτάλαντου Γιάννη Λογοθέτη. Ο δίσκος καθιέρωσε αμέσως το νέο στυλ του Ανδρεάδη, το χιουμοριστικό, με το οποίο για πολλά χρόνια θα πορευτεί πολύ πετυχημένα εμπορικά, ώσπου στη δεκαετία του '80 το αποκήρυξε και στράφηκε σε άλλες κατευθύνσεις ("Σαν ξαφνικό ταξίδι", 1983).

Τα τραγούδια του δίσκου ακούστηκαν πολύ και γνώρισαν μεγάλη επιτυχία. Ξεχώρισαν λίγο παραπάνω τα εξής: "Γελοιογραφία", "Καθένας με την τρέλα του", "Το μπόι μου", "Δεν τη μπορώ τη δυναστεία", "Το ρετιρέ", "Ρομαντικό γεύμα". Απλές και εύπεπτες μουσικές που κινούνται από μοντέρνους μέχρι ορθόδοξα λαϊκούς ρυθμούς. Οι στίχοι σε αρκετές περιπτώσεις είναι πολύ ευρηματικοί και αποτυπώνουν με ανάλαφρα κριτική διάθεση την καθημερινότητα της εποχής. Την ενορχήστρωση έκανε ο Γιάννης Κιουρκτσόγλου.

Γιάννης Γκιωνάκης: Ο ιπτάμενος δίσκος του Γκιωνάκη (1979)

Ο δεύτερος προσωπικός δίσκος του μεγάλου κωμικού Γιάννη Γκιωνάκη είχε τίτλο "Ο ιπτάμενος δίσκος του Γκιωνάκη" και εκδόθηκε πάλι από τη CBS το 1979, ένα χρόνο μετά το δίσκο "Ο Γκιωνάκης έχει πλάκα". 

Φυσικά πρόκειται για χιουμοριστικό δίσκο με πολλά ευφυολογήματα και σπαρταριστές πρόζες γραμμένες από τον γνωστό στιχουργό Πυθαγόρα και από τον σεναριογράφο Κώστα Νικολαΐδη. Σε κάποια επεισόδια συμμετέχουν οι ηθοποιοί Μπέττυ Μοσχονά και Ντάνος Λυγίζος. Τα μουσικά μέρη και τα τραγούδια έγραψε ο Γιάννης Κιουρτσόγλου, γνωστός συνθέτης και μουσικός από την εποχή των Πελόμα Μποκιού, ενορχηστρωτής του κλασικού σατιρικού δίσκου "Τραγούδια με νόημα" (1975), όπου έκανε την πρώτη δισκογραφική του εμφάνιση ο Γιάννης Γκιωνάκης.