Ο Μίλτος Σαχτούρης διαβάζει Σαχτούρη (1977)

Σαν σήμερα, στις 29 Μαρτίου 2005, έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος ποιητής Μίλτος Σαχτούρης (1919-2005), κορυφαίος εκπρόσωπος της μεταπολεμικής ποιητικής γενιάς με στιβαρό έργο που κινείται στο πεδίο του υπερρεαλισμού και του συμβολισμού. Γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά η καταγωγή του ήταν από την Ύδρα, ενώ το οικογενειακό γενεαλογικό του δέντρο ανατρέχει μέχρι τα χρόνια της Επανάστασης του 1821, αφού προπάππος του ήταν ο Υδραίος ναύαρχος Γεώργιος Σαχτούρης. 

Με πρώτο μέντορά του τον ποιητή και ζωγράφο Νίκο Εγγονόπουλος ο Σαχτούρης έκανε την εμφάνισή του στα γράμματα στο τέλος του πολέμου με την πρωτόλεια ποιητική συλλογή «Η λησμονημένη», για να ακολουθήσει το 1948 η συλλογή «Παραλογαίς» που τον καθιέρωσε ως αξιοπρόσεκτη νέα φωνή στα λογοτεχνικά μας πράγματα. Έκτοτε είχε συνεχή παρουσία με αλλεπάλληλες ποιητικές συλλογές, συνολικά δεκατέσσερις, ως τα τέλη της δεκαετίας του '90, ενώ ο εκδοτικός οίκος Κέδρος έκανε κατά καιρούς διάφορες συγκεντρωτικές εκδόσεις με πιο ολοκληρωμένη την έκδοση του 2007 με τίτλο «Ποιήματα Άπαντα» (1945-1998).

Το 1977 η δισκογραφική εταιρεία Lyra στο πλαίσιο της σειράς Ελληνικά Ποιήματα υπό την ετικέτα Διόνυσος εξέδωσε ένα άλμπουμ αφιερωμένο στον Μίλτο Σαχτούρη με μια ανθολογία από το σύνολο του ποιητικού του έργου της περιόδου 1948-1971 με τίτλο «Ο Μίλτος Σαχτούρης διαβάζει Σαχτούρη». Έχουν ανθολογηθεί λοιπόν ποιήματα από τις ποιητικές συλλογές: «Παραλογαίς» (1948), «Με το πρόσωπο στον τοίχο» (1952), «Όταν σας μιλώ» (1956), «Τα φάσματα» ή «Η χαρά στον άλλο δρόμο» (1958), «Ο περίπατος» (1960), «Τα στίγματα» (1962), «Σφραγίδα» ή «Η όγδοη σελήνη» (1964) και «Το σκεύος» (1971). Τα ποιήματα απαγγέλλει με καθηλωτική εκφραστική ακρίβεια ο ίδιος ο ποιητής.

Ανδρέας Κάλβος: Έκδοση «Καθημερινής» (2014)

Κλείνοντας αυτό τον αφιερωματικό κύκλο στους ποιητές του Μεγάλου Αγώνα δε θα μπορούσαμε να παραλείψουμε έναν ακόμη κορυφαίο εκπρόσωπο της Επτανησιακής Σχολής, συντοπίτη και σχεδόν συνομήλικο του εθνικού μας ποιητή, έναν εμβληματικό δημιουργό που το μικρό σε όγκο ποιητικό του έργο το αφιέρωσε εξολοκλήρου στην Επανάσταση του 1821 και στην ασίγαστη νοσταλγία του για την αγαπημένη του πατρίδα ζώντας ο ίδιος το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σε ξένους τόπους, όπως η Ιταλία, η Ελβετία, η Γαλλία και η Αγγλία, όπου άλλωστε και πέθανε.

Ο λόγος φυσικά για τον ζακυνθινό ποιητή Ανδρέα Κάλβο (1792-1869), ο οποίος ξεκίνησε την ενασχόλησή του με το λόγο συνθέτοντας κάποια πρωτόλεια ιταλικά ποιήματα, μεταξύ των οποίων κι έναν ύμνο για τον Ναπολέοντα που ωστόσο αργότερα αποκήρυξε θυμίζοντας την αντίστοιχη ενέργεια του Μπετόβεν με τη σύνθεση της «Ηρωικής Συμφωνίας» που αρχικά ήταν αφιερωμένη στον Ναπολέοντα, πριν αυτός εκδηλώσει τις δικτατορικές ηγεμονικές του διαθέσεις διαψεύδοντας τα οράματα της Γαλλικής Επανάστασης. Το ελληνικό έργο του Κάλβου αριθμεί μόλις είκοσι επίσημα ποιήματα («Ωδές») που συγκροτούν ένα corpus δομημένο σε δύο διαδοχικές ποιητικές συλλογές των δέκα ποιημάτων η καθεμιά με τίτλους Η Λύρα (Γενεύη, 1824) και Λυρικά (Παρίσι, 1826). Πρόκειται για ποιήματα πύρινου πατριωτικού τόνου εμπνευσμένα από τον απελευθερωτικό αγώνα των συμπατριωτών του και γραμμένα την εποχή που η Επανάσταση βρισκόταν εν εξελίξει.

Στο πλαίσιο της εξαιρετικής σειράς Έλληνες Ποιητές που προσέφερε το 2014 η εφημερίδα Καθημερινή εκδόθηκε και ο αφιερωματικός τόμος για τον Ανδρέα Κάλβο σε μορφή βιβλίου 120 περίπου σελίδων που περιλαμβάνει μιαν άκρως εμπεριστατωμένη εργοβιογραφία και ανθολογία του ποιητή υπογεγραμμένη από τον Ευριπίδη Γαραντούδη, καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο τόμος συνοδεύεται και από ένθετο ψηφιακό δίσκο με αναγνώσεις ποιημάτων του Κάλβου. Περιλαμβάνονται συνολικά οκτώ ποιήματα («Ο φιλόπατρις», «Εις θάνατον», «Εις τον Ιερόν Λόχον», «Τα ηφαίστεια», «Εις Σάμον», «Εις Σούλι», «Πρόλογος», «Ο ωκεανός»). Τα έξι πρώτα ποιήματα απαγγέλλει με πολύ εκφραστικό τόνο ο καλός ηθοποιός Δημήτρης Καταλειφός, ενώ τα άλλα δύο ο καθηγητής Ευριπίδης Γαραντούδης.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Καβάφη (1985)

Η πρόσφατη γενέθλια επέτειος του ηθοποιού και σκηνοθέτη Δημήτρη Μαλαβέτα (γεννήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1939), στον οποίο αναφερθήκαμε και στη χθεσινή παρουσίαση του δίσκου με απαγγελίες ποιημάτων του Κωστή Παλαμά, μας δίνει την ευκαιρία να σταθούμε και στη δεύτερη ανάλογη έκδοση με τη δική του φωνή σε απαγγελίες ποιημάτων που κυκλοφόρησε λίγο νωρίτερα από την προηγούμενη. 

Πρόκειται για το άλμπουμ «Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κώστα Καβάφη», το οποίο στην αναλογική του έκδοση κυκλοφόρησε το 1985 από τη United Records του Κώστα Γιαννίκου, για να γνωρίσει δύο ψηφιακές επανεκδόσεις, μία το 1998 από τη Legend κι άλλη μία το 1998 από τη Lyra. Το άλμπουμ περιλαμβάνει 22 συνολικά αναγνώσεις ποιημάτων του ολιγογράφου Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Π. Καβάφη (1863-1933) ανθολογημένων από το μικρό ποιητικό του corpus με επιλογές από όλες τις θεματικές κατηγορίες (ερωτικά, ιστορικά, διδακτικά). Μεταξύ αυτών και τα εμβληματικά: «Η πόλις» και «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον» (τα οποία μελοποίησε έξοχα ο Δήμος Μούτσης στην «Τετραλογία» του), «Κεριά», «Θερμοπύλες», «Επέστρεφε» (που μελοποίησε επίσης εξαιρετικά ο Θάνος Μικρούτσικος στο «Ο γέρος της Αλεξάνδρειας»), «Μέρες του 1903» (μνημειώδης η μελοποίηση του από τον Μάνο Χατζιδάκι στον «Μεγάλο Ερωτικό»), «Περιμένοντας του βαρβάρους», «Ας φρόντιζαν», «Ομνύει», «Ιθάκη» και άλλα.

Τις αισθαντικές αναγνώσεις του Δημήτρη Μαλαβέτα συνοδεύει διακριτική πιανιστική υπόκρουση από τον λόγιο συνθέτη και πιανίστα Κωνσταντίνο Κυδωνιάτη (1908-1996), δάσκαλο και μέντορα του Σταμάτη Σπανουδάκη, ο οποίος πήρε τη σκυτάλη από το δάσκαλό του συνθέτοντας με τη σειρά του την μουσική υπόκρουση του επόμενου δίσκου του Δημήτρη Μαλαβέτα με ποίηση του Κωστή Παλαμά.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κωστή Παλαμά (1986)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον κορυφαίο ποιητή Κωστή Παλαμά (1959-1943) με άλλη μια ενδιαφέρουσα έκδοση που περιλαμβάνει αναγνώσεις ποιημάτων του. Πρόκειται για το αναλογικό άλμπουμ «Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κωστή Παλαμά» που κυκλοφόρησε το 1986 από τη United Records του γνωστού παραγωγού Κώστα Γιαννίκου.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας (1939-1988), ο οποίος έφυγε πρόωρα από τη ζωή με αυτοχειρία στις 13 Ιανουαρίου του 1988, υπήρξε ένας αξιόλογος θεατρικός ηθοποιός και σκηνοθέτης που πέρασε από το Εθνικό Θέατρο, εμφανίστηκε και στην Επίδαυρο με έργα του κλασικού ρεπερτορίου, ενώ κατά τη δεκαετία του '70 και μετέπειτα καταπιάστηκε συστηματικά με το μιούζικαλ σε έργα, όπως: «Γλυκιά Ίρμα», «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι», «Ορφέας και Ευρυδίκη», «Εβίτα» και άλλα. Είχε επίσης και μια ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα συνεργαζόμενος με συνθέτες, όπως ο Γιώργος Κουρουπός, ο Γιάννης Σπανός και ο Μίμης Πλέσσας με συμμετοχή στους δίσκους: «Ελένη, τραγούδι από την Ιλιάδα» (1965), «Η γλυκιά Ίρμα» (1972) και «Λουκιανού Διάλογοι» (1979). Λίγα χρόνια μάλιστα πριν δώσει τέλος στη ζωή του είχε καθιερώσει τακτικές εμφανίσεις στη μπουάτ Τιπούκειτος με απαγγελίες ποιημάτων, στο πλαίσιο των οποίων ηχογράφησε και δύο κύκλους με ποιήματα δύο κορυφαίων μας ποιητών, εντελώς διαφορετικού ύφους και με ανταγωνιστική μεταξύ τους σχέση, του Κ.Π. Καβάφη και του Κωστή Παλαμά.

Ο δίσκος λοιπόν που είναι αφιερωμένος στον Κωστή Παλαμά περιλαμβάνει δεκαέξι συνολικά ποιήματα ανθολογημένα από τις κυριότερες ποιητικές συλλογές του: «Λόγος και αντίλογος», «Ίαμβοι και ανάπαιστοι», «Καημοί της Λιμνοθάλασσας», «Η φλογέρα του βασιλιά», «Δειλοί και σκληροί στίχοι», «Σατιρικά γυμνάσματα», «Ασάλευτη ζωή», «Τα μάτια της ψυχής μου», «Ο τάφος», «Ασάλευτη ζωή» και «Δωδεκάλογος του Γύφτου». Ευαίσθητες κι εκφραστικές απαγγελίες που συνοδεύονται από ατμοσφαιρικά μουσικά θέματα συμφωνικού ύφους με την υπογραφή του Σταμάτη Σπανουδάκη.

Ο Κωστής Παλαμάς διαβάζει ποίησή του (ηχογράφηση 1930)

Σήμερα έχουμε ένα σημαντικό ηχητικό ντοκουμέντο που διασώζει τη φωνή του μεγάλου ποιητή Κωστή Παλαμά με απαγγελίες ποιημάτων του που έχουν καταγραφεί σε δίσκους φωνογράφου. Συγκεκριμένα, από το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο της Μέλπως Μερλιέ διασώζεται μια ηχογράφηση με τη φωνή του ποιητή, την οποία κατέγραψε ο Γάλλος ελληνιστής Hubert Pernod. Η Μέλπω Μερλιέ (1889-1979), πραγματικό όνομα Μέλπω Λογοθέτη, σύζυγος του Γάλλου λαογράφου Οκτάβιου Μερλιέ, υπήρξε η ίδια σπουδαία μουσικολόγος, πιανίστρια και λαογράφος που αφιέρωσε όλη τη δραστηριότητά της στην καταγραφή και φωνογράφηση ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών από κάθε γωνιά του ελληνισμού κληροδοτώντας μας το εμβληματικό επώνυμο αρχείο της. 

Στα πολύτιμα λοιπόν αυτά αρχεία υπάρχει και η καταγραφή της φωνής του Κωστή Παλαμά, ο οποίος αποδέχθηκε χωρίς μεγάλη προθυμία την πρόταση να φωνογραφηθεί η απαγγελία μερικών ποιημάτων του με τη δική του φωνή. Η ηχοληψία πραγματοποιήθηκε το 1930 και περιλαμβάνει αναγνώσεις επιλεγμένων ποιημάτων από τις ποιητικές συνθέσεις «Ο τάφος» (έργο του 1898 γραμμένο με αφορμή τον ξαφνικό θάνατο του γιου του ποιητή Άλκη), «Η ασάλευτη ζωή» (1904), «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» (1907) και «Καημοί της λιμνοθάλασσας» (1912). Ο ηχολήπτης του ιστορικού αυτού ντοκουμέντου αναφέρει σχετικά: «Στην πρώτη αυτή ηχογράφηση, ο ποιητής ήρθε λίγο συναχωμένος. Εξάλλου τον ενοχλούσε λίγο που έπρεπε να μιλήσει μπροστά από ένα μηχάνημα, και όχι μπροστά στο κοινό. Η φυσική του ντροπαλότητα και η αίσθηση ότι η φωνή του δεν ήταν τόσο καλή όσο παλιά προστέθηκαν στις υλικές δυσκολίες. Στο νο 3090 έκανε ένα λάθος ανάγνωσης: φωνή, αντί για φωτιά. Θεώρησα καλό να διατηρήσω όλες τις ηχογραφήσεις που η καθεμία τους είναι ενδιαφέρουσα από μόνη της».

Οι ιστορικές αυτές ηχογραφήσεις εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε δίσκο 33 στροφών από τη Lyra (Διόνυσος) το 1965 στο πλαίσιο της σειράς Ελληνικά Ποιήματα, η οποία αφιέρωσε στον ποιητή δύο δίσκους που περιλαμβάνουν πέρα από το συγκεκριμένο ηχητικό ντοκουμέντο και μια σειρά αναγνώσεων παλαμικών ποιημάτων από τον λογοτέχνη και εμβληματικό κριτικό λογοτεχνίας Γιάννη Κατσίμπαλη (1899-1978).

Δημήτρης Μαραμής: Κυριακές μες στο χειμώνα (2006)

Παραμένοντας στη δισκογραφία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη θα σταθούμε σήμερα σε μια ακόμη αξιόλογη μουσική εργασία που βασίζεται σε μελοποιημένη ποίηση της γενιάς του συγκεκριμένου ποιητή. Πρόκειται για μια προσεγμένη έκδοση σε μορφή βιβλίου με ένθετο ψηφιακό δίσκο υπό το γενικό τίτλο «Κυριακές μες στο χειμώνα» που κυκλοφόρησε το 2006 από τις Εκδόσεις Σοκόλη-Κουλεδάκη. 

Το πενηντασέλιδο βιβλίο αποτελεί μια ανθολόγηση των κυριότερων ποιητών του Μεσοπολέμου, την οποία επιμελήθηκε ο Σωτήρης Τριβιζάς. Ανθολογούνται λοιπόν οι ποιητές: Κώστας Καρυωτάκης (1896-1928), Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), Τέλλος Άγρας (1899-1944), Κώστας Ουράνης (1890-1953), Μαρία Πολυδούρη (1902-1930), Μήτσος Παπανικολάου (1900-1943), Γιώργος Κοτζιούλας (1909-1956) και Μίνως Ζώτος (1905-1932). Κοινό χαρακτηριστικό όλων των ποιητών αυτών είναι η διάχυτη πεσιμιστική διάθεση και μελαγχολία που διατρέχουν την ποίησή τους, ενώ είναι αξιοπρόσεκτο ότι όλοι τους πέθαναν πολύ νέοι.

Η έκδοση συνοδεύεται κι από ένα μικρό κύκλο τραγουδιών με τον ίδιο τίτλο που περιλαμβάνει έξι ποιήματα μελοποιημένα από τον συνθέτη και πιανίστα Δημήτρη Μαραμή, δύο του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη κι από ένα του Κώστα Καρυωτάκη, της Μαρίας Πολυδούρη, του Μήτσου Παπανικολάου και του Τέλλου Άγρα. Όμορφες μελωδίες και έντονος λυρισμός σε λιτή φόρμα με το πιάνο του συνθέτη και το βιολί του Γιώργου Παναγιωτόπουλου. Τα τραγούδια ερμηνεύει ο Κωνσταντίνος Κληρονόμος, ένας ευαίσθητος ερμηνευτής που αναδείχθηκε μέσα από τη «Δεύτερη Ακρόαση» (2004) της Μικρής Άρκτου.

Η δουλειά αυτή του Δημήτρη Μαραμή μοιάζει να λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στις δυο προσεγγίσεις του συνθέτη στον Federico Garcia Lorca, πρώτα με τα «Σονέτα του σκοτεινού έρωτα» (2004) κι αμέσως μετά με το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Σκοτεινός έρωτας» (2007). Σε όλες αυτές τις δουλειές ο συνθέτης συνεργάστηκε με τον ποιητή και δοκιμιογράφο Σωτήρη Τριβιζά, με τον οποίο συνυπογράφει και την παραγωγή του παρόντος δίσκου.

Μαρία Βρανά-Παπάλα: Έξι τραγούδια για τη Σαπφώ (2024)

Κι από την Κύπρο ταξιδεύουμε σήμερα για το βόρειο Αιγαίο, για να σταθούμε στην αιολική γη της Λέσβου που συχνά μας έχει δώσει ωραίες αφορμές για την προβολή της τοπικής πολιτιστικής ζωής, η οποία και έντονη είναι και άκρως ενδιαφέρουσα. 

Την αφορμή αυτή τη φορά μας δίνει η σύγχρονη Λέσβια ποιήτρια Μαρία Βρανά-Παπάλα, η οποία γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1968 και έχει αναδειχθεί σε μια αξιόλογη ποιητική φωνή με δυναμικό παρών τα τελευταία χρόνια, τόσο σε επίπεδο εκδοτικό, όσο και σε επίπεδο ζωντανών εκδηλώσεων με ποιητικό και μουσικό περιεχόμενο. Το 2022 εξέδωσε στη Μυτιλήνη την τρίτομη ποιητική συλλογή «Ανεμόεσσα Αιολίδα», ενώ παράλληλα παρουσίασε και μια συλλογή 18 στιχουργημάτων που έγιναν τραγούδια με γενικό τίτλο «Αιγαιοπελαγίτικα ρακοτράγουδα».

Πριν από ενάμιση χρόνο, τον Αύγουστο του 2024, η Μαρία Βρανά-Παπάλα εξέδωσε ένα ενδιαφέρον πόνημα αφιερωμένο στην αρχαία Λέσβια ποιήτρια Σαπφώ, η οποία έζησε και δημιούργησε το διαχρονικό λυρικό της έργο στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Το βιβλίο επιγράφεται «Σαπφώ: Λόγος και ποίηση» και συνδυάζει τον πεζό με τον έμμετρο λόγο, καθώς η συγγραφέας επιχειρεί μια αναλυτική βιογραφική και γραμματολογική προσέγγιση της ποιήτριας με διαλεκτική εναλλαγή πεζών και ποιητικών μερών. Τα ποιήματα αποτελούν συνθέσεις της ίδιας εμπνευσμένα από το βίο και την ποιητική γραφή της αρχαίας ποιήτριας. Την εικονογράφηση του βιβλίου έκανε η Ταξιαρχούλα-Ευφροσύνη Χριστιανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι από τα ποιήματα αυτά έχουν μελοποιηθεί με ευαισθησία από τον στενό συνεργάτη της, συνθέτη και πιανίστα Αντώνη Σπούλο και στην έκδοση τα κείμενά τους συνοδεύονται από τον αντίστοιχο «κώδικα ταχείας απόκρισης» (QR Code), ώστε να μπορεί να τα ακούσει κιόλας ο αναγνώστης του βιβλίου. Τα ερμηνεύουν επτά ντόπιες φωνές και συγκεκριμένα οι: Αθηνά Πιπίνη, Ζαχαρούλα Ιωακείμ, Μαρία Γαλάνη, Επαμεινώνδας Χαραλαμπίδης, Πλουσία Ηλία, Κορνηλία Δεσλή και Χρύσα Βέκιου.

Γεώργιος Δροσίνης: Μελοποιημένα ποιήματα (1983-2016)

Πριν από 75 χρόνια ακριβώς, στις 3 Ιανουαρίου 1951, έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος Έλληνας ποιητής, εκπρόσωπος της λεγόμενης «γενιάς του 1880», συνοδοιπόρος και συμπατριώτης του ηγέτη εκείνης της γενιάς Κωστή Παλαμά. Ο λόγος για τον Γεώργιο Δροσίνη (1859-1951), ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά αντλούσε την καταγωγή του από το Μεσολόγγι. Υπήρξε πολυγραφότατος ποιητής, αλλά και πεζογράφος, με μια διάθεση να καταπιάνεται με πιο καθημερινά πράγματα σε σχέση με τον μεγάλο ομότεχνό του, αποφεύγοντας τις μεγαλοστομίες και τον ανούσιο ρητορισμό, με μια γλώσσα εμποτισμένη από τα αυθεντικά νάματα της απλής καθομιλούμενης δημοτικής. Η θεματολογία του είχε αφετηρία τις μικροχαρές της καθημερινής ζωής, τον έρωτα και τις διαπροσωπικές σχέσεις χωρίς να παρασύρεται σε στομφώδη ρομαντικά πάθη. Η αλήθεια είναι ότι η "βαριά σκιά του Κωστή Παλαμά", με τον οποίο διατηρούσε τακτική επαφή και άριστες σχέσεις, συνέβαλε στην υποτίμηση της ποιητικής του τέχνης, η οποία διέθετε όλα τα χαρίσματα ενός εμπνευσμένου δημιουργού. Ο απροκατάληπτος αναγνώστης μπορεί αυτό να το ανακαλύψει μέσα από τις πολυάριθμες ποιητικές του συλλογές («Ιστοί αράχνης», «Σταλακτίτες», «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια» κ.ά.), αλλά και τα ηθογραφικά πεζά του κείμενα («Αμαρυλλίς», «Το βοτάνι της ζωής», «Έρση» κ.ά.), καθώς και την πληθώρα διηγημάτων και παραμυθιών, πολλά από τα οποία φιλοξενούνταν εν αφθονία στα παλιότερα ανθολόγια του δημοτικού σχολείου. Αξίζει πάντως θα θυμηθούμε ότι ποιητής αποτέλεσε τον κεντρικό ήρωα της παλιάς ελληνικής ταινίας «Ανθισμένη αμυγδαλιά» (1959) σε σκηνοθεσία Χρήστου Αποστόλου με πρωταγωνιστή τον Ανδρέα Μπάρκουλη. Ο τίτλος της ταινίας ήταν εμπνευσμένος από το γνωστότερο ίσως ποίημα του Δροσίνη, την «Αμυγδαλιά», η οποία μελοποιημένη σε μορφή αθηναϊκής καντάδας υπήρξε ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια της προπολεμικής Αθήνας.

Κι ακριβώς η απλή, αλλά τόσο ζωντανή και οικεία γραφή του Δροσίνη με την πιστή προσήλωση στους τεχνικούς κανόνες της προσωδίας έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς συνθέτες μας να δημιουργήσουν όμορφα τραγούδια, αν και δεν καταγράφεται στη δισκογραφία καμία ολοκληρωμένη δουλειά αποκλειστικά με δική του ποίηση. Μόνο στην πιο πρόσφατη από αυτές, το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) σε μουσική Μιχάλη Κουμπιού, έχει μεγάλο μερίδιο ο ποιητής συμμετέχοντας με έξι συνολικά τραγούδια. Ο πρώτος πάντως συνθέτης στο χώρο του απλού τραγουδιού που μελοποίησε Δροσίνη ήταν - ποιος άλλος; - ο Μίκης Θεοδωράκης και μάλιστα στα πολύ νεανικά του χρόνια, όταν το 1939 (μόλις στα 14 χρόνια του) μελοποίησε τα ποιήματα «Τι θέλω» και «Εσπερινός» ανθολογώντας τα από τα αναγνωστικά της εποχής. Συστηματικότερη πάντως ενασχόληση με τον ποιητή παρατηρείται από τη δεκαετία του '80 και δώθε. Πρώτος ο Λέσβιος συνθέτης Παράσχος Μανιάτης συμπεριέλαβε δύο ποιήματα στο άλμπουμ «Νοσταλγία» (1983) και στη συνέχεια ο Νίκος Κυπουργός άλλο ένα στο soundtrack της ταινίας «Rom» (1989). Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες μελοποιήσεις τα επόμενα χρόνια από τους συνθέτες Βασίλη Παπανικολάου, Γιάννη Ζουγανέλη, Περικλή Κούκο, Ανδρέα Α. Αρτέμη, Νότη Μαυρουδή, Δημήτρη Παπαδημητρίου και Μιχάλη Κουμπιό.

Στην παρούσα ανθολογία είναι συγκεντρωμένα είκοσι μελοποιήσεις ποιημάτων του Γεώργιου Δροσίνη που πέρασαν στη δισκογραφία κατά το διάστημα 1983-2016. Η αρχή γίνεται με την πολυτραγουδισμένη «Αμυγδαλιά» που εδώ ερμηνεύει ο Αλίκη Καγιαλόγλου από το προσωπικό της άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» (1995). Ακολουθεί ένα παλιό τραγούδι («Της κοπέλας το νερό») σε μουσική του Σπύρου Σαμάρα (1861-1917), κορυφαίου εκπροσώπου της επτανησιακής μουσικής σχολής, εδώ ερμηνευμένο από τον βαρύτονο Παντελή Κοντό, ενώ η συλλογή κλείνει με τα έξι τραγούδια του Μιχάλη Κουμπιού από το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) που προαναφέραμε. Αξιοσημείωτο είναι ότι δύο ποιήματα του Γεώργιου Δροσίνη δείχνουν να διεκδικούν τον τίτλο των πιο μελοποιημένων, δηλαδή το «Τι θέλω» (με τους περίφημους στίχους: "Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα, σε ξένα αναστηλώματα δεμένο...") που μελοποίησαν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Παράσχος Μανιάτης, καθώς και παιδικό «Η αλεπού καλόγρια» που έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες μελοποιήσεις: Νότης Μαυρουδής, Περικλής Κούκος, Γιάννης Ζουγανέλης και Γιάννης Γιοκαρίνης!

Θάνος Μικρούτσικος: Πέντε κείμενα μετά μουσικής (2013)

Μια δεύτερη δουλειά του Θάνου Μικρούτσικου σε μορφή βιβλίου από τις Εκδόσεις Γαβριηλίδης κυκλοφόρησε το 2013  και πάντα στην ίδια λογική της συνύπαρξης της μουσικής με άλλες τέχνες και στην προκείμενη περίπτωση με τη λογοτεχνία (ποίηση και πεζογραφία). Η έκδοση έχει το λιτό τίτλο «Πέντε κείμενα μετά μουσικής». 

Τα πέντε αυτά κείμενα είναι γραμμένα από τον ίδιο τον Μικρούτσικο αποκαλύπτοντας και μιαν άλλη πτυχή του ταλέντου του, καθώς ο λόγος του είναι πηγαίος και διακρίνεται για την αφηγηματική του ευχέρεια και τη συναισθηματική του φόρτιση. Γράφτηκαν σε διαφορετικούς χρόνους και δίνονται ταξινομημένα με χρονική διαδοχή, ενώ η θεματολογία τους περιστρέφεται γύρω από τα παιδικά βιώματα του συνθέτη, αλλά και τη μουσική. Οι τίτλοι τους: «Συγγνώμη κύριε Ντεμπυσσύ» (1992), «Γράμμα στην αγαπημένη μου» (1999), «Πώς η "Πρώτη Μάρτη" έγινε "Πρω-Μαρ"»  ή «Τι έπαιζε ο Alpha εκείνο το βράδυ» ή «Συζητώντας με την γιαγιά μου» (2000), «Δεν δύναμαι να ανταποκριθώ εις την πρόσκλησή σας διότι έχω να καθαρίσω το κλαρινέτο μου» (2005), «Μια νύχτα που άλλαξε τις ζωές μας» (2011). Το βιβλίο περιλαμβάνει κι ένα ακόμη κείμενο με εκτενή και εμβριθή ανάλυση του περιεχόμενου μουσικού υλικού από τον έγκριτο μουσικό ερευνητή Γιώργο Β. Μονεμβασίτη.

Ο ένθετος ψηφιακός δίσκος περιλαμβάνει δύο λόγιες συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου που βασίζονται αποκλειστικά σε μελοποιημένη ποίηση, ένα πεδίο απολύτως οικείο για τον συνθέτη, καθώς το υπηρέτησε με επιμονή σε όλο τον δημιουργικό του βίο καταλείποντας μιαν ακριβή παρακαταθήκη στο σύγχρονο, αλλά και στο μελλοντικό μουσικόφιλο κοινό. Συνδετικός στοιχείο και των δύο έργων είναι η ποίηση του Πατρινού ποιητή Γιώργου Κοζία (γενν. 1958) και ειδικότερα η ποιητική συλλογή «Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» (εκδ. Στιγμή, 2007). Ο συνθέτης έγραψε αμέσως ένα μικρό κύκλο σε τέσσερα μέρη για φλάουτο και αφηγητή, όπου ποίηση και μουσική αναπτύσσονται με μια διαλεκτική συνοδοιπορία. Το πρώτο αυτό έργο πήρε τον ίδιο τίτλο με την ποιητική συλλογή και πέρασε την ίδια χρονιά στη δισκογραφία για λογαριασμό της Legend Classics ως μέρος του άλμπουμ «Έργα για φλάουτο» με σολίστ την Πολωνέζα φλαουτίστρια Ivona Glinka και αφηγητή τον ηθοποιό Δημήτρη Παπανικολάου, για να ενσωματωθεί το 2013 και στην παρούσα έκδοση.

Το δεύτερο έργο γράφτηκε ένα χρόνο αργότερα και αποτελεί φυσική συνέχεια του πρώτου σε μορφή κύκλου εννέα τραγουδιών για φωνή και πιάνο με τίτλο «Η γη τσακισμένο καράβι». Η έμπνευση του συνθέτη αντλείται και πάλι από τον ίδιο ποιητικό κύκλο του Κώστα Κοζία εμπλουτισμένο ωστόσο με τέσσερα σύντομα (σχεδόν επιγραμματικά) ποιήματα του παλιού Άγγλου ποιητή και ζωγράφου William Blake (1757-1827), στο έργο του οποίου ανιχνεύει κοινά ποιητικά στοιχεία με τη δουλειά του Κοζία. Την ελληνική απόδοση του αγγλικού κειμένου έκαναν η Ελένη Βαρίκα και ο Σπύρος Ηλιόπουλος. Το έργο παρουσιάστηκε ζωντανά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 12 Ιανουαρίου 2009 ερμηνευμένο από τη μεσόφωνο Αγγελική Καθαρίου και την πιανίστρια Νέλλη Σεμιτέκολο, όπου και ηχογραφήθηκε ζωντανά. Το κλείσιμο του τελευταίου τραγουδιού («Επινόηση») οδηγεί σε μια σύντομη λυρική coda με το πιάνο να ζωγραφίζει μια τρυφερή μελωδία του Μάνου Χατζιδάκι.

Ο Οδυσσέας Ελύτης διαβάζει το «Άξιον Εστί» (1965)

Από τον Οδυσσέα του Λέσβιου συγγραφέα Παναγιώτη Βέη περνάμε σήμερα στον μεγάλο Οδυσσέα της αιολικής γης, τον κορυφαίο νομπελίστα ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996), ο οποίος ήρθε στη ζωή σαν σήμερα, πριν από 114 χρόνια, στο Ηράκλειο της Κρήτης από Λέσβιους γονείς, για να αναδειχθεί σε μια από τις πιο εμβληματικές πνευματικές μορφές της νεότερης Ελλάδας, μέλος της περίφημης Γενιάς του '30 με έργο βαρυσήμαντο και πολυδιαβασμένο. Μάλιστα ο Οδυσσέας Ελύτης ανήκει στους δημοφιλέστερους ποιητές μεταξύ των Ελλήνων συνθετών, αφού το έργο του γνώρισε και συνεχίζει να γνωρίζει αλλεπάλληλες μελοποιήσεις που το έκαναν ευκολότερα κτήμα και του απλού κόσμου, με κορωνίδα φυσικά την αριστουργηματική μελοποίηση του «Άξιον Εστί» από τον Μίκη Θεοδωράκη το 1964, έργο που έχει γνωρίσει και πάμπολλες νεότερες επανεκτελέσεις από κορυφαίους Έλληνες ερμηνευτές.

Στο πλαίσιο της σημαντικής δισκογραφικής σειράς Ελληνικά Ποιήματα που εγκαινίασε το 1964 η νεοσύστατη τότε δισκογραφική εταιρεία Lyra του Αλέκου Πατσιφά κάτω από την ειδική ετικέτα Διόνυσος, εκδόθηκε το 1965 ο δεύτερος δίσκος με απαγγελίες ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτη με τη φωνή του ίδιου του ποιητή. Ο δίσκος έχει τίτλο: Ο Ελύτης διαβάζει Ελύτη, αρ. 2 «Το Άξιον Εστί». Ο ποιητής διαβάζει μέρη του έργου και συγκεκριμένα το πρώτο («Η γένεσις») και το τρίτο μέρος («Δοξαστικόν» ή «Άξιον Εστί») παραλείποντας το κύριο σώμα του έργου («Τα πάθη»). Η ανάγνωσή του είναι μάλλον επίπεδη και αυστηρή χωρίς τους αναγκαίους φωνητικούς κυματισμούς που θα ανταποκρίνονταν στις κυμαινόμενες εντάσεις του κειμένου. Είναι μια ανάγνωση της «παλιάς σχολής», η οποία με τα χρόνια παραχώρησε τη θέση της σε πιο εκφραστικές αποδόσεις τέτοιων δυνατών κειμένων, αν και ήδη πριν από τον ποιητή είχε δώσει το μέτρο της ορθής ανάγνωσης ένας Μάνος Κατράκης και μάλιστα με το ίδιο έργο!

Θυμίζω ότι ο πρώτος δίσκος με αναγνώσεις του Οδυσσέα Ελύτη είχε κυκλοφορήσει την προηγούμενη χρονιά και περιλάμβανε τα έργα: «Επτά νυχτερινά επτάστιχα» και «Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό». Μάλιστα την ανάγνωση συνόδευε μουσική υπόκρουση του συνθέτη Αργύρη Κουνάδη, ενώ στον παρόντα δίσκο ο ποιητής διαβάζει χωρίς μουσική συνοδεία.

Ο "Θεόφιλος" του Παράσχου Μανιάτη και του λαϊκού ποιητή Δημήτρη Σιμιτσή

Αφού ολοκληρώσαμε χθες την παρουσίαση της δισκογραφημένης δουλειάς του Λέσβιου συνθέτη Παράσχου Μανιάτη, έχω τη χαρά να σταθώ σήμερα σ' ένα άγνωστο και ανέκδοτο μελοποιημένο ποίημα αφιερωμένο στον επίσης Λέσβιο λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο, κατά κόσμον Θεόφιλο Κεφαλά-Χατζημιχαήλ (περ. 1870-1934), ο οποίος έζησε σε απόλυτη ανέχεια περιπλανώμενος πότε στην περιοχή του Βόλου και πότε στον τόπο του, όπου πρόσφερε την ταπεινή του τέχνη κυριολεκτικά αντί πινακίου φακής φιλοτεχνώντας απλοϊκές (ναΐφ) εικόνες και τοιχογραφίες εμπνευσμένες από την ελληνική ιστορία και παράδοση. Μόνο μετά θάνατον αναγνωρίστηκε και μάλιστα πανηγυρικά η ξεχωριστή ποιότητα του έργου του που έγινε αντικείμενο αμέτρητων τεχνοκριτικών μελετών και δοκιμίων, μερικές φορές μάλιστα με τις βαριές υπογραφές ενός Σεφέρη, ενός Ελύτη ή ενός Εγγονόπουλου. 

Στο ελληνικό τραγούδι ανιχνεύονται κάποιοι στίχοι του Λευτέρη Παπαδόπουλου για τον Θεόφιλο στο τραγούδι «Δέκα παλικάρια» που μελοποίησε το 1970 ο Μάνος Λοΐζος για τις Θαλασσογραφίες του, την ίδια χρονιά που ο Νίκος Μαμαγκάκης μελοποίησε το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Θεόφιλος Χατζημιχαήλ» για το δίσκο Συλλογή 1, ενώ το 1976 ο Άκος Δασκαλόπουλος μορφοποίησε σε ποιητικό λόγο μια σειρά από εικόνες που του ενέπνευσαν πίνακες του Θεόφιλου για τον κύκλο τραγουδιών Ζωγραφιές απ’ τον Θεόφιλο με μουσική του Νότη Μαυρουδή. Τέλος, το 1989 στο δίσκο Απρίλη ψεύτη οι αδελφοί Κατσιμίχα μας έδωσαν ένα όμορφο τραγούδι βασισμένο επίσης στο ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου που προαναφέραμε.

Η γενέθλια γη του μεγάλου ζωγράφου δεν ξέχασε βέβαια το εκλεκτό της τέκνο. Αυτό μου δίνει μια καλή ευκαιρία να σταθώ σ’ έναν ιδιαίτερο Λέσβιο ποιητή που, αν και περιορισμένης εγκύκλιας μόρφωσης (τέλειωσε μόνο το δημοτικό σχολείο), κατάφερε να γίνει σπουδαίος θεράπων της τέχνης του λόγου και να παρουσιάσει αξιόλογα ποιητικά δημιουργήματα ξεκινώντας το 1977 με την πρωτόλεια ποιητική του συλλογή «Μόχθος και ιδρώτας». Πρόκειται για τον Δημήτρη Σιμιτσή, γεννημένο στη Μυτιλήνη το 1934, ενεργό ακόμη και πάντα με ακμαίες τις πνευματικές του δυνάμεις. Ένα από τα πρώτα του ποιήματα ήταν εμπνευσμένο από τη ζωή του Θεόφιλου, την οποία περιέγραψε με βιογραφική ακρίβεια μέσα από ένα καλογραμμένο έμμετρο και ομοιοκατάληκτο ποίημα απλωμένο σε τέσσερις τετράστιχες στροφές («…Παντού ζωγράφιζε σκυφτός για μια φέτα ψωμί / μες στο βοριά που φύσαγε με βλέμμα θολωμένο / και προσπαθούσε να κρατά το χέρι τεντωμένο, / για να μπορεί στο έργο του να δώσει μια γραμμή…»).

Το ποίημα λοιπόν αυτό βρέθηκε στα χέρια του συνθέτη Παράσχου Μανιάτη, ο οποίος το μελοποίησε μαζί με πολλά ακόμη ποιήματα του Σιμιτσή και άλλων Λεσβίων ποιητών συγκροτώντας έτσι ένα μεγάλο σώμα μελοποιημένου ποιητικού υλικού που δυστυχώς παραμένει ανέκδοτο. Ευτυχώς τουλάχιστον που ο συνθέτης φρόντισε κατά καιρούς με ζωντανές του εμφανίσεις στο νησί, όπως η μεγάλη συναυλία που δόθηκε στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης στις 8 Νοεμβρίου 2012 στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια της απελευθέρωσης της Λέσβου από τους Τούρκους,  να κοινωνήσει την εξαιρετική δουλειά του στους συντοπίτες του δίνοντάς μας έτσι την ευκαιρία να σταχυολογήσουμε και το συγκεκριμένο ηχογράφημα με τίτλο «Ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος» που είναι γραμμένο σε ρυθμό τσάμικου και αποδίδεται όμορφα από τη λυρική ερμηνεύτρια Ελισάβετ Αθανασοπούλου.

Έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον να αφήσουμε τον ίδιο τον ποιητή Δημήτρη Σιμιτσή να μας μιλήσει από καρδιάς για τη γέννηση αυτού του ξεχωριστού στιχουργήματος: 

Από μικρό παιδί είχα ένα πάθος αυτό της μάθησης. Τα δύσκολα χρόνια όμως του πολέμου,  της κατοχής και του εμφύλιου μου στέρησαν την ευκαιρία να προχωρήσω και να κάνω το όνειρό μου πραγματικότητα (…). Μέσα στην πορεία αυτή του μόχθου και των δυσκολιών έρχονταν στο μυαλό μου αναπάντεχα τις νύχτες λέξεις, φράσεις που αργότερα έγιναν στίχοι. Αυτά τα βράδια έμενα ξάγρυπνος και έγραφα πολλές φορές πάνω στο πακέτο απ’ τα τσιγάρα μου, πάνω σε εφημερίδες ή όπου αλλού μπορούσα. Με το πέρασμα του χρόνου αυτό έγινε εντονότερο και έτσι με την παρότρυνση των φίλων μου έβγαλα την πρώτη ποιητική συλλογή «Μόχθος και ιδρώτας» το 1977. Στο βιβλίο αυτό ένα από τα ποιήματά μου αναφέρεται ζωγράφο Θεόφιλο, στον τσολιά, όπως τον έλεγα (…). Στην δεκαετία του '80 ένας ποιητής της εργατιάς συναντά ένα  επιστήμονα και συνθέτη τον Παράσχο Μανιάτη, ένα άξιο τέκνο της Λέσβου με μεγάλο έργο στην επιστήμη και την μουσική. Μαζί με τον  φιλόλογο Δημήτρη Πατίλα διοργάνωσαν μια εκδήλωση προς τιμή μου στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου και εκεί ακούστηκε για πρώτη φορά μελοποιημένο από τον Παράσχο το ποίημά μου «Ο τσολιάς» μόνο με μια κιθάρα. Αργότερα έγινε μια συναυλία στο κάστρο της Μυτιλήνης στα πλαίσια του Λεσβιακού καλοκαιριού, όπου διηύθυνε ο ίδιος την ορχήστρα και ακούστηκαν και άλλα μελοποιημένα ποιήματά μου (…).

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης διαβάζει Καρυωτάκη (2005)

Η ποιητική γλώσσα του Μανόλη Αναγνωστάκη ξεπήδησε μέσα από τις οδυνηρές εμπειρίες της γερμανικής θηριωδίας και του τραυματικού εμφυλίου πολέμου που τον βρήκαν στα εφηβικά και πρώτα νεανικά του χρόνια αφήνοντας έντονα σημάδια στον ευαίσθητο ψυχισμό του. Ο ίδιος αναζητώντας καταφύγιο στην προγενέστερη ποίηση φαίνεται ότι βρήκε εκείνες τις φωνές που κινητοποιούσαν τις πρώιμες ποιητικές του ανησυχίες στο λόγο δύο κυρίως ποιητών, του Κωνσταντίνου Καβάφη και του Κώστα Καρυωτάκη. Ιδιαίτερα μάλιστα η μηδενιστική γραφή του Καρυωτάκη, ο οποίος πέθανε το 1928, όταν ο Αναγνωστάκης ήταν τριών ετών και μόλις ξεκινούσε να γνωρίζει το μίζερο κόσμο που άφησε πίσω του ο αυτόχειρας ποιητής, σημάδεψε βαθιά τα δικά του ποιητικά σκιρτήματα που ανιχνεύονται αδρά στις πρώτες ποιητικές του συνθέσεις με το γενικό τίτλο "Εποχές". Δεν το κρύβει άλλωστε κι ο ίδιος ομολογώντας με αφοπλιστική ειλικρίνεια: "Ο Καρυωτάκης στα δεκαέξι μου ήταν ο Θεός μου"!

Το 2005, με αφορμή το θάνατο του Μναόλη Αναγνωστάκη, το έγκυρο λογοτεχνικό περιοδικό Η Λέξη αφιέρωσε το τεύχος 186 στον ποιητή προσφέροντας στους αναγνώστες του κι ένα ψηφιακό δίσκο με τον τίτλο Ο Μανόλης Αναγνωστάκης διαβάζει είκοσι ποιήματα του Κώστα Καρυωτάκη. Ο ποιητής εδώ βρίσκει την ευκαιρία να επαναβεβαιώσει τη διακριτική του σχέση με την ποίηση του παλιού ομοτέχνου του επιλέγοντας ποιήματα που φανερώσουν καθαρότερα αυτή τη σχέση.

Με την ευκαιρία, σημειώνω ότι το 2019 από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφόρησε ένας τόμος με τίτλο «Ο Μανόλης Αναγνωστάκης ανθολογεί» που περιλαμβάνει και ηχητικό υλικό από ραδιοφωνικές εκπομπές του ρ/σ Ηρακλείου, όπου ο Αναγνωστάκης παρουσιάζει και διαβάζει μια ευρεία ανθολογία 197 ποιημάτων από 22 διαφορετικούς ποιητές της γενιάς του '30 και της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Απουσιάζουν δηλαδή και ο Καβάφης και ο Καρυωτάκης!

Μανόλης Αναγνωστάκης: Ποιήματα και τραγούδια (ανθολογία)

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης έχει καταφέρει με τη φορτισμένη και ευθύβολη ποιητική γραφή του να γνωρίσει μεγάλη αποδοχή από το αναγνωστικό κοινό που αγάπησε την ποίησή του πολύ πριν αυτή ντυθεί με μελωδικά χρώματα που της χάρισαν αρκετοί συνθέτες μας, σε αντίθεση βέβαια με άλλους άξιους ποιητές που χρειάστηκαν τη μουσική υποστήριξη, για να αποκτήσουν την αποδοχή του κόσμου, με χαρακτηριστικότερη ασφαλώς την περίπτωση του Νίκου Καββαδία.

Πάντως ο Αναγνωστάκης αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και δημιουργίας πολύ αξιόλογων μουσικών συνθέσεων από πολλούς Έλληνες μουσικούς, αρχής βέβαια γενομένης - πώς αλλιώς θα μπορούσε να συμβεί; - με τον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος μας χάρισε τον αριστουργηματικό κύκλο μελοποιημένης ποίησης Μπαλάντες (1975) αποκλειστικά με ποίηση δική του, με την οποία πάντως η σχέση του μεγάλου συνθέτη υπήρξε διαχρονική, αφού νωρίτερα είχε μελοποιήσει τα ποιήματα "Μιλώ" και "Χάρης 1944" για τον κύκλο Αρκαδία 8 (1969/1974), λίγο αργότερα στο άλμπουμ Της εξορίας (1976) συμπεριέλαβε άλλα τέσσερα ποιήματα ("Έφτασες αργά", "Δεν έφταιγεν ο ίδιος", "Ήτανε νέοι", "Κάθε πρωί"), ενώ πολλά χρόνια αργότερα επανήλθε στον ποιητή με άλλα δυο ποιήματά του ("Ίσκιοι βουβοί" Ι & ΙΙ) στο άλμπουμ Άσματα (1998). Ολοκληρωμένη δουλειά επίσης πάνω στο έργο του Αναγνωστάκη μας έδωσε κι ο συνθέτης Μιχάλης Γρηγορίου με τον κύκλο Η αγάπη είναι ο φόβος (1980), ενώ διάσπαρτα σε διάφορες δισκογραφικές εκδόσεις βρίσκουμε αρκετά ακόμη μελοποιημένα ποιήματά του από συνθέτες, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Θάνος Μικρούτσικος, η Αγγελική Ιωαννάτου (Ionatos), ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Γιώργος Γερασιμίδης, ο Χάρης Παπαδόπουλος, αλλά και νεανικά συγκροτήματα, όπως οι Ροδάμα και οι Έβενος.

Η παρούσα συλλογή αποτελεί ένα ευρύ ανθολόγημα της ποίησης του Μανόλη Αναγνωστάκη, όπου παρουσιάζονται ανά ζεύγη απαγγελίες ποιημάτων και τα αντίστοιχα (ή σχετικά) τραγούδια που προέκυψαν από την ποίησή του. Οι απαγγελίες ακούγονται από τη φωνή του ίδιου του ποιητή και προέρχονται από το ηχογράφημα Ο Μανόλης Αναγνωστάκης διαβάζει Αναγνωστάκη (1977) που είδαμε χθες. Τα μελοποιημένα μέρη ανήκουν στους συνθέτες Μίκη Θεοδωράκη, Θάνο Μικρούτσικο, Αγγελική Ιωαννάτου, Μιχάλη Γρηγορίου, Γιάννη Μαρκόπουλο και Δημήτρη Παπαδημητρίου. Τα ερμηνεύουν οι: Πέτρος Πανδής, Αγγελική Ιωαννάτου (Ionatos), Φωτεινή Δάρρα, Μαρία Δημητριάδη, Αντώνης Καλογιάννης, Μαρία Φαραντούρη, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Κώστας Παλιατσάρας, Μαργαρίτα Ζορμπαλά και Γιάννης Κούτρας.

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης διαβάζει Αναγνωστάκη (1977)

Συμπληρώνονται σήμερα 20 χρόνια από την αποδημία του σπουδαίου ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005), ενώ συγχρόνως η φετινή χρονιά, μαζί με τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη γέννηση των δύο κορυφαίων μας συνθετών Μίκη Θεοδωράκη και Μάνου Χατζιδάκι, σηματοδοτεί και την εκατοστή επέτειο από τη γέννηση του ποιητή, αν και είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται να αξιωθεί ανάλογης προβολής τιμητικών εκδηλώσεων σαν κι αυτές που ετοιμάζονται για τους δυο συνθέτες μας. 

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου και άσκησε για πολλά χρόνια το επάγγελμα του ακτινολόγου γιατρού, ενώ από το 1978 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου και πέθανε στις 23 Ιουνίου 2005. Τα πρώτα ποιητικά του σκιρτήματα εκδηλώθηκαν ήδη από τα εφηβικά του χρόνια, ενώ από το 1945 άρχισε να δίνει το επίσημο παρών ξεκινώντας με την ποιητική συλλογή "Εποχές" που είχε δύο συνέχειες με τις αριθμητικές ενδείξεις "2" (1948) και "3" (1954), για να πάρουν κάτοπιν σειρά οι τρεις διαδοχικές συλλογές με τίτλο "Η συνέχεια" (1954-1962). Το 1956 και το 1971 κυκλοφόρησαν δύο συγκεντρωτικές εκδόσεις έργων του με τους τίτλους "Τα ποιήματα (1941-1956)" και "Τα ποιήματα (1941-1971). Το ενδιαφέρον του για την ποίηση επεκτάθηκε και στον εκδοτικό τομέα, αφού κατά καιρούς διηύθυνε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, όπως το νεανικό "Ξεκίνημα" (1944), ενώ υπήρξε μέλος της περίφημης λογοτεχνικής ομάδας που εξέδωσε τα ιστορικά "Δεκαοκτώ κείμενα" στα χρόνια της δικτατορίας. Γραμματολογικά ο Αναγνωστάκης εντάσσεται στην πρώτη Μεταπολεμική Γενιά της λογοτεχνίας μας, τη λεγόμενη "γενιά της ήττας", μαζί με άλλους εκλεκτούς ομοτέχνους του, όπως ο Άρης Αλεξάνδρου, ο Τάκης Σινόπουλος, ο Νάνος Βαλαωρίτης, ο Τάσος Λειβαδίτης και ο Τίτος Πατρίκιος. 

Το 1977 από τη σημαντική δισκογραφική σειρά "Ελληνικά Ποιήματα" υπό την ετικέτα Διόνυσος της Lyra κυκλοφόρησε ο δίσκος Ο Μανόλης Αναγνωστάκης διαβάζει Αναγνωστάκη με μια ευρεία ανθολογία 25 ποιημάτων από το σύνολο του ως τότε έργου του και ειδκότερα από τις συλλογές: "Η συνέχεια", "Η συνέχεια 2", "Η συνέχεια 3", "Εποχές 3" και "Στόχος". Ανάμεσά τους μερικά από τα πιο εκλεκτά ποιήματα της νεότερης λογοτεχνίας μας, όπως: "Τώρα μιλώ", "Το ναυάγιο", "Κάτω απ' τις ράγες", "Θεσσαλονίκη, μέρες του 1969 μ.Χ.", "Νέοι της Σιδώνος, 1970", "Επιτύμβιον", "Η αγάπη είναι ο φόβος...", "Ήρθες όταν εγώ δε σε περίμενα", "Όταν αποχαιρέτησα τους φίλους μου", "΄Κι ήθελε ακόμη πολύ". Την έκδοση επιμελήθηκε ο συγγραφέας και διανοούμενος Γιώργος Κατσίμπαλης (1899-1978), ο περίφημος "κολοσσός του Μαρουσίου", εκδότης του ιστορικού λογοτεχνικού περιοδικού "Νέα Γράμματα", όπου συχνά είχαν φιλοξενηθεί και ποιήματα του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Η Κική Δημουλά διαβάζει 30+4 ποιήματά της (2008)

Πριν από 94 χρόνια, στις 6 Ιουνίου 1931, γεννήθηκε στην Αθήνα (με καταγωγή από την Καλαμάτα) η Βασιλική Ράδου που δεν είναι άλλη από την εκλεκτή ποιήτρια Κική Δημουλά (1931-2020), η οποία εργάστηκε για μια εικοσιπενταετία ως υπάλληλος στην Τράπεζα της Ελλάδος, ενώ από τις αρχές τις δεκαετίας του '50 έκανε την πρώτη της εμφάνιση στο χώρο των γραμμάτων με την αποκηρυγμένη πρωτόλεια ποιητική συλλογή «Ποιήματα». Η επίσημη πρώτη της εμφάνιση έγινε το 1956 με τη συλλογή «Έρεβος», για να ακολουθήσουν δεκάδες άλλες ποιητικές συνθέσεις τα επόμενα χρόνια που την επέβαλαν - έστω και καθυστερημένα - ως κορυφαία δημιουργό της μεταπολεμικής περιόδου επικυρωμένη μάλιστα με πολλές βραβεύσεις εντός κι εκτός συνόρων, όπως το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας το 2009 και το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας το 2010, αλλά και με την εκλογή της στην Ακαδημία Αθηνών.

Στο χώρο της δισκογραφίας η Κική Δημουλά έχει ήδη μια σημαντική παρουσία αρχής γενομένης το 1998 με το άλμπουμ Στην αγκαλιά της άκρης του Θάνου Μικρούτσικου, ενώ ακολούθησαν αρκετές ολοκληρωμένες δουλειές, όπως: Ο πληθυντικός αριθμός (2003) του Νίκου Ξανθούλη, Η γη των απουσιών (2004) του Κυριάκου Σφέτσα, Μικρή σουίτα (2014) του Γιώργου Καζαντζή και Άτιτλο (2021) του Κώστα Γανωτή. Καταγράφονται επίσης και αρκετές σκόρπιες μελοποιήσεις ποιημάτων της με τις υπογραφές των Θανάση Νικόπουλου, Μάρως Βουμβάκη, Κώστα Παρίση, Γιώργου Ανδρέου, Σοφία Καμαγιάννη, Άνεμου και Σταμάτη Κραουνάκη.

Το 2008 κυκλοφόρησε ως ένθετος στο λογοτεχνικό περιοδικό Η Λέξη ένας ψηφιακός δίσκος αποκλειστικά αφιερωμένος στη μεγάλη ποιήτρια. Τίτλος του: Η Κική Δημουλά διαβάζει 30+4 ποιήματά της. Η διπλή αριθμητική ένδειξη του τίτλου δηλώνει ότι η έκδοση περιλαμβάνει 30 ποιήματα ανθολογημένα από το επίσημο ποιητικό corpus της δημιουργού, ενώ έχουν περιληφθεί και 4 ανέκδοτα ποιήματα που δημοσιοποιούνται εδώ για πρώτη φορά. Η βιωματική σχέση της ποιήτριας με το επιλεγμένο υλικό τής επιτρέπει να το αποδίδει με την πλήρη εκφραστικότητα που απαιτεί ο σύνθετος ποιητικός λόγος με τη δυναμική θεματολογία πλημμυρισμένη από υπαρξιακές ανησυχίες και μια επίμονη λογοπλαστική τάση.

Οίμοι, Φως του Κόσμου: Ύμνοι Μεγάλης Εβδομάδος (2003)

Ιδού ένας ακόμη ενδιαφέρων δίσκος με υλικό που αναφέρεται στην εβδομάδα των Παθών του Χριστού. Εκδόθηκε το 2003 από τη δισκογραφική εταιρεία Protasis με την επιμέλεια μάλιστα του γνωστού παλιότερου ραδιοφωνικού παραγωγού - και εσχάτως αμφιλεγόμενου πολιτικού - Γρηγόρη Ψαριανού. Τίτλος της έκδοσης: Οίμοι, Φως του Κόσμου. Ο αξιόλογος ερμηνευτής Θανάσης Μωραΐτης και ο πρωτοψάλτης Σπύρος Παυλάκης ψάλλουν  Εκκλησιαστικούς Ύμνους των Παθών της Μεγάλης Εβδομάδας διανθισμένους με νεότερα ποιήματα, αλλά και ψαλμούς από την Παλαιά Διαθήκη.

Ο Θανάσης Μωραΐτης είναι ένας πολύ ιδιαίτερος ερμηνευτής που χτίζει μεθοδικά και διακριτικά μια πολύ ενδιαφέρουσα καριέρα είτε στο πεδίο της "έντεχνης" τραγουδοποιίας - με σημαντικές ήδη από τη δεκαετία του '80 συνεργασίες με τον Μίκη Θεοδωράκη (Διόνυσος, Τα πρόσωπα του ήλιου, Μνήμη της πέτρας) και αργότερα με τον Μάνο Χατζιδάκι - είτε στο χώρο του παραδοσιακού τραγουδιού (Αρβανίτικα τραγούδια, 1988).

Στο δίσκο επίσης συνεργάζεται και η εκλεκτή ηθοποιός Λυδία Κονιόρδου ψάλλοντας, αλλά και διαβάζοντας ιερά κείμενα ("Ιερός λόγος"), όπως δύο Ψαλμούς του Δαβίδ, Ύμνους του Ρωμανού του Μελωδού και το "Ποίημα Κασσιανής Μοναχής" του Γιώργου Χειμωνά. Η ηθοποιός έχει τη δική της δισκογραφική ιστορία με αρκετές κατά καιρούς συνεργασίες με συνθέτες, όπως ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Χρήστος Λεοντής, ο Διονύσης Τσακνής, αλλά και η Μαρία Φαραντούρη (Μύθοι γυναικών).

Το εξώφυλλο του δίσκου κοσμείται από τον πίνακα "Η άκρα ταπείνωση" του Αλέξη Βερούκα και σχεδιάστηκε ειδικά για τη συγκεκριμένη έκδοση. Η ηχογράφηση του υλικού προέρχεται από συναυλία στο Ναό Αγίου Νικολάου στο Χαλάνδρι που διοργανώθηκε από το Αετοπούλειο Πολιτιστικό Κέντρο στις 2 Απριλίου 1999, ενώ η συμμετοχή της Λυδίας Κονιόρδου προστέθηκε από μεταγενέστερη ηχογράφηση του 2003. Ο δίσκος είναι αφιερωμένος στη μνήμη του πρωτοψάλτη Σπύρου Περιστέρη.

Ο Κώστας Καζάκος διαβάζει Βάρναλη (2006)

Περνάμε σήμερα σε άλλο ένα άλμπουμ με απαγγελίες ποιημάτων του Κώστα Βάρναλη, προσφορά του λογοτεχνικού περιοδικού Η Λέξη, με τη φωνή του ηθοποιού Κώστα Καζάκου, ο οποίος έχει δώσει το δικό του φωνητικό στίγμα με επιλεγμένες δισκογραφικές παρουσίες, από τις οποίες ξεχωρίζουν τρεις ιδιαίτερα σημαντικές ηχογραφήσεις με τρεις κορυφαίους μας συνθέτες και με ρυθμό μία ανά δέκα ακριβώς χρόνια! Η πρώτη ήταν το 1974 με το έργο Το μεγάλο μας τσίρκο του Σταύρου Ξαρχάκου, η δεύτερη το 1984 με τη Λειτουργία του Ιωάννου Χρυσοστόμου του Μίκη Θεοδωράκη και η τρίτη το 1994 με τη Λειτουργία του Ορφέα του Γιάννη Μαρκόπουλου.

Το 2006 λοιπόν ο Κώστας Καζάκος επανήλθε με μια ακόμη ενδιαφέρουσα ηχογράφηση απαγγέλλοντας ποιήματα του Κώστα Βάρναλη για λογαριασμό του περιοδικού Η Λέξη, το οποίο είχε αφιερώσει ολόκληρο το τεύχος 187 στον ποιητή και διένειμε δωρεάν το ηχογράφημα ως ένθετο ψηφιακό δισκάκι. Ο σπουδαίος ηθοποιός διαβάζει με το στιβαρό τόνο της φωνής του δεκαπέντε επιλεγμένα ποιήματα από το σύνολο του έργου του ποιητή, μεταξύ των οποίων και τα πασίγνωστα: "Η μάνα του Χριστού", "Οι μοιραίοι", "Το πέρασμά σου", "Η μπαλάντα του Αντρίκου" και "Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου".

Ο Βάρναλης διαβάζει Βάρναλη (1964)

Πριν από 50 ακριβώς χρόνια, στις 16 Δεκεμβρίου 1974,  έφυγε από τη ζωή σε βαθιά γεράματα ο μεγάλος μας ποιητής Κώστας Βάρναλης (1884-1974), λίγους μόλις μήνες μετά την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στη χώρα μας. 

Η ποιητική γλώσσα του Κώστα Βάρναλη με τη λιτή της αμεσότητα και την παραδοσιακή της τεχνική συνδυασμένη με μια πλούσια θεματική ευρύτητα, άλλοτε στοχαστική κι άλλοτε με έντονο αγωνιστικό πνεύμα, συνέπεια του αριστερού ιδεολογικού προσανατολισμού του ποιητή και των οδυνηρών προσωπικών του εμπειριών από τη μισαλλόδοξη αντίδραση του συντηρητικού κατεστημένου, αποδείχθηκε πολύ δημοφιλής για τους νεότερους μουσικούς μας, προπάντων στη σχολή εκείνη που κάπως αδόκιμα έχει καταγραφεί στη μουσική μας ιστορία ως «έντεχνη». Και, παρόλο που για έναν σημερινό αναγνώστη η ποίηση αυτή ίσως  φαντάζει πια κάπως παρωχημένη, η μουσική του παρουσία είναι ιδιαίτερα ισχυρή και διατρέχει το χρόνο με πάμπολλες και συνήθως επιτυχείς μελοποιητικές προσεγγίσεις, οι οποίες ξεκίνησαν ήδη από τη δεκαετία του '40, όταν πρώτος ο λόγιος συνθέτης Λεωνίδας Ζώρας μας έδωσε το έργο «Στη γης αυτή» (1948) για φωνή και πιάνο, ενώ λίγα χρόνια αργότερα πήρε τη σκυτάλη ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποιώντας το ποίημα «Οι πόνοι της Παναγιάς» (1955-56) ως μέρος της φωνητικής μεταφραφής του έργου «Σουίτα αρ.2». Ο Μίκης άλλωστε φρόντισε με τη λαϊκή μελοποίηση του ποιήματος «Οι μοιραίοι» για την Πολιτεία Β' (1964) να κάνει πασίγνωστο τον ποιητή στο ελληνικό κοινό, ενώ στα κατοπινά χρόνια η δισκογραφία γέμισε με πάμπολλες μελοποιημένες στιγμές του ποιητή, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τρεις ολοκληρωμένες δουλειές: Σκλάβοι πολιορκημένοι (1974) του Νίκου Μαμαγκάκη, Λαϊκή ανθολογία Βάρναλη (1977) του Γιάννη Ζουγανέλη και Ελεύθερος κόσμος (1979) του Νίκου Γεωργούση. Σ' αυτές μπορούμε να προσθέσουμε και μια πιο πρόσφατη πολυσυμμετοχική εργασία με τίτλο Στα ηχοκύματα υψωμένοι (2010). 

Από την ιστορική σειρά Ελληνικά Ποιήματα που εγκαινίασε το 1964 η νεοσύστατη τότε δισκογραφική εταιρεία Lyra του Αλέκου Πατσιφά υπό την ετικέτα Διόνυσος, η οποία ήταν αφιερωμένη στους μεγάλους Έλληνες ποιητές, κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά κι ένα αφιέρωμα στην ποίηση του Κώστα Βάρναλη με τίτλο Ο Βάρναλης διαβάζει Βάρναλη, με τον ίδιο τον ποιητή να απαγγέλλει 19 συνολικά ποιήματα επιλεγμένα από τις συλλογές "Το φως που καίει" και "Σκλάβοι πολιορκημένοι", καθώς και από μια ευρύτερη συλλογή με το γενικό τίτλο "Ποιήματα". Εδώ θα βρούμε γνωστά ποιήματα, όπως: Ο Οδηγητής, Η μάνα του Χριστού, Οι μοιραίοι, Το πέρασμά σου και φυσικά η Μπαλάντα του κυρ Μέντιου που έγινε δημοφιλέστατη από την ωραία μελοποίηση του Λουκά Θάνου με τη φωνή του Νίκου Ξυλούρη στο δίσκο Σάλπισμα (1978). Η απαγγελία του ποιητή, στα 80 του πια, έχει εκείνο το χαρακτηριστικό στομφώδες ύφος του παλιού καιρού, αλλά αποπνέει μιαν αυθεντική εκφραστικότητα ιδιαίτερα συγκινητική.

Οδυσσέας Ελύτης & Αργύρης Κουνάδης: Ο Ελύτης διαβάζει Ελύτη (1964)

Συμπληρώνονται σήμερα 13 χρόνια από το θάνατο του εκλεκτού συνθέτη Αργύρη Κουνάδη (1924-2011), ενός πολύ ιδιαίτερου δημιουργού με κύριο πεδίο δράσης τη λόγια μουσική, αλλά και με περιστασιακά περάσματα και από το χώρο του απλού τραγουδιού, κυρίως κατά τη δεκαετία 1973-1982, όταν μας έδωσε επτά προσωπικούς κύκλους με υπέροχα τραγούδια που τα χαρακτηρίζει η έντονη μελωδική φόρτιση, αλλά και τα διάχυτα αρώματα της ελληνικής παράδοσης.

Άλλα πεδία στα οποία δραστηριοποιήθηκε ιδιαίτερα ο Αργύρης Κουνάδης ήταν ο χώρος του αρχαίου ελληνικού δράματος (Βάκχες, Ιππόλυτος, Αντιγόνη, Λυσιστράτη κλπ), ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος (Πικρό ψωμί 1951, Τζο ο τρομερός 1955, Το κορίτσι με τα μαύρα 1956, Eroica 1960, Ουρανός 1962 κ.ά.), αλλά και η μουσική συνοδεία στις πρώτες εκδόσεις της Lyra υπό την ετικέτα Διόνυσος με απαγγελίες Ελλήνων ποιητών σε δική τους ποίηση. 

Μια από τις πρώτες πρώτες εκδόσεις αυτής της σειράς ήταν ο δίσκος Ο Ελύτης διαβάζει Ελύτη που κυκλοφόρησε το 1964 και ήταν αφιερωμένη στις ποιητικές συλλογές Επτά Νυχτερινά Επτάστιχα (1940) και Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό (1960) του μεγάλου μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996). Τα Επτά Νυχτερινά Επτάστιχα αποτελούν ξεχωριστό δείγμα της πρώιμης ποιητικής δημιουργίας του Ελύτη, όταν είχε αρχίσει δειλά δειλά να γράφει ποιήματα επηρεασμένος από το έντονο υπερρεαλιστικό κλίμα της μεσοπολεμικής περιόδου. Η συλλογή αυτή τελικά ενσωματώθηκε στην ευρύτερη έκδοση των πρώτων ποιημάτων του με γενικό τίτλο Προσανατολισμοί (1940). 

Οι Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό αποτελούν έργο της ώριμης περιόδου του ποιητή, όπου το ποιητικό όραμα από το πλαίσιο του φυσικού τοπίου (Αιγαίο) μετατοπίζεται σε μια ουράνια διάσταση με εμφανείς μεταφυσικές ανησυχίες συνδυάζοντας αριστοτεχνικά τη λυρική έξαρση με τη σοφία της ομορφιάς και το νοσταλγικό συναίσθημα. 

Ο ποιητής διαβάζει τα ποιήματά του με ένα κάπως αυστηρό τόνο, πολύ μακριά - θα έλεγα - από την εκφραστική ηρεμία της ανάγνωσης ενός Γιάννη Ρίτσου. Ο Αργύρης Κουνάδης συνοδεύει διακριτικά τη ροή του ποιητικού λόγου με μουσικές πινελιές ατονικής γραφής, χωρίς εξάρσεις που θα μπορούσαν να επισκιάσουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο της ποίησης. Το εξώφυλλο του δίσκου σχεδίασε ο ζωγράφος Γιάννης Μόραλης.

Ο Χρήστος Τσάγκας διαβάζει Γιάννη Ρίτσο (2009)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το εκτεταμένο αυτό αφιέρωμα στις δισκογραφημένες απαγγελίες ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου με άλλο ένα επετειακό αφιέρωμα που εκδόθηκε το 2009, τη χρονιά δηλαδή που γιορτάστηκαν τα 100 χρόνια του ποιητή. Ο δίσκος έχει τίτλο Ο Χρήστος Τσάγκας διαβάζει ποίηση Γιάννη Ρίτσου και διανεμήθηκε μέσω του έγκριτου λογοτεχνικού περιοδικού Θέματα Λογοτεχνίας που κυκλοφορεί από το 2005 ανελλιπως κάθε τετράμηνο από τις εκδόσεις Γκοβόστη.

Το περιεχόμενο του δίσκου μας συνδέει έμμεσα με τη χθεσινή επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, καθώς φιλοξενεί μεταξύ άλλων και την ποιητική συλλογή Χειρονομίες, η οποία εκδόθηκε το 1972 με υλικό γραμμένο κατά το διάστημα 1969-1970, αμέσως δηλαδή πριν από τη σύνθεση των ποιημάτων της συλλογής Διάδρομος και σκάλα, όταν δηλαδή ο ποιητής είχε επιστρέψει από την εξορία στη Λέρο και είχε τεθεί υπό περιορισμό στο σπίτι της συζύγου του στο Καρλόβασι της Σάμου. 

Ο δίσκος φιλοξενεί επίσης ποιήματα από δυο άλλες ποιητικές συλλογές του Γιάννη Ρίτσου, τις Μαρτυρίες (πρώτη σειρά, 1963) με ποιήματα γραμμένα στο διάστημα 1957-1963, και Μονοβασιά (1982) με ποιήματα της όψιμης δημιουργικής του περιόδου γραμμένα στο Καρλόβασι, τη Μονεμβασιά, την Τρίπολη και την Αθήνα στα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια (1974-1976).

Όλα τα ποιήματα διαβάζει ο ηθοποιός Χρήστος Τσάγκας (1939-2011), ένας χαρισματικός αφηγητής με καθαρή φωνή και ρωμαλέο ύφος που άφησε το στίγμα του στην ελληνική δισκογραφία με εμβληματικές απαγγελίες, όπως στους δίσκους: Άσμα ηρωικό κιαι πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας (1968) σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη και μουσική Νότη Μαυρουδή, Ο Δείπνος ο Μυστικός (1984) του Σταύρου Ξαρχάκου και Καντάτα Ελευθερίας (1995) του Χρήστου Λεοντή. Την απαγγελία εδώ συνοδεύει με πρωτότυπα θέματα για κλασική κιθάρα ο Μιχαηλάγγελος Τουμανίδης.