Μίνως Μάτσας: Diary of a Lost Girl (1997)

Η πρώτη ολοκληρωμένη κινηματογραφική δουλειά του Μίνωα Μάτσα που πέρασε μάλιστα και στη δισκογραφία ήταν η μουσική που έγραψε για τη βωβή ταινία «Diary of a Lost Girl», στα ελληνικά «Το ημερολόγιο μιας παραστρατημένης», παραγωγής 1929, την τελευταία βωβή ταινία του μεγάλου Γερμανού σκηνοθέτη Georg Wilhelm Pabst με πρωταγωνιστές τους Louise Brooks, Josef Rovensky και Fritz Rasp. Πρόκειται για ένα δυνατό μελόδραμα που περιγράφει την ιστορία μιας παραστρατημένης νεαρής κοπέλας που κλείνεται στο αναμορφωτήριο και στη συνέχεια δραπετεύει και καταλήγει σε ένα πορνείο, ενώ στη συνέχεια παντρεύεται έναν κόμη και καταφέρνει έτσι να μπει στην καλή κοινωνία. Η ταινία αποτελεί ένα δηκτικό σχόλιο για τη διεφθαρμένη αστική κοινωνία της Γερμανίας στα χρόνια του Μεσοπολέμου και για το λόγο αυτό κυνηγήθηκε ανελέητα από τη λογοκρισία.

Ο Μίνως Μάτσας συνέθεσε τη μουσική υπόκρουση για την προβολή της ταινίας που διοργάνωσε η εφημερίδα Ελευθεροτυπία στο θέατρο Παλλάς την 1η Οκτωβρίου 1997 στη λογική της μουσικής συνοδείας που είχαν οι παλιές βουβές ταινίες από ζωντανή αυτοσχεδιαστική εκτέλεση με έναν πιανίστα (συνήθως) ή ακόμη και με ολόκληρη ορχήστρα. Όμορφες μελωδίες μελαγχολικού χρώματος εναρμονισμένες με το εξπρεσιονιστικό κλίμα της ταινίας. Το πιάνο κατέχει τον κεντρικό ρόλο στην οργανική συνοδεία με σολίστ τον Σταύρο Κόλλια. Μπάσο παίζει ο Αλέκος Παρασκευόπουλος, πνευστά ο Δημήτρης Χουντής, βιολί ο Κυριάκος Γκουβέντας και κιθάρα ο Γιάννης Παπαζαχαριάκης. Την ενορχήστρωση έκανε ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ τη μουσική διεύθυνση είχε ο Μάρκος Τσέτσος.

Αντώνης Σαμαράκης: Η λογοτεχνία στο μικρόφωνο (1998)

Πέρασαν κιόλας 23 χρόνια από τις 8 Αυγούστου 2003, όταν έφυγε από τη ζωή ένας σημαντικός πνευματικός άνθρωπος, εμβληματική μορφή της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας, πολυβραβευμένος και διεθνώς καταξιωμένος συγγραφέας με στιβαρό λογοτεχνικό έργο, κυρίως μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων. 

Ο λόγος για τον Αντώνη Σαμαράκη (1919-2003), έναν λογοτέχνη που διέθετε οξεία αντίληψη της περιρρέουσας κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας φροντίζοντας να την αποτυπώσει με οξύνοια και αιχμηρό λόγο στα κείμενά του. Ο Σαμαράκης ήταν ολιγογράφος, αλλά κατάφερε με το μικρό σε όγκο έργο του να αφήσει πολύ βαθύ το αποτύπωμά του στα ελληνικά γράμματα κατακτώντας πολυάριθμα βραβεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ το κλασικό μυθιστόρημά του «Το λάθος» έγινε η αφορμή για μια διεθνή κινηματογραφική παραγωγή με πρωταγωνιστές τους διάσημους ηθοποιούς Μισέλ Πικολί και Ούγκο Τονιάτσι. Tους κύριους σταθμούς της λογοτεχνικής του διαδρομής αποτελούν τα έργα: Ζητείται ελπίς (1954), Σήμα κινδύνου (1959), Αρνούμαι (1961), Το λάθος (1965) και Το διαβατήριο (1973).

Υπό τη δισκογραφική ετικέτα της His Master's Voice την εποχή που είχε την ευθύνη της παραγωγής ο Θάνος Μικρούτσικος, εκδόθηκε το 1998 ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ στο πλαίσιο της σειράς «Η λογοτεχνία στο μικρόφωνο» αφιερωμένο αποκλειστικά στον Αντώνη Σαμαράκη. Η έκδοση τιμά τον μεγάλο μας πεζογράφο όντα ακόμη εν ζωή με μια επιλογή κειμένων του (αποσπάσματα από μυθιστορήματα ή ολόκληρα διηγήματα) που ακούγονται από έγκυρες αναγνώσεις με τη φωνή εκλεκτών ηθοποιών μας, όπως ο Λάκης Λαζόπουλος, η Θέμις Μπαζάκα και ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, ενώ ένα κείμενο διαβάζει ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, στενός φίλος του συγγραφέα, αλλά και ο ίδιος ο Σαμαράκης στην επίλογο της έκδοσης.

Εκείνο που δίνει ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον στην έκδοση είναι ότι τα κείμενα εναλλάσσονται με μικρές εμβόλιμες μουσικές γέφυρες γραμμένες από τον κλασικό κιθαριστή Γιάννη Παπαζαχαριάκη, έναν αξιόλογο μουσικό που έχει χτίσει την καριέρα του δίπλα σε μεγάλους δημιουργούς, όπως ο Χρήστος Λεοντής, η Ελένη Καραΐνδρου, ο Νότης Μαυρουδής, ο Θάνος Μικρούτσικος και ο Γιώργος Σταυριανός. Το υλικό λοιπόν του άλμπουμ αναπτύσσεται κατά ζεύγη (κείμενο - μουσική), καθώς κάθε ανάγνωση συνοδεύεται και από την αντίστοιχη μουσική γέφυρα. Τα μουσικά θέματα, ενορχηστρωμένα σε φόρμα μουσικής δωματίου, είναι πρωτότυπα μαζί με δυο διασκευασμένα μουσικά μοτίβα, ένα στρατιωτικό εμβατήριο («Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει») κι ένα νησιώτικο χορό. Παίζει πιάνο ο Νίκος Καλαντζάκος, βιολί ο Μιχάλης Βοριάς, σαξόφωνο και φλάουτο ο Δημήτρης Χουντής, σαξόφωνο και κλαρινέτο ο Θύμιος Παπαδόπουλος και κιθάρα ο Γιάννης Παπαζαχαριάκης.

Η έκδοση είναι υψηλής αισθητικής με πλούσιο ένθετο που, πέρα από τις λεπτομέρειες για το περιεχόμενο υλικό, φιλοξενεί και μια πολύ ενδιαφέρουσα σειρά κειμένων για τον συγγραφέα που υπογράφονται από τον Θάνο Μικρούτσικο, τον ιδιοκτήτη της δισκογραφικής εταιρείας Μάκη Μάτσα, τον δημοσιογράφο Σεραφείμ Φυντανίδη, τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, αλλά και τον ίδιο τον συγγραφέα.

Νότης Μαυρουδής, Γιώργος Τοσικιάν: Café Latino (2018)

Το 2018, δέκα χρόνια μετά την ολοκλήρωση της εξαιρετικής κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» (1999-2008), ο Νότης Μαυρουδής επανέρχεται με μια καινούργια δισκογραφική πρόταση, η οποία θα κυκλοφορήσει σε μορφή βιβλίου από τις εκδόσεις Άπαρσις με τίτλο «Café Latino» και συνοδευτικό υπότιτλο «El puerto» με τη διευκρινιστική επισήμανση: «Canciones y danzas populares de America Latina y Espana para dos guitarras». Πρόκειται δηλαδή για υλικό γραμμένο ή διασκευασμένο και πάλι για δύο κλασικές κιθάρες προερχόμενο αποκλειστικά από τον κόσμο της Λατινικής Αμερικής και της Ισπανίας. 

Έχουμε λοιπόν 13 κιθαριστικά θέματα ανώνυμων κατά το πλείστον Λατίνων δημιουργών που διατρέχουν το χρόνο και φτάνουν ολόφρεσκα στο σύγχρονο κοινό γεμάτα αρώματα εξωτικών τόπων που μορφοποίησαν με γνώση κι ευαισθησία δύο σπουδαίοι Έλληνες κιθαριστές, ο Νότης Μαυρουδής - που δε χρειάεται περαιτέρω συστάσεις - και ο νεότερος κιθαριστής Γιώργος Τοσικιάν (γενν. 1981), μαθητής του Ιάκωβου Κολανιάν και σταθερός συνεργάτης του Νότη Μαυρουδή από το 2011 και μετά, παίρνοντας έτσι τη θέση του Παναγιώτη Μάργαρη, ο οποίος είχε ήδη ξεκινήσει το προσωπικό του ταξίδι στο χώρο της μουσικής και της δισκογραφίας.

Οι ηχογραφήσεις του συγκεκριμένου υλικού πραγματοποιήθηκαν κατά το διάστημα 2015-2017. Μάλιστα, κατά τη λογική και της σειράς «Café de l' art», έχουμε κι εδώ δύο φωνητικές νησίδες με τη Μόρφω Τσαϊρέλη να ερμηνεύει δύο μεξικάνικα τραγούδια. Ο Νότης Μαυρουδής μας δίνει κάποιες ενδιαφέρουσες εξηγήσεις για το νέο του εγχείρημα: «Μια κλεφτή ματιά στην καρδιά και την ψυχή αυτής της πάντα μυστηριώδους ηπείρου, της γεμάτης μελαγχολία και αισθησιασμό, τρυφερότητα και πάθος (...) Είναι η κληρονομιά των ανθρώπων της Βραζιλίας, της Αργεντινής, της Βολιβίας, του Μεξικού, της Βενεζουέλας, της Κούβας, μέσα από τη φτώχεια και την ελπίδα, τη θλίψη και το ξεφάντωμα (...) Το "Cafe Latino" δεν είναι μια ανθολογία, είναι ένα ταξίδι».

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.6 (2008)

Με το 6ο άλμπουμ της σειράς «Café de l' art» που κυκλοφόρησε το το 2008 από την Eros Music ολοκληρώνεται ο εξαιρετικός αυτός κιθαριστικός κύκλος του Νότη Μαυρουδή και του Παναγιώτη Μάργαρη, ο οποίος είχε ξεκινήσει δέκα χρόνια νωρίτερα και πλούτισε το κιθαριστικό ρεπερτόριο με υψηλής αισθητικής ερμηνείες σε μια συνειδητή προσπάθεια να γεφυρωθούν ετερόκλητα μουσικά είδη αποδεικνύοντας τελικά ότι η μουσική είναι μία, καθώς δεν γνωρίζει στεγανά χρονικά και τοπικά, αλλά αποτελεί μια ενιαία, παγκόσμια και διαχρονική γλώσσα.

Το άλμπουμ φέρει τον υπότιτλο «Passion» και είναι επικεντρωμένο στη διεθνή μουσική με επιλεγμένα θέματα που έχουν ως κοινό θεματικό κέντρο το ερωτικό πάθος. Η ανθολογία διατρέχει με εντυπωσιακή ελευθερία ποικίλες μουσικές περιοχές, από την παραδοσιακή μουσική των Άνδεων και της Αφρικής ως τη τζαζ, την αμερικανική ποπ, την ευρωπαϊκή μπαλάντα και το κλασικό τραγούδι. Ο Νότης Μαυρουδής νιώθει την ανάγκη να δώσει μιαν εξήγηση για τις επιλογές του: «Μελωδίες, μοτίβα, μουσικοί τρόποι που κατάφεραν να κυριαρχήσουν στο κοινό αίσθημα σε παγκόσμια κλίμακα. Θαρρείς και έσπασαν την εμμονή της εθνικότητας που υπάρχει βαθιά ριζωμένη σε χώρες όπως η Ελλάδα...». Έτσι λοιπόν συνυπάρχουν αρμονικά ο Astor Piazzolla με τον John Lennon και τον Paul Mac Cartney, o Jacques Brel με τον Paul Desmond, αλλά και τον Kurt Weill. Οι διασκευαστές μάλιστα του υλικού θέλησαν αυτή τη φορά να μας δώσουν μια πιο πολυφωνική εκδοχή προσθέτοντας δίπλα στις κλασικές κιθάρες και άλλα όργανα, όπως το μπαγιάν, το ακορντεόν, το φλάουτο, το βιολοντσέλο, το σαξόφωνο, το κοντραμπάσο, τα τύμπανα  και τα κρουστά με τη συμμετοχή εξαιρετικών μουσικών, όπως ο Ηρακλής Βαβάτσικας, ο Νίκος Σιδηροκαστρίτης, ο Μάνος Αβαράκης και άλλοι.

Τα δεκατέσσερα συνολικά θέματα του άλμπουμ διανθίζονται και με τρεις φωνητικές στιγμές. Η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου ερμηνεύει το κλασικό «Yukali» του Kurt Weill, ο Χρήστος Θηβαίος συνοδευόμενος από εξαμελή χορωδία αποδίδει το «Corsica» του Petro Guefucci και ο Ελληνογάλλος παρουσιαστής και ερμηνευτής Νίκος Αλιάγας το τρυφερό «Je ne quitte pas» του Jacques Brel. 

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.5 (2005)

Με το 5ο άλμπουμ της σειράς «Café de l' art» που κυκλοφόρησε το 2005 από την Eros Music το σπουδαίο κιθαριστικό δίδυμο Νότη Μαυρουδή και Παναγιώτη Μάργαρη επανέρχεται στο ελληνικό ρεπερτόριο. Κατά τη λογική του 3ου άλμπουμ που ήταν αφιερωμένο στους δυο κορυφαίους Έλληνες συνθέτες του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, αυτή τη φορά επέλεξαν ένα άλλο εμβληματικό δίδυμο, το οποίο άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο πεδίο του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού. Κι αυτό δεν είναι άλλο από τους κορυφαίους λαϊκούς βάρδους Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972) και Βασίλη Τσιτσάνη (1915-1984), οι οποίοι πλούτισαν τη μουσική μας παράδοση με δεκάδες λαϊκά αριστουργήματα που δεν έπαψαν ποτέ να τραγουδιούνται και να επανεκτελούνται ασταμάτητα.

Οι δυο εκλεκτοί κιθαριστές έσκυψαν με αγάπη και σεβασμό στις υπέροχες αυτές μελωδίες δίνοντάς τους μια ολοκαινούργια φορεσιά, απολύτως λιτή κι απέριττη, έτσι που να αναδεικνύεται αβίαστα ο εξαίσιος μελωδικός τους πλούτος, καθώς - όπως σημειώνει κι ο Νότης Μαυρουδής - «το πέρασμα των δεκαετιών και η ριζική αλλαγή του τρόπου ζωής στην Ελλάδα δε συρρίκνωσαν τη γοητεία του "παλιού υλικού" που έχει εισχωρήσει στο εθνικό υποσυνείδητο από γενιά σε γενιά». Οι κιθάρες βέβαια δεν προσπαθούν να υποκαταστήσουν τα μπουζούκια, αλλά να μεταφέρουν ουσιαστικά την πρώτη ύλη στο δικό τους ηχοχρωματικό κόσμο. Έτσι γεννιούνται καινούργιες μελωδίες που κουβαλάνε τη λεπτή αύρα των αρχικών ήχων, αλλά ταυτόχρονα αποκτούν και τη δική τους αυτονομία. Γιαυτό και δεν ξενίζει που ένα από τα τραγούδια αυτά, την «Αχάριστη» του Βασίλη Τσιτσάνη - τραγούδι της πρώτης μεταπολεμικής εποχής - το ερμηνεύει με το δικό της "έντεχνο" τρόπο η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου, χωρίς αυτό να μοιάζει ως κάτι αιρετικό ή παράτολμο! Αλλά συμβαίνει και το αντίστροφο, καθώς την κιθαριστική μεταμόρφωση του προπολεμικού «Μινόρε της αυγής» (που πρώτος είχε ερμηνεύσει ο Μάρκος Βαμαβακάρης το 1936) εμπλουτίζουν τα αυτοσχεδιαστικά ταξίμια που παρεμβάλλει το μπουζούκι του Θανάση Πολυκανδριώτη σε μια συναρπαστική πολυφωνία!

Αξίζει να επισημάνουμε ότι η πολύ επιμελημένη έκδοση της Eros Music περιλαμβάνει πλούσιο ένθετο βιβλιαράκι με κείμενα και πληροφοριακό υλικό, καθώς κι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείωμα του γνωστού μύστη και μελετητή του αυθεντικού λαϊκού μας τραγουδιού Παναγιώτη Κουνάδη.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.4 (2003)

Ο τέταρτος δίσκος της εξαίρετης κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» κυκλοφόρησε το 2003 παράλληλα με τα δύο ανεξάρτητα άλμπουμ που ήταν αφιερωμένα στους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη. Ο συνοδευτικός υπότιτλος «Cinema» προσδιορίζει ευθέως και την κοινή θεματική γραμμή που συνδέει το επιλεγμένο υλικό του δίσκου, αφού τα δεκαπέντε συνολικά θέματα του περιεχομένου του έχουν αντληθεί από το χώρο του κινηματογράφου, θέματα που διατρέχουν αναδρομικά τον κινηματογραφικό χρόνο για διάστημα μισού περίπου αιώνα, από το 1952 ως το 2001.

Οι δυο σπουδαίοι κιθαριστές, ο Νότης Μαυρουδής και ο Παναγιώτης Μάργαρης, εργάστηκαν με γνώση και ευαισθησία πάνω σε μια σειρά πολύ δημοφιλών κινηματογραφικών θεμάτων προσαρμόζοντάς τα στον ήχο και το ύφος της κλασικής κιθάρας, φροντίζοντας μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις να εμπλουτίσουν τα ηχοχρώματα με την προσθήκη και άλλων οργάνων, είτε του σαξόφωνου που παίζει ο David Lynch, είτε του πιάνου με τον Σταύρο Λάντσια, είτε του ακορντεόν με τον Χρήστο Ζερμπίνο, αλλά και άλλων οργάνων (βιολί, βιολοντσέλο, βιόλα, όμποε) που συνοδεύουν διακριτικά τους δύο κιθαριστές. 

Οι επιλεγμένες ταινίες είναι οι εξής: «Απαγορευμένα παιχνίδια» (1952), όπου ακούστηκε η περίφημη κιθαριστική μελωδία «Ρομάντσα» ανώνυμου δημιουργού (στην ταινία έπαιζε ο μυθικός Ισπανός κιθαριστής Narciso Yepes), «Το παιδί και το δελφίνι» (1957), όπου ακουγόταν το υπέροχο τραγούδι του Τάκη Μωράκη «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη», «Ο πρωτάρης» (1967), όπου πρωτοακούστηκε το κλασικό «The Sound of Silence» του Paul Simon, «Ο Νονός» (1971) με την εξαίσια μουσική του Nino Rota, «Ο βιολιστής στη στέγη» (1971), το περίφημο μιούζικαλ με τα αγαπημένα τραγούδια των Jerry Bock και Sheldon Harnick, «Ο ελαφοκυνηγός» (1978) με την υπέροχη «Cavatina» του Stanley Myers, «Το εξπρές του μεσονυκτίου» (1978) με μουσική του Giorgio Moroder, «Ο μελισσοκόμος» (1986) με μουσική της Ελένης Καραΐνδρου, «Η κοιλιά του αρχιτέκτονα» (1987) με μουσική του Wim Mertens, «Ο καιρός των τσιγγάνων» (1989) με μουσική του Goran Bregovic, «Ο δράκουλας» (1992) με μουσική του Wojcieck Kilar, «Λεόν» (1994) με μουσική του Eric Serra, «Ο Τιτανικός» (1997) με μουσική του James Horner, «Η ζωή είναι ωραία» (1997) με την οσκαρική μουσική του Nicola Piovani και «Αμελί» (2001) με τη δροσερή μουσική του Yann Tiersen.

Ο δίσκος περιλαμβάνει και δύο φωνητικά μέρη από τις ταινίες «Ο πρωτάρης» («The Sound of Silence») και «Ο δράκουλας», τα οποία ερμηνεύει η διάσημη Ισραηλινή σοπράνο Doa Nori στη δεύτερη συνεργασία της με τους δυο κιθαριστές στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δισκογραφικής σειράς.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.3 (2002)

Ο τρίτος δίσκος της θαυμάσιας κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» των σπουδαίων κιθαριστών Νότη Μαυρουδή και Παναγιώτη Μάργαρη εκδόθηκε το 2002 από την Eros Music διαφοροποιημένος ουσιαστικά στη θεματολογία του, αφού αυτή τη φορά δεν τηρήθηκε η λογική της συνύπαρξης ελληνικών και ξένων μελωδιών, αλλά επιλέχθηκε εξολοκλήρου υλικό από την εγχώρια δημιουργία. 

Ο δίσκος λοιπόν είναι αφιερωμένος στους δυο Διόσκουρους της ελληνικής μουσικής, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, αμφότερους από τους αγαπημένους δημιουργούς του Νότη Μαυρουδή. Είναι αξιοσημείωτο άλλωστε ότι ήδη στους δύο πρώτους δίσκους της σειράς είχαν συμπεριληφθεί μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι. Από τα 15 επιλεγμένα θέματα τα οκτώ ανήκουν στον Μάνο Χατζιδάκι και τα επτά στον Μίκη Θεοδωράκη, όλα ανθολογημένα από το διαχρονικό έργο τους με βασικό κριτήριο τη λυρική και μελωδική τους υπόσταση, ώστε να διαμορφώνεται ένα αρμονικό και ομοιογενές σύνολο.

Κατά τη λογική των δύο προηγούμενων δίσκων τη ροή των οργανικών θεμάτων κι εδώ διανθίζουν μικρές φωνητικές νησίδες με δύο τραγούδια (ένα από κάθε συνθέτη) που ερμηνεύουν ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας («Ο εφιάλτης της Περσεφόνης») και η Ηρώ («Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα»).

Αξίζει να επισημάνουμε ότι εκτός των έξι αριθμημένων δίσκων της σειράς και λίγο πριν από την έκδοση του 4ου δίσκου (2003) κυκλοφόρησαν δύο επιπλέον δίσκοι αφιερωμένοι στους δύο μεγάλους συνθέτες - ένας για τον Μάνο Χατζιδάκι κι ένας για τον Μίκη Θεοδωράκη - οι οποίοι αποτελούν μια διευρυμένη μορφή του παρόντος ενιαίου άλμπουμ.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.2 (2000)

Ενθαρρυμένοι από την απροσδόκητα καλή υποδοχή του άλμπουμ «Café de l' art» (1999) οι εξαίρετοι κιθαριστές Νότης Μαυρουδής και Παναγιώτης Μάργαρης αποφάσισαν να δώσουν συνέχεια στην όμορφη ιδέα της κιθαριστικής προσαρμογής δημοφιλών μουσικών θεμάτων από το διεθνές ρεπερτόριο παρουσιάζοντας ένα χρόνο αργότερα το δεύτερο άλμπουμ με την ένδειξη «Volume 2» καθιερώνοντας έτσι την αρίθμηση πλέον του κάθε άλμπουμ της σειράς που έφτασε ως τον αριθμό «6» με τη συμπλήρωση μιας δεκαετίας από την έκδοση του πρώτου - μη αριθμημένου - δίσκου.

Το δεύτερο λοιπόν άλμπουμ συνεχίζει ακριβώς πάνω στην ίδια λογική που είχε διαμορφωθεί ήδη από το προηγούμενο, με ελληνικά και ξένα μουσικά θέματα κατάλληλα διασκευασμένα για κιθαριστικό ντούο. Από ελληνικής πλευράς έχουν επιλεγεί το αγαπημένο «Βαλς του γάμου» της Ελένης Καραΐνδρου (από την ταινία «Ο μελισσοκόμος», 1986), ένα θέμα από το άλμπουμ «Reflections» (1970) του Μάνου Χατζιδάκι, ο υπέροχος «Αύγουστος» του Νίκου Παπάζογλου και το εμβληματικό «Πρωινό τσιγάρο» του Νότη Μαυρουδή. 

Από το διεθνές ρεπερτόριο έχουμε θέματα των Paco de Lucia, Nino Rota, John Lennon, Carlos Puebla κ.ά. μαζί με μια διασκευή του γλυκύτατου «Scarborough Fair» που είχαν κάνει διάσημο στα χρόνια του '60 οι Paul Simon και Art Garfunkel, μια ευφάνταστη φωνητική εκδοχή της γοητευτικής μπαρόκ μελωδίας «Adagio», η οποία συνήθως αποδίδεται στον Βενετσιάνο συνθέτη Tomaso Albinoni, αν και στην πραγματικότητα η σύνθεση ανήκει στον Remo Giazotto, καθώς επίσης μια έξοχη εκτέλεση του κλασικού κιθαριστικού θέματος «Recuerdos de l' Alambra» του Francisco Tarrega, μια οργανική εκδοχή του «Summertime» του George Gershwin κι ένα θέμα του Ariel Ramirez. 

Όπως και στο πρώτο άλμπουμ, έχουμε κι εδώ δύο φωνητικά θέματα («Scarborough Fair», «Adagio») που ερμηνεύει η πολυπράγμων Ισραηλινή ερμηνεύτρια Noa Dori.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.1 (1999)

Από τις χθεσινές «αγγελικές» κιθάρες του Χρήστου Νικολόπουλου νομίζω πως η μετάβαση στον συνθέτη Νότη Μαυρουδή - που γεννήθηκε σαν χθες, στις 15 Ιουλίου 1945 - μοιάζει ως φυσική συνέχεια, μιας και ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης τίμησε την κιθάρα όσο κανένας άλλος ομότεχνός του, είτε ως κορυφαίος δεξιοτέχνης του οργάνου, είτε ως δάσκαλος, είτε και ως συνθέτης που είχε πάντα την κιθάρα σε πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η δισκογραφία φιλοξενεί αμέτρητες εκδόσεις με επίκεντρο την κλασική κιθάρα, ενίοτε μάλιστα σε ...ενισχυμένη εκδοχή! Χθες, για παράδειγμα, είδαμε μια έκδοση με μουσική για πέντε κιθάρες. Δεν έχουν λείψει επίσης και πιο ογκώδη κιθαριστικά σχήματα που έχουν φτάσει τις 100 ή ακόμη και τις 200 κιθάρες! Υπερβολές βέβαια για ένα χαμηλόφωνο όργανο που είναι συνυφασμένο περισσότερο με λυρικά και μελωδικά ηχοχρώματα. Γιαυτό και ο Νότης Μαυρουδής, αφού επί δεκαετίες αξιοποίησε την κιθάρα του ως σόλο όργανο, αποφάσισε κάποια στιγμή, όντας πια στην πλήρη ωριμότητά του, να τη συντροφεύσει και με μια δεύτερη δημιουργώντας ένα σπουδαίο κιθαριστικό ντουέτο με τον μαθητή κι εξαιρετικό επίσης κιθαριστή Παναγιώτη Μάργαρη, ακολουθώντας ίσως την παλιά ρήση (που αποδίδεται στον Σοπέν) πως τίποτε δεν είναι πιο όμορφο από μια κιθάρα, εκτός ίσως από δύο!

Το 1999 λοιπόν το συγκεκριμένο κιθαριστικό δίδυμο εγκαινίασε μια ιδαίτερα ενδιαφέρουσα δισκογραφική σειρά με γενικό τίτλο «Café de l' art», η οποία απέφερε συνολικά έξι διαδοχικές εκδόσεις κατά το διάστημα 1999-2008 με υλικό αντλημένο από το ελληνικό και διεθνές μουσικό θησαυροφυλάκιο διασκευασμένο κατάλληλα για δύο κλασικές κιθάρες. Η σειρά αποτελεί ουσιαστικά ένα συναρπαστικό πάντρεμα ήχων που διατρέχει ποικίλα μουσικά είδη (από τη λόγια ως την ποπ μουσική) χωρίς καμία προκατάληψη αναδεικνύοντας κρυμμένες ομορφιές μέσα από τα μουσικά αυτά θέματα.

Ο πρώτος δίσκος της σειράς που εκδόθηκε το 1999 από την Eros Music φέρει το διευκρινιστικό υπότιτλο «14 Guitar duets themes» γραμμένο στην αγγλική γλώσσα, μιας και η έκδοση είχε εξαρχής διεθνή προσανατολισμό. Το εισαγωγικό θέμα είναι το θεσπέσιο «Tango to Evora» της διάσημης Καναδέζας συνθέτριας Loreena McKennitt, ενώ μεταξύ των 14 συνολικά θεμάτων του άλμπουμ περιλαμβάνονται τρία με την  υπογραφή του Μάνου Χατζιδάκι και άλλα τρία του Νότη Μαυρουδή, από τα οποία το ένα («Ύστατο ταγκό») αποδίδεται στη φωνητική του εκδοχή από τη σοπράνο Νίνα Λοτσάρη μαζί με το πανέμορφο ισπανικό τραγούδι «Hijo de la luna» («Ο γιος του φεγγαριού») και το «Spente le stelle» («Έσβησαν τα αστέρια»). Τα υπόλοιπα θέματα προέρχονται κυρίως από χώρες της Λατινικής Αμερικής με μια προτίμηση στο χορευτικό ρυθμό του tango.

Χρήστος Νικολόπουλος, Κουιντέτο Έψιλον: Των αγγέλων οι κιθάρες (2006)

Ολοκληρώνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στην οργανική δισκογραφία του Χρήστου Νικολόπουλου με ένα ακόμη ορχηστρικό άλμπουμ που παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, αφού φανερώνει μιαν εντελώς διαφορετική διάσταση της μουσικής του. Ο λόγος για το δίσκο «Των αγγέλων οι κιθάρες» που εκδόθηκε το 2006 από την ΜΒΙ.

Την ιδιαιτερότητα αυτού του άλμπουμ μας τη δίνει υπαινικτικά ο ίδιος ο τίτλος του που είναι παρμένος από το πασίγνωστο σουξέ του συνθέτη «Των αγγέλων τα μπουζούκια» (από το άλμπουμ «Ξημέρωμα 1ης Ιανουαρίου 2000 μ.Χ.», 1993), όπου τη θέση των μπουζουκιών έχουν πάρει οι κιθάρες! Γιατί το υλικό του δίσκου δεν είναι παρά μια προσφυής διασκευή γνωστών τραγουδιών του συνθέτη για πέντε κιθάρες που έκανε το Κουιντέτο Έψιλον, ένα κιθαριστικό σύνολο που δημιούργησε το 2006 ο Καρδιτσιώτης κλασικός κιθαριστής Βασίλης Καναράς πλαισιωμένος από τους επίσης αξιόλογους κιθαριστές Δημήτρη Κοτρωνάκη, Παναγιώτη Λαμπρόπουλο, Πέτρο Πολίτη και Άκη Φιλιό. Οι δημοφιλείς λαϊκές μελωδίες του συνθέτη έχουν ξαφνικά μεταμορφωθεί σε θαυμάσια λόγια θέματα που γεφυρώνουν με αρμονικό και εύηχο τρόπο δυο φαινομενικά διαφορετικούς μουσικούς κόσμους. Την προσαρμογή έκαναν κυρίως τα μέλη του σχήματος Άκης Φιλιός και Πέτρος Πολίτης, καθώς και ο  Γιώργος Σιωράς, παλιός δάσκαλος του Βασίλη Καναρά, μαζί με τον μαέστρο και κιθαριστή Απόλλωνα Κουσκουμβεκάκη.

Το αποτέλεσμα είναι πράγματι γοητευτικό και ο ίδιος ο συνθέτης δεν έκρυψε τον ενθουσιασμό του σημειώνοντας μεταξύ άλλων: «Για μένα το να ακούω αγαπημένα μου μουσικά κομμάτια, "τα παιδιά της ψυχής μου", να περνάνε τα σύνορα της λαϊκής μουσικής και να μπαίνουν σε διαφορετικά ακουστικά κανάλια μόνο περηφάνια θα μπορούσαν να μου δώσουν. Περηφάνια, τόσο γιατί τα ερεθίσματα που ώθησαν εμένα στη σύνθεσή τους έγιναν αφορμή γι' αυτήν την παρέα αξιόλογων μουσικών να τα αφουγκραστούν μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα και να τα αναδείξουν με έναν τρόπο φρέσκο, μοντέρνο, σύγχρονο, όσο και για τα ίδια αυτά τα παιδιά που εντρυφήσανε σε ακούσματα, δυστυχώς αρκετά απομακρυσμένα και παρεξηγημένα από τη νέα γενιά, και τα μεταχειρίστηκαν με ευλάβεια αναδεικνύοντάς τα με τον τρόπο που άγγιξαν τη δική τους ψυχή...».

Αξίζει μάλιστα να προσθέσω και την ενθουσιώδη συναίνεση του γνωστού κλασικού κιθαριστή Κώστα Γρηγορέα στο όλο διάβημα: «Υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να ακούσετε αυτό το δίσκο, ανεξάρτητα σε ποια κατηγορία ανήκετε ως ακροατής: Εάν είστε απλά μουσικόφιλος για να απολαύσετε ένα θαυμάσιο άκουσμα από πέντε κιθάρες που "ζωγραφίζουν" έχοντας για καμβά τις πιο αγαπημένες μελωδίες του Χρήστου Νικολόπουλου. Εάν είστε κιθαριστής, για να ακούσετε πέντε ομοτέχνους σας, με σχεδόν παιδικό κέφι, να σπρώχνουν την κιθάρα τους στα τεχνικά και εκφραστικά της όρια. Τέλος, εάν παίζετε μπουζούκι, για να αρχίσετε σοβαρά να ανησυχείτε: Η Αυτοκρατορία (της κιθάρας) αντεπιτίθεται!».

Χρήστος Νικολόπουλος, Μπάντα της Φλώρινας: Κυκλάμινα του Ολύμπου (1997)

Μια πολύ ξεχωριστή ορχηστρική δουλειά του Χρήστου Νικολόπουλου κυκλοφόρησε το 1997 από τη Sony με τον ποιητικό τίτλο «Κυκλάμινα του Ολύμπου». Η αναφορά στο όρος των Θεών δεν έγινε τυχαία, αφού παραπέμπει στη γενέθλια γη του συνθέτη, το χωριό Καψοχώρι Ημαθίας που κείται στις βόρειες παρυφές του Ολύμπου προσδιορίζοντας ταυτόχρονα και τη μακεδονική γη που απλώνεται βορειοδυτικά και βορειοανατολικά του μεγάλου ορεινού όγκου. 

Όλες αυτές οι γεωγραφικές επισημάνσεις έχουν άμεση σχέση με το περιεχόμενο του δίσκου που είναι χτισμένος πάνω σε ένα μουσικό υλικό με έντονες παραδοσιακές μυρωδιές της Μακεδονίας περασμένες μέσα από την έμπειρη μουσική αντίληψη του μεγάλου δεξιοτέχνη του μπουζουκιού, ο οποίος εδώ θέτει το μαγικό του όργανο στην υπηρεσία ενός υλικού κι ενός ήχου που υπερβαίνει τα όρια του «λαϊκού» και φτάνει ως τα ανεξερεύνητα όρια της ελληνικής παράδοσης. Γιαυτό και φρόντισε να έχει συμπαραστάτες του σ' αυτό το τολμηρό διάβημα μια ομάδα μουσικών που θα τη λέγαμε καθ' ύλην αρμόδια. Πρόκειται για την περίφημη Μπάντα της Φλώρινας, ένα εξαίρετο οργανικό σύνολο χάλκινων πνευστών που με ορμητήριο την ακριτική Φλώρινα δραστηριοποιείται έντονα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '60, όταν την ίδρυσε ο Τάσος Βαλκάνης, διευθυντής τότε της τοπικής φιλαρμονικής, και συνεχίζει μέχρι σήμερα συνεργαζόμενη στενά με τον σαξοφωνίστα και κλαρινετίστα Φλώρο Φλωρίδη κι έχοντας καταφέρει ήδη να ξεπεράσει και τα όρια της ελληνικής επικράτειας με συχνές εμφανίσεις σε σημαντικά διεθνή φεστιβάλ.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα οργανικά χορευτικά θέματα που κινούνται στους παραδοσιακούς μουσικούς δρόμους («τρόπους») με το μπουζούκι να κρατάει πάντα τον πρωταγωνιστικό ρόλο, όχι όμως κυριαρχικό, αφού δίνεται πολύς χώρος στα χάλκινα πνευστά που εκτελούν τα μέλη της μπάντας, δηλαδή ο Φλώρος Φλωρίδης και ο Λάζαρος Βαλκάνης (κλαρίνο, σαξόφωνο), ο Χρήστος Χασάπης και ο Παντελής Στόικος (κορνέτα) και ο Παναγιώτης Ιωάννου (τρομπόνι), ενώ ο Γιώργος Βαλκάνης παίζει ακορντεόν και ο Αθανάσιος Σαμαράς τύμπανα.

Χρήστος Νικολόπουλος: Δρόμοι της Ανατολής (1989)

Η παραγωγικότατη δεκαετία του '80 κλείνει για τον συνθέτη Χρήστο Νικολόπουλο με ένα δεύτερο ορχηστρικό δίσκο, ένδεκα χρόνια μετά τον πρώτο («Λαϊκά περάσματα», 1978), όπου βρίσκει την ευκαιρία για άλλη μια φορά να αναδείξει την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι, αλλά και τη γνώση των αυθεντικών μουσικών δρόμων της Ανατολής, πάνω στους οποίους χτίστηκε όλο το νεότερο οικοδόμημα του λαϊκού μας τραγουδιού. 

Το άλμπουμ επιγράφεται «Δρόμοι της Ανατολής» και περιλαμβάνει δέκα οργανικά θέματα που αναπτύσσονται σε μορφή concertante με κεντρικό όργανο το μπουζούκι συνδιαλεγόμενο με λιτή λαϊκή ορχήστρα. Ο ίδιος ο Νικολόπουλος έχει συνθέσει τα περισσότερα θέματα προσπαθώντας να αναδείξει τη διαχρονική πορεία του λαϊκού τραγουδιού που ανάγεται ως την απώτερη αρχαιότητα, καθώς γίνεται αναφορά στο αρχαιοελληνικό όργανο «πανδουρίς» που θεωρείται ο πρόδρομος του μπουζουκιού, αλλά και στον αρχαίο χορό «κόρδαξ», από τον οποίο κατάγεται το τσιφτετέλι. Το ηχητικό αυτό λαϊκό πανόραμα περιλαμβάνει ζεϊμπέκικα, μινόρε, ρομάντζες, απόηχους του ρεμπέτικου, αλλά και μια διασκευή παραδοσιακού χορού της Μικράς Ασίας.

Ο Χρήστος Νικολόπουλος παίζει μπουζούκι, τζουρά και μπαγλαμά, ο Γιώργος Ζηκογιάννης ηλεκτρικό μπάσο, ο Στέλιος Καρύδας κιθάρες και ο Νίκος Χατζόπουλος βιολί, ενώ ο Κώστας Γανωσέλης ενορχήστρωσε το υλικό και παίζει ο ίδιος πλήκτρα.

Χρήστος Νικολόπουλος: Λαϊκά περάσματα (1978)

Στις 11 Ιουλίου 1947 γεννήθηκε ένας ξεχωριστός λαϊκός καλλιτέχνης, παραγωγικότατος συνθέτης και εξαιρετικός δεξιοτέχνης του μπουζουκιού που συνεχίζει ακούραστος μέχρι σήμερα να βρίσκεται στο προσκήνιο έχοντας ήδη συμπληρώσει έξι δεκαετίες αδιάλειπτης παρουσίας. 

Ο λόγος για τον Χρήστο Νικολόπουλο που γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 79 χρόνια και παιδί ακόμη ξεκίνησε να παίζει μπουζούκι στα τοπικά πανηγύρια της Ημαθίας, ώσπου το 1963 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα και μόλις στα δεκαεπτά του μπήκε στη δισκογραφία με το τραγούδι «Μια Μακεδόνα αγαπώ», ενώ λίγο αργότερα βρέθηκε δίπλα στον Στέλιο Καζαντζίδη γράφοντας πολλά όμορφα τραγούδια για τον μεγάλο βάρδο με αποκορύφωμα βέβαια το εμβληματικό άλμπουμ «Υπάρχω» (1975). Παράλληλα είχε αμέτρητες συνεργασίες με τους περισσότερους ερμηνευτές πρώτης γραμμής της εποχής, όπως ο Γιάννης Πάριος, η Τζένη Βάνου, η Λίτσα Διαμάντη, Τόλης Βοσκόπουλος και άλλοι.

Έχοντας ήδη εμπεδώσει την παρουσία του στα στούνιο ως σολίστ του μπουζουκιού με τη συμμετοχή του σε αμέτρητες ηχογραφήσεις δικές του, αλλά και άλλων συνθετών, το 1978 ο Χρήστος Νικολόπουλος θα μας δώσει το πρώτο ολοκληρωμένο δείγμα της δεξιοτεχνικής του δεινότητας με το ορχηστρικό άλμπουμ «Λαϊκά περάσματα» που εκδόθηκε από την PanVox. Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα λαϊκά οργανικά θέματα, τα περισσότερα σε μουσική του ίδιου, μαζί με γνωστές μελωδίες από κλασικά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, του Γιάννη Παπαϊωάννου, του Απόστολου Χατζηχρήστου, του Μπαγιαντέρα και του Γιώργου Ζαμπέτα, αλλά κι ένα παραδοσιακό χορό από τη Μακεδονία. Ο Νάκης Πετρίδης έχει επιμεληθεί την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση της ορχήστρας που περιλαμβάνει δύο μπουζούκια - πρώτο φυσικά ο Νικολόπουλος και δεύτερο ο Μάκης Μαυρόπουλος - κιθάρες, πιάνο, μπαγλαμά και ντραμς. Την εικόνα του εξωφύλλου ζωγράφισε ο Μιχάλης Βελούδιος.

Gustav Mahler: Συμφωνία αρ. 5 (Zubin Mehta)

Κλείνουμε το αφιέρωμά μας στον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Gustav Mahler (1860-1911) με μια σύντομη ματιά στην περίφημη 5η Συμφωνία του, σύνθεση της περιόδου 1901-1902 που ανήκει αναμφισβήτητα στις ακρώρειες της συμφωνικής φιλολογίας, έργο τολμηρό στη σύλληψη και την ολοκλήρωσή του, όπου ο συνθέτης αφήνει τον εύθραυστο ψυχισμό του να κατευθύνει το δημιουργικό του οίστρο και να τον οδηγήσει σε ένα πραγματικό αριστούργημα. Είναι αξιοσημείωτο άλλωστε ότι το μοναδικής μελωδικής ομορφιάς τέταρτο μέρος (Adagietto) έχει αξιοποιηθεί ως υπόκρουση σε πάμπολλες κινηματογραφικές σκηνές με πιο χαρακτηριστική την έντονη παρουσία του στην ταινία του Λουκίνο Βισκόντι «Θάνατος στη Βενετία» (1971), ενώ ολόκληρη η συμφωνία αποτελεί τη βάση της πρόσφατης ταινίας «Tar» (2022) με την καθηλωτική ερμηνεία της Κέιτ Μπλάνσετ.

Καθώς η σύνθεση του έργου μοιράστηκε σε δυο καλοκαίρια μεταξύ 1901 και 1902, απηχεί και τις αντίστοιχες ψυχολογικές μεταλλάξεις που βίωσε ο συνθέτης την περίοδο εκείνη, πρώτα μια μεγάλη περιπέτεια με την υγεία του που του άφησε έντονα ψυχικά τραύματα και στη συνέχεια μια φάση ψυχικής ανάτασης, αφού το δεύτερο καλοκαίρι έζησε το μεγάλο έρωτα με τη μετέπειτα σύζυγό του Άλμα Σίντλερ. Όλα αυτά λοιπόν αποτυπώνονται αδρά στην ανάπτυξη του έργου που ξεκινάει με ένα πένθιμο εμβατήριο (Trauermarsch) γραμμένο στον απόηχο της σοβαρής ασθένειας που τον είχε οδηγήσει στα πρόθυρα του θανάτου, το οποίο ακολουθείται από μια εκρηκτική αντίδραση με το θυελλώδες δεύτερο μέρος (Sturmisch bewegt), μια συγκλονιστική πραγματικά συμφωνική σελίδα απόλυτης δραματικής κορύφωσης. Στη συνέχεια έρχεται ένα περίτεχνο μακροσκελές Scherzo που αποτελεί μια γκροτέσκο υπόμνηση του παραδοσιακού αυστριακού λέντλερ και του βιεννέζικου βαλς κι αμέσως μετά το υπέροχο Adagietto που θα μπορούσε να ερμηνευτεί και ως ερωτική εξομολόγηση, αλλά και ως μια λυρική γέφυρα ανάμεσα στη δοκιμασία και στην ψυχική ανάταση. Το έργο ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Rondo που αναπτύσσεται αντιστικτικά και λειτουργεί ως ένα είδος ανακεφαλαίωσης των διακυμάνσεων που διατρέχουν τα προηγούμενα μέρη καταλήγοντας σε μια λυτρωτική κατάφαση στη ζωή. 

Από τις αμέτρητες δισκογραφικές καταγραφές του μεγάλου αυτού έργου έχω επιλέξει μία εξαιρετική ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στο Λος Άντζελες τον Απρίλιο του 1976. Ο διάσημος Ινδός αρχιμουσικός Zubin Mehta διευθύνει τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λος Άντζελες καταφέρνοντας να αποδώσει με απόλυτη διαύγεια και δύναμη όλο τον ηχοχρωματικό πλούτο του έργου.

Gustav Mahler: Συμφωνία αρ. 1 «Ο Τιτάν» (Rafael Kubelik)

Συνεχίζοντας με τον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Gustav Mahler (1960-1911) θα ήθελα να σταθώ στις δυο αγαπημένες μου από τις εννέα συνολικά ολοκληρωμένες Συμφωνίες που μας κληροδότησε, την πρώτη και την πέμπτη. 

Η Συμφωνία αρ.1 λοιπόν του Μάλερ, γνωστή και με το προσωνύμιο «Ο Τιτάν» (από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Γερμανού συγγραφέα Johann Paul Friedrich Richter), άρχισε να γράφεται στο Κάσσελ (Έσση) της Γερμανίας το 1884 και ολοκληρώθηκε στη Λειψία το 1888, ενώ η πρώτη επίσημη παρουσίαση έγινε τον επόμενο χρόνο στη Βουδαπέστη, αν και δέκα χρόνια αργότερα ο συνθέτης προχώρησε σε αναθεώρηση της αρχικής ενορχήστρωσης αφαιρώντας το δεύτερο από τα πέντε αρχικά μέρη του έργου που έφερε τον τίτλο «Blumine» (Άνθιση), για να καταλήξει στην τελική μορφή των τεσσάρων μερών που επισημαίνονται με αναλυτικούς τίτλους στη γερμανική γλώσσα ως εξής: i. Langsam. Schleppend (αργή εισαγωγή που εικονίζει το ξύπνημα της φύσης με τον ερχομό της αυγής), ii. Kräftig bewegt (ένα ζωηρό μέρος σε ύφος παραδοσιακού αυστριακού χορού), iii. Feierlich und gemessen, ohne zu schleppen (ένα μελαγχολικό εμβατήριο βασισμένο σε μια δημοφιλή παιδική μελωδία), iv. Stürmisch bewegt (ένα θυελλώδες κι εκρηκτικό φινάλε που συγκρούεται μετωπικά με τη μελαγχολική διάθεση του υπόλοιπου έργου καταλήγοντας σε έναν θριαμβευτικό επίλογο).

Το έργο ανήκει στην κατηγορία της προγραμματικής μουσικής, αν και το αφηγηματικό του πλαίσιο δεν αφορά τον αισθητό κόσμο, αλλά τον έντονο ψυχικό παρορμητισμό του συνθέτη που διατρέχει μια ευρεία κλίμακα συναισθημάτων, από την τραγωδία ως την ειρωνεία, τον κυνισμό και τον αυτοχλευασμό. Μέρος της μελωδικής βάσης του έργου αντλείται από τον μεγάλο κύκλο «Τραγούδια ενός οδοιπόρου» (Lieder eines fahrenden Gesellen) εγκαινιάζοντας έτσι μια προσφιλή τακτική του συνθέτη με συχνές αυτοαναφορές σε άλλες συνθέσεις του.

Μία από τις αρτιότερες δισκογραφικές καταγραφές του έργου είναι αυτή που εκδόθηκε το 1968 από τη μεγάλη γερμανική εταιρεία Deutche Grammophon με τον σπουδαίο Τσέχο αρχιμουσικό Rafael Kubelik να διευθύνει τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας, της οποίας διετέλεσε διευθυντής σχεδόν για μια εικοσαετία (1961-1978). Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1967 στην αίθουσα Herkules-Saal του Μονάχου και αποτελεί μέρος της ολοκληρωμένης εγγραφής όλων των Συμφωνιών του Μάλερ που εκδόθηκε το 1971.

Joaquín Rodrigo: Concierto de Aranjuez (+Villa-Lobos)

Παίρνοντας αφορμή από τη σημερινή επέτειο θανάτου ενός από τους δημοφιλέστερους λόγιους συνθέτες του 20ου αιώνα σκέφτηκα ν' ανοίξουμε μια παρένθεση στη ροή των ελληνικών δίσκων και να φωτίσουμε μερικές από τις αμέτρητες εκλεκτές στιγμές του λόγιου πεδίου. 

Σαν σήμερα λοιπόν, στις 6 Ιουλίου 1999, έφυγε από τη ζωή ο σημαντικός Ισπανός συνθέτης Joaquín Rodrigo (1901-1999), τυφλός από τα παιδικά του χρόνια, αξιόλογος πιανίστας και δημιουργός ενός από τα δημοφιλέστερα έργα του περασμένου αιώνα, του περίφημου «Κοντσέρτου του Αρανχουέθ», αλλά και μιας μεγάλης σειράς άλλων επίσης αγαπημένων έργων, κατά το πλείστον με επίκεντρο την κλασική κιθάρα.

Το 1939 λοιπόν ο Rodrigo συνέθεσε το «Κοντσέρτο του Αρανχουέθ» ενόσω ήταν εγκατεστημένος στο Παρίσι, σε μια εποχή που η πατρίδα του βίωνε τον στυγερό εμφύλιο πόλεμο υπό τον δικτάτορα Φράνκο. Ο συνθέτης θέλησε να αποδώσει την ήσυχη ατμόσφαιρα της ομώνυμης πόλης που βρίσκεται λίγο έξω από τη Μαδρίτη και κοσμείται από το θερινό βασιλικό παλάτι, όπου παραθέριζαν τα μέλη της βασιλικής οικογένειας. Το έργο αναπτύσσεται σε τρία μέρη, κατά την τυπική δομή του κλασικού κοντσέρτου. Τα μέρη: Allegro con spirito, Adagio, Allegro gentile. Το μεσαίο μέρος του έργου (Adagio) ξεχειλίζει από λυρικά χρώματα μέσα από μια θεσπέσια μελωδία που γνώρισε αμέτρητες διασκευές σε ποικίλες μουσικές φόρμες, όπως μια τζαζ διασκευή από τον θρυλικό τρομπετίστα Μάιλς Ντέιβις.

Μία από τις ωραιότερες δισκογραφικές καταγραφές του αγαπημένου αυτού έργου είναι αυτή που εκδόθηκε το 1990 από τη Deutsche Grammophon με σολίστ τον διάσημο Σουηδό κιθαριστή Göran Söllscher συνοδευόμενο από τη σπουδαία αμερικανική ορχήστρα Orpheus Chamber Orchestra. H έκδοση συμπληρώνεται με δύο ακόμη έργα για κιθάρα και ορχήστρα, τη δημοφιλή σουίτα «Φαντασία για έναν Ευγενή», σύνθεση επίσης του Rodrigo γραμμένη το 1954 και ανεπτυγμένη σε πέντε μέρη, καθώς και το σημαντικό Κοντσέρτο για Κιθάρα και Μικρή Ορχήστρα του Βραζιλιάνου συνθέτη Heitor Villa-Lobos (1887-1959) που γράφτηκε το 1956 και έχει τριμερή ανάπτυξη (Allegro preciso, Andantino e andante, Allegretto non troppo).

Ο Τάκης Φαραζής παίζει Χατζιδάκι: 24 (2008)

Με τίτλο τον αριθμητικό προσδιορισμό «24» κυκλοφόρησε από τον Σείριο το 2008 ένα υπέροχο ψηφιακό άλμπουμ, όπου ο πιανίστας και συνθέτης Τάκης Φαραζής συναντιέται με τον μεγάλο συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι μέσα από τις αθάνατες μελωδίες του (τραγούδια ή οργανικά θέματα) που είχε την ιδέα ο καλός πιανίστας να διασκευάσει για σόλο πιάνο εν είδει σπουδής για νέους πιανίστες, όπως άλλωστε επισημαίνεται χαρακτηριστικά και στην έντυπη έκδοσή τους από τις εκδόσεις Fagotto που είχε προηγηθεί την ίδια χρονιά. Σημειώνει σχετικά ο πιανίστας: «Ένας στίχος, πολλές εικόνες, αισθήσεις... αισθήματα γραμμένα ανεξίτηλα στο βάθος του κοινού μας χρόνου... Μικρά τραγούδια... μικρά μαργαριτάρια πολύτιμα για το σήμερα. Ένα CD που ξεκίνησε για να συνοδεύσει τα "24 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι για νέους πιανίστες", παρέα με το βιβλίο, αλλά και μόνο του βρέθηκε να ταξιδεύει χωρίς τις τυπωμένες νότες. Αφιερωμένο στους νοσταλγούς της αιώνιας αθωότητας...».

Στην πραγματικότητα βέβαια το ψηφιακό άλμπουμ αποτελεί ένα συνταίριασμα δύο παρεμβάσεων που επιχείρησε ο Τάκης Φαραζής στο πολύτιμο αυτό υλικό, μία πλήρη με 24 μελωδίες για σόλο πιάνο, σε μια λιτή μεταγραφή πασίγνωστων κι αγαπημένων μελωδιών του Μάνου Χατζιδάκι, και μια δεύτερη γραφή περιορισμένη σε 14 μέρη από τον κύκλο «Παραλλαγές για μικρά σύνολα», όπου παρουσιάζει τις αντίστοιχες σόλο μελωδίες με μικρή ενορχηστρωτική ένδυση με το πιάνο να συνοδεύεται από όργανα, όπως το βιολί, το βιολοντσέλο, το ακορντεόν, την άρπα, το σαντούρι και το μεταλλόφωνο προσδίδοντάς τους έτσι μια πιο φινετσάτη και γοητευτική ηχητική ομορφιά. 

Πιάνο (και άλλα όργανα) παίζει φυσικά ο Τάκης Φαραζής, ενώ στις «Παραλλαγές» τον συνοδεύουν οι μουσικοί: Διονύσης Βερβιτσιώτης (βιολί), Τάκης Μισυρλής (βιολοντσέλο) και Αγγελίνα Τσάτσεβα (σαντούρι).

Τάκης Φαραζής: Ονειρέματα (1996)

Περνάμε σήμερα σε έναν άλλο εκλεκτό μουσικό της νεότερης γενιάς, τον πιανίστα Τάκη Φαραζή, έναν διακριτικό αλλά εξαίρετο καλλιτέχνη που συχνά κρύβεται πίσω από δουλειές άλλων δημιουργών ως απλός μουσικός, αλλά έχει ήδη χτίσει και το δικό του άκρως ενδιαφέρον ρεπερτόριο με εκλεκτές δημιουργίες, κυρίως στο πεδίο της τζαζ μουσικής. 

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964 κι έκανε τις πρώτες μουσικές του σπουδές στο ωδείο «Ορφείο», ενώ παράλληλα είχε αρχίσει να ενδιαφέρεται για τη τζαζ συμμετέχοντας σε ποικίλα νεανικά σχήματα της εποχής παίζοντας, εκτός από πιάνο, και άλλα όργανα (ακορντεόν, φλογέρα, τσέμπαλο, κιθάρα κλπ). Το 1984 δημιούργησε το τζαζ σχήμα Iskra με τους σπουδαίους μουσικούς David Lynch, Γιώργο Φακανά και Νίκο Τουλιάτο και το αποτέλεσμα ήταν δύο οργανικά άλμπουμ («A New Day» 1986, «Parastasis» 1990), ενώ στη συνέχεια ακολούθησε σόλο διαδρομή γράφοντας μουσική για το θέατρο και ηχογραφώντας προσωπικές δουλειές, παράλληλα με ποικίλες συμπράξεις του με σημαντικούς δημιουργούς, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Χρήστος Λεοντής, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Θάνος Μικρούτσικος, η Ελένη Καραΐνδρου, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και πολλοί άλλοι.

Το 1990 ο Τάκης Φαραζής μας έδωσε την πρώτη προσωπική δισκογραφική του εργασία με τον ποιητικό τίτλο «Ονειρέματα». Πρόκειται για ένα έργο δομημένο σε δύο ενότητες. Η πρώτη επιγράφεται «Το χαμόγελο του φεγγαριού» και περιλαμβάνει εννέα οργανικά θέματα για πιάνο και μικρά οργανικά σύνολα (συνδυασμούς πιάνου με ακορντεόν, άρπα, φλογέρα, βιόλα, βιολοντσέλο και μπάσο), τα οποία φέρουν τίτλους που αποτυπώνουν μια έντονη συναισθηματική φόρτιση κι έναν ξεχειλίζοντα λυρισμό, ενίοτε μάλιστα με αδρές ιμπρεσιονιστικές πινελιές που εικονίζουν ονειρικά τοπία και παραμυθένια σκηνικά. Η δεύτερη ενότητα έχει τον τίτλο «Δρόμοι της καρδιάς» και είναι ένας κύκλος εννέα λυρικών στιγμών για σόλο πιάνο με μελωδίες που παραπέμπουν σε αρχαιοελληνικούς «τρόπους» σαν ένα ταξίδι της φαντασίας σε πανάρχαια ιωνικά, δωρικά, φρυγικά και αιολικά τοπία.

Πιάνο παίζει φυσικά ο Τάκης Φαραζής. Συμπράττουν ο Στάμος Σέμσης (βιόλα), ο Κωστής Θέος (βιολοντσέλο) και ο Τάκης Καπογιάννης (μπάσο). Η πολύ προσεγμένη έκδοση της Lyra κοσμείται με ζωγραφιές της κόρης του Δάφνης Φαραζή και της Αφροδίτης Πουρνάρη.

Σταμάτης Σπανουδάκης, Χρήστος Μακρόπουλος:Τανγκό στην Ακτή (2007)

Το 2007 ο αξιόλογος κλασικός πιανίστας της νεότερης γενιάς Χρήστος Μακρόπουλος (γενν. 1975) μας χάρισε ένα θαυμάσιο άλμπουμ αποκλειστικά για σόλο πιάνο βασισμένο σε διαχρονικές μελωδίες του Σταμάτη Σπανουδάκη. Το άλμπουμ επιγράφεται «Τανγκό στην ακτή» με έμμεση υπόμνηση του ομότιτλου τραγουδιού («Ακτή»), ενός από τα πιο αναγνωρίσιμα και πετυχημένα που έγραψε ο καλός συνθέτης.

Ο δίσκος περιλαμβάνει οκτώ συνολικά μελωδίες που διατηρούν τους τίτλους των αρχικών τραγουδιών του Σπανουδάκη συνοδευόμενους όμως με διευκρινιστικούς υπότιτλους, οι οποίοι προσπαθούν να αποδώσουν ακριβέστερα το πνεύμα της πιανιστικής εκδοχής, αφού ο σολίστας δεν περιορίστηκε στην απλή μεταγραφή των μελωδιών, αλλά τους έδωσε και τις δικές του αυτοσχεδιαστικές προεκτάσεις που αγγίζουν τη λόγια μουσική παράδοση, με έμφαση στους δύο μεγάλους Σέργιους της ρωσικής σχολής, τον Ραχμάνινοφ και τον Προκόφιεφ.

Οι μελωδίες που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονται από τις μουσικές επενδύσεις τριών ταινιών του Παντελή Βούλγαρη, δηλαδή: Πέτρινα χρόνια (1985), Η φανέλα με το 9 (1989) και Νύφες (2004), μίας ταινίας του Γιώργου Κατακουζηνού (Απουσίες, 1987) κι άλλης μίας του Γιώργου Τσεμπερόπουλου (Άντε γεια, 1991). Επίσης έχουμε και άλλα τρία θέματα παρμένα από τους κύκλους τραγουδιών «Κοντραμπάντο» (1986), «Το δίλημμα» (1990) και «Επαφή» (1992). 

Σταμάτης Σπανουδάκης: Εαρινή ώρα (1994)

Σε όλη τη μουσική του διαδρομή ο συνθέτης Σταμάτης Σπανουδάκης φρόντιζε πάντα να διανθίζει τη δισκογραφία του με θρησκευτικές πινελιές είτε με πρωτότυπες συνθέσεις, είτε και με εναρμονίσεις παραδοσιακών θρησκευτικών μελωδιών. Το 1994 μας έδωσε την «Εαρινή ώρα», δυο χρόνια αργότερα το «Δάκρυ του Ιωάννη» κι έκλεισε τον αιώνα με το μεγαλόπρεπο «Χιλιαννιακοσιαενενηνταεννέα», για να επανέλθει το 2010 με το άλμπουμ «Σαν προσευχή...», το τελευταίο μέχρι σήμερα έργο του στο θρησκευτικό πεδίο.

Το άλμπουμ «Εαρινή ώρα» πρωτοεκδόθηκε το 1994 από την FM Records κι επανεκδόθηκε το 1996 και το 2002 από τη Wea. Αυτή τη φορά ο συνθέτης μας πρόσφερε μια εξολοκλήρου οργανική δουλειά βασισμένη όμως εν πολλοίς σε προϋπάρχουσες μελωδίες από παλιότερα έργα του μαζί με κάποιες καινούργιες. Το κύριο σώμα του άλμπουμ προέρχεται από τους δίσκους: «7 Παρακλήσεις» (1985), «Ω, γλυκύ μου έαρ» (1987) και «Ημέρα Τρίτη» (1990). Μας τα εξηγεί καλύτερα ο ίδιος στο ένθετο σημείωμα του δίσκου:

«Είναι καιρός που αισθάνομαι την ανάγκη να συγκεντρώσω τις καλύτερες στιγμές των "ορχηστρικών θρησκευτικών" μου δίσκων. Τελικά το καταφέρνω τώρα. Ξαναδούλεψα τα κομμάτια προσθέτοντας ή αφαιρώντας όσα σήμερα αισθάνθηκα ότι έπρεπε (...) Οι μελωδίες και οι εισαγωγές είναι δικές μου, εκτός φυσικά από τις μελωδίες των: "Η ζωή εν τάφω", "Ω, γλυκύ μου έαρ", "Ιδού ο νυμφίος έρχεται", "Τον νυμφώνα σου βλέπω" και τους αυτοσχεδιασμούς του Βασίλη και του Λευτέρη (...) Αφιερώνω ολόψυχα και με θαυμασμό αυτόν το δίσκο στους αγαπημένους μελωδούς της Μεγάλης Εβδομάδος».

Ενορχήστρωση, εκτέλεση, παραγωγή και ηχοληψία, όλα διά χειρός Σταμάτη Σπανουδάκη. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το 1994 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη. Κλαρίνο έπαιξε ο Βασίλης Σαλέας και βιολί ο Λευτέρης Ζέρβας. Το σόλο συνθεσάιζερ στο «Η ζωή εν τάφω» έπαιξε ο Σαράντης Σαλέας. Ο ίδιος ο συνθέτης έπαιξε πλήκτρα, κιθάρες και κρουστά.