Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.6 (2008)

Με το 6ο άλμπουμ της σειράς «Café de l' art» που κυκλοφόρησε το το 2008 από την Eros Music ολοκληρώνεται ο εξαιρετικός αυτός κιθαριστικός κύκλος του Νότη Μαυρουδή και του Παναγιώτη Μάργαρη, ο οποίος είχε ξεκινήσει δέκα χρόνια νωρίτερα και πλούτισε το κιθαριστικό ρεπερτόριο με υψηλής αισθητικής ερμηνείες σε μια συνειδητή προσπάθεια να γεφυρωθούν ετερόκλητα μουσικά είδη αποδεικνύοντας τελικά ότι η μουσική είναι μία, καθώς δεν γνωρίζει στεγανά χρονικά και τοπικά, αλλά αποτελεί μια ενιαία, παγκόσμια και διαχρονική γλώσσα.

Το άλμπουμ φέρει τον υπότιτλο «Passion» και είναι επικεντρωμένο στη διεθνή μουσική με επιλεγμένα θέματα που έχουν ως κοινό θεματικό κέντρο το ερωτικό πάθος. Η ανθολογία διατρέχει με εντυπωσιακή ελευθερία ποικίλες μουσικές περιοχές, από την παραδοσιακή μουσική των Άνδεων και της Αφρικής ως τη τζαζ, την αμερικανική ποπ, την ευρωπαϊκή μπαλάντα και το κλασικό τραγούδι. Ο Νότης Μαυρουδής νιώθει την ανάγκη να δώσει μιαν εξήγηση για τις επιλογές του: «Μελωδίες, μοτίβα, μουσικοί τρόποι που κατάφεραν να κυριαρχήσουν στο κοινό αίσθημα σε παγκόσμια κλίμακα. Θαρρείς και έσπασαν την εμμονή της εθνικότητας που υπάρχει βαθιά ριζωμένη σε χώρες όπως η Ελλάδα...». Έτσι λοιπόν συνυπάρχουν αρμονικά ο Astor Piazzolla με τον John Lennon και τον Paul Mac Cartney, o Jacques Brel με τον Paul Desmond, αλλά και τον Kurt Weill. Οι διασκευαστές μάλιστα του υλικού θέλησαν αυτή τη φορά να μας δώσουν μια πιο πολυφωνική εκδοχή προσθέτοντας δίπλα στις κλασικές κιθάρες και άλλα όργανα, όπως το μπαγιάν, το ακορντεόν, το φλάουτο, το βιολοντσέλο, το σαξόφωνο, το κοντραμπάσο, τα τύμπανα  και τα κρουστά με τη συμμετοχή εξαιρετικών μουσικών, όπως ο Ηρακλής Βαβάτσικας, ο Νίκος Σιδηροκαστρίτης, ο Μάνος Αβαράκης και άλλοι.

Τα δεκατέσσερα συνολικά θέματα του άλμπουμ διανθίζονται και με τρεις φωνητικές στιγμές. Η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου ερμηνεύει το κλασικό «Yukali» του Kurt Weill, ο Χρήστος Θηβαίος συνοδευόμενος από εξαμελή χορωδία αποδίδει το «Corsica» του Petro Guefucci και ο Ελληνογάλλος παρουσιαστής και ερμηνευτής Νίκος Αλιάγας το τρυφερό «Je ne quitte pas» του Jacques Brel. 

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.5 (2005)

Με το 5ο άλμπουμ της σειράς «Café de l' art» που κυκλοφόρησε το 2005 από την Eros Music το σπουδαίο κιθαριστικό δίδυμο Νότη Μαυρουδή και Παναγιώτη Μάργαρη επανέρχεται στο ελληνικό ρεπερτόριο. Κατά τη λογική του 3ου άλμπουμ που ήταν αφιερωμένο στους δυο κορυφαίους Έλληνες συνθέτες του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, αυτή τη φορά επέλεξαν ένα άλλο εμβληματικό δίδυμο, το οποίο άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο πεδίο του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού. Κι αυτό δεν είναι άλλο από τους κορυφαίους λαϊκούς βάρδους Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972) και Βασίλη Τσιτσάνη (1915-1984), οι οποίοι πλούτισαν τη μουσική μας παράδοση με δεκάδες λαϊκά αριστουργήματα που δεν έπαψαν ποτέ να τραγουδιούνται και να επανεκτελούνται ασταμάτητα.

Οι δυο εκλεκτοί κιθαριστές έσκυψαν με αγάπη και σεβασμό στις υπέροχες αυτές μελωδίες δίνοντάς τους μια ολοκαινούργια φορεσιά, απολύτως λιτή κι απέριττη, έτσι που να αναδεικνύεται αβίαστα ο εξαίσιος μελωδικός τους πλούτος, καθώς - όπως σημειώνει κι ο Νότης Μαυρουδής - «το πέρασμα των δεκαετιών και η ριζική αλλαγή του τρόπου ζωής στην Ελλάδα δε συρρίκνωσαν τη γοητεία του "παλιού υλικού" που έχει εισχωρήσει στο εθνικό υποσυνείδητο από γενιά σε γενιά». Οι κιθάρες βέβαια δεν προσπαθούν να υποκαταστήσουν τα μπουζούκια, αλλά να μεταφέρουν ουσιαστικά την πρώτη ύλη στο δικό τους ηχοχρωματικό κόσμο. Έτσι γεννιούνται καινούργιες μελωδίες που κουβαλάνε τη λεπτή αύρα των αρχικών ήχων, αλλά ταυτόχρονα αποκτούν και τη δική τους αυτονομία. Γιαυτό και δεν ξενίζει που ένα από τα τραγούδια αυτά, την «Αχάριστη» του Βασίλη Τσιτσάνη - τραγούδι της πρώτης μεταπολεμικής εποχής - το ερμηνεύει με το δικό της "έντεχνο" τρόπο η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου, χωρίς αυτό να μοιάζει ως κάτι αιρετικό ή παράτολμο! Αλλά συμβαίνει και το αντίστροφο, καθώς την κιθαριστική μεταμόρφωση του προπολεμικού «Μινόρε της αυγής» (που πρώτος είχε ερμηνεύσει ο Μάρκος Βαμαβακάρης το 1936) εμπλουτίζουν τα αυτοσχεδιαστικά ταξίμια που παρεμβάλλει το μπουζούκι του Θανάση Πολυκανδριώτη σε μια συναρπαστική πολυφωνία!

Αξίζει να επισημάνουμε ότι η πολύ επιμελημένη έκδοση της Eros Music περιλαμβάνει πλούσιο ένθετο βιβλιαράκι με κείμενα και πληροφοριακό υλικό, καθώς κι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείωμα του γνωστού μύστη και μελετητή του αυθεντικού λαϊκού μας τραγουδιού Παναγιώτη Κουνάδη.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.4 (2003)

Ο τέταρτος δίσκος της εξαίρετης κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» κυκλοφόρησε το 2003 παράλληλα με τα δύο ανεξάρτητα άλμπουμ που ήταν αφιερωμένα στους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη. Ο συνοδευτικός υπότιτλος «Cinema» προσδιορίζει ευθέως και την κοινή θεματική γραμμή που συνδέει το επιλεγμένο υλικό του δίσκου, αφού τα δεκαπέντε συνολικά θέματα του περιεχομένου του έχουν αντληθεί από το χώρο του κινηματογράφου, θέματα που διατρέχουν αναδρομικά τον κινηματογραφικό χρόνο για διάστημα μισού περίπου αιώνα, από το 1952 ως το 2001.

Οι δυο σπουδαίοι κιθαριστές, ο Νότης Μαυρουδής και ο Παναγιώτης Μάργαρης, εργάστηκαν με γνώση και ευαισθησία πάνω σε μια σειρά πολύ δημοφιλών κινηματογραφικών θεμάτων προσαρμόζοντάς τα στον ήχο και το ύφος της κλασικής κιθάρας, φροντίζοντας μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις να εμπλουτίσουν τα ηχοχρώματα με την προσθήκη και άλλων οργάνων, είτε του σαξόφωνου που παίζει ο David Lynch, είτε του πιάνου με τον Σταύρο Λάντσια, είτε του ακορντεόν με τον Χρήστο Ζερμπίνο, αλλά και άλλων οργάνων (βιολί, βιολοντσέλο, βιόλα, όμποε) που συνοδεύουν διακριτικά τους δύο κιθαριστές. 

Οι επιλεγμένες ταινίες είναι οι εξής: «Απαγορευμένα παιχνίδια» (1952), όπου ακούστηκε η περίφημη κιθαριστική μελωδία «Ρομάντσα» ανώνυμου δημιουργού (στην ταινία έπαιζε ο μυθικός Ισπανός κιθαριστής Narciso Yepes), «Το παιδί και το δελφίνι» (1957), όπου ακουγόταν το υπέροχο τραγούδι του Τάκη Μωράκη «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη», «Ο πρωτάρης» (1967), όπου πρωτοακούστηκε το κλασικό «The Sound of Silence» του Paul Simon, «Ο Νονός» (1971) με την εξαίσια μουσική του Nino Rota, «Ο βιολιστής στη στέγη» (1971), το περίφημο μιούζικαλ με τα αγαπημένα τραγούδια των Jerry Bock και Sheldon Harnick, «Ο ελαφοκυνηγός» (1978) με την υπέροχη «Cavatina» του Stanley Myers, «Το εξπρές του μεσονυκτίου» (1978) με μουσική του Giorgio Moroder, «Ο μελισσοκόμος» (1986) με μουσική της Ελένης Καραΐνδρου, «Η κοιλιά του αρχιτέκτονα» (1987) με μουσική του Wim Mertens, «Ο καιρός των τσιγγάνων» (1989) με μουσική του Goran Bregovic, «Ο δράκουλας» (1992) με μουσική του Wojcieck Kilar, «Λεόν» (1994) με μουσική του Eric Serra, «Ο Τιτανικός» (1997) με μουσική του James Horner, «Η ζωή είναι ωραία» (1997) με την οσκαρική μουσική του Nicola Piovani και «Αμελί» (2001) με τη δροσερή μουσική του Yann Tiersen.

Ο δίσκος περιλαμβάνει και δύο φωνητικά μέρη από τις ταινίες «Ο πρωτάρης» («The Sound of Silence») και «Ο δράκουλας», τα οποία ερμηνεύει η διάσημη Ισραηλινή σοπράνο Doa Nori στη δεύτερη συνεργασία της με τους δυο κιθαριστές στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δισκογραφικής σειράς.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.3 (2002)

Ο τρίτος δίσκος της θαυμάσιας κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» των σπουδαίων κιθαριστών Νότη Μαυρουδή και Παναγιώτη Μάργαρη εκδόθηκε το 2002 από την Eros Music διαφοροποιημένος ουσιαστικά στη θεματολογία του, αφού αυτή τη φορά δεν τηρήθηκε η λογική της συνύπαρξης ελληνικών και ξένων μελωδιών, αλλά επιλέχθηκε εξολοκλήρου υλικό από την εγχώρια δημιουργία. 

Ο δίσκος λοιπόν είναι αφιερωμένος στους δυο Διόσκουρους της ελληνικής μουσικής, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, αμφότερους από τους αγαπημένους δημιουργούς του Νότη Μαυρουδή. Είναι αξιοσημείωτο άλλωστε ότι ήδη στους δύο πρώτους δίσκους της σειράς είχαν συμπεριληφθεί μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι. Από τα 15 επιλεγμένα θέματα τα οκτώ ανήκουν στον Μάνο Χατζιδάκι και τα επτά στον Μίκη Θεοδωράκη, όλα ανθολογημένα από το διαχρονικό έργο τους με βασικό κριτήριο τη λυρική και μελωδική τους υπόσταση, ώστε να διαμορφώνεται ένα αρμονικό και ομοιογενές σύνολο.

Κατά τη λογική των δύο προηγούμενων δίσκων τη ροή των οργανικών θεμάτων κι εδώ διανθίζουν μικρές φωνητικές νησίδες με δύο τραγούδια (ένα από κάθε συνθέτη) που ερμηνεύουν ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας («Ο εφιάλτης της Περσεφόνης») και η Ηρώ («Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα»).

Αξίζει να επισημάνουμε ότι εκτός των έξι αριθμημένων δίσκων της σειράς και λίγο πριν από την έκδοση του 4ου δίσκου (2003) κυκλοφόρησαν δύο επιπλέον δίσκοι αφιερωμένοι στους δύο μεγάλους συνθέτες - ένας για τον Μάνο Χατζιδάκι κι ένας για τον Μίκη Θεοδωράκη - οι οποίοι αποτελούν μια διευρυμένη μορφή του παρόντος ενιαίου άλμπουμ.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.2 (2000)

Ενθαρρυμένοι από την απροσδόκητα καλή υποδοχή του άλμπουμ «Café de l' art» (1999) οι εξαίρετοι κιθαριστές Νότης Μαυρουδής και Παναγιώτης Μάργαρης αποφάσισαν να δώσουν συνέχεια στην όμορφη ιδέα της κιθαριστικής προσαρμογής δημοφιλών μουσικών θεμάτων από το διεθνές ρεπερτόριο παρουσιάζοντας ένα χρόνο αργότερα το δεύτερο άλμπουμ με την ένδειξη «Volume 2» καθιερώνοντας έτσι την αρίθμηση πλέον του κάθε άλμπουμ της σειράς που έφτασε ως τον αριθμό «6» με τη συμπλήρωση μιας δεκαετίας από την έκδοση του πρώτου - μη αριθμημένου - δίσκου.

Το δεύτερο λοιπόν άλμπουμ συνεχίζει ακριβώς πάνω στην ίδια λογική που είχε διαμορφωθεί ήδη από το προηγούμενο, με ελληνικά και ξένα μουσικά θέματα κατάλληλα διασκευασμένα για κιθαριστικό ντούο. Από ελληνικής πλευράς έχουν επιλεγεί το αγαπημένο «Βαλς του γάμου» της Ελένης Καραΐνδρου (από την ταινία «Ο μελισσοκόμος», 1986), ένα θέμα από το άλμπουμ «Reflections» (1970) του Μάνου Χατζιδάκι, ο υπέροχος «Αύγουστος» του Νίκου Παπάζογλου και το εμβληματικό «Πρωινό τσιγάρο» του Νότη Μαυρουδή. 

Από το διεθνές ρεπερτόριο έχουμε θέματα των Paco de Lucia, Nino Rota, John Lennon, Carlos Puebla κ.ά. μαζί με μια διασκευή του γλυκύτατου «Scarborough Fair» που είχαν κάνει διάσημο στα χρόνια του '60 οι Paul Simon και Art Garfunkel, μια ευφάνταστη φωνητική εκδοχή της γοητευτικής μπαρόκ μελωδίας «Adagio», η οποία συνήθως αποδίδεται στον Βενετσιάνο συνθέτη Tomaso Albinoni, αν και στην πραγματικότητα η σύνθεση ανήκει στον Remo Giazotto, καθώς επίσης μια έξοχη εκτέλεση του κλασικού κιθαριστικού θέματος «Recuerdos de l' Alambra» του Francisco Tarrega, μια οργανική εκδοχή του «Summertime» του George Gershwin κι ένα θέμα του Ariel Ramirez. 

Όπως και στο πρώτο άλμπουμ, έχουμε κι εδώ δύο φωνητικά θέματα («Scarborough Fair», «Adagio») που ερμηνεύει η πολυπράγμων Ισραηλινή ερμηνεύτρια Noa Dori.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.1 (1999)

Από τις χθεσινές «αγγελικές» κιθάρες του Χρήστου Νικολόπουλου νομίζω πως η μετάβαση στον συνθέτη Νότη Μαυρουδή - που γεννήθηκε σαν χθες, στις 15 Ιουλίου 1945 - μοιάζει ως φυσική συνέχεια, μιας και ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης τίμησε την κιθάρα όσο κανένας άλλος ομότεχνός του, είτε ως κορυφαίος δεξιοτέχνης του οργάνου, είτε ως δάσκαλος, είτε και ως συνθέτης που είχε πάντα την κιθάρα σε πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η δισκογραφία φιλοξενεί αμέτρητες εκδόσεις με επίκεντρο την κλασική κιθάρα, ενίοτε μάλιστα σε ...ενισχυμένη εκδοχή! Χθες, για παράδειγμα, είδαμε μια έκδοση με μουσική για πέντε κιθάρες. Δεν έχουν λείψει επίσης και πιο ογκώδη κιθαριστικά σχήματα που έχουν φτάσει τις 100 ή ακόμη και τις 200 κιθάρες! Υπερβολές βέβαια για ένα χαμηλόφωνο όργανο που είναι συνυφασμένο περισσότερο με λυρικά και μελωδικά ηχοχρώματα. Γιαυτό και ο Νότης Μαυρουδής, αφού επί δεκαετίες αξιοποίησε την κιθάρα του ως σόλο όργανο, αποφάσισε κάποια στιγμή, όντας πια στην πλήρη ωριμότητά του, να τη συντροφεύσει και με μια δεύτερη δημιουργώντας ένα σπουδαίο κιθαριστικό ντουέτο με τον μαθητή κι εξαιρετικό επίσης κιθαριστή Παναγιώτη Μάργαρη, ακολουθώντας ίσως την παλιά ρήση (που αποδίδεται στον Σοπέν) πως τίποτε δεν είναι πιο όμορφο από μια κιθάρα, εκτός ίσως από δύο!

Το 1999 λοιπόν το συγκεκριμένο κιθαριστικό δίδυμο εγκαινίασε μια ιδαίτερα ενδιαφέρουσα δισκογραφική σειρά με γενικό τίτλο «Café de l' art», η οποία απέφερε συνολικά έξι διαδοχικές εκδόσεις κατά το διάστημα 1999-2008 με υλικό αντλημένο από το ελληνικό και διεθνές μουσικό θησαυροφυλάκιο διασκευασμένο κατάλληλα για δύο κλασικές κιθάρες. Η σειρά αποτελεί ουσιαστικά ένα συναρπαστικό πάντρεμα ήχων που διατρέχει ποικίλα μουσικά είδη (από τη λόγια ως την ποπ μουσική) χωρίς καμία προκατάληψη αναδεικνύοντας κρυμμένες ομορφιές μέσα από τα μουσικά αυτά θέματα.

Ο πρώτος δίσκος της σειράς που εκδόθηκε το 1999 από την Eros Music φέρει το διευκρινιστικό υπότιτλο «14 Guitar duets themes» γραμμένο στην αγγλική γλώσσα, μιας και η έκδοση είχε εξαρχής διεθνή προσανατολισμό. Το εισαγωγικό θέμα είναι το θεσπέσιο «Tango to Evora» της διάσημης Καναδέζας συνθέτριας Loreena McKennitt, ενώ μεταξύ των 14 συνολικά θεμάτων του άλμπουμ περιλαμβάνονται τρία με την  υπογραφή του Μάνου Χατζιδάκι και άλλα τρία του Νότη Μαυρουδή, από τα οποία το ένα («Ύστατο ταγκό») αποδίδεται στη φωνητική του εκδοχή από τη σοπράνο Νίνα Λοτσάρη μαζί με το πανέμορφο ισπανικό τραγούδι «Hijo de la luna» («Ο γιος του φεγγαριού») και το «Spente le stelle» («Έσβησαν τα αστέρια»). Τα υπόλοιπα θέματα προέρχονται κυρίως από χώρες της Λατινικής Αμερικής με μια προτίμηση στο χορευτικό ρυθμό του tango.

Χρήστος Νικολόπουλος, Κουιντέτο Έψιλον: Των αγγέλων οι κιθάρες (2006)

Ολοκληρώνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στην οργανική δισκογραφία του Χρήστου Νικολόπουλου με ένα ακόμη ορχηστρικό άλμπουμ που παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, αφού φανερώνει μιαν εντελώς διαφορετική διάσταση της μουσικής του. Ο λόγος για το δίσκο «Των αγγέλων οι κιθάρες» που εκδόθηκε το 2006 από την ΜΒΙ.

Την ιδιαιτερότητα αυτού του άλμπουμ μας τη δίνει υπαινικτικά ο ίδιος ο τίτλος του που είναι παρμένος από το πασίγνωστο σουξέ του συνθέτη «Των αγγέλων τα μπουζούκια» (από το άλμπουμ «Ξημέρωμα 1ης Ιανουαρίου 2000 μ.Χ.», 1993), όπου τη θέση των μπουζουκιών έχουν πάρει οι κιθάρες! Γιατί το υλικό του δίσκου δεν είναι παρά μια προσφυής διασκευή γνωστών τραγουδιών του συνθέτη για πέντε κιθάρες που έκανε το Κουιντέτο Έψιλον, ένα κιθαριστικό σύνολο που δημιούργησε το 2006 ο Καρδιτσιώτης κλασικός κιθαριστής Βασίλης Καναράς πλαισιωμένος από τους επίσης αξιόλογους κιθαριστές Δημήτρη Κοτρωνάκη, Παναγιώτη Λαμπρόπουλο, Πέτρο Πολίτη και Άκη Φιλιό. Οι δημοφιλείς λαϊκές μελωδίες του συνθέτη έχουν ξαφνικά μεταμορφωθεί σε θαυμάσια λόγια θέματα που γεφυρώνουν με αρμονικό και εύηχο τρόπο δυο φαινομενικά διαφορετικούς μουσικούς κόσμους. Την προσαρμογή έκαναν κυρίως τα μέλη του σχήματος Άκης Φιλιός και Πέτρος Πολίτης, καθώς και ο  Γιώργος Σιωράς, παλιός δάσκαλος του Βασίλη Καναρά, μαζί με τον μαέστρο και κιθαριστή Απόλλωνα Κουσκουμβεκάκη.

Το αποτέλεσμα είναι πράγματι γοητευτικό και ο ίδιος ο συνθέτης δεν έκρυψε τον ενθουσιασμό του σημειώνοντας μεταξύ άλλων: «Για μένα το να ακούω αγαπημένα μου μουσικά κομμάτια, "τα παιδιά της ψυχής μου", να περνάνε τα σύνορα της λαϊκής μουσικής και να μπαίνουν σε διαφορετικά ακουστικά κανάλια μόνο περηφάνια θα μπορούσαν να μου δώσουν. Περηφάνια, τόσο γιατί τα ερεθίσματα που ώθησαν εμένα στη σύνθεσή τους έγιναν αφορμή γι' αυτήν την παρέα αξιόλογων μουσικών να τα αφουγκραστούν μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα και να τα αναδείξουν με έναν τρόπο φρέσκο, μοντέρνο, σύγχρονο, όσο και για τα ίδια αυτά τα παιδιά που εντρυφήσανε σε ακούσματα, δυστυχώς αρκετά απομακρυσμένα και παρεξηγημένα από τη νέα γενιά, και τα μεταχειρίστηκαν με ευλάβεια αναδεικνύοντάς τα με τον τρόπο που άγγιξαν τη δική τους ψυχή...».

Αξίζει μάλιστα να προσθέσω και την ενθουσιώδη συναίνεση του γνωστού κλασικού κιθαριστή Κώστα Γρηγορέα στο όλο διάβημα: «Υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να ακούσετε αυτό το δίσκο, ανεξάρτητα σε ποια κατηγορία ανήκετε ως ακροατής: Εάν είστε απλά μουσικόφιλος για να απολαύσετε ένα θαυμάσιο άκουσμα από πέντε κιθάρες που "ζωγραφίζουν" έχοντας για καμβά τις πιο αγαπημένες μελωδίες του Χρήστου Νικολόπουλου. Εάν είστε κιθαριστής, για να ακούσετε πέντε ομοτέχνους σας, με σχεδόν παιδικό κέφι, να σπρώχνουν την κιθάρα τους στα τεχνικά και εκφραστικά της όρια. Τέλος, εάν παίζετε μπουζούκι, για να αρχίσετε σοβαρά να ανησυχείτε: Η Αυτοκρατορία (της κιθάρας) αντεπιτίθεται!».

Χρήστος Νικολόπουλος, Μπάντα της Φλώρινας: Κυκλάμινα του Ολύμπου (1997)

Μια πολύ ξεχωριστή ορχηστρική δουλειά του Χρήστου Νικολόπουλου κυκλοφόρησε το 1997 από τη Sony με τον ποιητικό τίτλο «Κυκλάμινα του Ολύμπου». Η αναφορά στο όρος των Θεών δεν έγινε τυχαία, αφού παραπέμπει στη γενέθλια γη του συνθέτη, το χωριό Καψοχώρι Ημαθίας που κείται στις βόρειες παρυφές του Ολύμπου προσδιορίζοντας ταυτόχρονα και τη μακεδονική γη που απλώνεται βορειοδυτικά και βορειοανατολικά του μεγάλου ορεινού όγκου. 

Όλες αυτές οι γεωγραφικές επισημάνσεις έχουν άμεση σχέση με το περιεχόμενο του δίσκου που είναι χτισμένος πάνω σε ένα μουσικό υλικό με έντονες παραδοσιακές μυρωδιές της Μακεδονίας περασμένες μέσα από την έμπειρη μουσική αντίληψη του μεγάλου δεξιοτέχνη του μπουζουκιού, ο οποίος εδώ θέτει το μαγικό του όργανο στην υπηρεσία ενός υλικού κι ενός ήχου που υπερβαίνει τα όρια του «λαϊκού» και φτάνει ως τα ανεξερεύνητα όρια της ελληνικής παράδοσης. Γιαυτό και φρόντισε να έχει συμπαραστάτες του σ' αυτό το τολμηρό διάβημα μια ομάδα μουσικών που θα τη λέγαμε καθ' ύλην αρμόδια. Πρόκειται για την περίφημη Μπάντα της Φλώρινας, ένα εξαίρετο οργανικό σύνολο χάλκινων πνευστών που με ορμητήριο την ακριτική Φλώρινα δραστηριοποιείται έντονα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '60, όταν την ίδρυσε ο Τάσος Βαλκάνης, διευθυντής τότε της τοπικής φιλαρμονικής, και συνεχίζει μέχρι σήμερα συνεργαζόμενη στενά με τον σαξοφωνίστα και κλαρινετίστα Φλώρο Φλωρίδη κι έχοντας καταφέρει ήδη να ξεπεράσει και τα όρια της ελληνικής επικράτειας με συχνές εμφανίσεις σε σημαντικά διεθνή φεστιβάλ.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα οργανικά χορευτικά θέματα που κινούνται στους παραδοσιακούς μουσικούς δρόμους («τρόπους») με το μπουζούκι να κρατάει πάντα τον πρωταγωνιστικό ρόλο, όχι όμως κυριαρχικό, αφού δίνεται πολύς χώρος στα χάλκινα πνευστά που εκτελούν τα μέλη της μπάντας, δηλαδή ο Φλώρος Φλωρίδης και ο Λάζαρος Βαλκάνης (κλαρίνο, σαξόφωνο), ο Χρήστος Χασάπης και ο Παντελής Στόικος (κορνέτα) και ο Παναγιώτης Ιωάννου (τρομπόνι), ενώ ο Γιώργος Βαλκάνης παίζει ακορντεόν και ο Αθανάσιος Σαμαράς τύμπανα.

Χρήστος Νικολόπουλος: Δρόμοι της Ανατολής (1989)

Η παραγωγικότατη δεκαετία του '80 κλείνει για τον συνθέτη Χρήστο Νικολόπουλο με ένα δεύτερο ορχηστρικό δίσκο, ένδεκα χρόνια μετά τον πρώτο («Λαϊκά περάσματα», 1978), όπου βρίσκει την ευκαιρία για άλλη μια φορά να αναδείξει την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι, αλλά και τη γνώση των αυθεντικών μουσικών δρόμων της Ανατολής, πάνω στους οποίους χτίστηκε όλο το νεότερο οικοδόμημα του λαϊκού μας τραγουδιού. 

Το άλμπουμ επιγράφεται «Δρόμοι της Ανατολής» και περιλαμβάνει δέκα οργανικά θέματα που αναπτύσσονται σε μορφή concertante με κεντρικό όργανο το μπουζούκι συνδιαλεγόμενο με λιτή λαϊκή ορχήστρα. Ο ίδιος ο Νικολόπουλος έχει συνθέσει τα περισσότερα θέματα προσπαθώντας να αναδείξει τη διαχρονική πορεία του λαϊκού τραγουδιού που ανάγεται ως την απώτερη αρχαιότητα, καθώς γίνεται αναφορά στο αρχαιοελληνικό όργανο «πανδουρίς» που θεωρείται ο πρόδρομος του μπουζουκιού, αλλά και στον αρχαίο χορό «κόρδαξ», από τον οποίο κατάγεται το τσιφτετέλι. Το ηχητικό αυτό λαϊκό πανόραμα περιλαμβάνει ζεϊμπέκικα, μινόρε, ρομάντζες, απόηχους του ρεμπέτικου, αλλά και μια διασκευή παραδοσιακού χορού της Μικράς Ασίας.

Ο Χρήστος Νικολόπουλος παίζει μπουζούκι, τζουρά και μπαγλαμά, ο Γιώργος Ζηκογιάννης ηλεκτρικό μπάσο, ο Στέλιος Καρύδας κιθάρες και ο Νίκος Χατζόπουλος βιολί, ενώ ο Κώστας Γανωσέλης ενορχήστρωσε το υλικό και παίζει ο ίδιος πλήκτρα.

Χρήστος Νικολόπουλος: Τραγούδια για τους φίλους μου (1986)

Η δεκαετία του '80 στάθηκε η πιο παραγωγική για τον λαϊκό δημιουργό Χρήστο Νικολόπουλο με πολλές ολοκληρωμένες δουλειές, αλλά και σκόρπια τραγούδια που ερμήνευσαν οι δημοφιλέστεροι τραγουδιστές της εποχής, όπως ο Γιώργος Νταλάρας, ο Στράτος Διονυσίου, ο Πασχάλης Τερζής, η Χαρούλα Αλεξίου, η Ελένη Βιτάλη, ο Γιώργος Σαρής, ο Λεωνίδας Βελής, η Πίτσα Παπαδοπούλου και άλλοι. Το 1983 μάλιστα με το άλμπουμ «Ο τραγουδιστής» (που ερμήνευσε ο Γιώργος Νταλάρας) είχε την πρώτη δισκογραφική του συνάντηση με το νέο λαϊκό στιχουργό Λευτέρη Χαψιάδη, με τον οποίο έμελλε να συμπορευτεί γόνιμα για πολλά χρόνια στη συνέχεια. Με τον στιχουργό λοιπόν αυτό αποφάσισε να φτιάξει έναν ολοκληρωμένο δίσκο που κυκλοφόρησε το 1986 από τη Minos.

Πρόκειται για τον λαϊκό κύκλο «Τραγούδια για τους φίλους μου», ο οποίος - σύμφωνα με τη μαρτυρία του συνθέτη - προέκυψε από μια ιδέα της συζύγου του Γιώργου Νταλάρα Άννας Ραγκούση που πρότεινε στον συνθέτη ένα άλμπουμ, όπου κάθε τραγούδι θα το ερμήνευε και διαφορετικός τραγουδιστής! Το αποτέλεσμα πράγματι ήταν ένα άλμπουμ με δώδεκα τραγούδια που αποδίδουν δώδεκα ερμηνευτές, ένας από τους οποίους είναι και ο ίδιος ο συνθέτης, στην πρώτη τραγουδιστική του απόπειρα, κάτι που αργότερα θα το κάνει όλο και συχνότερα. Ουσιαστικά λοιπόν ο δίσκος συγκεντρώνει την «εθνική» Ελλάδος του λαϊκού μας τραγουδιού! Ιδού τα ονόματα: Γιώργος Νταλάρας, Χάρις Αλεξίου, Μανώλης Μητσιάς, Δήμητρα Γαλάνη, Στράτος Διονυσίου, Μανώλης Αγγελόπουλος, Γιάννης Πάριος, Λίτσα Διαμάντη, Ελένη Βιτάλη και οι νεότεροι Διονύσης Θεοδόσης και Μαίρη Βάσου, οι οποίοι μάλιστα ερμηνεύουν τα δύο ωραιότερα τραγούδια του δίσκου («Έτσι σ' αγάπησα», «Με χρώματα κι αρώματα»).

Όλη η μαστοριά του συνθέτη ξεδιπλώνεται στο υλικό αυτού του δίσκου. Ζεϊμπέκικα, χασάπικα, τσεφτετέλια και λαϊκές μπαλάντες εναλλάσσονται, όλα γραμμένα επιδέξια πάνω στην ερμηνευτική γκάμα του κάθε τραγουδιστή. Ο ίδιος ο συνθέτης επιμελήθηκε και την καλοδουλεμένη ενορχήστρωση παίζοντας μπουζούκι και τζουρά. Μαζί του πολλοί άλλοι εκλεκτοί δεξιοτέχνες, όπως ο Λευτέρης Ζέρβας στο βιολί, ο Στέλιος Καρύδας στην κιθάρα και το μπαγλαμά, ο Γιώργος Λαβράνος στα κρουστά, ο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας στο βιολοντσέλο, ο Χρήστος Ζερμπίνος στο ακορντεόν και ο Γιώργος Νταλάρας στην κιθάρα.

Χρήστος Νικολόπουλος: Λαϊκά περάσματα (1978)

Στις 11 Ιουλίου 1947 γεννήθηκε ένας ξεχωριστός λαϊκός καλλιτέχνης, παραγωγικότατος συνθέτης και εξαιρετικός δεξιοτέχνης του μπουζουκιού που συνεχίζει ακούραστος μέχρι σήμερα να βρίσκεται στο προσκήνιο έχοντας ήδη συμπληρώσει έξι δεκαετίες αδιάλειπτης παρουσίας. 

Ο λόγος για τον Χρήστο Νικολόπουλο που γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 79 χρόνια και παιδί ακόμη ξεκίνησε να παίζει μπουζούκι στα τοπικά πανηγύρια της Ημαθίας, ώσπου το 1963 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα και μόλις στα δεκαεπτά του μπήκε στη δισκογραφία με το τραγούδι «Μια Μακεδόνα αγαπώ», ενώ λίγο αργότερα βρέθηκε δίπλα στον Στέλιο Καζαντζίδη γράφοντας πολλά όμορφα τραγούδια για τον μεγάλο βάρδο με αποκορύφωμα βέβαια το εμβληματικό άλμπουμ «Υπάρχω» (1975). Παράλληλα είχε αμέτρητες συνεργασίες με τους περισσότερους ερμηνευτές πρώτης γραμμής της εποχής, όπως ο Γιάννης Πάριος, η Τζένη Βάνου, η Λίτσα Διαμάντη, Τόλης Βοσκόπουλος και άλλοι.

Έχοντας ήδη εμπεδώσει την παρουσία του στα στούνιο ως σολίστ του μπουζουκιού με τη συμμετοχή του σε αμέτρητες ηχογραφήσεις δικές του, αλλά και άλλων συνθετών, το 1978 ο Χρήστος Νικολόπουλος θα μας δώσει το πρώτο ολοκληρωμένο δείγμα της δεξιοτεχνικής του δεινότητας με το ορχηστρικό άλμπουμ «Λαϊκά περάσματα» που εκδόθηκε από την PanVox. Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα λαϊκά οργανικά θέματα, τα περισσότερα σε μουσική του ίδιου, μαζί με γνωστές μελωδίες από κλασικά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, του Γιάννη Παπαϊωάννου, του Απόστολου Χατζηχρήστου, του Μπαγιαντέρα και του Γιώργου Ζαμπέτα, αλλά κι ένα παραδοσιακό χορό από τη Μακεδονία. Ο Νάκης Πετρίδης έχει επιμεληθεί την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση της ορχήστρας που περιλαμβάνει δύο μπουζούκια - πρώτο φυσικά ο Νικολόπουλος και δεύτερο ο Μάκης Μαυρόπουλος - κιθάρες, πιάνο, μπαγλαμά και ντραμς. Την εικόνα του εξωφύλλου ζωγράφισε ο Μιχάλης Βελούδιος.

Carl Orff: Carmina Burana - Catulli Carmina (Eugen Jochum)

Σαν σήμερα, στις 10 Ιουλίου 1895, γεννήθηκε ο Γερμανός συνθέτης Carl Orff (1895-1982), από τους δημοφιλέστερους δημιουργούς του 20ου αιώνα χάρις κυρίως στην αριστουργηματική καντάτα «Carmina Burana», ένα από τα πιο εμβληματικά μουσικά έργα του αιώνα που μας πέρασε. Εκτός από συνθέτης πάντως ο Ορφ υπήρξε και σπουδαίος παιδαγωγός και θεωρητικός της μουσικής, εισηγητής της περίφημης «μεθόδου» που φέρει το όνομά του. Η μουσική του συνδέθηκε κυρίως με το σκηνικό χώρο, ενώ είναι ο μόνος Γερμανός συνθέτης που συνέχισε απρόσκοπτα τη δουλειά του και μετά την άνοδο του ναζιστικού κόμματος στην εξουσία, γεγονός που αποτελεί μια σκοτεινή σελίδα στη μεγάλη του καριέρα.

Στο έργο του Καρλ Ορφ σημαντική θέση καταλαμβάνει μια τριλογία σκηνικών συνθέσεων γνωστή και ως «Trionfi» (Θρίαμβοι) που συγκροτείται από τις καντάτες «Carmina Burana», «Catulli Carmina» και «Trionfi di Afrodite», έργα που τα διατρέχει ως κοινός θεματικός άξονας ο θρίαμβος του ανθρώπινου πνεύματος.

Η μεγάλη σκηνική λοιπόν καντάτα «Carmina Burana», γραμμένη το 1937 για σόλο φωνές, χορωδία και ορχήστρα, είναι μια σύνθεση βασισμένη στη μελοποίηση 24 ποιημάτων από την ομώνυμη συλλογή μεσαιωνικών ποιημάτων και τραγουδιών που φυλάσσεται στην Κρατική Βιβλιοθήκη του Μονάχου. Η συλλογή πήρε το όνομά της από το βαυαρικό χωριό Benediktbeuern, όπου βρέθηκαν τα αυθεντικά χειρόγραφα της συλλογής που είναι γραμμένα κυρίως στη λατινική γλώσσα, αλλά και στη γερμανική και τη γαλλική, ενώ η θεματολογία τους είναι κοσμική και θρησκευτική με σατιρική μάλιστα διάθεση για τον Ρωμαιοκαθολικισμό.

Μία από τις εγκυρότερες ερμηνείες του έργου καταγράφεται στη δισκογραφία για λογαριασμό της μεγάλης δισκογραφικής εταιρείας Deutsche Grammophon και πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο το 1968. Ο εμβληματικός Γερμανός αρχιμουσικός Eugen Jochum διευθύνει την Ορχήστρα και Χορωδία της Γερμανικής Όπερας του Βερολίνου, ενώ στα φωνητικά μέρη συμμετέχουν η σοπράνο Gundula Janowitz, ο τενόρος Gerhard Stolze και ο σπουδαίος βαρύτονος Dietrich Fischer-Dieskau. Η δεύτερη έκδοση του δίσκου το 1971 είναι εμπλουτισμένη και με το δεύτερο μέρος της τριλογίας, την καντάτα «Catulli Carmina» γραμμένη στο διάστημα 1940-1943 και βασισμένη σε ποιήματα του Λατίνου λυρικού ποιητή Κάτουλλου (Gaius Valerius Catullus, 1ος αι. π.Χ.). Η μουσική του έργου συντίθεται από απλές μελωδίες που συνδιαλέγονται με πολύπλοκα ρυθμικά σχήματα και έντονη χρήση κρουστών οργάνων. Στα φωνητικά μέρη έχουμε τη σοπράνο Arleen Auger και τον τενόρο Wieslaw Ochman.

Gustav Mahler: Συμφωνία αρ. 5 (Zubin Mehta)

Κλείνουμε το αφιέρωμά μας στον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Gustav Mahler (1860-1911) με μια σύντομη ματιά στην περίφημη 5η Συμφωνία του, σύνθεση της περιόδου 1901-1902 που ανήκει αναμφισβήτητα στις ακρώρειες της συμφωνικής φιλολογίας, έργο τολμηρό στη σύλληψη και την ολοκλήρωσή του, όπου ο συνθέτης αφήνει τον εύθραυστο ψυχισμό του να κατευθύνει το δημιουργικό του οίστρο και να τον οδηγήσει σε ένα πραγματικό αριστούργημα. Είναι αξιοσημείωτο άλλωστε ότι το μοναδικής μελωδικής ομορφιάς τέταρτο μέρος (Adagietto) έχει αξιοποιηθεί ως υπόκρουση σε πάμπολλες κινηματογραφικές σκηνές με πιο χαρακτηριστική την έντονη παρουσία του στην ταινία του Λουκίνο Βισκόντι «Θάνατος στη Βενετία» (1971), ενώ ολόκληρη η συμφωνία αποτελεί τη βάση της πρόσφατης ταινίας «Tar» (2022) με την καθηλωτική ερμηνεία της Κέιτ Μπλάνσετ.

Καθώς η σύνθεση του έργου μοιράστηκε σε δυο καλοκαίρια μεταξύ 1901 και 1902, απηχεί και τις αντίστοιχες ψυχολογικές μεταλλάξεις που βίωσε ο συνθέτης την περίοδο εκείνη, πρώτα μια μεγάλη περιπέτεια με την υγεία του που του άφησε έντονα ψυχικά τραύματα και στη συνέχεια μια φάση ψυχικής ανάτασης, αφού το δεύτερο καλοκαίρι έζησε το μεγάλο έρωτα με τη μετέπειτα σύζυγό του Άλμα Σίντλερ. Όλα αυτά λοιπόν αποτυπώνονται αδρά στην ανάπτυξη του έργου που ξεκινάει με ένα πένθιμο εμβατήριο (Trauermarsch) γραμμένο στον απόηχο της σοβαρής ασθένειας που τον είχε οδηγήσει στα πρόθυρα του θανάτου, το οποίο ακολουθείται από μια εκρηκτική αντίδραση με το θυελλώδες δεύτερο μέρος (Sturmisch bewegt), μια συγκλονιστική πραγματικά συμφωνική σελίδα απόλυτης δραματικής κορύφωσης. Στη συνέχεια έρχεται ένα περίτεχνο μακροσκελές Scherzo που αποτελεί μια γκροτέσκο υπόμνηση του παραδοσιακού αυστριακού λέντλερ και του βιεννέζικου βαλς κι αμέσως μετά το υπέροχο Adagietto που θα μπορούσε να ερμηνευτεί και ως ερωτική εξομολόγηση, αλλά και ως μια λυρική γέφυρα ανάμεσα στη δοκιμασία και στην ψυχική ανάταση. Το έργο ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Rondo που αναπτύσσεται αντιστικτικά και λειτουργεί ως ένα είδος ανακεφαλαίωσης των διακυμάνσεων που διατρέχουν τα προηγούμενα μέρη καταλήγοντας σε μια λυτρωτική κατάφαση στη ζωή. 

Από τις αμέτρητες δισκογραφικές καταγραφές του μεγάλου αυτού έργου έχω επιλέξει μία εξαιρετική ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στο Λος Άντζελες τον Απρίλιο του 1976. Ο διάσημος Ινδός αρχιμουσικός Zubin Mehta διευθύνει τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λος Άντζελες καταφέρνοντας να αποδώσει με απόλυτη διαύγεια και δύναμη όλο τον ηχοχρωματικό πλούτο του έργου.

Gustav Mahler: Συμφωνία αρ. 1 «Ο Τιτάν» (Rafael Kubelik)

Συνεχίζοντας με τον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Gustav Mahler (1960-1911) θα ήθελα να σταθώ στις δυο αγαπημένες μου από τις εννέα συνολικά ολοκληρωμένες Συμφωνίες που μας κληροδότησε, την πρώτη και την πέμπτη. 

Η Συμφωνία αρ.1 λοιπόν του Μάλερ, γνωστή και με το προσωνύμιο «Ο Τιτάν» (από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Γερμανού συγγραφέα Johann Paul Friedrich Richter), άρχισε να γράφεται στο Κάσσελ (Έσση) της Γερμανίας το 1884 και ολοκληρώθηκε στη Λειψία το 1888, ενώ η πρώτη επίσημη παρουσίαση έγινε τον επόμενο χρόνο στη Βουδαπέστη, αν και δέκα χρόνια αργότερα ο συνθέτης προχώρησε σε αναθεώρηση της αρχικής ενορχήστρωσης αφαιρώντας το δεύτερο από τα πέντε αρχικά μέρη του έργου που έφερε τον τίτλο «Blumine» (Άνθιση), για να καταλήξει στην τελική μορφή των τεσσάρων μερών που επισημαίνονται με αναλυτικούς τίτλους στη γερμανική γλώσσα ως εξής: i. Langsam. Schleppend (αργή εισαγωγή που εικονίζει το ξύπνημα της φύσης με τον ερχομό της αυγής), ii. Kräftig bewegt (ένα ζωηρό μέρος σε ύφος παραδοσιακού αυστριακού χορού), iii. Feierlich und gemessen, ohne zu schleppen (ένα μελαγχολικό εμβατήριο βασισμένο σε μια δημοφιλή παιδική μελωδία), iv. Stürmisch bewegt (ένα θυελλώδες κι εκρηκτικό φινάλε που συγκρούεται μετωπικά με τη μελαγχολική διάθεση του υπόλοιπου έργου καταλήγοντας σε έναν θριαμβευτικό επίλογο).

Το έργο ανήκει στην κατηγορία της προγραμματικής μουσικής, αν και το αφηγηματικό του πλαίσιο δεν αφορά τον αισθητό κόσμο, αλλά τον έντονο ψυχικό παρορμητισμό του συνθέτη που διατρέχει μια ευρεία κλίμακα συναισθημάτων, από την τραγωδία ως την ειρωνεία, τον κυνισμό και τον αυτοχλευασμό. Μέρος της μελωδικής βάσης του έργου αντλείται από τον μεγάλο κύκλο «Τραγούδια ενός οδοιπόρου» (Lieder eines fahrenden Gesellen) εγκαινιάζοντας έτσι μια προσφιλή τακτική του συνθέτη με συχνές αυτοαναφορές σε άλλες συνθέσεις του.

Μία από τις αρτιότερες δισκογραφικές καταγραφές του έργου είναι αυτή που εκδόθηκε το 1968 από τη μεγάλη γερμανική εταιρεία Deutche Grammophon με τον σπουδαίο Τσέχο αρχιμουσικό Rafael Kubelik να διευθύνει τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας, της οποίας διετέλεσε διευθυντής σχεδόν για μια εικοσαετία (1961-1978). Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1967 στην αίθουσα Herkules-Saal του Μονάχου και αποτελεί μέρος της ολοκληρωμένης εγγραφής όλων των Συμφωνιών του Μάλερ που εκδόθηκε το 1971.

Gustav Mahler: Το Τραγούδι της Γης (Ferrier, Walter)

Συνεχίζοντας το μικρό μας περίπατο στο εύφορο περιβόλι της λόγιας μουσικής θα σταθούμε σε έναν ιδιαίτερο δημιουργό που μας άφησε σπουδαία συμφωνική κληρονομιά μαζί με μια μεγάλη σειρά τραγουδών (lieder) υψηλής αισθητικής. Ο λόγος λοιπόν για τον Αυστριακό συνθέτη και αρχιμουσικό Gustav Mahler (1860-1911), του οποίου σήμερα είναι η γενέθλια ημέρα, καθώς ήρθε στον κόσμο στις 7 Ιουλίου 1860 κι έφυγε από τη ζωή αρκετά νωρίς στις 18 Μαΐου 1911. 

Ο Μάλερ ανήκει στην όψιμη φάση του ρομαντισμού. Το έργο του ουσιαστικά περιορίζεται σε εννέα μεγάλης διάρκειας ολοκληρωμένες συμφωνίες (και μία ακόμη ημιτελή), καθώς και σε μια μεγάλη σειρά κύκλων τραγουδιών, σε μερικούς από τους οποίους καινοτόμησε αντικαθιστώντας την απλή πιανιστική συνοδεία με ολόκληρη συμφωνική ορχήστρα. Αιρετικός δημιουργός που όσο ζούσε, αντιμετωπίστηκε με επιφύλαξη, αλλά η μεταθανάτια υστεροφημία του είναι ήδη ακαταμάχητη, καθώς τα έργα του γνωρίζουν αλλεπάλληλες εκτελέσεις και δισκογραφικές καταγραφές. Ως αρχιμουσικός υπηρέτησε επί πολλά χρόνια επικεφαλής της Όπερας της Βιέννης διευθύνοντας πάμπολλα σκηνικά αριστουργήματα του παρελθόντος, από τον Γκλουκ και τον Μότσαρτ ως τον Μπετόβεν και τον Βάγκνερ που στάθηκε και ο συνθέτης με τη μεγαλύτερη επιρροή στο δικό του έργο. Εργάστηκε επίσης για λίγο και στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, όπου τον διαδέχθηκε ο Αρτούρο Τοσκανίνι.

Σήμερα λοιπόν επέλεξα ένα από τα τελευταία ολοκληρωμένα έργα του Μάλερ, τον μεγάλο κύκλο τραγουδιών «Το Τραγούδι της Γης» (Das lied von der Erde), μια σειρά έξι συμφωνικών lieder συνολικής διάρκειας μίας ώρας περίπου που επισημαίνεται ως Συμφωνία για τενόρο, κοντράλτο και μεγάλη ορχήστρα και γράφτηκε κατά το διάστημα 1908-1909, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της όγδοης Συμφωνίας. Βασίζεται σε έξι κινέζικα ποιήματα από την ποιητική συλλογή «Το κινέζικο φλάουτο» που είχε εκδοθεί στα γερμανικά από τον Χανς Μπένγκε. Τα τέσσερα από τα έξι μελοποιημένα ποιήματα ανήκουν στον πλανόδιο Κινέζο ποιητή Li Tai-Po, ένα στον Chang Tsi, ενώ το συγκλονιστικό (ημίωρης διάρκειας) τελευταίο μέρος με τίτλο «Αποχαιρετισμός» αποτελεί συνδυασμό στίχων των ποιητών Mong Kao-Yen και Wang Wei με στίχους του ίδιου του Μάλερ.

Η πρώτη εκτέλεση του έργου πραγματοποιήθηκε στο Μόναχο στις 20 Νοεμβρίου 1911, έξι μήνες δηλαδή μετά το θάνατο του συνθέτη. Στο πόντιουμ ήταν ο νεαρός αρχιμουσικός και φίλος του συνθέτη Bruno Walter. Και ακριβώς μια ιστορική ηχογράφηση με επικεφαλής τον ίδιο αρχιμουσικό επέλεξα σήμερα γι' αυτή την παρουσίαση. Πρόκειται για μια εκτέλεση που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη το 1952 με τον Bruno Walter να διευθύνει τη Φιλαρμονική της Βιέννης, ενώ τα φωνητικά μέρη αποδίδουν η εμβληματική Αγγλίδα κοντράλτο Kathleen Ferrier και ο Αυστριακός τενόρος Julius Patzak. Η νεότερη δισκογραφική επανέκδοση της μνημειώδους αυτής ηχογράφησης συνοδεύεται και με τρία μέρη από τον κύκλο τραγουδιών «Rückert-Lieder» που είχε συνθέσει ο Μάλερ το 1901-1902 και είχε διευθύνει ο ίδιος στη Βιέννη το 1905.

Joaquín Rodrigo: Concierto de Aranjuez (+Villa-Lobos)

Παίρνοντας αφορμή από τη σημερινή επέτειο θανάτου ενός από τους δημοφιλέστερους λόγιους συνθέτες του 20ου αιώνα σκέφτηκα ν' ανοίξουμε μια παρένθεση στη ροή των ελληνικών δίσκων και να φωτίσουμε μερικές από τις αμέτρητες εκλεκτές στιγμές του λόγιου πεδίου. 

Σαν σήμερα λοιπόν, στις 6 Ιουλίου 1999, έφυγε από τη ζωή ο σημαντικός Ισπανός συνθέτης Joaquín Rodrigo (1901-1999), τυφλός από τα παιδικά του χρόνια, αξιόλογος πιανίστας και δημιουργός ενός από τα δημοφιλέστερα έργα του περασμένου αιώνα, του περίφημου «Κοντσέρτου του Αρανχουέθ», αλλά και μιας μεγάλης σειράς άλλων επίσης αγαπημένων έργων, κατά το πλείστον με επίκεντρο την κλασική κιθάρα.

Το 1939 λοιπόν ο Rodrigo συνέθεσε το «Κοντσέρτο του Αρανχουέθ» ενόσω ήταν εγκατεστημένος στο Παρίσι, σε μια εποχή που η πατρίδα του βίωνε τον στυγερό εμφύλιο πόλεμο υπό τον δικτάτορα Φράνκο. Ο συνθέτης θέλησε να αποδώσει την ήσυχη ατμόσφαιρα της ομώνυμης πόλης που βρίσκεται λίγο έξω από τη Μαδρίτη και κοσμείται από το θερινό βασιλικό παλάτι, όπου παραθέριζαν τα μέλη της βασιλικής οικογένειας. Το έργο αναπτύσσεται σε τρία μέρη, κατά την τυπική δομή του κλασικού κοντσέρτου. Τα μέρη: Allegro con spirito, Adagio, Allegro gentile. Το μεσαίο μέρος του έργου (Adagio) ξεχειλίζει από λυρικά χρώματα μέσα από μια θεσπέσια μελωδία που γνώρισε αμέτρητες διασκευές σε ποικίλες μουσικές φόρμες, όπως μια τζαζ διασκευή από τον θρυλικό τρομπετίστα Μάιλς Ντέιβις.

Μία από τις ωραιότερες δισκογραφικές καταγραφές του αγαπημένου αυτού έργου είναι αυτή που εκδόθηκε το 1990 από τη Deutsche Grammophon με σολίστ τον διάσημο Σουηδό κιθαριστή Göran Söllscher συνοδευόμενο από τη σπουδαία αμερικανική ορχήστρα Orpheus Chamber Orchestra. H έκδοση συμπληρώνεται με δύο ακόμη έργα για κιθάρα και ορχήστρα, τη δημοφιλή σουίτα «Φαντασία για έναν Ευγενή», σύνθεση επίσης του Rodrigo γραμμένη το 1954 και ανεπτυγμένη σε πέντε μέρη, καθώς και το σημαντικό Κοντσέρτο για Κιθάρα και Μικρή Ορχήστρα του Βραζιλιάνου συνθέτη Heitor Villa-Lobos (1887-1959) που γράφτηκε το 1956 και έχει τριμερή ανάπτυξη (Allegro preciso, Andantino e andante, Allegretto non troppo).

Ο Γιάννης Πουλόπουλος στη Minos: Μια ζωή τραγούδια (1989)

Αν με το άλμπουμ «Μια φορά θυμάμαι» (1982) ο Γιάννης Πουλόπουλος προτίμησε να μας δώσει τη δική του άποψη σε ένα υλικό που δεν είχε ερμηνεύσει πρώτος ο ίδιος, αλλά άλλοι συνάδελφοί του από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του, με το άλμπουμ «Μια ζωή τραγούδια» - που κυκλοφόρησε το 1989 και αποτελεί την αποχαιρετιστήρια συνεργασία του με τη Minos που είχε ξεκινήσει από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας - αποφάσισε να φρεσκάρει το προσωπικό του ρεπερτόριο από την εποχή της Lyra ανθολογώντας 24 αγαπημένα τραγούδια που ο ίδιος είχε ερμηνεύσει σε πρώτη εκτέλεση και που αποτελούσαν τη μεγάλη καλλιτεχνική του προίκα σε ολόκληρη την καριέρα του.

Πρόκειται για ένα διπλό αναλογικό άλμπουμ (που στην ψηφιακή του επανέκδοση έγινε μονό) μοιρασμένο σε δυο ευδιάκριτες ενότητες. Η πρώτη περιλαμβάνει κλασικά τραγούδια που συνέθεσαν διάφοροι συνθέτες κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60 ως τις αρχές του '70 και συγκεκριμένα οι συνθέτες: Μάνος Λοΐζος, Σταύρος Κουγιουμτζής, Γιάννης Σπανός, Γιάννης Γλέζος, Γιώργος Ζαμπέτας, Λίνος Κόκοτος και Γιώργος Κατσαρός. Ανάμεσα στα κλασικά αυτά τραγούδια δεσπόζουν τα υπέροχα: «Καράβια αλήτες», «Όσα δε βάνει ο λογισμός», «Ένα μαχαίρι», «Μη μου θυμώνεις μάτια μου», «Ήρθες εψές», «Από έρωτα πεθαίνουν τα κλαριά». Η δεύτερη ενότητα είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στην εμβληματική συνεργασία του ερμηνευτή με τον Μίμη Πλέσσα που ξεκίνησε το 1967 κι απέφερε μερικά από τα πιο αγαπημένα τραγούδια όχι μόνο του συγκεκριμένου ερμηνευτή, αλλά και συνολικά του ελληνικού πενταγράμμου, όπως: «Ξημερώνει Κυριακή», «Η Μυρσίνη βάζει τ' άσπρα», «Το άγαλμα», «Βρέχει πάλι απόψε», «Έπεφτε βαθιά σιωπή», «Όλα δικά σου», «Έκλαψα χτες», «Καμαρούλα», «Θα πιω απόψε το φεγγάρι».  

Το υλικό είναι ενορχηστρωμένο πάνω σε ένα μάλλον ενοχλητικό ηλεκτρονικό καμβά που αφαιρεί δυστυχώς μεγάλο μέρος από τη γοητεία των σπουδαίων αυτών τραγουδιών. Το πρώτο μέρος επιμελήθηκε ο Χάρης Ανδρεάδης, ενώ το δεύτερο ο ίδιος ο Μίμης Πλέσσας, ο οποίος - πάντα γενναιόδωρος προς τους συνεργάτες του - δε δίστασε να αποθεώσει την ερμηνεία του Πουλόπουλου - σε μια φάση που ήταν πλέον χωρίς επιστροφή η φθορά της φωνής του - με λόγια σαν κι αυτά: «Σ' όλη τη διάρκεια της πραγματοποίησης αυτού του δίσκου ανακάλυπτα συνεχώς καινούργιες δυνατότητες που ολοκλήρωναν τη σημερινή τους έκφραση. Η ωριμότης και οι φωνητικές δυνατότητες του Γιάννη Πουλόπουλου συμπλήρωσαν θαυμαστά την προσπάθειά μας να δώσουμε στα τραγούδια αυτά την πνοή της εποχής με την ελπίδα πως θα κρατήσουν την αγάπη σας».

Ο Γιάννης Πουλόπουλος στη Minos: Μια φορά θυμάμαι... (1982)

Η συνεργασία του Γιάννη Πουλόπουλου με τη Minos θα συνεχιστεί ως το τέλος της δεκαετίας του '80, αλλά μετά τη χλιαρή υποδοχή του άλμπουμ «Εγώ για σένα τραγουδάω» (1981) η προσωπική του δισκογραφία αρχίζει να γίνεται αραιότερη, αν και στο διάστημα αυτό θα μας δώσει δυο ενδιαφέρουσες αποκλειστικές συνεργασίες με τους παλιούς του συνοδοιπόρους συνθέτες Γιάννη Σπανό («Χάρτινες καρδιές») και Μίμη Πλέσσα («Στα μεγάλα ταξίδια»), καθώς και δύο επίσης ενδιαφέροντες κύκλους παλιών τραγουδιών σε επανεκτέλεση. Κι ακριβώς σ' αυτούς τους δύο δίσκους θα σταθούμε τώρα ολοκληρώνοντας το αφιέρωμά μας στον μεγάλο ερμηνευτή.

Το 1982 λοιπόν κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Μια θυμάμαι θυμάμαι...» που αποτελεί μια νοσταλγική αναδρομή του ερμηνευτή στα χρόνια που ξεκινούσε τη μεγάλη καριέρα του, εκεί στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60, την εποχή που άνθιζε ένα είδος ευαίσθητης μπαλάντας στις μικρές μπουάτ της Πλάκας, αυτό που συμβατικά στη συνέχεια ονομάστηκε Νέο Κύμα και βρήκε φιλόξενη στέγη στην καινούργια τότε δισκογραφική εταιρεία Lyra του εκδότη Αλέκου Πατσιφά. Στις παρυφές του τραγουδιστικού αυτού ρεύματος κινήθηκε άλλωστε και η πρώιμη καριέρα του Γιάννη Πουλόπουλου μετά το δειλό ξεκίνημά του στην Columbia δίπλα στον Μίκη Θεοδωράκη. Δυο δεκαετίες μετά ο τραγουδιστής αποφάσισε να ξανασκύψει με σεβασμό σ' εκείνη τη ρομαντική εποχή του τραγουδιού ανθολογώντας δεκαέξι μελωδικά τραγούδια, τα περισσότερα σε μουσική του Γιάννη Σπανού, μαζί με επιλεγμένες στιγμές και άλλων σημαντικών δημιουργών, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Διονύσης Σαββόπουλος και ο Λάκης Παππάς. Βασικός συνεργάτης του σ' αυτή την προσπάθεια στάθηκε ο Γιάννης Σπανός ενορχηστρώνοντας επιδέξια το υλικό και παίζοντας ο ίδιος πιάνο, ενώ στις κιθάρες συνόδευσαν ο  Κώστας Νικολόπουλος και ο Στέλιος Καρύδας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο ερμηνευτής επέλεξε τραγούδια που δεν είχε ερμηνεύσει ο ίδιος σε πρώτη εκτέλεση, αλλά άλλες φωνές της εποχής, θέλοντας έτσι να δώσει ένα πιο προσωπικό ερμηνευτικό στίγμα στα σπουδαία αυτά τραγούδια και μπορούμε να πούμε ότι σε μεγάλο βαθμό τα κατάφερε, έστω κι αν η φωνή του δεδιέθετε πια την παλιά της γλυκύτητα. Στα φωνητιικά έλαβε μέρος η καλή ερμηνεύτρια Πένυ Ξενάκη.

Ο Γιάννης Πουλόπουλος στη Minos: Εγώ για σένα τραγουδάω (1981)

Το 1981 ολοκληρώνεται ο πρώτος και πιο πετυχημένος δισκογραφικός κύκλος του Γιάννη Πουλόπουλου στη Minos που απέφερε έξι συνολικά προσωπικούς δίσκους από 1976 που βρέθηκε υπό τη στέγη της συγκεκριμένης εταιρείας, έχοντας μάλιστα καταφέρει να αναθερμάνει δυναμικά την καριέρα του, η οποία κάπου εκεί στα μέσα της δεκαετίας του '70 είχε αρχίσει να βαλτώνει. Μάλιστα οι τέσσερις συνεχόμενοι δίσκοι του από το «Αγάπα με» (1977) κι εξής γνώρισαν σημαντική εμπορική επιτυχία κι έγιναν «χρυσοί» ξεπερνώντας τις 50.000 πωλήσεις ο καθένας. 

Το 1981 λοιπόν κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Εγώ για σένα τραγουδάω», πάλι με τραγούδια - δώδεκα συνολικά - ελαφρολαϊκού ύφους, τα οποία ωστόσο, παρόλο που είχαν τα ίδια χαρακτηριστικά με το υλικό των προηγούμενων δίσκων του μεγάλου ερμηνευτή, δε γνώρισαν την ίδια αποδοχή από το κοινό σηματοδοτώντας έτσι μια δεύτερη περίοδο στη Minos, όπου σταδιακά αρχίζει να αραιώνει τη δισκογραφική του παρουσία και να στρέφεται μάλιστα σε ηχογραφήσεις παλιότερου υλικού σε επανεκτέλεση.

Το υλικό του δίσκου αυτή τη φορά έχει πιο ενισχυμένη την παρουσία ξένου στοιχείου από το διεθνές ρεπερτόριο διασκευασμένου πάντα στα ελληνικά. Έχουμε λοιπόν πέντε τέτοια τραγούδια, ανάμεσα στα οποία και δύο με τις βαριές υπογραφές ενός Maurice Jarre κι ενός Sergio Endrigo, με ελληνικούς στίχους του Θάνου Σοφού και της κόρης του Ρόνης Σοφού, καθώς και του ίδιου του Γιάννη Πουλόπουλου. Έχουμε επίσης συνθέσεις του Θανάση Πολυκανδριώτη, του Μανώλη Σουβατζή, του Χάρη Λυμπερόπουλου και του Γιάννη Μπιθικώτση, ενώ στο στιχουργικό μέρος αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή της παλιάς παρουσιάστριας της ΕΡΤ Σάσας Μανέττα. Ξεχωρίζουν δυο τραγούδια  («Υπάρχουν κάτι γράμματα», «Φίλε μου»), το πρώτο στο ξεκίνημα του δίσκου και το δεύτερο στο κλείσιμο, τα οποία ακούστηκαν αρκετά στην εποχή τους. Ο μαέστρος Χάρης Ανδρεάδης ενορχήστρωσε το υλικό και διηύθυνε την ορχήστρα.

Ο Γιάννης Πουλόπουλος στη Minos: Δεν ξεχνιέσαι... (1980)

Ο Γιάννης Πουλόπουλος αποχαιρετά τη δεκαετία του '70 και μπαίνει στην επόμενη με ένα ακόμη πετυχημένο εμπορικά άλμπουμ ακολουθώντας την ίδια πάντα συνταγή με ελαφρολαϊκά ερωτικά τραγουδάκια διανθισμένα με τις απαραίτητες διεθνείς πινελιές. Το Μάρτη λοιπόν του 1980 κυκλοφόρησε από τη Minos ο πέμπτος κατά σειρά προσωπικός δίσκος του μεγάλου ερμηνευτή στη συγκεκριμένη εταιρεία κι έγινε κι αυτός «χρυσός» (ξεπέρασε τις 50.000 πωλήσεις) συμβάλλοντας στην παράταση της καριέρας του, αν και σύντομα η πορεία του θα αρχίσει να παίρνει την κατιούσα.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα χαμηλόφωνα ερωτικά τραγούδια, από τα οποία τα δύο πρώτα («Αγάπη μου», «Δεν ξεχνιέσαι») αποτελούν διασκευές ξένων επιτυχιών με ελληνικούς στίχους της Σώτιας Τσώτου. Το ομότιτλο ξεχωρίζει για την όμορφη μελωδία του και την πειστική ερμηνεία του Γιάννη Πουλόπουλου, αν και βέβαια δεν πρέπει να συγχέεται με το ομώνυμο τραγούδι που λίγο νωρίτερα είχε τραγουδήσει ο Γιάννης Πάριος. 

Ο δίσκος συμπληρώνεται με δύο τραγούδια της Νινής Ζαχά, τρία του Δημήτρη Σταμπουλή κι από ένα των Θανάση Πολυκανδριώτη, Αντώνη Στεφανίδη, Γιώργου Πολυχρονιάδη, Μανώλη Σουβατζή και Γιάννη (Άκη) Γεροντάκη. Στίχους έγραψαν, εκτός από τη Σώτια Τσώτου, οι Γιάννης Πάριος, Σάσα Μανέττα και Γιάννης Πουλόπουλος. Την ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας φρόντισε ο μαέστρος Γιώργος Νιάρχος.

Ο Γιάννης Πουλόπουλος στη Minos: Αν γυρίσεις, αν... (1979)

Ο Γιάννης Πουλόπουλος ολοκληρώνει τη δεκαετία του '70 με έναν ακόμη προσωπικό δίσκο που εκδόθηκε τον Απρίλιο του 1979 από τη Minos με τίτλο «Αν γυρίσεις, αν...», ένα άλμπουμ με δώδεκα ελαφρολαϊκά τραγούδια στο γνώριμο ύφος των δύο δίσκων του που είχαν προηγηθεί στην ίδια εταιρεία («Αγάπα με», «Για σένα») γνωρίζοντας και πάλι την ίδια εμπορική απήχηση, αφού κι αυτός ο δίσκος έγινε «χρυσός».

Ο δίσκος είναι και πάλι πολυσυλλεκτικός, αφού δομείται με υλικό που φέρει πολλές και διαφορετικές υπογραφές στο μουσικό και στιχουργικό επίπεδο. Δε λείπουν και πάλι οι διασκευασμένες ξένες επιτυχίες («Μόνο κοντά σου», «Φύγε»), με τη διαφορά ότι αυτή τη φορά δεν υπογράφει την ελληνική τους απόδοση ο Πυθαγόρας, αλλά ο Δημήτρης Ιατρόπουλος και η Σόφη Παππά, μιας και εκείνη τη χρονιά ο πολυγραφότατος στιχουργός έφυγε ξαφνικά και πρόωρα από τη ζωή μόλις στα 49 του χρόνια. 

Ο Γιάννης Σπανός, σταθερός συνοδοιπόρος του Γιάννη Πουλόπουλου από την εποχή της Lyra, συνεισφέρει στο δίσκο τρία τραγούδια σε στίχους του Δημήτρη Ιατρόπουλου, ο Αλέκος Χρυσοβέργης άλλα τέσσερα σε στίχους της Μάρως Μπιζάνη, δύο ο Χρήστος Γκάρτζος σε στίχους της Ζωής Σπανουδάκη και της Σώτιας Τσώτου, καθώς κι άλλο ένα ο μαέστρος Νίκος Λαβράνος (σε στίχους του Δημήτρη Ιατρόπουλου), ο οποίος ταυτόχρονα έχει την ευθύνη της ενορχήστρωσης όλων των τραγουδιών και της διεύθυνσης της ορχήστρας.