Ο Κωστής Παλαμάς διαβάζει ποίησή του (ηχογράφηση 1930)

Σήμερα έχουμε ένα σημαντικό ηχητικό ντοκουμέντο που διασώζει τη φωνή του μεγάλου ποιητή Κωστή Παλαμά με απαγγελίες ποιημάτων του που έχουν καταγραφεί σε δίσκους φωνογράφου. Συγκεκριμένα, από το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο της Μέλπως Μερλιέ διασώζεται μια ηχογράφηση με τη φωνή του ποιητή, την οποία κατέγραψε ο Γάλλος ελληνιστής Hubert Pernod. Η Μέλπω Μερλιέ (1889-1979), πραγματικό όνομα Μέλπω Λογοθέτη, σύζυγος του Γάλλου λαογράφου Οκτάβιου Μερλιέ, υπήρξε η ίδια σπουδαία μουσικολόγος, πιανίστρια και λαογράφος που αφιέρωσε όλη τη δραστηριότητά της στην καταγραφή και φωνογράφηση ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών από κάθε γωνιά του ελληνισμού κληροδοτώντας μας το εμβληματικό επώνυμο αρχείο της. 

Στα πολύτιμα λοιπόν αυτά αρχεία υπάρχει και η καταγραφή της φωνής του Κωστή Παλαμά, ο οποίος αποδέχθηκε χωρίς μεγάλη προθυμία την πρόταση να φωνογραφηθεί η απαγγελία μερικών ποιημάτων του με τη δική του φωνή. Η ηχοληψία πραγματοποιήθηκε το 1930 και περιλαμβάνει αναγνώσεις επιλεγμένων ποιημάτων από τις ποιητικές συνθέσεις «Ο τάφος» (έργο του 1898 γραμμένο με αφορμή τον ξαφνικό θάνατο του γιου του ποιητή Άλκη), «Η ασάλευτη ζωή» (1904), «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» (1907) και «Καημοί της λιμνοθάλασσας» (1912). Ο ηχολήπτης του ιστορικού αυτού ντοκουμέντου αναφέρει σχετικά: «Στην πρώτη αυτή ηχογράφηση, ο ποιητής ήρθε λίγο συναχωμένος. Εξάλλου τον ενοχλούσε λίγο που έπρεπε να μιλήσει μπροστά από ένα μηχάνημα, και όχι μπροστά στο κοινό. Η φυσική του ντροπαλότητα και η αίσθηση ότι η φωνή του δεν ήταν τόσο καλή όσο παλιά προστέθηκαν στις υλικές δυσκολίες. Στο νο 3090 έκανε ένα λάθος ανάγνωσης: φωνή, αντί για φωτιά. Θεώρησα καλό να διατηρήσω όλες τις ηχογραφήσεις που η καθεμία τους είναι ενδιαφέρουσα από μόνη της».

Οι ιστορικές αυτές ηχογραφήσεις εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε δίσκο 33 στροφών από τη Lyra (Διόνυσος) το 1965 στο πλαίσιο της σειράς Ελληνικά Ποιήματα, η οποία αφιέρωσε στον ποιητή δύο δίσκους που περιλαμβάνουν πέρα από το συγκεκριμένο ηχητικό ντοκουμέντο και μια σειρά αναγνώσεων παλαμικών ποιημάτων από τον λογοτέχνη και εμβληματικό κριτικό λογοτεχνίας Γιάννη Κατσίμπαλη (1899-1978).

Φλέρυ Νταντωνάκη: Τρελή του φεγγαριού (2003)

Το 2001 ο δημοσιογράφος, συγγραφέας και κινηματογραφιστής Αντώνης Μποσκοΐτης, στο ξεκίνημα ακόμη της κινηματογραφικής του καριέρας, γύρισε ένα ντοκιμαντέρ διάρκειας 26 λεπτών αφιερωμένο στη Φλέρυ Νταντωνάκη, η οποία τρία χρόνια νωρίτερα είχε φύγει πρόωρα από τη ζωή έχοντας αφήσει πίσω της βαριά κληρονομιά με αξεπέραστες ερμηνείες σε εμβληματικά έργα κυρίως του Μάνου Χατζιδάκι. 

Το ντοκιμαντέρ είχε τίτλο "Φλέρυ. Τρελή του φεγγαριού" κι έλαβε μέρος στο 25ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας το 2003 αποσπώντας το πρώτο βραβείο. Φαίνεται μάλιστα ότι η Μαρίζα Κωχ είχε παίξει κάποιο ρόλο υποστηρίζοντας ένθερμα την αρχική ιδέα του Μποσκοΐτη παραχωρώντας κιόλας το σπίτι της στου Φιλοπάππου ως φυσικό σκηνικό για τα γυρίσματα. Ο σκηνοθέτης μάλιστα έχει εξομολογηθεί τη φιλοδοξία του να γυρίσει κάποια στιγμή μια πλήρη ταινία μεγάλης διάρκειας για τη Φλέρυ, καθώς το υλικό που συνεχίζει να συγκεντρώνει είναι υπεραρκετό για μια τέτοια παραγωγή.

Εκείνο πάντως που μας ενδιαφέρει εδώ είναι ότι το ηχητικό υλικό του ντοκιμαντέρ (μουσική και λόγος) εκδόθηκε σε δίσκο το 2003 από την εταιρεία Protasis και αποτελεί από μόνο του ένα πολύ σημαντικό ντοκουμέντο για τη μεγάλη καλλιτέχνιδα. Στο υλικό αυτό μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται αποσπάσματα από μια ιστορική συνέντευξη της ερμηνεύτριας στον Γιώργο Χρονά που μεταδόθηκε από το 2ο Πρόγραμμα της ΕΡΑ το 1986. Ο σύντροφός της μάλιστα για ένα διάστημα της ζωής της και μουσικός Γιάννης Μπαχ Σπυρόπουλος απαγγέλλει ένα ποίημα που έγραψε ο ίδιος για κείνη, ενώ η ηθοποιός Εύα Κοταμανίδου διαβάζει κείμενα της ίδιας της Φλέρυς με στοχαστικό περιεχόμενο. Στο μουσικό μέρος περιλαμβάνεται μια ανέκδοτη ερμηνεία της Φλέρυς στο παραδοσιακό ισπανικό τραγούδι "Que Bonita", το οποίο είχε τραγουδήσει και πολύ παλιότερα στον πρωτόλειο δίσκο της "The Isles of Greece" (1965). Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια της Μαρίζας Κωχ, του Ηλία Λιούγκου και του Νίκου Πιτλόγλου αφιερωμένα στη Φλέρυ. Τα ερμηνεύουν η Μαρίζα Κωχ, ο Ηλίας Λιούγκος και ο Βασίλης Γισδάκης.

Συλλογή: Avanti Popolo! (2002)

Σήμερα έχω τη χαρά και τη συγκίνηση να σας παρουσιάσω μια υπέροχη συλλογή παραδοσιακών ιταλικών τραγουδιών με γενικό τίτλο "Avanti Popolo!" και διευκρινιστικό υπότιτλο: Ανθολογία Ιταλικού πολιτικού τραγουδιού, που κυκλοφόρησε το 2002 από τη δισκογραφική εταιρεία Protasis.

Έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον η συγκεκριμένη συλλογή. Όπως το δηλώνει εύγλωττα και ο τίτλος της, πρόκειται για τραγούδια πολιτικά που σηματοδοτούν τους αγώνες του ιταλικού λαού επί δύο αιώνες (19ος και 20ος αιώνας). Τραγούδια που έγιναν γνωστά και πέρα από την ιταλική επικράτεια ενώνοντας το πάθος και το αγωνιστικό τους πνεύμα με κάθε λαό, τουλάχιστον στον ευρωπαϊκό χώρο, που έβρισκε σ' αυτά να εκφράζονται ανάγλυφα και οι δικοί του αγώνες και καημοί. Εδώ θα βρούμε πολυτραγουδισμένες μελωδίες, όπως το ομότιτλο τραγούδι, το πολυτραγουδισμένο "Bella ciao", το "Bandiera rossa", το τραγούδι της "Διεθνούς", μια ιταλική προσαρμογή της "Μασσαλιώτιδας", αλλά και τη συγκινητική μπαλάντα για τους αδικοχαμένους αναρχικούς Sacco και Vanzetti.

Η συλλογή, όπως αναφέρεται εύστοχα στο εσώκλειστο σημείωμα, επιχειρεί ένα πετυχημένο πάντρεμα όλων των αντικρουόμενων αριστερών ρευμάτων που κατά καιρούς μάλιστα είχαν ακόμη και θερμές αντιπαραθέσεις, δηλαδή των σοσιαλιστών (κομμάτια 1-4), των κομμουνιστών (κομμάτια 5-9), των αναρχικών (κομμάτια 10-16) και του γενικότερου αντιφασιστικού μετώπου (κομμάτια 17-22). Το ανθολογούμενο υλικό προέρχεται από παλιότερες θεματικές εκδόσεις της ιταλικής δισκογραφικής εταιρείας Bravo Records. Ο εντυπωσιακός πίνακας του εξωφύλλου είναι έργο του Ιταλού ζωγράφου Pellizza da Volpedo με τίτλο "Il quarto stato" (1901).

Τέλος, δεν μπορώ να μη σχολιάσω και κάτι ιδιαίτερο που σχετίζεται με την παραγωγή του δίσκου που υπογράφει ο γνωστός πολιτευτής Γρηγόρης Ψαριανός. Πρόκειται ομολογουμένως για άψογη παραγωγή με πλήρη υπομνηματισμό του υλικού. Ο παραγωγός μάλιστα έχει αφιερώσει την έκδοση στη μνήμη του πατέρα του που υπήρξε αγωνιστής της Αριστεράς με εξορίες και βασανιστήρια. Ο ίδιος ο Ψαριανός εκείνη την εποχή που κυκλοφόρησε ο δίσκος ήταν ενταγμένος στην Αριστερά κι από εκεί ξεκίνησε την ενεργό εμπλοκή του στην πολιτική. Ατυχώς εδώ και μερικά χρόνια όλα αυτά διαγράφηκαν οριστικά από τον ίδιο, όταν αποφάσισε να γυρίσει την πλάτη του στο "αμαρτωλό" παρελθόν και να ενσωματωθεί στο ασφαλές άρμα της ελληνικής Δεξιάς αναθεματίζοντας (συχνά με ακραία τοξικές ύβρεις) καθετί που εξακολουθεί να συστήνεται σ' αυτόν τον τόπο ως αριστερό!

Λουκάς Θάνος, Νίκος Ξυλούρης: Μνήμες από το Σάλπισμα (2021)

Ο Λουκάς Θάνος, όπως λέγαμε και χθες, αποτελεί μιαν εντελώς ιδιόμορφη καλλιτεχνική προσωπικότητα. Μετά την έκδοση του κλασικού δίσκου "Σάλπισμα" (1978/80) ο ίδιος εξαφανίστηκε ουσιαστικά από το μουσικό προσκήνιο για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, μέχρι το 2016 που επανεμφανίστηκε με μελοποιημένη ποίηση του Κωστή Παλαμά ("Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου") κι αφού σε όλο αυτό το ενδιάμεσο μακρό διάστημα περιορίστηκε σε ελάχιστες ηχογραφήσεις σε εντελώς διαφορετικά μουσικά πεδία ("Αναστροφή", "Jazzburger").

Φαίνεται λοιπόν ότι η βαριά σκιά εκείνης της πρώτης του δισκογραφικής στιγμής με τη στιβαρή ερμηνεία του Νίκου Ξυλούρη ακολουθούσε τον συνθέτη σε όλο του το βίο, πράγμα που επιβεβαιώθηκε κιόλας επίσημα με την πρόσφατη επιστροφή του στο παλιό εκείνο υλικό. 

Συγκεκριμένα, πριν από μερικούς μήνες εκδόθηκε από την ετικέτα Σείστρον των εκδόσεων Αεράκης ένας ψηφιακός δίσκος με τίτλο "Μνήμες". Κι αυτές ακριβώς οι "μνήμες" μας επαναφέρουν στο "Σάλπισμα" και όλο το παρασκήνιο της προετοιμασίας και έκδοσης του εμβηματικού δίσκου.

Πρόκειται λοιπόν για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ηχητικό ντοκουμέντο που περιλαμβάνει πρόχειρες ηχογραφήσεις από τις πρόβες του δίσκου, αλλά και ανέκδοτο υλικό που έμεινε τελικά εκτός δίσκου. Για την ακρίβεια, πρόκειται για τρία μελοποιημένα ποιήματα των Κωστή Παλαμά, Κώστα Βάρναλη και Γιάννη Ρίτσου, με τα οποία ξεκινά η έκδοση και τα οποία δεν είχαν ενσωματωθεί στο "Σάλπισμα". Στο κλείσιμο μάλιστα του δίσκου βρίσκουμε κι ένα ραδιοφωνικό ντοκουμέντο από τη διαφήμιση του δίσκου "Σάλπισμα", όταν τελικά κυκλοφόρησε το 1980 κι αφού ήδη ο μεγάλος κρητικός βάρδος είχε φύγει από τη ζωή.

Η Χούντα και ο Μίκης Θεοδωράκης: Τεκμήρια (2005)

Η γη των Χανίων έχει την ξεχωριστή τιμή να φιλοξενεί πλέον το σώμα του Μίκη Θεοδωράκη, όπως ήταν και η στερνή του επιθυμία. Και είναι η νομαρχιακή αυτοδιοίκηση της περιοχής που φρόντισε αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 2005, με αφορμή τα 80χρονα του εκλεκτού της τέκνου να εκδώσει ένα ψηφιακό δίσκο με το χαρακτηριστικό τίτλο "Τεκμήρια", αφιερωμένο αποκλειστικά στις δύσκολες μέρες που έζησε ο μεγάλος συνθέτης στα χρόνια της επτάχρονης δικτατορίας των Συνταγματαρχών.

Ο δίσκος έχει συγκεντρώσει σπάνιο ηχητικό υλικό που αποτυπώνει ιδιαίτερες στιγμές του συνθέτη, όταν από την αρχή του καθεστώτος βρέθηκε στοχοποιημένος ως επικίνδυνος κομμουνιστής, πράγμα που είχε αποτέλεσμα την ολοκληρωτική απαγόρευση του έργου του, αλλά και τις βασανιστικές περιπέτειες που γνώρισε ο ίδιος και η οικογένειά του, πότε στη φυλακή, πότε στην απομόνωση στο ορεινό χωριό Ζάτουνα της Αρκαδίας.

Η έκδοση μας διασώζει ακριβές προσωπικές στιγμές του συνθέτη, όπως τις αφηγείται ο ίδιος σε πρόχειρες ηχογραφήσεις, όπου περιλαμβάνονται και αρκετά τραγούδια που συνέθεσε στο διάστημα της απομόνωσής του, κυρίως από τη σειρά "Αρκαδίες", μαζί με άλλα τραγούδια αγωνιστικού χαρακτήρα που αργότερα ηχογραφήθηκαν και κυκλοφόρησαν σε δίσκους.

Στο δίσκο επίσης περιέχεται κι ένα σπάνιο μουσικό ντοκουμέντο που περιλαμβάνει μια φωνητική σύνθεση για συμφωνική ορχήστρα του σημαντικού Γερμανού συνθέτη Paul Dessau, παλιού συνεργάτη του Bertolt Brecht, που γράφτηκε πάνω στο κείμενο της προκήρυξης του χουντικού υπουργού Οδυσσέα Αγγελή, με την οποία ανακοινώθηκε η απαγόρευση της μουσικής του Θεοδωράκη!

Σκοποί και τραγούδια της Κρήτης (1988)

Από τη σειρά Ελληνική Παραδοσιακή Μουσική των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης οι δυο πρώτοι δίσκοι είναι αφιερωμένοι στην ανεξάντλητη και ολοζώντανη μουσική παράδοση της Κρήτης.

Συγκεκριμένα, ο πρώτος δίσκος περιλαμβάνει "Σκοπούς και τραγούδια της Κρήτης" και ειδικότερα της κεντροδυτικής πλευράς του νησιού, παρμένα από την περίφημη συλλογή Δ.Α. Νοτόπουλου, καθηγητή κλασικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, ο οποίος το 1952 έκανε μια επίσκεψη στην Ελλάδα περιδιαβαίνοντας διάφορες περιοχές του ελληνισμού και καταγράφοντας επιτόπου αυθεντικές ερμηνείες παραδοσιακών μας τραγουδιών.

Ο συγκεκριμένος δίσκος λοιπόν περιλαμβάνει μέρος του υλικού που κατέγραψε ο καθηγητής Νοτόπουλος το 1953 σε περιοχές της κεντρικής και δυτικής Κρήτης (από τα Ανώγεια μέχρι την Κίσσαμο). Συμμετέχουν πολυάριθμοι τραγουδιστάδες και λυράρηδες της εποχής: Ο Λευτέρης Ντουρουντάκης σαν τραγουδιστής. Ο λαουτιέρης Γιώργος Κουτσουρέλης. Ο Μανώλης Πασπαράκης, ο φημισμένος ''στραβός'' (τυφλός) λυράρης από τα Ανώγεια. Ο λυράρης Μιχάλης Παπαδάκης είναι ο περίφημος ''Πλακιανός'' στη μοναδική ίσως καταγραφή της τέχνης του. Ο Αντώνης Παπαδάκης ή Καρεκλάς παίζει την πασίγνωστη "σούστα" του, ενώ τραγουδά ο Γιάννης Μπερνιδάκης, ο ονομαστός Μπαξεβάνης. Συμμετέχουν επίσης πάμπολλοι άλλοι άσημοι Κρητικοί από διάφορες παρέες.

Δίσκος ντοκουμέντο λοιπόν με ιστορικής σημασίας ηχογραφήσεις σε μια άκρως επιμελημένη και υποδειγματική έκδοση υπό την επίβλεψη του μεθοδικού Νίκου Διονυσόπουλου.

Made in Greece: Πολιτικά ηχητικά ντοκουμέντα 1967-1974 (2007)

Μέρα που 'ναι σήμερα, σκέφτηκα ότι αξίζει τον κόπο να παρουσιάσω μια άκρως ενδιαφέρουσα συλλογή ηχητικών ντοκουμέντων από την περίοδο της Απριλιανής δικτατορίας μέχρι τη Μεταπολίτευση του 1974.

Πρόκειται για μια συλλογή σκόρπιων ηχογραφήσεων με ομιλίες και τραγούδια που έχουν ως κοινό θεματικό άξονα την αναφορά στην επταετία. Ξεκινά από μια προφητική ομιλία του Γεώργιου Παπανδρέου το 1966, ακολουθεί ο περίφημος "ύμνος" του καθεστώτος, γραμμένος από τον Γιώργο Κατσαρό σε στίχους του Γιώργου Οικονομίδη με ερμηνευτή τον Φώτη Δήμα και στη συνέχεια παρατίθενται αποσπάσματα από ομιλίες του επικεφαλής των χουντικών Γεώργιου Παπαδόπουλου διανθισμένα και με κάποια τραγούδια ...βαθιάς πνοής που υμνούν το καθεστώς, για να φτάσουμε στο Πολυτεχνείο του 1973 και στην ανατροπή της χούντας τον Ιούλιο του 1974 με έναν εξίσου βαθιάς πνοής διθύραμβο υπέρ του Κωνσταντίνου Καραμανλή γραμμένο από τον Γιάννη Σπάρτακο. Στο κλείσιμο του ηχογραφήματος φιλοξενούνται χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τις απολογίες των αρχιπραξικοπηματιών και του Ιωαννίδη, μέχρι την ανακοίνωση της καταδικαστικής απόφασης από τον δικαστή Ντεγιάννη (1975).

Την επιμέλεια της παραγωγής υπογράφει ο ακαταπόνητος ερευνητής της ελληνικής μουσικής, συνθέτης ο ίδιος και υπέροχος σολίστας στο κανονάκι, Πέτρος Ταμπούρης.

Με την ευκαιρία, να σας θυμίσω κι ένα άλλο ανάλογου περιεχομένου ηχητικό ντοκουμέντο με τίτλο "Ελλάς, η χώρα των εμβατηρίων" που εκδόθηκε το 1990 από τον Σείριο με τη φροντίδα του Μάνου Χατζιδάκι.

Γιώργος Κάρτερ: Φωνές της Λογοτεχνίας μας (1984)

Αν ο δίσκος "7 Χρόνια Δικτατορία" (1975) αποτελεί προϊόν της δημοσιογραφικής ιδιότητας του Γιώργου Κάρτερ, η έκδοση "Φωνές της Λογοτεχνίας μας" αποκαλύπτει τον λόγιο Κάρτερ, τον πιστό θεράποντα της τέχνης, την οποία υπηρέτησε από πολλά μετερίζια, τόσο ως δημιουργός - αφού υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας και θεατρικός κριτικός -, όσο και ως παραγωγός εκπομπών τέχνης στην ελληνική τηλεόραση, αλλά και δισκογραφικών εργασιών, όπως η παρούσα.

Ο δίσκος λοιπόν "Φωνές της Λογοτεχνίας μας" εκδόθηκε από τη Minos το 1984 και αποτελεί άλλο ένα πολύτιμο ηχητικό ντοκουμέντο, καθώς διασώζει τις φωνές 14 Ελλήνων λογοτεχνών μέσα από σπάνιες ηχογραφήσεις, μερικές από τις οποίες ήδη μετρούν ένα αιώνα ζωής! Ο δίσκος μοιράζεται σε δύο ενότητες, μία για κάθε πλευρά, με την κατάταξη των λογοτεχνών κατά χρονολογική σειρά με βάση το έτος γέννησής τους. Η πρώτη πλευρά περιλαμβάνει ονόματα της Σχολής του 1880 και της πρώτης μεσοπολεμικής γενιάς (Κωστής Παλαμάς, Νίκος Καζαντζάκης, Άγγελος Σικελιανός, Κώστας Βάρναλης, Μάρκος Αυγέρης, Φώτος Γιοφύλλης, Βασίλης Ρώτας) και η δεύτερη εκπροσώπους της περίφημης Γενιάς του '30 (Γιώργος Σεφέρης, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Ηλίας Βενέζης, Σοφία Μαυροειδή Παπαδάκη, Κούλης Ζαμπαθάς, Ρίτα Μπούμη Παπά, Άγγελος Τερζάκης). 

Η έκδοση αποτελεί τιμητικό αφιέρωμα στα πενηντάχρονα της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών. Όλη η φροντίδα της παραγωγής, τα επεξηγηματικά κείμενα και τα αρχεία ανήκουν στον Γιώργο Κάρτερ, ο οποίος επισημαίνει ότι "σκοπός αυτής της ηχητικής εργασίας είναι να διαφυλάξει και να διασώσει τη φωνή - την πληρέστερη έκφραση της ανθρώπινης ύπαρξης - τη φωνή των δημιουργών της νεοελληνικής λογοτεχνίας...". 

Γιώργος Κάρτερ: 7 Χρόνια Δικτατορία (1975)

Ο Γιώργος Κάρτερ (1928-2012) υπήρξε διαπρεπής δημοσιογράφος της ελληνικής τηλεόρασης, κυρίαρχη μορφή κατά τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης με τη στιβαρή φωνή του, άλλοτε ως εκφωνητής ειδήσεων κι άλλοτε ως δημιουργός εκπομπών τέχνης, κυρίως για τον κινηματογράφο. 
Ο Κάρτερ ωστόσο υπήρξε μια πολυδιάστατη προσωπικότητα με πολύ ευρύτερα ενδιαφέροντα πέραν της δημοσιογραφίας. Άλλωστε αποφοίτησε από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, αλλά και από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, ενώ καταπιάστηκε πολύ γόνιμα και με τη λογοτεχνία εκδίδοντας δεκάδες βιβλία. Σύζυγός του υπήρξε η αξιόλογη βιολονίστρια Ισμήνη Κάρτερ, την οποία σας παρουσίασα παλιότερα στο Δισκοβόλο.

Ο δίσκος "7 Χρόνια Δικτατορία" εκδόθηκε το 1975, ένα χρόνο δηλαδή μετά την πτώση της Χούντας και την αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Πρόκειται για ένα πολυσήμαντο ηχητικό ντοκιμαντέρ, όπου καταγράφονται οι φωνές σημαντικών προσωπικοτήτων του πολιτικού και καλλιτεχνικού κόσμου ηχογραφημένες σε διάφορες χρονικές στιγμές κατά τη διάρκεια της επτάχρονης τυραννίας. Μεταξύ αυτών οι: Γεώργιος Παπανδρέου, Ανδρέας Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Καραμανλής, Σπύρος Μαρκεζίνης, Μακάριος, Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στυλιανός Παττακός, αλλά και Γιώργος Σεφέρης, Μίκης Θεοδωράκης, Άννα Συνοδινού, Ελένη Βλάχου και πολλοί άλλοι. Μέσα από το ηχητικό αυτό παζλ ανασυντίθεται το χρονικό μιας σκοτεινής εποχής που έχει σημαδέψει ανεξίτηλα μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων που ακόμη μέτραγε τις νωπές πληγές της από την τραγωδία του Εμφυλίου λίγα χρόνια νωρίτερα.

Η όλη επιμέλεια της έκδοσης, τα αρχεία, τα κείμενα και η αφήγηση ανήκουν στον Γιώργο Κάρτερ. Δικό του είναι κι ένα ποίημα που ακούγεται παρμένο από τη συλλογή "Εσωτερική υπόθεσις" (1974). Το έξοχο χαρακτικό του εξωφύλλου φιλοτεχνήθηκε από τον Τάσο Χατζή.

Ο δίσκος διανεμήθηκε από την ΕΜΙ και νομίζω πως κάποια στιγμή γνώρισε και μια ψηφιακή επανέκδοση, την οποία πάντως δεν πήρα χαμπάρι πριν εξαφανιστεί από την αγορά!

Αλέκος Παναγούλης: Non devi dimenticare (1979)

Μέσα στις φυλακές που βρέθηκε για κάμποσα χρόνια έγκλειστος ο Αλέκος Παναγούλης συχνά έβρισκε παρηγοριά στο γράψιμο. Τότε λοιπόν έγραψε και αρκετά πρόχειρα ποιήματα, μερικά από τα οποία πέρασαν και στη δισκογραφία. Πρώτος ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε το 1971 τρία ποιήματα του Αλέκου Παναγούλη, τα οποία ενσωματώθηκαν στον κύκλο "Τραγούδια του Αγώνα" (1974). Ο Μίκης και πάλι, αμέσως μετά τη σημαδιακή Πρωτομαγιά του 1976, ηχογράφησε δύο υπέροχα τραγούδια ("Κόκκινο τριαντάφυλλο", "Εκείνος ήταν μόνος") εμπνευσμένα από τον τραγικό θάνατο του αγωνιστή με ερμηνευτή τον Γιώργο Νταλάρα.

Το 1977 επίσης εκδόθηκε ένας ακόμη δίσκος αφιερωμένος στον Παναγούλη με μουσική του Νίκου Μωραΐτη και ερμηνευτή τον Πέτρο Πανδή, ενώ πολλά χρόνια αργότερα, το 1999, ο Γιάννης Μαρκόπουλος έγραψε την (ανέκδοτη) μουσική για το θεατρικό δρώμενο "Ο Παναγούλης στο κελί των ποιημάτων".

Ωστόσο υπάρχει άλλη μια δισκογραφική έκδοση αφιερωμένη στον Αλέκο Παναγούλη, η οποία παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον. 

Αλλά, ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά: Μετά από πέντε σχεδόν χρόνια φυλάκισης και μετά από ισχυρές πιέσεις από πολλές διάσημες προσωπικότητες, το καλοκαίρι του 1973 ο Παναγούλης αφήνεται ελεύθερος και καταφεύγει στην Ιταλία, όπου αναπτύσσεται και η θυελλώδης σχέση του με τη δημοσιογράφο Οριάνα Φαλάτσι. Εκεί λοιπόν εκδίδει την ποιητική του συλλογή "Vi scrivo da un carcere", στην οποία βασίστηκε μια ηχογράφηση με τίτλο "Non devi dimenticare", η οποία κυκλοφόρησε το 1979 από την RCA. 

Πρόκειται για ένα δίσκο ντοκουμέντο που διασώζει τη φωνή του ίδιου του Παναγούλη, αλλά και πολλών άλλων προσωπικοτήτων που διαβάζουν ποιήματά του στα ιταλικά, όπως του Pier Paolo Pasolini, του Gian Maria Volonte, της Donatina de Carolis, της Clara Murtas και της Adriana Asti. Το πιο εντυπωσιακό όμως στοιχείο αυτής της έκδοσης είναι η παρουσία του μεγάλου κινηματογραφικού συνθέτη Ennio Morricone που έγραψε τη μουσική υπόκρουση, η οποία συνοδεύει, άλλοτε διακριτικά κι άλλοτε δυναμικά, τις απαγγελίες των ποιημάτων.

Γιάννης Ρίτσος, Νότης Μαυρουδής: Εικαστικά (2002)

Το 2002 στο Μουσείο Μπενάκη παρουσιάστηκε μια σημαντική έκδοση υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού με περιεχόμενο το εικαστικό (ζωγραφικό κυρίως) έργο του μεγάλου μας ποιητή Γιάννη Ρίτσου (1909-1990), όπως το αποτύπωσε ο φωτογραφικός φακός του Πλάτωνα Μάξιμου, ειδικευμένου σε ανάλογες υψηλής ποιότητας καταγραφές. 

Η έκδοση περιλαμβάνει κι έναν ένθετο ψηφιακό δίσκο με υλικό από τη ζωντανή παρουσία του ποιητή σε τιμητική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε το 1980, όπου ανάμεσα στο εκτιθέμενο εικαστικό έργο του ο ίδιος απήγγειλε διάφορα ποιήματά του ("Μονοβασιά", "Οι ρίζες", "Πέτρες", "Μετάγγιση", "Αρχαίο θέατρο", "Ρωμιοσύνη", "Ημερολόγιο μιας βδομάδας στο Πολυτεχνείο", "Ειρήνη"). Μαζί του ο συνθέτης Νότης Μαυρουδής που τον συνόδευσε με την κιθάρα του παίζοντας μικρές μουσικές γέφυρες (συνθέσεις για κιθάρα, κλαρινέτο και βιολί), ενώ ο Πέτρος Πανδής ερμήνευσε δύο τραγούδια. Την εκδήλωση μάλιστα προλόγισε ο Γιάννης Τσαρούχης. 

Στο φινάλε του δίσκου προστέθηκε ένα άλλο ηχητικό ντοκουμέντο από μια ζωντανή τιμητική εκδήλωση για τα 80χρονα του ποιητή στο Δήμο Αθηναίων. Ο Γιάννης Ρίτσος απαγγέλλει το ποίημα "Υποθήκη" φανερά συγκινημένος από τη θερμή υποδοχή του ακροατηρίου, ένα μόλις χρόνο πριν αναχωρήσει για το στερνό ταξίδι του. 

Γιοβάννα: Η συναυλία στη Μόσχα (1963)

Έχοντας ξεκινήσει με συνεχείς συμμετοχές στα πρώτα φεστιβάλ ελληνικού τραγουδιού (1959, 1960) κι έχοντας κατακτήσει δεύτερο βραβείο το 1960 με το τραγούδι "Καλοκαιράκι" του Σπήλιου Μεντή, η σπουδαία ερμηνεύτρια του ελαφρού τραγουδιού Γιοβάννα, κατά κόσμον Ιωάννα Φάσσου-Καλπαξή, δεν άργησε ν΄ανοίξει τα φτερά της και στο διεθνή μουσικό ορίζοντα. 

Η αρχή θα γίνει με τη θριαμβευτική συμμετοχή της στο Φεστιβάλ του Sopot στην Πολωνία το 1962, όπου κατέκτησε το πρώτο βραβείο με το τραγούδι του Μίμη Πλέσσα "Τι κρίμα". Η επιτυχία αυτή της δίνει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει πολυάριθμες ζωντανές εμφανίσεις σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις συνοδευόμενη αρχικά από τον Μίμη Πλέσσα και στη συνέχεια από τον Κώστα Καπνίση.

Κατά τη διετία 1963-1964 η Γιοβάννα ήταν σχεδόν μόνιμα εγκατεστημένη στη Σοβιετική Ένωση, όπου γνώρισε αποθεωτική επιτυχία σε μια μεγάλη σειρά συναυλιών της παρουσιάζοντας κυρίως ελληνικά τραγούδια. Εκεί μάλιστα πραγματοποίησε και αρκετές ηχογραφήσεις δίσκων, οι οποίες έγιναν ανάρπαστες πουλώντας χιλιάδες αντίτυπα. 

Από τη λαμπρή αυτή εποχή της ερμηνεύτριας διασώζεται ένα σπουδαίο οπτικοακουστικό ντοκουμέντο από μια μεγάλη συναυλία που έδωσε το 1963 στη Μόσχα με τη συνοδεία ελαφράς ορχήστρας που διηύθυνε ο μαέστρος και συνθέτης Κώστας Καπνίσης. Η Γιοβάννα τραγούδησε μια επιλογή δικών της κυρίως τραγουδιών που υπογράφουν συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Σπήλιος Μεντής, ο Νίκυ Γιάκοβλεφ και ο Κώστας Καπνίσης. Στο πρόγραμμα συμπεριέλαβε και μερικά ρωσικά τραγούδια ερμηνευμένα στην πρωτότυπη γλώσσα, καθώς κι ένα στα γαλλικά, όπως το είχε κάνει νωρίτερα γνωστό ο Charles Aznavour. 

Μικρό αφιέρωμα στη μαύρη επέτειο της Κύπρου

Αισθάνομαι βαθιά την ανάγκη σήμερα, 20 Ιουλίου, να σκύψω ευλαβικά στη μαρτυρική Μεγαλόνησο και να της χαρίσω ένα δάκρυ, καθώς συμπληρώνονται 43 ολόκληρα χρόνια από την τραγική εκείνη ημέρα του 1974, όταν εισέβαλαν στην Κυπριακή γη τα στρατεύματα του Αττίλα και διχοτόμησαν το νησί και τον πληθυσμό του, δίχως μέχρι σήμερα η διεθνής κοινότητα να σταθεί ικανή να αποκαταστήσει το δίκιο του κυπριακού λαού, με συνέπεια να συντηρείται ακόμη εκεί στην ανατολική γωνιά της Μεσογείου μια ανοιχτή πληγή που συνεχώς κακοφορμίζει.

Σας παρουσιάζω λοιπόν ένα τριπλό αφιέρωμα στη σημερινή μαύρη επέτειο:

Το πρώτο περιλαμβάνει μια ηχογράφηση που εκδόθηκε το 1979 από τη Fidelity με τίτλο: "Κύπρος - Μακάριος" και υπότιτλο: "Υπέρ του ειδικού ταμείου Πρεσβείας Κύπρου για τα θύματα του πραξικοπήματος και της εισβολής". Πρόκειται για ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο που καταγράφει το χρονικό της μακραίωνης ιστορικής διαδρομής της Κύπρου από τα προϊστορικά χρόνια ίσαμε το μοιραίο καλοκαίρι του 1974 και την ανάληψη της διακυβέρνησης του ακρωτηριασμένου νησιού από τον Μακάριο. 
Το ντοκουμέντο αποκτά ιδιαίτερη αξία λόγω της παρουσίας στην αφήγηση του κορυφαίου ηθοποιού Μάνου Κατράκη, που διαβάζει τα κείμενα με στιβαρή άρθρωση των λέξεων και ολοφάνερη συγκίνηση. Μαζί του η ηθοποιός Άννα Μακράκη.

Το δεύτερο αφιέρωμα περιλαμβάνει το ηχητικό ντοκουμέντο "The Rape of Cyprus" ("Ο βιασμός της Κύπρου") που εκδόθηκε το 1975 από την αγγλική CBC. Αναφέρεται στο χρονικό της εισβολής των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο με αναδρομές στην πρόσφατη ιστορία του νησιού από τα χρόνια της ΕΟΚΑ και φτάνοντας μέχρι την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος της Ελλάδας στις 23 Ιουλίου του 1974. Η αφήγηση είναι στα αγγλικά με τη φωνή του Reuven Morgan σε κείμενα του Ανδρέα Χριστοφίδη διανθισμένα και με μαρτυρίες των θυμάτων, αλλά και δηλώσεις επιφανών πολιτικών προσωπικοτήτων της εποχής, όπως ο Γλαύκος Κληρίδης, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, φυσικά ο Μακάριος, αλλά και ο γ.γ. του ΟΗΕ Κουρτ Βαλντχάιμ.
Παρεμβάλλεται ένα απόσπασμα από το ορατόριο του Γιώργου Κοτσώνη "Αγία Τηλλυρία", ενώ στο φινάλε ακούγεται απόσπασμα του τραγουδιού "It Was an Island" του John Vickers.

Τέλος, έχω και την ολοκληρωμένη μορφή του υπέροχου τραγουδιού-ποταμού "It Was an Island - Cyprus 1974" που έγραψε και τραγούδησε ο John Vickers σε στίχους του Lana der Parthogh. Το τραγούδι περιγράφει με συγκινητικό τρόπο την κυπριακή τραγωδία. Εκδόθηκε το 1975 σε δίσκο 45 στροφών.

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΑ

Κύπρος - Μακάριος

The Rape of Cyprus

It Was an Island

πηγή: π.Αρτ./d58

Δείτε επίσης και τα παλιότερα αφιερώματά μας στην Κύπρο με τους δίσκους:

Γιώργος Κοτσώνης: "Μακάριος, ο νυν και αεί" (1981)  |  Μιχάλης Χριστοδουλίδης: "1955" (2005)

----