Ραστ: Ζωντανές ηχογραφήσεις (2009)

Το 2009, πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία της πρώτης του δουλειάς με ηχογραφήσεις στο στούντιο, το κουαρτέτο μπουζουκιών Ραστ, αποτελούμενο από τους αξιόλογους σολίστες του μπουζουκιού Γιώργο Αλτή, Θανάση Βασιλά, Νίκο Κατσίκη και Παντελή Κωνσταντινίδη, γιορτάζοντας τα δέκα χρόνια από την ίδρυσή του παρουσίασε τη δεύτερη και τελευταία δισκογραφική του δουλειά αποκλειστικά με ζωντανές ηχογραφήσεις που καταγράφησκαν σε διάφορες ζωντανές εμφανίσεις του σχήματος κατά το διάστημα 2000-2006 σε δυο μουσικές σκηνές, πρώτα στο Τσάι στη Σαχάρα και στη συνέχεια στο Χαμάμ.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει συνολικά είκοσι ηχογραφήσεις από αυθεντικές εγγραφές με τις όποιες τεχνικές ατέλειες μπορεί να υπάρχουν, οι οποίες ωστόσο αναπληρώνονται και με το παραπάνω από τη γνησιότητα του αποτελέσματος με τη φυσικότητα της ζωντανής ερμηνείας. Εξαιρετικά ενδιαφέρον πάντως υλικό, με ετερογενή χαρακτηριστικά ως προς την προέλευσή του και συγχρόνως ομογενοποιημένο από την ερμηνεία του συγκροτήματος, καθώς απλώνεται από τον Νίνο Ρότα και την εμβληματική μουσική του για την ταινία «Νονός», αλλά και έναν παραδοσιακό ουγγρικό χορό («Czardas»), μέχρι τον μεγάλο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Γιώργο Τσιμπίδη (1927-2003) με σημαντικούς ενδιάμεσους σταθμούς στον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Μανώλη Χιώτη, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Μίμη Πλέσσα και τον πρόωρα χαμένο μέγιστο μπουζουξή Χάρη Λεμονόπουλο (1923-1975).

Το υλικό, όπως πάντα, είναι κατάλληλα διασκευασμένο σε οργανική μορφή για τέσσερα μπουζούκια, ενώ τα δύο εμβόλιμα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και ο Κοσμάς Κοκκόλης. Φροντισμένη και καλαίσθητη έκδοση με πλούσια εικονογράφηση από τον Αντώνη Καπίρη κι ένα ενδιαφέρον επεξηγηματικό σημείωμα στο εσώκλειστο φυλλάδιο από τον έγκυρο μουσικό παραγωγό Γιώργο Τσάμπρα. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ένα έξυπνο επιγραμματικό σημείωμα στο εσώφυλλο με την ακριστιχίδα ΕΡΑΣΤΕΣ (παίζει με τη λέξη Ραστ) που σχηματίζεται από τις φράσεις: «Έφτασε και το δεύτερο πέντε χρόνια μετά...| Ραστώμη γαρ. | Αλλά έτσι είναι... | Στο τέλος τα καταφέρνετε. | Το καλό πράμα άργησε αλλά | Είναι μπουζουκοκεντρικό και... | Στοχευμένο, όπως επιβάλλεται άλλωστε...».

Ραστ: Κουαρτέτο μπουζουκιών (2004)

Την ίδια εποχή που δημιουργήθηκε το σπουδαίο σύνολο μπουζουκιών Τρίχορδο με επικεφαλής τον Κώστα Παπαδόπουλο, σχηματίστηκε άλλο ένα εξίσου ενδιαφέρον οργανικό σχήμα μπουζουκιών με την ονομασία Ραστ, λέξη που παραπέμπει στον ομώνυμο μουσικό δρόμο του λαϊκού τραγουδιού, από τις βασικές μουσικές κλίμακες που αναπτύχθηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο, πάνω στις οποίες χτίστηκε όλο το οικοδόμημα του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού μας.

Οι Ραστ σχηματίστηκαν το 1999 από τους σημαντικούς σολίστες του μπουζουκιού Γιώργο Αλτή, Θανάση Βασιλά, Νίκο Κατσίκη και Παντελή Κωνσταντινίδη. Πραγματοποίησαν πάμπολλες συναυλίες και εμφανίσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό λειτουργώντας στα πρότυπα του κλασικού κουαρτέτου εγχόρδων περιλαμβάνοντας στο πρόγραμμά τους κλασικές συνθέσεις μεγάλων Ελλήνων δημιουργών (Μίκης Θεοδωράκης, Γιώργος Ζαμπέτας, Σταύρος Ξαρχάκος κ.ά), αλλά και πρωτότυπες δικές τους δημιουργίες. Η προσωπική τους δισκογραφία έχει αποφέρει δύο ολοκληρωμένες δουλειές, μία ηχογραφημένη στο στούντιο (2004) κι άλλη μία με ζωντανές ηχογραφήσεις (2009). Η πρώτη φέρει το απλό τίτλο: «Ραστ. Κουαρτέτο μπουζουκιών» κι εκδόθηκε από την εταιρεία Diktyo PM.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό ηχογράφημα που αποτελεί ένα μικρό πανόραμα του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού από την παράδοση του Πόντου και της Θράκης ως την εποχή του λεγόμενου «έντεχνου» τραγουδιού που αναπτύχθηκε από τη δεκαετία του '60 και δώθε. Το άλμπουμ δομείται σε μικρές αφιερωματικές ενότητες, όπως η «ενότητα Μίκη Θεοδωράκη» με τέσσερις γνωστές μελωδίες του μεγάλου συνθέτη, η «ενότητα Σταύρου Ξαρχάκου» με τρία θέματα, καθώς και επιλεγμένο υλικό από μελωδίες του Γιώρου Ζαμπέτα, του Γιάννη Σταματίου (Σπόρου) και μελών του συγκροτήματος. 

Όλο το υλικό αποδίδεται σε οργανική μορφή, ενώ περιλαμβάνονται και δύο τραγούδια που ερμηνεύουν ο Γιάννης Ματσούκας και ο Κοσμάς Κοκόλης. Στα μπουζούκια είναι φυσικά τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη του συγκροτήματος, ενώ συνοδευτικά συμμετέχουν ο Νίκος Ρούλος (κοντραμπάσο) και ο Λουκάς Κωνσταντινίδης (κιθάρα). Ο δίσκος ανεπίσημα είχε παρουσιαστεί νωρίτερα σε τηλεοπτική εκπομπή της ΕΤ1 (2002), όπου μάλιστα είχαν εμφανιστεί μαζί με τους Ραστ η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και η Λένα Αλκαίου. 

Συλλογή: Μαθήματα Πατριδογνωσίας (1991)

Μιλώντας χθες για τον μεγάλο Καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη είχαμε την ευκαιρία να αναφερθούμε και στις ποικίλες δισκογραφικές συνεργασίες του με σημαντικούς ανθρώπους του ελληνικού τραγουδιού. Σήμερα λοιπόν έχουμε άλλη μια δισκογραφική δουλειά με τη δική του συμμετοχή, η οποία κυκλοφόρησε το 1991 σε παραγωγή του νεοσύστατου τότε ραδιοφωνικού σταθμού 902 Αριστερά στα FM και της δισκογραφικής εταιρείας Lyra. 

Πρόκειται για το πολυσυμμετοχικό άλμπουμ «Μαθήματα Πατριδογνωσίας» που περιλαμβάνει 22 συνολικά κομμάτια, από τα οποία τα 15 είναι τραγούδια και τα υπόλοιπα 7 οργανικά θέματα. Το υλικό αποτελεί μια ευρεία σύμπραξη μεγάλου αριθμού σύγχρονων (τότε) τραγουδοποιών και ερμηνευτών, οι οποίοι ηχογραφήθηκαν ζωντανά κυρίως στους χώρους, όπου εμφανίζονταν, αλλά και στο στούντιο του ραδιοφωνικού σταθμού, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες της αντίστοιχης σειράς εκπομπών του σταθμού που επιμελούνταν ο παραγωγός και συνθέτης Αλέξης Βάκης πλαισιωμένος και από άλλους παραγωγούς, όπως ο Γιώργος Αλλαμανής, ο Μωυσής Ασέρ, ο Οδυσσέας Ιωάννου και ο Δημήτρης Χατζόπουλος. Μάλιστα η συμμετοχή του Γιώργου Ζαμπέτα ηχογραφήθηκε στο σπίτι του συνθέτη μαζί με την παρέα των μαθητών του, αλλά και του γιατρού του που παίζει και μπουζούκι!

Οι συγκεκριμένες ηχογραφήσεις ξεκίνησαν το 1989, τη χρονιά δηλαδή που εγκαινιάστηκε η λειτουργία του 902 Αριστερά στα FM. Έλαβαν μέρος οι καλλιτέχνες κατά χρονική σειρά: Νίκος Ξυδάκης, Διονύσης Τσακνής, Νίκος Πορτοκάλογλου, Θανάσης Γκαϊφύλλιας, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Θόδωρος Αναστασίου, Βασίλης Νικολαΐδης, Κώστας Θωμαΐδης, Βούλα Σαββίδη, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Βαγγέλης Κορακάκης, Γιώργος Ανδρέου, Στέλιος Βαμβακάρης, Γιώργος Κόρος, Ψαραντώνης και τα συγκροτήματα Λαθρεπιβάτες και Βόσπορος. Μαζί τους φυσικά ο Ευγένιος Σπαθάρης και ο Γιώργος Ζαμπέτας που προαναφέραμε.

Η έκδοση περιλαμβάνει ακόμη μία ιδιαίτερη συμμετοχή, αυτή του Παύλου Σιδηρόπουλου, του μόνου που δεν βρισκόταν πια στη ζωή, αφού είχε πεθάνει μόλις δυο μήνες πριν κυκλοφορήσει ο δίσκος, ο οποίος είναι αφιερωμένος στη μνήμη του.

Θάνος Μικρούτσικος: 7 (2010)

Άλλη μια εξαίρετη έκδοση με την υπογραφή του Θάνου Μικρούτσικου σε μορφή βιβλίου και ένθετο ψηφιακό δίσκο κυκλοφόρησε το 2010 από τις Εκδόσεις Γαβριηλίδης. Έχει για τίτλο τον απλό αριθμητικό προσδιορισμό «7», έναν αριθμό φορτισμένο με μυστηριακή δύναμη και συμβολική πολυσημία, όπως τον βρίσκουμε να λειτουργεί και στη Βίβλο, αλλά και στην αρχαιοελληνική σκέψη και τη λαϊκή παράδοση.

Στην προκείμενη περίπτωση το «7» αντιστοιχεί στη δομική σύνθεση του περιεχόμενου υλικού της έκδοσης, η οποία περιλαμβάνει επτά ζωγραφικούς πίνακες του Γιώργου Λαζόγκα, επτά ποιήματα του Γιώργου Κακουλίδη, "επτά σημειώσεις για επτά μουσικές" του Γιώργου Χαρωνίτη και επτά μουσικές συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου, ο οποίος θέλει να εξηγήσει καλύτερα την εμμονή του σ' αυτό τον αριθμό σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «7 μέρες της βδομάδας γεμάτες μουσική. 7 μέρες της βδομάδας δε μου φτάνουν για την οικογένειά μου που πληθαίνει. 7 γίγαντες έλεγα στο γιο μου φυσάνε δυνατά για να γυρνάει η γη. 7 δρασκελιές όλος ο κόσμος μου. 7 κι άλλα 7 σκαλοπάτια από το σπίτι στο καταφύγιο της μουσικής μου. 7 του παραμυθιού. 7 συνωμότες αυτής της δουλειάς: Τουλιάτος, Φακανάς, Lynch, Φαραζής, Λαζόγκας, Κακουλίδης, Γαβριηλίδης. Κι ύστερα εκείνος ο στίχος του Blake, εμμονή μέσα στις ατέλειωτες ποιητικές εμμονές μου: "Γέρασα στην Αγάπη απ' το Εφτά ως το Εφτά φορές Εφτά κι είπα στην Κόλαση να με λυτρώσει απ' του Ουρανού τα Αγαθά"».

Η έκδοση λοιπόν συνοδεύεται με έναν ψηφιακό δίσκο με οργανικές συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου, οι οποίες κινούνται αποκλειστικά στο χώρο της τζαζ μουσικής. Το εναρκτήριο θέμα «Τζοκόντα 87», όπως μπορεί κανείς εύκολα να εικάσει, έχει για αφορμή μια μελωδία του Μάνου Χατζιδάκι από το ομώνυμο έργο του, πάνω στο οποίο ο Μικρούτσικος κατέθεσε τις δικές του αυτοσχεδιαστικές ιδέες σε φόρμα ντούο για τσέμπαλο (ή πλήκτρα) και ηλεκτρικό μπάσο. Όλα τα υπόλοιπα μέρη αναπτύσσονται σε μορφή τζαζ ντούο, τρίο ή κουαρτέτου με τον συνθέτη στο πιάνο ή τα πλήκτρα, τον Γιώργο Φακανά στο ηλεκτρικό μπάσο, τον David Lynch στο άλτο σαξόφωνο και τον Νίκο Τουλιάτο στα κρουστά και τα ντραμς. Τα έξι από τα επτά μέρη του δίσκου είναι γραμμένα το 1987, ενώ το έβδομο («Τρίο για πιάνο, μπάσο και ντραμς») γράφτηκε το 1981 κι έχει τον Τάκη Φαραζή στο πιάνο. Το κομμάτι αυτό σε ζωντανή ηχογράφηση είχε πρωτοεκδοθεί το 1983 στο δίσκο «Αραπιά για λίγο πάψε να χτυπάς με το σπαθί».

Θανάσης Μωραΐτης: Εικόνες για τη θλίψη των ξανθών κοριτσιών (2010)

Ολοκληρώνουμε αυτό το μικρό αφιέρωμα στον ποιητή Κώστα Καρυωτάκη με μια πολύ ιδιαίτερη έκδοση που ανήκει στο χώρο της λόγιας μουσικής, αλλά υπογράφεται μουσικά από έναν δημιουργό που τον γνωρίσαμε μέσα από ένα πολύ διαφορετικό μουσικό πρόσωπο. 

Πρόκειται για τον Θανάση Μωραΐτη που μας πρωτοσυστήθηκε ως ερμηνευτής στο έργο «Διόνυσος» (1985), αλλά και σε άλλα έργα του Μίκη Θεοδωράκη («Τα πρόσωπα του ήλιου», «Μνήμη της πέτρας»), αργότερα πάλι ως ερμηνευτής σε ένα πολύ ενδιαφέροντα κύκλο «Αρβανίτικων τραγουδιών» κι ένα κύκλο με παλιά λαϊκά τραγούδια του Δημήτρη Ατραΐδη (1995), αλλά και σε μια σειρά εξαιρετικών επανεκτελέσεων τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι («Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά», 2001, «Φεγγάρια μου παλιά, καινούργια μου πουλιά», 2002).

Το 2010 όμως ο Μωραΐτης μας επιφύλασσε μια εντυπωσιακή έκπληξη παρουσιάζοντας ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ με δικές του συνθέσεις και μάλιστα στο πεδίο της συμφωνικής μουσικής. Το άλμπουμ με τον μακροσκελή τίτλο «Εικόνες για τη θλίψη των ξανθών κοριτσιών και της Ελένης» κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ και περιλαμβάνει έξι συμφωνικές συνθέσεις γραμμένες κατά το διάστημα 2000-2009 και παιγμένες από εκλεκτούς σολίστ κλασικών και παραδοσιακών οργάνων. Τα έργα παρουσιάζουν πολύ διαφορετική δομή και ανάπτυξη μεταξύ τους και μοιάζουν σαν γέφυρες που προσπαθούν να ενοποιήσουν την παράδοση (βυζαντινή μουσική, ρεμπέτικο και λαϊκό τραγούδι) με τη συμφωνική γραφή και τη μουσική δωματίου σε μια εντυπωσιακή οργανική πολυφωνία με πρωταγωνιστές άλλοτε τη φωνή, άλλοτε την κλασική κιθάρα, το βιολοντσέλο, αλλά και το σαντούρι και το κανονάκι. Ειδικότερα, έχουμε τα έργα:

Ι. Κύκλος τραγουδιών σε ποίηση Κώστα Καρυωτάκη: Έργο για φωνή και ορχήστρα εγχόρδων και πνευστών, γραμμένο στο Άμστερνταμ το 2001. Το έργο αναπτύσσεται σε πέντε μέρη ξεκινώντας με μια ελεγειακή συμφωνική εικόνα βασισμένη στο ποίημα «Άνοιξη», ενώ ακολουθούν τέσσερα μελοποιημένα ποιήματα του Κώστα Καρυωτάκη («Όλα τα πράγματά μου», «Ευγένεια», «Νοσταλγία», «Gala») που ερμηνεύει η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου συνοδευόμενη από την Καμεράτα-Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ. 

II. Ελεγεία για σόλο βιολοντσέλο σε ένα μέρος («Appassionato»), σύνθεση του 2009 με σολίστ τον Ρενάτο Ρίπο.

ΙΙΙ. Κουαρτέτο Εγχόρδων αρ. 1 σε χρωματικούς τρόπους, σύνθεση του 2009 σε δύο μέρη (i. Adagio cantabile agitato, ii. Vivo, energico con fuoco) ερμηνευμένη από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο (Γιώργος Δεμερτζής και Δημήτρης Χανδράκης βιολί, Αγγέλα Γιαννάκη βιόλα και Άγγελος Λιακάκης βιολοντσέλο).

IV. Κοντσέρτο του Άμστερνταμ, για Κιθάρα και Ορχήστρα Εγχόρδων, έργο που ξεκίνησε να γράφεται στο Άμστερνταμ (εξού και ο τίτλος) το 2000 και ολοκληρώθηκε στην Αθήνα το 2001 σε συνεργασία με τον κιθαριστή Αριστείδη Χατζησταύρου. Αναπτύσσεται σε τρία μέρη (i. Agitato e cantabile, ii. Andante, iii. Allegro maestoso) και ερμηνεύεται από την Καμεράτα-Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ με σολίστ στην κλασική κιθάρα τον Δημήτρη Κοτρωνάκη.

V. Ιστορίες της γιαγιάς θάλασσας, σύνθεση του 2006 σε ένα μέρος («Allegro delicatamente e maestoso») με σολίστ στο σαντούρι την Ουρανία Λαμπροπούλου συνοδευόμενη από τους Τάκη Φαραζή στο τσέμπαλο, Ρενάτο Ρίπο στο βιολοντσέλο και Βασίλη Λαμπρόπουλο στο κοντραμπάσο.

VI. Φαγιούμ, σύνθεση του 2009 σε ένα μέρος («Affettuoso e appassionato») με σολίστ στο κανονάκι τη Σοφία Λαμπροπούλου συνοδευόμενη από τους Σωκράτη Σινόπουλο στην πολίτικη λύρα, Χάρη Λαμπράκη στο νέι, Ρενάτο Ρίπο στο βιολοντσέλο και Βαγγέλη Ζωγράφο στο κοντραμπάσο.

Τα έργα ηχογραφήθηκαν στο διάστημα από τον Ιούλιο μέχρι τον Νοέμβριο του 2009 κι εκδόθηκαν το 2010 ενταγμένα στην εκλεκτή σειρά «classics» της ΕΜΙ σε μια πολύ επιμελημένη έκδοση με πλούσιο ένθετο φυλλάδιο κι εξώφυλλο που κοσμείται από ζωγραφικό πίνακα του Σπύρου Βασιλείου.

Μάνος Χατζιδάκις: 30 Νυχτερινά (1983)

Ως φυσική προέκταση του χθεσινού μας αφιερώματος στις οργανικές συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι νομίζω πως αρμόζει απόλυτα η παρουσίαση άλλης μιας ολοκληρωμένης ορχηστρικής έκδοσης με μελωδίες του μεγάλου συνθέτη. 

Πρόκειται για το διπλό άλμπουμ 30 Νυχτερινά που κυκλοφόρησε το 1983 από την ΕΜΙ. Το υλικό της έκδοσης βασίζεται σε νέα ενορχήστρωση κλασικών μελωδιών από τραγούδια του συνθέτη μέσα από το σύνολο της μέχρι τότε συνθετικής του διαδρομής, δηλαδή από τα τέλη της δεκαετίας του '50 μέχρι το κλείσιμο της δεκαετίας του '70. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο πιανίστας και συνθέτης Τάσος Καρακατσάνης, πολυπράγμων ενορχηστρωτής και παλιός συνεργάτης του συνθέτη. 

Η αλήθεια είναι ότι ο μεγάλος συνθέτης δεν καλοδέχθηκε την πρόθεση της δισκογραφικής του εταιρείας για την παραγωγή του συγκεκριμένου δίσκου, πράγμα που αποτυπώνεται και στο ένθετο σημείωμά του, όπου χωρίς περιστροφές καταθέτει την αρνητική του διάθεση. Τελικά αποδέχθηκε την έκδοση του έργου και φαίνεται πως σ' αυτό έπαιξε ρόλο η ανάθεση της ενορχήστρωσης στον Τάσο Καρακατσάνη που τον απάλλαξε από τη δύσκολη αυτή ευθύνη, ενώ ο ίδιος περιορίστηκε στο ρόλο της διεύθυνσης της ορχήστρας. Μάλιστα η ενορχήστρωση φαίνεται ότι τον ικανοποίησε ιδιαίτερα και γιαυτό πρόθυμα δέχθηκε να παίξει το μέρος του πιάνου και να ομολογήσει τελικά ότι "τα 30 Νυχτερινά διαθέτουν ερωτική έλξη για κάθε νέο που βρίσκεται μακριά από τις κομματικές κονσέρβες περί έρωτος και περί μουσικής" προσθέτοντας με εμφανή περιπαικτική διάθεση: "Αφού οι Εσπερινοί υπήρξαν δεκαπέντε, τα Νυχτερινά δεν μπορούσαν παρά να είναι τριάντα κι αν θα υπάρξουν Πρωινά, με την ίδια λογική θα 'ναι σαρανταπέντε..."!

Να προσθέσω μόνο ότι στην ορχήστρα συμμετέχουν εκλεκτοί μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο Παναγιώτης Δράκος (φλάουτο), ο Νίκος Γκίνος (κλαρινέτο), ο Κλαύδιος Σιελιέ (όμποε), ο Βασίλης Σκούρας (κόρνο), ο Σωκράτης Άνθης (τρομπέτα), η Στέλλα Κυπραίου (κιθάρα), ο Τάσος Καρακατσάνης (τσέμπαλο), ο Νίκος Τσεσμελής (κοντραμπάσο) και φυσικά ο Μάνος Χατζιδάκις (πιάνο).

100 Χρόνια Μάνος Χατζιδάκις: ΙV. Οργανική μουσική (1948-2023)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το τετραπλό αυτό θεματικό αφιέρωμα στο πολυσήμαντο και πολυδιάστατο έργο του Μάνου Χατζιδάκι με μια πολυεπίπεδη ενότητα που της έδωσα τον γενικό και περιληπτικό τίτλο Οργανική μουσική. Το υλικό της είναι δομημένο σε τέσσερις μικρότερες ενότητες που φέρουν τους τίτλους: i. Μουσική για σόλο πιάνο, ii. Μουσική για οργανικά σύνολα, iii. Σπουδή στο ρεμπέτικο, iv. Τραγούδια για κλασική κιθάρα. Ας τις δούμε αναλυτικότερα:

Ι. ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΟΛΟ ΠΙΑΝΟ: Εδώ έχουμε μια ανθολογία από τις μεγάλες πιανιστικές δημιουργίες του Μάνου Χατζιδάκι που τον απασχόλησαν συστηματικά κατά την πρώτη συνθετική του περίοδο. Η αρχή έγινε το 1948 με τη σουίτα για πιάνο «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα», έργο 1, που εδώ ερμηνεύεται σε πρώτη εκτέλεση από τον πιανίστα Γιάννη Παπαδόπουλο σε ηχογράφηση του 1954. Το επόμενο πιανιστικό έργο του συνθέτη είναι το περίφημο «Το καταραμένο φίδι», έργο 6, σύνθεση του 1950, εδώ ερμηνευμένη από τον ίδιο τον συνθέτη από ηχογράφηση του 1958. Ακολουθούν οι συνθέσεις «Ιονική σουίτα», έργο 8, γραμμένο το 1953, αλλά σε μια πολύ νεότερη πρώτη εκτέλεση από τη Δανάη Καρά (1996), και «Ερημιά», έργο 10, γραμμένο το 1958 και παιγμένο από τον συνθέτη σε ηχογράφηση του 1960. Τέλος, έχουμε και δυο μέρη από το νεότερο έργο «Ρυθμολογία» (έργο 28) που γράφτηκε και ηχογραφήθηκε το 1971 με σολίστ τον συνθέτη.

ΙΙ. ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ: Εδώ έχουμε μικρά δείγματα από δυο αριστουργηματικούς οργανικούς κύκλους του συνθέτη. Ο πρώτος με τίτλο «Δεκαπέντε Εσπερινοί» περιλαμβάνει διασκευές γνωστών τραγουδιών του για πιάνο και κουαρτέτο εγχόρδων και κυκλοφόρησε το 1964. Ο δεύτερος είναι το διάσημο «Χαμόγελο της Τζοκόντας», έργο 22, το οποίο ηχογραφήθηκε το 1965 στην Αμερική και περιλαμβάνει δέκα θεσπέσιες ορχηστρικές συνθέσεις συμφωνικών αποχρώσεων πάνω σε πρωτότυπα θέματα (εκτός από ένα μέρος).

ΙΙΙ. ΣΠΟΥΔΗ ΣΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ: Είναι γνωστή η βαθιά και διαχρονική σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με το ρεμπέτικο τραγούδι, η οποία άλλωστε τεκμηριώνεται από τη συνεχή επιστροφή του στο συγκεκριμένο είδος τραγουδιού ήδη από τη δεκαετία του '40. Η σχέση αυτή απέφερε μια σειρά έργων βασισμένων στους θησαυρούς του λαϊκού αυτού είδους. Η αρχή έγινε το 1950 με το έργο «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» για το Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου. Η πρώτη εκτέλεση του έργου με τον συνθέτη στο πιάνο εκδόθηκε σε δίσκο το 1959. Το 1962 ο συνθέτης μας έδωσε μια σπουδαία ορχηστρική μεταγραφή γνωστών ρεμπέτικων τραγουδιών με τίτλο «Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη», ενώ επανέλαβε το ίδιο πείραμα και το 1974 με το έργο «Ο σκληρός Απρίλης του '45». Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, πέρα από τις οργανικές αυτές προσαρμογές, ο συνθέτης μας έδωσε και δύο άλλα έργα για το ρεμπέτικο, αλλά αυτή τη φορά με λόγια και γιαυτό δεν ανθολογήθηκαν σ' αυτό το αφιέρωμα, δηλαδή τα «Λειτουργικά» (1971/1991) με τη Φλέρυ Νταντωνάκη και «Τα πέριξ» (1974) με τη Βούλα Σαββίδη.

IV. ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ: Εδώ έχουμε μια ανθολογία γνωστών τραγουδιών του συνθέτη εναρμονισμένων στα μέτρα της κλασικής κιθάρας που ερμηνεύουν σπουδαίοι κλασικοί κιθαριστές, κατά κανόνα μαθητές του Μάνου Χατζιδάκι. Συγκεκριμένα έχουμε επιλεγμένα μέρη από τους δίσκους: «Τετράδιο για κιθάρα» (1986) με τον Κώστα Γρηγορέα, «Μικρή αναφορά στον Μάνο Χατζιδάκι» (1996) με τον Γιώργο Μουλουδάκη, «Ένα τραγούδι για τον Μάνο» (1998) για δυο κιθάρες με τους Βαγγέλη Μπουντούνη και Μάρω Ραζή, «Manos Hadjidakis: Ballads» (2003) από τη σειρά «Cafe de l' Art» με το κιθαριστικό ντουέτο Νότης Μαυρουδής και Παναγιώτης Μάργαρης, «Ερωτική πολυρυθμία» (2004) για κιθάρα και μαντολίνο με τη Στέλλα Κυπραίου και τη Βιβή Γκέκα, και το πολύ πρόσφατο «Paper Moon» (2023) με την Έλενα Παπανδρέου.

Φυσικά ήταν αδύνατον να εξαντληθεί ολόκληρο το κεφάλαιο της οργανικής μουσικής του μεγάλου συνθέτη στα στενά όρια μιας τέτοιας ανθολογίας. Θυμίζω ότι όλες οι κινηματογραφικές του μουσικές είναι πλημμυρισμένες από ευφάνταστα οργανικά θέματα. Θυμίζω επίσης ότι το 1971 είχε εκδοθεί η εξολοκλήρου οργανική εκδοχή του κύκλου τραγουδιών Επιστροφή με την ωραία ενορχήστρωση του Δήμου Μούτση, ενώ αργότερα εκδόθηκαν διάφορες ορχηστρικές διασκευές τραγουδιών του, όπως τα Τριάντα νυχτερινά (1983) με ενορχήστρωση του Τάσου Καρακατσάνη, τα Δεκαπέντε εαρινά (1997) ενορχηστρωμένα από τον Γιώργο Κατσαρό και Η άλλη Αγορά (1999) με ενορχήστρωση του Νίκου Κυπουργού, καθώς και η τζαζ διασκευή Mano's (2011) από το κουιντέτο του Δημήτρη Καλατζή.

Παράσχος Μανιάτης: Αμβροσία (1994)

Έχουμε σήμερα ένα πολύ ενδιαφέρον δείγμα της δουλειάς του Λέσβιου συνθέτη Παράσχου Μανιάτη στο ιδιαίτερα απαιτητικό πεδίο της καθαρά συμφωνικής μουσικής γραφής. Πρόκειται για δυο συμφωνικά έργα που συνιστούν τη διπλή Συμφωνία του με αριθμό καταλόγου 40. Αμφότερα συγκροτούν το υλικό του δίσκου Αμβροσία που ηχογραφήθηκε στην Αμερική το 1994 σε ανεξάρτητη και πάλι παραγωγή. Είναι δυο συμφωνικά έργα επικού ύφους που ανήκουν στο είδος της προγραμματικής μουσικής με 35λεπτη περίπου διάρκεια το καθένα. Η έμπνευσή τους αντλείται εξολοκλήρου από τη νεότερη ελληνική ιστορία διατρέχοντας ένα χρονικό ορίζοντα άνω των δύο αιώνων, από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας μέχρι την εποχή που γράφτηκαν (τέλη της δεκαετίας του '80).

Η πρώτη Συμφωνία έχει υπότιτλο: Αγώνες και θυσίες του ελληνικού λαού. Αναπτύσσεται σε τέσσερα μέρη με εναλλασσόμενη ρυθμική αγωγή και με ειδική ιστορική επισήμανση το καθένα: α) Ο χορός του Ζαλόγγου, Δεκέμβρης 1803, β) Το κρυφό σχολειό, γ) Η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη, Ιούνιος 1822, δ) Το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας στην Ακρόπολη από τον Μανόλη Γλέζο και τον Απόστολο Σάντα, Μάιος 1941.

Η δεύτερη Συμφωνία επιγράφεται: Η αναγέννηση της Ελλάδας. Και πάλι η ανάπτυξη είναι τετραμερής με τις εξής ιστορικές επισημάνσεις: α) Η πρώτη κυβέρνηση του Ιωάννη Καποδίστρια, Ιανουάριος 1828, β) Η περίοδος Βενιζέλου μεταξύ 1912-1913, γ) Η Μεταπολίτευση, Ιούλιος 1974, δ) Η εθνική συμφιλίωση, καλοκαίρι 1989.

Τα έργα ηχογραφήθηκαν με χορηγία της Γενικής Γραμματεία Αποδήμου Ελληνισμού του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών. Τη συμφωνική ορχήστρα διευθύνει ο Αμερικανός αρχιμουσικός Gregory R. Jones. Στο εξώφυλλο δεσπόζει ο περίφημος "Ήλιος", το βασιλικό έμβλημα της αρχαίας Μακεδονίας, απηχώντας προφανώς την πολιτική επικαιρότητα της εποχής που εκδόθηκε ο δίσκος. 

Παράσχος Μανιάτης: Αντίκοσμος (1988)

Πριν από μερικά χρόνια είχαμε παρουσιάσει ένα σπάνιο δίσκο μελοποιημένης ποίησης με τίτλο Νοσταλγία (1983) που εκδόθηκε στη Σουηδία κι έφερε την υπογραφή του συνθέτη Παράσχου Μανιάτη. Επανέρχομαι λοιπόν σήμερα στον παραγνωρισμένο από το ελληνικό κοινό αυτόν συνθέτη, για να δούμε και το υπόλοιπο δισκογραφημένο του έργο, αλλά κυρίως για να γνωρίσουμε καλύτερα μια σημαντική προσωπικότητα διεθνούς εμβέλειας που είναι κάτι πολύ περισσότερο από απλό συνθέτη τραγουδιών.

Ο Παράσχος (Πάρης) Μανιάτης γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1957, ενώ έκανε σημαντικές σπουδές στον τομέα της Μηχανολογίας στη Σουηδία και στις ΗΠΑ και ανέπτυξε ακαδημαϊκή δραστηριότητα επί σειρά ετών μέχρι την πιο πρόσφατη στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Παράλληλα είχε και ολοκληρωμένες μουσικές σπουδές στη βυζαντινή και ευρωπαϊκή μουσική στο Εθνικό Ωδείο και το Ωδείο Αθηνών, αλλά και στο Πανεπιστήμιο Webster του Σεντ Λούις στις ΗΠΑ. Η ευρεία μουσική του κατάρτιση τού έδωσε τη δυνατότητα να αναπτύξει ένα πολυσύνθετο και ετερόκλητο συνθετικό έργο που περιλαμβάνει συνθέσεις λόγιου ύφους (συμφωνίες, κοντσέρτα, μουσική δωματίου, πιανιστικά έργα), αλλά και πληθώρα κύκλων τραγουδιών, πολλά από τα οποία βασίζονται σε ποιητικά κείμενα. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος αυτού του έργου παραμένει ανέκδοτο, αν και έχει επανειλημμένα παρουσιστεί σε ζωντανές εμφανίσεις του συνθέτη, κυρίως στην ιδιαίτερη πατρίδα του, όπου δε σταμάτησε ποτέ να επιστρέφει και να αποτίει τον απαραίτητο φόρο τιμής επιλέγοντας μάλιστα συχνά να μελοποιεί Λέσβιους ποιητές ή να αξιοποιεί το ντόπιο μουσικό δυναμικό στις συναυλίες του.

Αφού λοιπόν μας έδωσε το 1983 ένα πρώτο δείγμα της μελοποιητικής του ευχέρειας με το άλμπουμ Νοσταλγία που προαναφέραμε, ο επόμενος δισκογραφικός σταθμός του Παράσχου Μανιάτη ήρθε το 1988 με το έργο Anticosmos (Αντίκοσμος) που αποτελεί ανεξάρτητη παραγωγή και ανήκει στο πεδίο της λόγιας δημιουργίας. Πρόκειται για έναν κύκλο δώδεκα μικρών συνθέσεων (η διάρκειά τους κυμαίνεται από 2,5 μέχρι 8 λεπτά) για σόλο πιάνο που συνιστούν το έργο 4 στον κατάλογο της επίσημης εργογραφίας του. Στοχαστικές μελωδίες με ισχυρό λυρικό φορτίο μας μεταφέρουν σε ένα κόσμο ονειρικό, πέρα από το πεδίο των αισθήσεων, έναν αντίκοσμο που αναδύεται αίφνης ως φιλόξενο καταφύγιο της κρυμμένης μας ευαισθησίας, η οποία μοιάζει να ακουμπά εκεί νωχελικά και εξαγνισμένη από την τριβή της καθημερινότητας. Χαρακτηριστικοί είναι κάποιοι τίτλοι: "Εωθινή ηχώ", "Κοσμογονία", "Μεσουράνηση", "Νέμεση", "Φωτονεφέλη".

Το έργο ερμηνεύει με άριστη τεχνική η αξιόλογη πιανίστρια Ερμιόνη Νάστου, μια δραστήρια μουσικός με καταγωγή από την Ήπειρο, εγκατεστημένη από παιδί στην Αθήνα, όπου είχε την τύχη να μελετήσει πιάνο δίπλα σε σημαντικούς δασκάλους, ενώ το 1977 βρέθηκε στη Σοβιετική Ένωση κι έκτοτε αποτελεί σταθερό μέλος του συλλόγου Εμείς που σπουδάσαμε στο Σοσιαλισμό. Είναι αξιοσημείωτο ότι η εκλεκτή αυτή πιανίστρια καταπιάστηκε και με τον τομέα της Αρχιτεκτονικής, πράγμα που φανερώνει ότι έχει παράλληλο βίο με αυτόν του συνθέτη και μηχανολόγου-οικονομολόγου Παράσχου Μανιάτη, με τον οποίο κάποια στιγμή διασταυρώθηκαν οι καλλιτεχνικές τους πορείες!

Χρυσόστομος Σταμούλης: Metamorphosis (2007)

Την ίδια εκείνη χρονιά (2007) που μας έδωσε το δίσκο Το τραγούδι του ερωδιού με τη μουσική για το ντοκιμαντέρ "Πρέσπα, ο τόπος της εύλαλης σιωπής" του Ιωάννη Λ. Παπακαρμέζη, ο συνθέτης Χρυσόστομος Σταμούλης παρουσίασε μια δεύτερη συνεργασία με τον σκηνοθέτη, ο οποίος αυτή τη φορά λειτούργησε με την ιδιότητα του εκδότη και παραγωγού, και το αποτέλεσμα ήταν ένας ορχηστρικός δίσκος με τον αγγλόφωνο (άγνωστο γιατί) τίτλο Metamorphosis που κυκλοφόρησε από την ILP Productions. 

Στην ιδιαίτερη αυτή δουλειά ο συνθέτης ξεδιπλώνει προσωπικές μνήμες και οικογενειακές στιγμές που τις ντύνει με όμορφες οργανικές μελωδίες παίζοντας επιδέξια με τα ηχοχρώματα που άλλοτε παραπέμπουν στην Ανατολή κι άλλοτε αποκτούν συμφωνικές προεκτάσεις. Για το σκοπό αυτό επιστρατεύτηκε κι ένα ορχηστρικό οπλοστάσιο ανάμικτο με μουσικά όργανα ανατολίτικων χρωμάτων (φλογέρα, ούτι, κανονάκι, νέι, λύρα, μπεντίρ, τουμπελέκι, ντέφι) και ακουστικά όργανα της δυτικής μουσικής (κιθάρα, μαντολίνο, όμποε, τσέμπαλο, φλάουτο, λαούτο, κλαρινέτο, βιολί, βιολοντσέλο και κρουστά). Ο Αντώνης Σουσάμογλου επιμελήθηκε την ενορχήστρωση υπογράφοντας μάλιστα και ως συνθέτης το θέμα "Ήχοι φτερών". Ο συνθέτης σημειώνει: "Ο δίσκος αυτός που αλλιώς ξεκίνησε και αλλιώς κατέληξε, καθώς υπέστη και αυτός μια μικρή μεταμόρφωση, είναι αποτέλεσμα της αγάπης πολλών ανθρώπων. Θα έλεγα πως πρόκειται για μια γιορταστική, αλλά χαμηλόφωνη λιτανεία στιγμών, στην οποία συμμετέχουν μυστικά τραγουδιστές, μουσικοί, τεχνικοί του ήχου, φίλοι σιωπηλοί…".

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει το φινάλε του δίσκου, όπου περιέχεται ένα φωνητικό θέμα που αποτελεί μελοποίηση του περίφημου "Ύμνου της αγάπης" του Απόστολου Παύλου σε νεοελληνική απόδοση της Αναστασίας Δεληαργύρη-Φωτίου. Το ερμηνεύει ο Μανώλης Χατζημανώλης, ενώ τα αφηγηματικά μέρη αποδίδει ο σπουδαίος ηθοποιός του ΚΘΒΕ Δημήτρης Καρέλλης λίγους μήνες μόλις πριν φύγει απροσδόκητα από τη ζωή. Επίσης τα φωνητικά (βοκαλισμός) στο θέμα "Αισθήσεις" αποδίδουν η Νικολέττα Δημητρίου και ο Νίκος Σπανός. Τις ακουαρέλες που κοσμούν την προσεγμένη έκδοση σχεδίασε και πάλι ο Νικόλας Μπλιάτκας.

Ο Πετρολούκας Χαλκιάς συναντά τον Goran Bregovic: Balkanica (2001)

Πριν από λίγες ημέρες έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών ο εμβληματικός σολίστας του ηπειρώτικου κλαρίνου Πετρολούκας Χαλκιάς (1934-2025), ένας σπουδαίος θεράπων το παραδοσιακού μας τραγουδιού που κατάφερε μάλιστα να περάσει τα εθνικά μας σύνορα με πάμπολλες συμμετοχές του σε διεθνή φεστιβάλ, μεγάλες συνεργασίες με διάσημους μουσικούς και πολλά διεθνή βραβεία, ενώ δε σταμάτησε ποτέ να εμφανίζεται σε νυχτερινά μαγαζιά, αλλά και σε αμέτρητες ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Ο θάνατος του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη αποτελεί μια καλή ευκαιρία να συνδέσουμε τις δεξιοτεχνικές του ικανότητες με την ευρύτερη βαλκανική παράδοση μέσω μιας δισκογραφικής δουλειάς με τίτλο Balkanica που περιέχει αποκλειστικά μουσική του Γκόραν Μπρέγκοβιτς.

Ο Bόσνιος συνθέτης Goran Bregovic (γενν. 1950) αποτελεί εμβληματική μορφή της βαλκανικής μουσικής με έργο που έχει ξεπεράσει τα σύνορα της πατρίδας του κι έχει απλωθεί σε ολόκληρα τα Βαλκάνια είτε με συνθέσεις που πατούν στη σλαβική και τσιγγάνικη παράδοση, είτε και με τη σπουδαία κινηματογραφική του μουσική - κυρίως από τη συνεργασία του με τον σκηνοθέτη Εμίρ Κουστουρίτσα - που αποτέλεσε το κύριο εφαλτήριο για τη διεθνή του αναγνωρισιμότητα. Και βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η επιρροή του ακόμη και στην ελληνική μουσική κατά τη δεκαετία του '90 ήταν τόσο έντονη, ώστε να βρίσκουμε τους χαρακτηριστικούς ήχους των χάλκινων πνευστών στις ενορχηστρώσεις πολλών ελληνικών τραγουδιών, ενώ είχαμε ακόμη και δισκογραφικές δουλειές αποκλειστικά με μουσική του Bregovic βασισμένες σε ελληνικούς στίχους που έγραψαν η Λίνα Νικολακοπούλου, ο Μιχάλης Γκανάς και άλλοι. Τις δυο χαρακτηριστικότερες εκδόσεις αυτής της κατηγορίας αποτελούν οι δίσκοι: Παραδέχτηκα (1991) με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη και Θεσσαλονίκη-Γιάννενα με δυο παπούτσια πάνινα (1997) με τον Γιώργο Νταλάρα.

Η τρίτη λοιπόν και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ελληνική έκδοση με μουσική του Μπρέγκοβιτς είναι ο δίσκος Balkanica που εκδόθηκε το 2001 από την FM Records. Το υλικό του δίσκου περιλαμβάνει δέκα συνθέσεις του Μπρέγκοβιτς παρμένες κυρίως από την κινηματογραφική του δουλειά για τις ταινίες: "Ο καιρός των τσιγγάνων" (1988), "Arizona Dream" (1993) και "Underground" (1995) του Εμίρ Κουστουρίτσα και "Βασίλισσα Μαργκό" (1994) του Πατρίς Σερό. Παίζει η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων υπό τη διεύθυνση του Ελευθέριου Καλκάνη, ενώ σολίστ είναι ο Θανάσης Ζέρβας (σαξόφωνο) και ο Πετρολούκας Χαλκιάς (κλαρίνο). Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Φίλων της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Θάνος Μικρούτσικος: Πριν από τους 7 Νάνους (2007)

Το άλμπουμ Πριν από τους 7 Νάνους (Legend, 2007) αποτελεί άλλη μια πρωτότυπη μουσική πρόταση του συνθέτη Θάνου Μικρούτσικου που ξεφεύγει από τα στερεότυπα της εμπορικής δισκογραφίας και αφήνει τη μουσική του έμπνευση να ρέει αβίαστα μέσα από τα πλήκτρα του πιάνου που εκείνος γνωρίζει να χειρίζεται με τον πιο μαγικό τρόπο. Ο υπότιτλος της έκδοσης, Αυτοσχεδιασμοί με ηλεκτρικό πιάνο, αποτελεί έναν σαφή οδηγό για το περιεχόμενο του δίσκου που περιλαμβάνει μελωδίες αυτοσχεδιαστικού χαρακτήρα με διάθεση νοσταλγική που ανατρέχει στο προσωπικό του δρομολόγιο ζωής από τα παιδικά του ακόμη χρόνια, όταν μόλις δωδεκάχρονος το καλοκαίρι του 1959 έδινε την πρώτη του συναυλία στα Ψηλά Αλώνια της Πάτρας, ως την εποχή που δημιούργησε τη δική του οικογένεια και μπήκε δυναμικά στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα.

Κι ακριβώς αυτές οι καίριες στιγμές της ζωής του, παιδικά χρόνια στην Πάτρα, τα παιδιά του, η σύντροφος της ζωής του, η γνωριμία με μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Γιάννης Ρίτσος, ο Μάνος Χατζιδάκις ή ο Βέλγος σκηνοθέτης Henri Ronse, αποτελούν την επίμονη αναφορά αυτών των ελεύθερων μελωδιών για πιάνο που πηγάζουν από την εμπευσμένη στιγμή ενός διαχρονικού του τραγουδιού, του "7 Νάνοι στο S/S Cyrenia" σε ποίηση του Νίκου Καββαδία, το οποίο γράφτηκε το 1983 κι έκτοτε δεν έπαψε ποτέ να συντροφεύει τον συνθέτη σε κάθε δημόσια εμφάνισή του.

Η έκδοση της Legend καταγράφει εννέα επιλεγμένες στιγμές από τις ζωντανές εμφανίσεις του συνθέτη στο χώρο Σταυρός του Νότου κατά το διάστημα από τις 7 Νοεμβρίου 2006 ως τις 16 Ιανουαρίου 2007. Πρόκειται για εξαιρετικά φροντισμένη έκδοση με πλούσιο ένθετο φυλλάδιο, όπου ο πρόσφατα θανών δημοσιογράφος Γιώργος Χαρωνίτης σε ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο για τον συνθέτη σημειώνει μεταξύ άλλων: "Εννέα μουσικά κομμάτια που το καθένα από αυτά αποτελεί αποτελεί μια διαφορετική ιστορία με μορφική ολοκλήρωση και τελειότητα που δεν υπακούουν σε ιδιωματικές ή στιλιστικές ιδιοτέλειες και δεν ακολουθούν κανόνες πέρα από τους "κλασικούς" της έμπνευσης και της συνθετικής μουσικής τέχνης...".

Θάνος Μικρούτσικος, Gary Burton: Music Stories (2003)

Music stories, μουσικές ιστορίες. Φαντασία και αυτοσχεδιασμός. Τουλάχιστον σε πρώτο επίπεδο. Γιατί η μουσική παιδεία του Θάνου Μικρούτσικου απαιτεί πολλαπλές αναγνώσεις στις "σοβαρές" του συνθέσεις. Η φόρμα αποτελεί σταθερή πυξίδα στη μουσική του δημιουργία. Πίσω από ένα υλικό που μοιάζει κάπως χύμα, κρύβεται μια αγωνιώδης προσήλωση στους κανόνες ανάπτυξης μιας μουσικής ιδέας κατά τα πρότυπα της δυτικής λόγιας μουσικής παράδοσης.

Ο δίσκος Music Stories περιλαμβάνει δύο σημαντικά έργα του συνθέτη. Το πρώτο φέρει τον τίτλο "Music Stories" που έδωσε και το γενικό τίτλο της έκδοσης και αποτελεί μια σπουδαία συνάντηση δύο δημιουργών: Του Θάνου Μικρούτσικου με την ιδιότητα του συνθέτη τζαζ και λόγιας μουσικής, και του διάσημου αμερικανού βιμπραφωνίστα Gary Burton (1943-), ξεχωριστής μορφής στο χώρο της διεθνούς τζαζ σκηνής ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '60. Το συγκεκριμένο έργο έχει τη φόρμα σύνθεσης τύπου concertante με ορχήστρα εγχόρδων και δύο σόλο όργανα: Το βιμπράφωνο και το κλαρινέτο. Την ορχήστρα συμπληρώνει και μια ομάδα κρουστών. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Φίλων της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το 2001. Την Καμεράτα - Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής διευθύνει ο Αλέξανδρος Μυράτ. Στα σόλο μέρη είναι ο Gary Burton (vibe), ο Νίκος Γκίνος (κλαρινέτο) και ο Δημήτρης Δεσύλλας (κρουστά). Ο Burton σημειώνει χαρακτηριστικά γι' αυτή τη συνεργασία: "Για έναν βιμπραφωνίστα της τζαζ η εκτέλεση και η ηχογράφηση του έργου Music Stories ήταν σαν μια επίσκεψη σε άλλον κόσμο, έναν κόσμο που είχα παρατηρήσει σαν να ήμουν πίσω από ένα τζάμι για πολλά χρόνια. Τώρα ήμουν από την άλλη πλευρά και όχι σαν απλός παρατηρητής, αλλά μέσα στο κέντρο της δράσης φτιάχνοντας αυτή τη μουσική μαζί με μερικούς από τους καλύτερους μουσικούς του κόσμου...".

Το δεύτερο έργο του δίσκου έχει τον τίτλο "Duo" και είναι γραμμένο για δύο σόλο όργανα: Άλτο σαξόφωνο και ηλεκτρικό μπάσο. Το τριμερές αυτό έργο με πιο ακραιφνή τζαζ χαρακτήρα είναι παλιότερο και ηχογραφήθηκε το 1985. Το ερμηνεύουν οι σπουδαίοι σολίστες David Lynch (alto sax) και Γιώργος Φακανάς (ηλεκτρικό μπάσο). Η συγκεκριμένη ηχογράφηση εκδόθηκε για πρώτη φορά στο δίσκο Duo For Alto Sax / Opera For One (1986), ενώ αργότερα συμπεριλήφθηκε και στο άλμπουμ Music For Two (1992).

Σπύρος Ράντος: Recital (1983)

Άλλος ένας σπουδαίος Έλληνας σολίστ έχει σειρά σήμερα. Πρόκειται για τον Σπύρο Ράντο (Κέρκυρα, 1945), διακεκριμένο δεξιοτέχνη του βιολιού με διεθνή καριέρα και σημαντική δισκογραφική παρακαταθήκη. Ο σπουδαίος μαέστρος και παιδαγωγός Στέλιος Καφαντάρης ήταν ο πρώτος του δάσκαλος και στη συνέχεια ο εμβληματικός βιολονίστας Τάτσης Αποστολίδης. Στα 19 του βρέθηκε στην Αυστρία ως πρώτο βιολί στην Ορχήστρα της Κρατικής Όπερας του Λιντς, ενώ στη Βιέννη είχε την ευκαιρία να σπουδάσει στην περίφημη Μουσική της Ακαδημία με δάσκαλο το Eduard Melkus, με τον οποίο συνεργάστηκε και δισκογραφικά σε ηχογραφήσεις με την ορχήστρα εποχής Capella Academica για τη μεγάλη εταιρεία Archiv (θυγατρική της Deutsche Grammophon). Εμφανίστηκε σε πολλές πρωτεύουσες της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου ως σολίστ, ενώ κάποια στιγμή δημιούργησε στην Ελλάδα κι ένα πετυχημένο τρίο μουσικής δωματίου με τον πιανίστα Γιάννη Βακαρέλη και τον βιολοντσελίστα (και μαέστρο) Βύρωνα Φιδετζή. Από τα μέσα της δεκαετίας του '70 είναι εγκατεστημένος στην Αυστραλία, όπου αναπτύσσει έντονη μουσική δραστηριότητα με διάφορες ορχήστρες, όπως η ορχήστρα δωματίου Rantos Collegium.

Το 1983 από τη Grevillea Records κυκλοφόρησε ένας αναλογικός δίσκος που αποτυπώνει ανάγλυφα την υψηλή τέχνη του Σπύρου Ράντου. Ο δίσκος έχει τον απλό τίτλο Recital και περιλαμβάνει συνθέσεις για Βιολί και Πιάνο, τις οποίες ερμηνεύει με θαυμαστή δεξιοτεχνία συνοδευόμενος στο πιάνο από την Ισραηλινή πιανίστα και σύζυγό του Brachi Tilles. 

Το υλικό του δίσκου καλύπτει μια μακρά περίοδο μουσικής δημιουργίας από την εποχή του Μπαρόκ ως τον 20ο αιώνα. Στη μία πλευρά του δίσκου έχουμε μια τετραμερή Σονάτα για Βιολί και Πιάνο του Γάλλου συνθέτη Jean-Marie Leclair (1697-1764), καθώς και μια Σουίτα για Βιολί και Πιάνο του Έλληνα συνθέτη Γιάννη Κωνσταντινίδη (1903-1984) δομημένη σε έξι μέρη με εναλλασσόμενη ρυθμική αγωγή. Στην άλλη πλευρά του δίσκου έχουμε σύντομες συνθέσεις του Βραζιλιάνου συνθέτη Heitor Villa-Lobos (1887-1959) και του Αμερικανού Harold Melvin Triggs (1900-1984), ενώ το κύριο μέρος καταλαμβάνουν οι Πέντε Μελωδίες για Βιολί και Πιάνο του κορυφαίου Ρώσου δημιουργού Sergei Prokofiev (1891-1953).

Η Πάρρυ Δερέμπεη ερμηνεύει τη "Μικρή Λευκή Αχιβάδα" του Μάνου Χατζιδάκι (1962)

Συνεχίζοντας την παρουσίαση εκλεκτών Ελλήνων σολίστ θα σταθούμε σήμερα σε μιαν όχι και τόσο γνωστή, αλλά σίγουρα σημαντική δεξιοτέχνη του πιάνου, την Πάρρυ Δερέμπεη-Παπασταύρου (γενν. 1942), σύζυγο του βιολοντσελίστα Ελευθέριου Παπασταύρου (1920-2008), με τον οποίο άλλωστε υπήρξε εκλεκτό ντούο στην εκτέλεση έργων της λόγιας μουσικής για πιάνο και βιολοντσέλο. Η δράση της κατά τις δεκαετίες του '60 και '70 είχαν αποσπάσει διθυραμβικά σχόλια από τη διεθνή κριτική. Ιδού τι έγραφε εκείνη την εποχή ο Γάλλος κριτικός Φρανσουά Βελλάρ: «Η μουσική μόρφωσις της Πάρρυ Δερέμπεη, που απέκτησε στο Ωδείον Αθηνών και κατόπιν στην Βιέννη, της επιτρέπει να αποδίδει κάθε έργο με τον πιο πιστό τρόπο. Μία τεχνική άμεμπτη, οι λεπτομέρειες με απόλυτη ακρίβεια. Στις Παραλλαγές και την Φούγκα σ’ ένα θέμα του Χαίντελ του Μπραμς, για τις οποίες η Κλάρα Σούμαν εδήλωνε ότι υπερέβαιναν τις δυνάμεις της, η Πάρρυ Δερέμπεη κυριαρχεί επ’ αυτών και κατά το γράμμα και κατά το πνεύμα». Την ίδια εποχή Άγγλοι κριτικοί στους Times και τη Daily Telegraph μιλούσαν για «ελληνικό κατόρθωμα τεχνικής» και δε φείδονταν επαίνων, όπως: «Διαύγεια, ευχέρεια και αμετάβλητος ευχάριστος ποιότης του ήχου εχαρακτήρισαν το παίξιμο της Ελληνίδος πιανίστας Δίδος Δερέμπεη. Η ειλικρινά απόλυτα πιανιστική ενατένισις της νεαρής Ελληνίδος πιανίστας ουδέποτε εξένισε, αλλά αντιθέτως εδικαίωσε με το πάρα πάνω τον συμπατριώτη της συνθέτη Χατζιδάκι στα πρελούντια των Ελληνικών λαϊκών χορών».

Η μνεία του ονόματος του Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος τότε, στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του '60, ήταν ήδη διάσημος για το όσκαρ τραγουδιού που είχε αποσπάσει το 1961, έχει να κάνει βέβαια με το έργο Για μια μικρή λευκή αχιβάδα, το οποίο καταγράφεται ως η πρώτη σύνθεσή του στον επίσημο κατάλογο της εργογραφίας του. Στην πραγματικότητα ο συνθέτης είχε ήδη καταθέσει τις πρώτες του συνθέσεις για το θέατρο από το 1944 ξεκινώντας με το θεατρικό του Αλέξη Σολομού "Ο τελευταίος ασπροκόρακας", ενώ ακολούθησαν πολλές ακόμη θεατρικές μουσικές ως το 1947 που άρχισε να συνθέτει την "Αχιβάδα", έργο για σόλο πιάνο σε μορφή σουίτας αποτελούμενης από πέντε πρελούδια και πέντε χορούς σε ζευγαρωτή διάταξη. Το έργο μάλιστα παρουσίασε στο διεθνές κοινό ο διάσημος Αμερικανός πιανίστας Julius Katchen, για να αναγκάσει μια γνωστή Ελληνίδα τεχνοκριτικό της εποχής τα γράψει στην εφημερίδα Τα Νέα (20/1/1949): "Δε θα συγχωρήσω ποτέ τον εαυτό μου ότι το νέο αυτό μουσικό ελληνικό δαιμόνιο που ονομάζεται Μάνος Χατζιδάκις μού το παρουσίασε χθες στο πρόγραμμα του ρεσιτάλ του ένας ξένος (εννοεί τον Julius Katchen) με τις εκτελέσεις μιας σειράς από δέκα συνθέσεις που συγκλόνισαν τον κόσμο σαν μια αποκάλυψη...".

Αν και στη δισκογραφία καταγράφονται πάμπολλες εγγραφές του έργου, είναι παράδοξο ότι ο ίδιος ο συνθέτης δεν υπογράφει καμία! Η πρώτη δισκογράφησή του έγινε το 1954 από τον Γιάννη Παπαδόπουλο (μαζί με το έργο "Έξι λαϊκές ζωγραφιές") και ακολούθησε η εκτέλεση της Πάρρυς Δερέμπεη είναι η δεύτερη και κυκλοφόρησε το 1962 από τη Philips, για να έρθει δυο χρόνια αργότερα η τρίτη εκτέλεση με τη Μαρίκα Παπαϊωάννου, ενώ στα πιο πρόσφατα χρόνια ξεχωρίζουν οι εκτελέσεις της Δανάης Καρά (1989) και της Ντόρας Μπακοπούλου (2000). 

Ο δίσκος της Δερέμπεη συμπληρώνεται και με τρεις ξένες πιανιστικές συνθέσεις και συγκεκριμένα με δυο θέματα του Franz Liszt (1811-1886), δηλαδή το "La leggerezza" (η δεύτερη από τις τρεις σπουδές κοντσέρτου) και μια Étude (Σπουδή) βασισμένη σε ένα θέμα του Niccolo Paganini (1782-1840), καθώς και ένα "Πρελούδιο" του σημαντικού Ρώσου (Σοβιετικού) συνθέτη Sergei Prokofiev (1891-1953).

Εύα Φάμπα: Capriccio Diabolico (2007)

Σαν σήμερα, στις 3 Μαΐου 1996, έφυγε από τη ζωή ο πατριάρχης της ελληνικής κιθαριστικής τέχνης Δημήτρης Φάμπας (1921-1996) αφήνοντας σε μας τη σημαντική δισκογραφική του κληρονομιά, αλλά και την κόρη του Εύα Φάμπα (γενν. 1964), η οποία αποτελεί σήμερα μία από τις λαμπρότερες Ελληνίδες σολίστ της κλασικής κιθάρας. Πρώτος μάλιστα δάσκαλός της ήταν ο πατέρας της, ενώ ανώτερα θεωρητικά διδάχθηκε από το μεγάλο συνθέτη Δημήτρη Δραγατάκη. 

Η Εύα Φάμπα ξεκίνησε ρεσιτάλ στο ραδιόφωνο, την τηλεόραση, αλλά και στις μουσικές σκηνές ήδη από την ηλικία των 12 χρόνων, ενώ κατά καιρούς έχει συνεργαστεί με πολλές διεθνείς και ελληνικές ορχήστρες. Κέρδισε μάλιστα το πρώτο βραβείο στον 16ο Διεθνή Διαγωνισμό Κιθάρας της Ακαδημίας του Μιλάνου (όπου παλιότερα είχε χρηματίσει δάσκαλος ο Νότης Μαυρουδής). Παράλληλα αναπτύσσει αξιόλογο παιδαγωγικό και συγγραφικό έργο, αλλά και ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα με ελληνικές και ξένες δισκογραφικές εταιρείες, όπως η συνεργασία της με την εταιρεία Naxos που απέφερε τον σπουδαίο δίσκο Greek Guitar Music (2014).

Σημαντική δισκογραφική κατάθεση της Εύας Φάμπα αποτελεί το άλμπουμ Capriccio Diabolico που εκδόθηκε στην Ιταλία το 2007. Ο δίσκος περιλαμβάνει επιλεγμένες συνθέσεις για κλασική κιθάρα, οι οποίες μάλιστα στο μεγαλύτερο ποσοστό τους είναι σε πρώτη παγκόσμια ηχογράφηση. Συγκεκριμένα, την πρώτη τους δισκογραφική εμφάνιση γνωρίζουν εδώ οι συνθέσεις: Σπουδή σε Αρχαίες Ελληνικές Αρμονίες σε έξι μέρη του Πέτρου Ταμπούρη (γενν. 1964), έργο που προσπαθεί να αναπλάσει τους αρχαιοελληνικούς μουσικούς τρόπους, εδώ σε μεταγραφή για κιθάρα από την Εύα Φάμπα, Four Brazilian Pieces σε τέσσερα μέρη του Waltel Branco (1928-2018), Βαρκαρόλα του Γεράσιμου Πυλαρινού (γενν. 1949) και Ελληνικοί Χοροί για Δύο Κιθάρες σε τρία μέρη του Δημήτρη Φάμπα. 

Ο δίσκος συμπληρώνεται με συνθέσεις των Mario Castelnuovo-Tedesco (1895-1968) και Andersen Viana (γενν. 1962) μαζί με πέντε κινηματογραφικές μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994) σε μεταγραφή του Τάσου Καρακατσάνη και του Δημήτρη Φάμπα, καθώς και τρεις από τις δώδεκα Σπουδές για Κιθάρα του πρόωρα χαμένου συνθέτη Αμάραντου Αμαραντίδη (1947-1995) από το έργο του "Σπουδές ύφους". Σημειώνω ότι στο έργο για δύο κιθάρες του Δημήτρη Φάμπα στη δεύτερη κιθάρα είναι ο Κώστας Τσερεγκώφ (γενν. 1965), μαθητής επίσης του μεγάλου δασκάλου.

Δημήτρης Ρεγγίνος: Guitar Recital (2004)

Θα σταθούμε σήμερα σε άλλον έναν αξιόλογο Κύπριο μουσικό, τον κλασικό κιθαριστή και συνθέτη Δημήτρη Ρεγγίνο (γενν. 1968), ο οποίος ξεκίνησε τις σπουδές του στη κιθάρα το 1982 με τον Χρίστο Σαββόπουλο, μετά από τρία χρόνια απέκτησε το Licentiate Diploma των Royal Schools of Music, ενώ την ίδια χρονιά (1985) έδωσε το πρώτο του σόλο ρεσιτάλ με αφορμή τον εορτασμό των 300 χρόνων από τη γέννηση των Bach, Handel και Domenico Scarlatti. Συνέχισε ανώτερες σπουδές στη Ρωσική Ακαδημία Μουσικής Gnessins, ενώ το 1990 κατέκτησε το πρώτο βραβείο στο Διεθνή Διαγωνισμό Κιθάρας στο Βόλο κι αργότερα πολλά βραβεία σε διάφορους διεθνείς διαγωνισμούς. Έχει δώσει εκατοντάδες ρεσιτάλ σε πολλές χώρες της Ευρώπης με ένα ευρύτατο ρεπερτόριο που καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της κιθαριστικής φιλολογίας.

Ένα καλό δείγμα της τέχνης του Δημήτρη Ρεγγίνου αποτελεί ο ψηφιακός δίσκος Guitar Recital που κυκλοφόρησε το 2004 με υλικό που καλύπτει ένα χρονικό ορίζοντα πέντε αιώνων μουσικής για κιθάρα, ξεκινώντας από τον Ιταλό συνθέτη της Αναγέννησης Francesco da Milano (1497-1543) και τον Άγγλο John Dowland (1563-1626), διατρέχει την εποχή του Μπαρόκ με τον μεγάλο Γερμανό δημιουργό Joahann Sebastian Bach (1685-1750) και τον Ισπανό Fernando Sor (1778-1839), φυσικά επιμένει στην ισπανική κιθαριστική σχολή με τον κύριο εκπρόσωπό της Francisco Tarrega (1852-1909), ο οποίος μας έχει χαρίσει τη μνημείωδη κιθαριστική σύνθεση "Αναμνήσεις από την Αλάμπρα" (Recuerdos de l' Alhabra), για να καταλήξει στον 20ο αιώνα με τον Κουβανό συνθέτη Leo Brouwer (γενν. 1939), καθώς και τρία μουσικά κομμάτια (μεταγραφή από σύνθεση για σόλο πιάνο) του Κύπριου συνθέτη Νίκου Οικονόμου (1954-1994) και μια σύνθεση του ίδιου του κιθαριστή με τίτλο "Κυπριακή Ραψωδία" βασισμένη σε δυο λαϊκά κυπριακά θέματα.

Όμορφος δίσκος και όμορφες μελωδίες ερμηνευμένες με άψογη δεξιοτεχνία από τον σημαντικό κιθαριστή. Η ηχοχγράφηση πραγματοποιήθηκε στο Grand Hall of the Gnessins Russian Academy of Music της Μοσχας στο διάστημα 3-5 Ιουλίου 2004.

Ο Δημήτρης Μητροπάνος τραγουδά Θεοδωράκη: Τα πικροσάββατα (1984)

Μετά τον πετυχημένο προσωπικό του δίσκο Κυρά ζωή (1974) ο Δημήτρης Μητροπάνος είχε δύο ενδιαφέρουσες συνεργασίες με τους συνθέτες Απόστολο Καλδάρα ("Σκόρπια φύλλα", 1975) και Γιώργο Κατσαρό ("Τσιμεντένια πρόσωπα", 1976), για να ακολουθήσει μια πενταετία αποκλειστικής σχεδόν συνεργασίας με τους λαϊκούς συνθέτες Τάκη Μουσαφίρη και Σπύρο Παπαβασιλείου, αλλά με το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας είχε την τύχη να βρεθεί δίπλα σε τρεις συνθέτες που του έδωσαν την  ευκαιρία να χτίσει ένα ποιοτικότερο ρεπερτόριο, πρώτα με το άλμπουμ Τα συναξάρια (1981) του Γιώργου Χατζηνάσιου, στη συνέχεια με Τα πικροσάββατα (1984) του Μίκη Θεοδωράκη και αμέσως μετά με Τα νυχτέρια μας (1985) του Σταύρου Κουγιουμτζή.

Η μοναδική λοιπόν συνεργασία του Δημήτρη Μητροπάνου με τον Μίκη Θεοδωράκη αποτυπώθηκε στον κύκλο τραγουδιών Τα πικροσάββατα, όπου μάλιστα ο συνθέτης, αλλά και ο τραγουδιστής είχαν και την πρώτη ολοκληρωμένη σύμπραξή τους με τον κορυφαίο στιχουργό Λευτέρη Παπαδόπουλο. Εδώ ο μεγάλος συνθέτης μπαίνει πιο μεθοδικά στο πεδίο του λαϊκού τραγουδιού συνθέτοντας δώδεκα μελωδίες που πατούνε γερά στους λεγόμενους "τρόπους" ή δρόμους του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού (χασάπικο, χασαποσερβικο, τσιφτετέλι, καμηλιέρικο, ασίκικο, ζεϊμπέκικο, καρσιλαμάς) μαζί με ένα λαϊκό βαλς. Την ίδια λαϊκή σπουδή ξαναβρίσκουμε αργότερα και στον κύκλο τραγουδιών Ασίκικο Πουλάκη (1996), πράγμα που αποδεικνύει την πάντα ανήσυχη φύση του συνθέτη που δεν χωρούσε σε στεγανά και περιοριστικά πλαίσια, αλλά πατούσε ελεύθερα και δίχως αναστολές σε όλα τα μουσικά πεδία, από το λόγιο ως το λαϊκό και ελαφρό ύφος.

Ο Δημήτρης Μητροπάνος νιώθει εδώ ότι κολυμπά κι ο ίδιος σε πολύ οικεία νερά και αποδίδει τα τραγούδια με άρτια εκφραστική ωριμότητα καταθέτοντας μία από τις σημαντικότερες δισκογραφικές του στιγμές. Στο τραγούδι "Το χατίρι" μάλιστα τον συνοδεύει η Χαρούλα Αλεξίου. Το εξώφυλλο κοσμείται με ζωγραφιά του Αλέκου Φασιανού.

Είναι εντυπωσιακό πάντως ότι το έργο γνώρισε ακόμη τρεις δισκογραφικές καταγραφές. Η μία, με τον ξενόγλωσσο τίτλο Bitter Saturdays, κυκλοφόρησε παράλληλα με την ελληνική έκδοση και με την ίδια ακριβώς ενορχήστρωση, αλλά εξολοκλήρου σε οργανική εκδοχή με το εξαιρετικό μπουζούκι του Κώστα Παπαδόπουλου επικεφαλής. Μάλιστα στην ψηφιακή επανέκδοση του 1994 έχουν συμπεριληφθεί και οι δυο αυτές εκδοχές στον ίδιο δίσκο. Ωστόσο το 1994 ολόκληρος ο κύκλος κυκλοφόρησε σε δεύτερη εκτέλεση με ερμηνευτή τον Αντώνη Γκάτα και τον Γρηγόρη Τζιστούδη στο μπουζούκι, ενώ το 2001 εκδόθηκε και μια τέταρτη εκδοχή του έργου με ερμηνευτή τον Παναγιώτη Καραδημήτρη.

Βαγγέλης Παπαθανασίου: Albedo 0.39 (1976)

Η δεκαετία του '70 στάθηκε η απαρχή της διεθνούς αναγνώρισης του Βαγγέλη Παπαθανασίου, ο οποίος εγκατεστημένος πλέον μόνιμα στο εξωτερικό - αρχικά στο Παρίσι και στη συνέχεια στο Λονδίνο - στράφηκε δυναμικά στο πεδίο της ηλεκτρονικής μουσικής και κατάφερε να γίνει ένας από τους πλέον έγκυρους και ταυτισμένους με τον ηλεκτρονικό ήχο μουσικούς με μια σειρά ηχογραφήσεων που έγιναν πολύ ευνοϊκά δεκτές από το κοινό. Το 1975 λοιπόν, εγκατεστημένος πλέον μόνιμα στο Λονδίνο, παρουσίασε το ορχηστρικό άλμπουμ “Heaven and Hell”, με το οποίο φανέρωσε ευθέως τη διάθεσή του για τον ήχο του συνθεσάιζερ υπό την απόλυτη προσωπική του ευθύνη. 

Το άλμπουμ ωστόσο που είχε τη μεγαλύτερη απήχηση στην εποχή του ήταν το δεύτερο κατά σειρά που ηχογράφησε για την RCA, το περίφημο Albedo 0.39, που εκδόθηκε το 1976 και αποτελεί πλέον δίσκο αναφοράς για το χώρο της ηλεκτρονικής μουσικής. Ο δίσκος είναι πλημμυρισμένος με εντυπωσιακά ηχοχρώματα και πολυακουσμένα ορχηστρικά θέματα, όπως τα: “Pulstar”, “Alpha” και “Nucleogenesis”. Τα περισσότερα αγαπήθηκαν πολύ ακόμη και στην ανεξοικείωτη με τέτοιους ήχους Ελλάδα, ενώ συχνά χρησιμοποιήθηκαν και ως μουσικά θέματα τηλεοπτικών και δημοσιογραφικών εκπομπών σε όλο τον πλανήτη! 

Ο συνθέτης κατάφερε να χτίσει έναν προσωπικό μουσικό κώδικα βασισμένο σε ένα είδος συμφωνικής ηλεκτρονικής γραφής που δεν μπορούσε να γνωρίσει σύνορα και είχε διείσδυση σε κόσμους εντελώς ετερόκλητους. Ο ίδιος είχε την απόλυτη ευθύνη του ήχου του, αφού μέσω του συνθεσάιζερ μπορούσε να παράγει κάθε μορφής ηχόχρωμα, χωρίς να χρειάζεται αυθεντικά μουσικά όργανα. Στο ομώνυμο μάλιστα κομμάτι χρησιμοποιεί και ηχητικά αποσπάσματα από συνομιλίες των αστροναυτών κατά την προσελήνωση της σεληνακάτου Eagle από την ιστορική διαστημική πτήση του Apollo11 το καλοκαίρι του 1969 εγκαινιάζοντας έτσι μια μακρά συνεργασία με τoν αμερικανικό διαστημικό οργανισμό της NASA!

Igor Stravinsky: Ιεροτελεστία της Άνοιξης (Pierre Monteux, 1956)

20 του Μάρτη σήμερα και τα ημερολόγια μας θυμίζουν την εαρινή ισημερία και την επίσημη είσοδο της άνοιξης. Γιαυτό και σκέφτηκα να αφιερώσουμε για τη μέρα αυτή της αναγέννησης της φύσης ένα κλασικό έργο για την άνοιξη που σημάδεψε ανεξίτηλα τη μουσική ιστορία προκαλώντας μάλιστα αληθινή επανάσταση στην εποχή του. 

Το έργο αυτό είναι η περίφημη Ιεροτελεστία της άνοιξης (Le sacre du printemps) του Ρώσου συνθέτη Igor Stravinsky (1882-1971), σκηνική σύνθεση (μπαλέτο) για τα ιστορικά Ρωσικά Μπαλέτα του Σέργιου Ντιαγκίλεφ, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1913 προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων από το αιφνιδιασμένο παριζιάνικο κοινό που έγινε μάρτυρας μιας επαναστατικής πρωτοποριακής μουσικής, αλλά και χορογραφίας που αναπαριστούσε μια παγανιστική τελετή γονιμότητας, η οποία κατέληγε στη θυσία μιας κόρης. Χαρακτηριστικά, ο ιστορικός της μουσικής Emile Vuillermoz στη δίτομη "Ιστορία της μουσικής" του σημειώνει μεταξύ άλλων για την ιστορική αυτή παράσταση: «...Καθώς οι μουχλιασμένοι από τον πολιτισμό νεαροί Γάλλοι είχαν μιαν εμφάνιση αρκετά αξιοθρήνητη μέσα στην πανοπλία του Αττίλα, ο Στραβίσκι αποκρίθηκε "Παρών" κι έριξε καταμεσίς του πλήθους τη βόμβα της "Ιεροτελεστίας της άνοιξης"! Η έκρηξη στάθηκε έκρηξη ατομικής βόμβας. Μετά τη στερνή συγχορδία του έργου τίποτε πια δεν έμενε όρθιο στο χώρο της αρμονίας, της αντίστιξης, της κλασικής σύνταξης και γραμματικής. Τρόμος και πανικός απλώθηκε πάνω σ' όσους βρέθηκαν εκεί. Ωστόσο κάθε καλόπιστος ακροατής βρέθηκε αναγκασμένος να παραδεχθεί πως η συσκευή αυτή ήταν κι ένα αξιοθαύμαστο αριστούργημα μηχανικής και πως επιτέλους είχε ανακαλυφθεί μια σωστή και αποτελεσματική φόρμουλα αντιγοητείας...».

Το έργο είναι δομημένο σε δύο μεγάλες ενότητες αποτελούμενες από μικρότερες σκηνές. Οι δυο ενότητες έχουν τους τίτλους: Ι. Η λατρεία της γης (L' adoration de la terre), II. Η θυσία (Le sacrifice). Στο πρώτο μέρος περιγράφεται ένα εθιμοτυπικό επεισόδιο των αρχαίων σλαβικών φυλών που έχουν συγκεντρωθεί για να γιορτάσουν τον ερχομό της άνοιξης. Στο δεύτερο μέρος αυτές οι φυλές ορίζουν ένα θύμα για θυσία και το έργο ολοκληρώνεται μέσα σε ένα γενικευμένο διονυσιακό χορό. «Μια μέρα του 1910, όταν τελείωνα το "Πουλί της Φωτιάς" στην Αγία Πετρούπολη, είχα ένα φευγαλέο όραμα... Είδα στη φαντασία μου μια παγανιστική τελετουργία: μια ομάδα σοφών γερόντων κάθονταν σε κύκλο, έχοντας στη μέση ένα νεαρό κορίτσι, που χόρευε μέχρι θανάτου. Τη θυσίαζαν για να εξευμενίσουν το θεό της άνοιξης. Αυτό είναι το θέμα της Ιεροτελεστίας της Άνοιξης» γράφει στην αυτοβιογραφία του ο συνθέτης.

Από τις πολυάριθμες εκτελέσεις του έργου που έχω στο αρχείο μου (πάνω από 20) με τους μεγαλύτερους αρχιμουσικούς του 20ου αιώνα (Szell, Karajan, Markevitch, Bernstein, Abbado, Davis, Haitink, Boulez, Barenboim, Ozawa, Mehta κ.ά.) έχω επιλέξει μια ιστορική εγγραφή που πραγματοποιήθηκε το 1956 στο Παρίσι από τον εμβληματικό Γάλλο αρχιμουσικό Pierre Monteux (1875-1964) με τη γαλλική Orchestre de la Societe des Concerts du Conservatoire de Paris. Πρόκειται για τον αρχιμουσικό που συνέδεσε στενά την καριέρα του με το έργο του Στραβίνσκι, αφού ήταν αυτός που διηύθυνε το 1913 στο Παρίσι τη μνημειώδη εκείνη πρώτη εκτέλεση της "Ιεροτελεστίας της άνοιξης", για την ενορχήστρωση μάλιστα της οποίας συνεργάστηκε με τον συνθέτη, αν και η αντίδρασή του απέναντι στην αρχική εκδοχή του έργου για πιάνο ήταν πολύ αρνητική!