Μάνος Χατζιδάκις: Η κλέφτρα του Λονδίνου (1961)

Συμπληρώνονται σήμερα 101 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994) και θα ήταν παράλειψη να μη γίνει έστω και μια φευγαλέα αναφορά στη σημαντική αυτή επέτειο. Κι επειδή πλέον η παρουσίαση του έργου του στις σελίδες του Δισκοβόλου έχει αφήσει ελάχιστες χαραμάδες για κάτι καινούργιο, κατέφυγα σε μια παλιά θεατρική του μουσική που έγραψε τον καιρό που βρισκόταν εκτός Ελλάδας αμέσως μετά τη βράβευσή του με το όσκαρ τραγουδιού για την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζιλ Ντασέν (1960). 

Ήταν μια ιδιαίτερα παραγωγική περίοδος εκείνη για τον μεγάλο συνθέτη, όταν έγραφε ασταμάτητα μουσική για τον ελληνικό και ξένο κινηματογράφο, αλλά και άφθονη μουσική για το θέατρο. Είχαν λοιπόν προηγηθεί μεταξύ άλλων οι μουσικές του επενδύσεις για σπουδαία θεατρικά, όπως η «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ και «Το γλυκό πουλί της νιότης» του Τένεσι Ουίλιαμς για το Θέατρο Τέχνης, το «Ρινάλδος και Αρμίδα» βασισμένο στην «Ερωφίλη» του Γεώργιου Χορτάτζη σε μορφή μονόπρακτης όπερας, το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο για το θίασο Δημήτρη Μυράτ. Την ίδια εποχή λοιπόν του ζήτησε η σπουδαία Γαλλίδα ηθοποιός και σκηνοθέτιδα Marie Bell να γράψει τη μουσική για την παράσταση «La voleuse de Londres» (Η κλέφτρα του Λονδίνου) που ανέβηκε στο Theatre du Gymnase του Παρισιού κατά τη σεζόν 1960-1961, μια ρομαντική αστυνομική κωμωδία με υπερρεαλιστικά στοιχεία βασισμένη στο παλιό μυθιστόρημα «Moll Flanders» του Άγγλου συγγραφέα Daniel Defoe. H Μαρί Μπελ ερμήνευσε το ρόλο της πρωταγωνίστριας Παμέλα και τραγούδησε τα τρία τραγούδια που της έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις συνοδευόμενη από χορωδία με μέλη του θιάσου.

Το μικρό αυτό σάουντρακ εκδόθηκε σε δίσκο 45 στροφών extended από τη δισκογραφική εταιρεία Barclay (κωδικός 70359), χωρίς ποτέ να εκδοθεί στην ελληνική αγορά. Περιλαμβάνει τέσσερα θέματα (τρία τραγούδια κι ένα οργανικό φινάλε). Μια οργανική εκδοχή του βασικού τραγουδιού πάντως εντάχθηκε στη νεότερη δισκογραφική έκδοση της Columbia «30 Σπάνιες Ερμηνείες, 1955-1965, αρ.2» (1984).

Μάνος Κατράκης: Ένα ηχητικό αφιέρωμα (1987)

Συμπληρώνονται σήμερα 42 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη, ο οποίος γεννήθηκε στο Καστέλλι των Χανίων το 1908 κι έφυγε από τη ζωή στις 2 Σεπτεμβρίου 1984. Παρεμπιπτόντως, να σημειώσω ότι η σημερινή ημέρα είναι ταυτόχρονα επέτειος θανάτου του τραγουδοποιού Αντώνη Βαρδή (πέθανε το 2014) και βέβαια του Μίκη Θεοδωράκη που έφυγε από κοντά μας πριν από πέντε ακριβώς χρόνια.

Ο Μάνος Κατράκης ανήκει στην εκλεκτή εκείνη γενιά των μεγάλων θεατρικών ηθοποιών που ανέδειξε η μεταπολεμική περίοδος, δίπλα σε έναν Αιμίλιο Βεάκη, έναν Αλέξη Μινωτή, έναν Βασίλη Αργυρόπουλο, έναν Βασίλη Λογοθετίδη, έναν Ορέστη Μακρή, έναν Δημήτρη Χορν και άλλες εμβληματικές μορφές. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών η αναγωρισιμότητά τους κυρίως μέσα από τη μικρή κινηματογραφική τους θητεία, αν και η μεγάλη καλλιτεχνική τους προσφορά είχε σχέση με τη σκηνή και όχι με την οθόνη. Ιδιαίτερα μάλιστα η περίπτωση του Μάνου Κατράκη δείχνει πολύ έντονα αυτή την οξύμωρη πραγματικότητα, αφού η περιορισμένη κινηματογραφική του δραστηριότητα του χάρισε μια ευρεία δημοφιλία μέσα από μάλλον ασήμαντους ρόλους σε μέτριες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, οι οποίες ωστόσο έχουν αποκτήσει μια αξία αποκλειστικά και μόνο από τη δική του στιβαρή παρουσία! 

Η πρώτη θεατρική εμφάνιση του εμβληματικού ηθοποιού σημειώθηκε το 1927, ενώ από το 1931 εντάχθηκε στο δυναμικό του Εθνικού Θεάτρου και στη συνέχεια ανέπτυξε τακτικές συνεργασίες με τους μεγάλους θεατράνθρωπους της εποχής, όπως ο Μήτσος Μυράτ, ο Βασίλης Αργυρόπουλος και η Μαρίκα Κοτοπούλη, ενώ συνέβαλε στην ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος αμέσως μετά τον πόλεμο. Την ίδια εποχή άρχισε να αναπτύσσει και έντονη πολιτική δραστηριότητα που του στοίχισε διώξεις, βασανιστήρια και εξορίες ως τις αρχές της δεκαετίας του '50, όταν μπόρεσε πια σιγά σιγά να επιστρέψει στο θεατρικό σανίδι και στα επόμενα χρόνια να έχει έντονη θεατρική δραστηριότητα ως ηθοποιός και θιασάρχης κινούμενος με άνεση σε ένα ευρύτατο φάσμα ρόλων από το ελληνικό και διεθνές δραματολόγιο. Ο θάνατος τον βρήκε λίγο μετά την ολοκλήρωση της σπουδαίας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ταξίδι στα Κύθηρα», όπου είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Τρία χρόνια μετά το θάνατο του Μάνου Κατράκη η Minos τιμώντας τη μνήμη του εξέδωσε το άλμπουμ «Ένα ηχητικό αφιέρωμα στον Μάνο Kατράκη» που επιμελήθηκε ο συγγραφέας και τηλεπαρουσιαστής Γεώργιος Κάρτερ (1928-2012), γνωστός μας και από άλλες σημαντικές δισκογραφικές παραγωγές ιστορικού και λογοτεχνικού περιεχομένου. Το άλμπουμ διασώζει ηχητικά ντοκουμέντα από μεγάλες θεατρικές στιγμές του ηθοποιού μέσα από μια ευρεία ποικιλία ρόλων που έπαιξε σε ένα χρονικό ορίζοντα τεσσάρων δεκαετιών, από το 1954 ως το 1982. Παλιότερο όλων ένα απόσπασμα από τη «Γκόλφω» του Σπύρου Περεσιάδη που ανέβηκε στη σκηνή το 1954 σε σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη, ενώ νεότερο ένα κρητικό τραγούδι ηχογραφημένο το 1982 που ερμηνεύει συνοδευόμενος από το λαούτο του Γιώργου Κουτσουρέλη. Από το ενδιάμεσο διάστημα έχουν καταγραφεί κι άλλες σημαντικές στιγμές του ηθοποιού από ρόλους του κλασικού δραματολογίου, όπως ο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή και ο «Προμηθεύς Δεσμώτης» του Αισχύλου, αμφότεροι σκηνοθετημένοι το 1974 από τον Τάκη Μουζενίδη, αλλά και του νεότερου θεάτρου, ελληνικού ή ξένου, όπως η «Τρισεύγενη» του Κωστή Παλαμά (σε σκηνοθεσία Κώστα Κροντηρά το 1958), η «Μαντώ Μαυρογένους» του Γεωργίου Ρούσσου (σκηνοθεσία Κωστή Μιχαηλίδη, 1974) και ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» του Πούσκιν (σκηνοθεσία Άννας Δεβάρη, 1981).

Κατίνα Παξινού, F.G. Lorca: Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα (1963/1988)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον εμβληματικό Ισπανό ποιητή και δραματουργό Federico Garcia Lorca (1898-1936) με άλλο ένα ιστορικό θεατρικό ντοκουμέντο που βρέθηκε στο αρχείο της μεγάλης Ελληνίδας ηθοποιού Κατίνας Παξινού (1900-1973) κι εκδόθηκε σε διπλό δίσκο το 1988 από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι με τη φροντίδα του σκηνοθέτη Βασίλη Νικολαΐδη.

Πρόκειται για την ολοκληρωμένη ηχητική καταγραφή του έργου «Το σπίτι τη Μπερνάρντα Άλμπα» που αποτελεί το κύκνειο άσμα του μεγάλου Ισπανού δημιουργού, γραμμένο τη χρονιά του τραγικού του θανάτου, χωρίς να προλάβει να το δει ποτέ επί σκηνής, καθώς η πρώτη του παράσταση πραγματοποιήθηκε πολλά χρόνια αργότερα, μόλις το 1945 και μάλιστα στο Μπουένος Άιρες, αφού στην πατρίδα του ποιητή δεν είχε ακόμη ανατραπεί το φασιστικό καθεστώς του δικτάτορα Φράνκο. Το έργο αποτελεί μια τρίπρακτη τραγωδία που λειτουργικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί το τρίτο μέρος μιας μεγάλης δραματικής τριλογίας του ποιητή που συμπληρώνεται με τα έργα «Γέρμα» και «Ματωμένος γάμος». 

Το έργο μεταφέρθηκε στην ελληνική σκηνή το χειμώνα της θεατρικής σεζόν 1962-1963, όταν ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο σε μετάφραση του Νίκου Γκάτσου, σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή και σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη. Τη μουσική μάλιστα της παράστασης έγραψε ο Ιταλοαμερικανός συνθέτης Vittorio Rieti (1898-1994). Η Κατίνα Παξινού ήταν επικεφαλής του θιάσου, στον οποίο συμμετείχαν επίσης πολλοί άλλοι σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως οι: Ρίτα Μυράτ, Ελένη Χατζηαργύρη, Ελένη Ζαφειρίου, Όλγα Τουρνάκη, Χριστίνα Καλογερίκου, Πίτσα Καπιτσινέα, Ευαγγελία Σαμιωτάκη και άλλοι.

Κάρολος Κουν, Μάνος Χατζιδάκις: Ο Ματωμένος Γάμος του Λόρκα (1955/2006)

Το 1945, δυο χρόνια μετά την έκδοση της περίφημης «Αμοργού» (1943) και λίγο μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον γερμανικό ζυγό, ο Νίκος Γκάτσος μας χάρισε τη μνημειώδη ελληνική απόδοση του εμβληματικού θεατρικού έργου «Ματωμένος γάμος» του μεγάλου Ισπανού δραματουργού Federico Garcia Lorca (1898-1936). To βαρυσήμαντο αυτό κείμενο αξιοποίησε ο Κάρολος Κουν για την ιστορική παράσταση που ανέβασε στο Θέατρο Τέχνης το 1948 με την αξεπέραστη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Κάρολος Κουν επανήλθε στο ίδιο έργο με τους ίδιους βασικούς συντελεστές (Νίκο Γκάτσο, Μάνο Χατζιδάκι) το 1955 σε μια δεύτερη σειρά παραστάσεων. Την ίδια εποχή μάλιστα η συγκεκριμένη παράσταση γνώρισε και μία ραδιοφωνική προσαρμογή από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη που μεταδόθηκε από την Ελληνική Ραδιοφωνία στο πλαίσιο της εκπομπής Το Θέατρο της Τετάρτης. Η ηχογράφηση αυτή εκδόθηκε το 2006 σε ψηφιακό δίσκο ενταγμένη στη σειρά «Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε» και διανεμήθηκε μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση. Ακούγονται οι ηθοποιοί: Βάσω Μεταξά (μάνα), Ελένη Χατζηαργύρη (νύφη), Θάνος Κωτσόπουλος (Λεονάρντο), Τόνια Καράλη (γυναίκα του Λεονάρντο), Ρίτα Μουσούρη (πεθερά), Λυκούργος καλλέργης (πατέρας), Κώστας Μπάκας (φεγγάρι) και άλλοι. Ο Μάνος Χατζιδάκις συνοδεύει τη δράση του έργου παίζοντας στο πιάνο τις υπέροχες μελωδίες του.

Σταμάτης Κραουνάκης, Γιώργος Μαρίνος: Αυτός ο Γιώργος (1991)

Σαν σήμερα, στις 18 Ιουνίου 1939, γεννήθηκε στην Αθήνα ο Γιώργος Μαρίνος (1939-2026), ένας πολυδιάστατος σκηνικός καλλιτέχνης που υπηρέτησε ευδοκίμως την υποκριτική και ερμηνευτική τέχνη επί δεκαετίες ως χαρισματικός σόουμαν αφήνοντας μάλιστα πίσω και μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική παρακαταθήκη. 

Σπούδασε υποκριτική στο Εθνικό Θέατρο, ενώ στο ξεκίνημα της δεκαετίας του '60 έκανε το θεατρικό του ντεμπούτο στην επιθεώρηση του Αλέκου Σακελλάριου «Ώπα-ώπα» που ήταν πλημμυρισμένη με τραγούδια του Μίκη θεοδωράκη από τον κύκλο «Αρχιπέλαγος». Η πρώτη μεγάλη στιγμή της καριέρας όμως ήρθε το 1962 με τη συμμετοχή του στη μουσική επιθεώρηση «Οδός Ονείρων» του Αλέξη Σολομού με τη μουσική και τα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, όπου μάλιστα ο Μαρίνος είχε την τύχη να ερμηνεύσει και το ομότιτλο τραγούδι. Στη συνέχεια η δραστηριότητά του εντοπίστηκε στις νεοκυματικές μπουάτ της Πλάκας για πολλά χρόνια, ενώ κατά τη δεκαετία του '70 είχε σημαντικές συνεργασίες με τους συνθέτες Μίμη Πλέσσα, Γιώργο Κριμιζάκη, Άκη Πάνου και Νίκο Δανίκα σε μια σειρά δίσκων, όπως: «Σκηνές και εικόνες» (1972), «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974), «Η αγωγή του πολίτου» (1975), «Ροζ προκηρύξεις» (1976), «Τα χαμένα χρόνια» (1977), «Άσε με ζωή» (1979), χτίζοντας έτσι ένα ισχυρό προφίλ σημαντικού ερμηνευτή παράλληλα με τις σκηνικές του δραστηριότητες, οι οποίες κορυφώθηκαν την επόμενη δεκαετία μέσα από τη γόνιμη συνεργασία του με τον Σταμάτη Κραουνάκη που απέφερε δύο δισκογραφικές δουλειές, πρώτα το «Μόνο άντρες» (1983) και αργότερα το «Αυτός ο Γιώργος» (1991).

Το άλμπουμ λοιπόν «Αυτός ο Γιώργος» εκδόθηκε το 1991 από το Σείριο μετά από προτροπή του ίδιου του Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος ζήτησε από τους δυο καλλιτέχνες, τον συνθέτη Σταμάτη Κραουνάκη και τον ερμηνευτή Γιώργο Μαρίνο, να δώσουν μια τελική και ολοκληρωμένη μορφή σε ένα διάσπαρτο υλικό που είχε προκύψει από τις κατά καιρούς ζωντανές συνεργασίες τους, κυρίως στο μουσικό χώρο Μέδουσα κατά τη σεζόν 1984-1985, όπου παρουσιάστηκε το πολύ πετυχημένο πρόγραμμα «Στον αστερισμό της Μέδουσας» (το οποίο μάλιστα είχε δισκογραφηθεί κιόλας) με κείμενα κυρίως του Γιάννη Ξανθούλη, αλλά και στο Θέατρο Βέμπο κατά τη σεζόν 1989-1990 με την παράσταση «Σ' αγαπάω φίλε» που σκηνοθέτησε ο Ανδρέας Βουτσινάς. Αυτό λοιπόν το διάσπαρτο υλικό συγκροτήθηκε σε ένα τελικό σώμα με κείμενα του Γιάννη Ξανθούλη, της Λίνας Νικολακοπούλου και του Σταμάτη Κραουνάκη και ταξινομήθηκε σε τέσσερις υποενότητες, η περιγραφή των οποίων μας δίνει ένα συνοπτικό σενάριο της πορείας ενός ανώνυμου καλλιτέχνη μέσα στο χρόνο, που θα μπορούσε να αποτελεί και μια αυτοβιογραφία του ίδιου του Γιώργου Μαρίνου. Ιδού οι επιμέρους τίτλοι κάθε ενότητας: Αυτός ο Γιώργος γεννιέται στην Κατοχή. Η σοουγούμαν Τίτα Ρίτα Τίτα Φόνε, Τίτα Πε επιθυμεί την εξαφάνισή του. Φυγή στην Αίγυπτο. Η Σοφία Βέμπο σώζει. Αυτός ο Γιώργος στη μεταπολεμική Ελλάδα ελπίζει, μεγαλώνει, παίζει και εκπειδεύεται. Αυτός ο Γιώργος πάει φαντάρος, απολύεται, πάει σινεμά, βγαίνει στην πίστα, ιδρύει σχολή ρούμπας κατά της αρχής εν καιρώ δικτατορίας. Αυτός ο Γιώργος στην πίστα του...

Ο Σταμάτης Κραουνάκης διανύοντας τότε την πιο εμπνευσμένη φάση της καριέρας του έγραψε μια σειρά εξωστρεφών τραγουδιών που πατάνε απόλυτα πάνω στα φωνητικά χαρακτηριστικά του Γιώργου Μαρίνου, ο οποίος τα αποδίδει με την πηγαία θεατρική εκφραστικότητα που τον διέκρινε. Μαζί του ακούμε και την εξαιρετική ηθοποιό της επιθεώρησης Άννα Παναγιωτοπούλου, ενώ συμμετέχει και δεκαμελές χορωδιακό σχήμα. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο παλιός συνεργάτης του Γιώργου Μαρίνου και συνθέτης Νίκος Δανίκας.

Τάκης Φαραζής: Ευριπίδη Μήδεια (2008)

Άλλη μια σημαντική στιγμή της πολύχρονης ενασχόλησης του συνθέτη Τάκη Φαραζή με το χώρο του αρχαίου δράματος αποτελεί η μουσική του για τη «Μήδεια» του Ευριπίδη που ανέβηκε το καλοκαίρι του 2008 από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας σε σκηνοθεσία του διάσημου Ρώσου θεατράνθρωπου Ανατόλι Βασίλιεφ και μετάφραση της Έφης Φερεντίνου-Μπάστα με σκηνικά του Διονύση Φωτόπουλου και πρωταγωνιστές τους Λυδία Κονιόρδου, Νίκο Ψαρρά, Γιώργο Γάλλο, Νίκο Καραθάνο και Αγλαΐα Παππά.

Η «Μήδεια» βέβαια είναι μία από τις πιο επιδραστικές τραγωδίες ανά τους αιώνες, ένα έργο με τον ισχυρό συμβολισμό της προδομένης γυναίκας που σκοτώνει τα ίδια τα παιδιά της καταγγέλλοντας την ανδρική απιστία και την κατώτερη θέση της γυναίκας απέναντι στον άνδρα. Το έργο διδάχθηκε το σημαδιακό έτος 431 π.Χ., τη χρονιά που ξεκίνησε ο εμφύλιος Πελοποννησιακός Πόλεμος, και κατέλαβε μόλις την 3η θέση ως μέρος μιας τετραλογίας που συμπλήρωναν οι χαμένες τραγωδίες «Φιλοκτήτης» και «Δίκτυς» μαζί με το σατυρικό δράμα «Θερισταί». Το έργο επηρέασε διαχρονικά μεγάλες νεότερες δημιουργίες είτε στο χώρο της λογοτεχνίας (από τον Οβίδιο και τον Σενέκα ως τους νεότερους Κορνέιγ, Ζαν Ανούιγ, αλλά και τον Μποστ), είτε και στο χώρο της μουσικής, όπως η ομώνυμη κωμική όπερα του Κερουμπίνι που λάμπρυνε με μια μεγάλη ερμηνεία η Μαρία Κάλλας, αλλά και το ομώνυμο μπαλέτο του Σάμιουελ Μπάρμπερ. Στην ελληνική δισκογραφία βρίσκουμε αρκετές εκδόσεις με μουσική για σκηνικές παρουσιάσεις του έργου, μία του 1964 σε μουσική Άκη Λυμούρη, άλλη μία του 1969 με μουσική του Ιάννη Ξενάκη, μια νεότερη του 1990 με μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη και μια πιο πρόσφατη της Ελένης Καραΐνδρου (2014), καθώς και την ομώνυμη όπερα του Μίκη Θεοδωράκη (1991). Σ' αυτές λοιπόν ήρθε να προστεθεί και η προσέγγιση του Τάκη Φαραζή.

Στην πραγματικότητα η παράσταση που ετοίμασε ο Ρώσος σκηνοθέτης και παίχτηκε μάλιστα στην Επίδαυρο, όπου όμως έτυχε πολύ κακής υποδοχής, ήταν μια τολμηρή προσαρμογή του μύθου σε μια φόρμα λαϊκού μιούζικαλ βασισμένου σε μια σειρά τραγουδιών που, καθ' υπόδειξη του σκηνοθέτη, αντλούν τη μελωδική τους βάση από τα αρχέτυτα του νεοελληνικού τραγουδιού ανατρέχοντας στα πρώτα ρεμπέτικα που εμφανίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι αυθεντικές μάλιστα μελωδίες κάποιων παλιών τραγουδιών είναι εύκολα ανιχνεύσιμες σε πολλά από τα τραγούδια αυτά που αποδίδει ο ανδρικός χορός με μια ευρεία γκάμα λαϊκών οργάνων, όπως μπουζούκι, μπαγλαμά, τζουρά, κιθάρα, πολίτικη και κρητική λύρα, ακορντεόν, κλαρίνο, φλογέρα, ντέφι, νταϊρέ και κρουστά. Ο γυναικείος μάλιστα χορός αποδίδει μελωδίες σε ύφος ανατολίτικου αμανέ, ενώ τα διάφορα μέρη γεφυρώνονται με οργανικά περάσματα. Το αποτέλεσμα ήταν μακριά από κάθε έννοια τυπικής παράστασης αρχαίου δράματος με μιαν υπερβολική φολκλορική ελευθεριότητα που δεν κατάφερε να περάσει στο κοινό. Παρόλα αυτά, τουλάχιστον στο μουσικό της μέρος η δουλειά του Τάκη Φαραζή επαινέθηκε ιδιαίτερα και ίσως είναι το μόνο θετικό αποτύπωμα εκείνης της παραγωγής μαζί φυσικά με την πάντα στιβαρή υποκριτική παρουσία της Λυδίας Κονιόρδου.

Τάκης Φαραζής: Ευριπίδη Άλκηστις (1996)

Η πρώτη επαφή του πιανίστα και συνθέτη Τάκη Φαραζή με τον κόσμο του θεάτρου ήρθε αμέσως μετά την αυτονόμησή του από το τζαζ σχήμα Iskra στις αρχές της δεκαετίας του '90. Το 1996, την ίδια χρονιά που μας χάρισε το πρώτο προσωπικό άλμπουμ με ορχηστρικές μελωδίες («Ονειρέματα»), ηχογράφησε και τη μουσική του για την παράσταση του έργου «Άλκηστις» του Ευριπίδη, ενός ιδιότυπου δράματος με ανάμικτα τραγικά και κωμικά στοιχεία, αφού γράφτηκε ως τέταρτο έργο μιας θεατρικής τετραλογίας, όπου κανονικά είχε θέση ένα σατυρικό δράμα. Το έργο διδάχθηκε το 438 π.Χ. και απέσπασε το δεύτερο βραβείο, ενώ οι τρεις βασικές τραγωδίες που συγκροτούσαν την τετραλογία («Κρήσσαι», «Αλκμέων ο διά ψωφίδος», «Τήλεφος») δεν σώζονται.

Το σκηνικό του έργου τοποθετείται στις Φερές της Θεσσαλίας, το σημερινό Βελεστίνο, οπου και πρωτοπαίχτηκε η παράσταση που έντυσε μουσικά ο Τάκης Φαραζής στις 20 Ιουλίου 1995 από το ΔΗΠΕΘΕ Βόλου, ένα θεατρικό σχήμα που προέκυψε από το πρώην Δημοτικό Θέατρο Βόλου και είχε πρώτη του διευθύντρια την ηθοποιό Λυδία Κονιόρδου. Για τη συγκεκριμένη παράσταση αξιοποιήθηκε η παλιά μετάφραση του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, ενώ τη σκηνοθεσία και τον κεντρικό ρόλο της επώνυμης ηρωίδας είχε η Λυδία Κονιόρδου, με την οποία ο συνθέτης συμπορεύτηκε για πολλά χρόνια στο χώρο της θεατρικής του δραστηριότητας. Αξίζει επίσης να σημειώσουμε ότι στα σκηνικά και κοστούμια της παράστασης (σε μορφή «κούκλας») είχαμε τη βαριά υπογραφή του Διονύση Φωτόπουλου. Στην παράσταση συμμετείχαν επίσης οι ηθοποιοί Χρήστος Στεργιόγλου, Χρήστος Σαπουντζής, Γεράσιμος Γεννατάς, Μανώλης Μαυροματάκης, Ναταλία Στεφάνου, Νίκος Καραθάνος και άλλοι.

Οργανικά, χορωδιακά και αφηγηματικά μέρη περιλαμβάνει η μουσική του συνθέτη που παίζει με ηχοχρώματα αρχαιοπρεπή (έντονη η χρήση της άρπας) και παραδοσιακά τονίζοντας τα κύρια σημεία του έργου με διακριτική υπόκρουση που γεφυρώνει όμορφα τα διαδοχικά επεισόδια και τα χορικά μέρη. Μαζί με τον συνθέτη συνέπραξε το Κέντρο Μουσικού Θεάτρου Βόλου και οι μουσικοί Γιώργος Δεληγιάννης, Κωνσταντίνος Θεοδώρου και Βασίλης Βασιλάτος.

Νίκος Κυπουργός: Aenigma est (1997)

Η πιο μακροχρόνια και ιδιαίτερα γόνιμη σκηνική συνεργασία του συνθέτη Νίκου Κυπουργού ήταν αυτή με τον εξ Αιγύπτου ορμώμενο σημαντικό σκηνοθέτη της μεταπολιτευτικής θεατρικής μας σκηνής Δημήτρη Μαυρίκιο (γενν. 1948), η οποία κράτησε πάνω από δέκα χρόνια (1987-1997) και απέφερε σπουδαίους καρπούς τόσο στη θεατρική σκηνή, όσο και στη μεγάλη οθόνη. Η έκδοση του Σείριου με τον κυριολεκτικά αινιγματικό τίτλο «Aenigma est» (παρμένο από την ομώνυμη ταινία του 1990) καταγράφει την πορεία αυτής της συνεργασίας κυρίως μέσα από μια σειρά κλασικών θεατρικών παραστάσεων που ανέβηκαν κατά την περίοδο εκείνη.

Το άλμπουμ ξεκινάει με το τραγούδι «Ραλέιλε» γραμμένο το 1991 σε στίχους του Δημήτρη Μαυρίκιου που ερμηνεύει ο γιος του Γιάννης Μαυρίκιος και η ηθοποιός Δώρα Μασκλαβάνου. Πρόκειται για έναν συμβολικό πρόλογο που αποτελεί το θέμα μιας υποθετικής ταινίας, η οποία επρόκειτο να γυριστεί ...στο μέλλον αφήνοντας έτσι ανοιχτούς λογαριασμούς για τη συμπόρευση των δύο συνεργατών!

Το κύριο σώμα της έκδοσης περιλαμβάνει μια μουσική ανθολόγηση οργανικών θεμάτων και τραγουδιών από τέσσερις συνολικά θεατρικές παραστάσεις και μία κινηματογραφική παραγωγή. Συγκεκριμένα, έχουμε τα εξής κατά χρονική σειρά έργα:

«Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του κορυφαίου Ιταλού δραματουργού Luigi Pirandello που ανέβηκε στη σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος τον Απρίλιο του 1987 σε μετάφραση και σκηνοθεσία πάντα του Δημήτρη Μαυρίκιου με πρωταγωνιστές την Εύα Κοταμανίδου, τον Δημήτρη Καρέλη, τον Νίκο Σεργιανόπουλο, τον Γιώργο Βελέντζα  και άλλους. Το «Τραγούδι της προγονής» σε στίχους του Δημήτρη Μαυρίκιου ερμηνεύει η Εύα Κοταμανίδου. 

«Ρωμαίος και Ιουλιέτα», το κλασικό αριστούργημα του William Shakespeare, που ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο το 1989 σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου. Η μουσική σουίτα που συνέθεσε ο Νίκος Κυπουργός για την παράσταση αυτή περιλαμβάνει μια σειρά εξαίσια οργανικά θέματα, όπως οι δύο χοροί που είναι γραμμένοι σε χαρακτηριστικά αναγεννησιακά χρώματα, καθώς και το τραγούδι «Έλα νύχτα...» που ερμηνεύει η πρωταγωνίστρια της παράστασης Λυδία Φωτοπούλου, την οποία πλαισιώνουν πολλοί αξιόλογοι ηθοποιοί, όπως ο Χρήστος Καλαβρούζος, η Τζέση Παπουτσή, η Ταϋγέτη, ο Χρήστος Ευθυμίου και ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης.

«Aenigma Est», βραβευμένη ταινία (ντοκιμαντέρ) παραγωγής 1990 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου, ο οποίος έγραψε και τους στίχους του ομότιτλου τραγουδιού που ερμηνεύει ο μικρός Γιάννης Μαυρίκιος. Για τη μουσική του αυτή ο συνθέτης βραβεύτηκε (για πολλοστή φορά άλλωστε στην καριέρα του) στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης την ίδια χρονιά. Στο εισαγωγικό θέμα «Πατρίς» ακούγονται οι φωνές του καθηγητή Δημήτρη Μαρωνίτη και του Γιάννη Μαυρίκιου.

«Σαλώμη» του Oscar Wilde, πάντα σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου που ανέβηκε το 1992 από το Θέατρο του Νότου με πρωταγωνιστές τους ηθοποιούς Λυδία Φωτοπούλου, Άννα Μακράκη, Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη και άλλους. Η μουσική του Κυπουργού περιλαμβάνει μόνο οργανικές συνθέσεις, στις οποίες έχουν ενσωματωθεί και φευγαλέα μελωδικά θέματα από την ομώνυμη όπερα του Γερμανού συνθέτη Richard Strauss.

«Γυάλινος κόσμος» του μεγάλου Αμερικανού δραματουργού Tennessee Williams σε μετάφραση και σκηνοθεσία Δημήτρη Μαυρίκιου που ανέβηκε επί σκηνής από το Θεατρικό Οργανισμό Μορφές τη σεζόν 1996-97 με πρωταγωνιστές τη Ράνια Οικονομίδου, τον Νίκο Κουρή, την Αγγελική Παπαθεμελή και τον Άγη Εμμανουήλ. Το τραγούδι «Λεμονάδα» (στίχοι Δημήτρη Μαυρίκιου) ερμηνεύουν η Ράνια Οικονομίδου και η κόρη του συνθέτη Λυδία Κυπουργού.

Επισημαίνω ότι από τις παραπάνω μουσικές του Νίκου Κυπουργού είχαν ήδη κυκλοφορήσει σε αυτόνομες εκδόσεις τα έργα «Ρωμαίος και Ιουλιέτα / Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» (Lyra, 1989) και «Aenigma est» (Minos, 1990).

Νίκος Κυπουργός: Ανέκδοτη μουσική για το θέατρο (2026)

Προσπερνώντας την επετειακή σηματοδότηση της σημερινής αποφράδος ημέρας θα συνεχίσουμε με άλλη μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα - και πολύ πρόσφατη - δισκογραφική έκδοση του μουσικού περιοδικού Μετρονόμος. Πρόκειται για το άλμπουμ «Ανέκδοτες ηχογραφήσεις - Μουσική για το θέατρο» που διανεμήθηκε με το τελευταίο τεύχος (αρ. 86) του περιοδικού που είναι αφιερωμένο στον σημαντικό συνθέτη και μαέστρο Νίκο Κυπουργό, ο οποίος γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 21 Απριλίου 1952 στην Αθήνα.

Ο Νίκος Κυπουργός ολοκλήρωσε τις μουσικές σπουδές στο Ωδείο Αθηνών και στο Παρίσι παράλληλα με τις σπουδές του στη Νομική και στο τμήμα Πολιτικών επιστημών. Πριν βρεθεί στο Παρίσι (1979), όπου είχε την τύχη να μαθητεύσει δίπλα σε ογκόλιθους της πρωτοποριακής μουσικής τέχνης, όπως ο Max Deutsch, o Pierre Boulez, o Witold Lutoslawski και ο Ιάννης Ξενάκης, είχε ήδη παρουσιάσει τις πρωτόλειες συνθετικές του δοκιμές με δυο κύκλους τραγουδιών που ερμήνευε ο ίδιος παίζοντας κιθάρα (Rodstrof, 1969-1970), ενώ ακολούθησαν και δυο παιδικοί δίσκου («Ο Φεγγαρής και τα πουλιά», 1971, «Ο Μιχάλης ο σφυρίχτρας», 1979), παράλληλα με την πρώτη συνεργασία του με το Τρίτο Πρόγραμμα του Μάνου Χατζιδάκι, της οποίας κυριότερος καρπός ήταν η συμμετοχή του στη συνθετική ομάδα της ιστορικής παιδικής σειράς «Εδώ Λιλιπούπολη», η οποία εκδόθηκε σε δίσκο το 1980 κάνοντας ευρύτερα γνωστό το όνομά του στο εγχώριο μουσικό στερέωμα. Η συνέχεια ήταν λαμπρή για τον ίδιο, αρχικά ως βοηθό του Μάνου Χατζιδάκι και κατόπιν ως αυτόνομο δημιουργό που δραστηριοποιήθηκε σε πάμπολλα πεδία της μουσικής, κυρίως στον κινηματογράφο και το θέατρο, συνθέτοντας πρωτότυπες σκηνικές δημιουργίες ή ασκώντας συχνά και το ρόλο του ενορχηστρωτή, διασκευαστή και μαέστρου. Εδώ και χρόνια έχει αποφασίσει να ζει μόνιμα στην Ερμούπολη της Σύρου, όπου δραστηριοπoιείται έντονα στην τοπική πολιτιστική ζωή ως επικεφαλής της Ορχήστρας των Κυκλάδων, με την οποία μάλιστα συχνά περιοδεύει ανά την επικράτεια συμμετέχοντας σε πολλές μουσικές παραγωγές, ενίοτε μάλιστα και για λογαριασμό μουσικών σχολείων.

Η πλούσια μουσική του Νίκου Κυπουργού για το θέατρο έχει αποτυπωθεί σε αρκετές ως τώρα δισκογραφικές εκδόσεις, όπως: «Εν Αθήναις» (1986), «Ρωμαίος και Ιουλιέτα / Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» (1989), «Saved / Aenigma est» (1990), «Music on Stage» (1993), «Aenigma Est» (1997) και «Τα μυστικά του κήπου» (2001). Και φυσικά σε όλες αυτές τις σπουδαίες εκδόσεις προστίθεται τώρα και η καινούργια κυκλοφορία από τις Εκδόσεις Μετρονόμος, μαζί με το τελευταίο τεύχος του περιοδικού που κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο. 

Ο δίκσος περιλαμβάνει συνολικά 33 ανέκδοτα θεατρικά θέματα (κυρίως τραγούδια) από παραστάσεις της περιόδου 1987-2024 χωρισμένα σε δύο άτυπες ενότητες, μία ελληνική και μία διεθνή. Η «ελληνική» ενότητα καλύπτεται με επιλογές από το σύγχρονο θεατρικό δραματολόγιο και συγκεκριμένα από τις παραστάσεις: «Μελίσσια» (του Αλέξη Σταμάτη) που παίχτηκε από το Εθνικό Θέατρο το 2019, «Φεγγάρι από χαρτί» (Μιχάλη Ρέππα, Θανάση Παπαθανασίου) από το Εθνικό Θέατρο (2020), «Frankestein, Ο χαμένος παράδεισος» (της Λένας Κιτσοπούλου) από το Θέατρο Στέγη (2022) και «Ματαρόα» (του Θοδωρή Αμπαζή) από την Εθνική Λυρική Σκηνή (2024). Τραγουδούν: Σαβίνα Γιαννάτου, Γιάννης Στάνκογλου, Ζαχαρίας Καρούνης, Μαρίνα Σάττι, Άρης Πλασκασοβίτης, Τζίνη Παπαδοπούλου, Ελίτα Κουνάδη, Γιάννης Διονυσίου και Γιάννης Μπουραζάνας. Στίχους έγραψαν ο Παρασκευάς Καρασούλος και η Αφροδίτη Μάνου.

Η δεύτερη ενότητα καλύπτει το διεθνές ρεπερτόριο με επιλογές από την Ιταλία (Λουίτζι Πιραντέλο, Εντουάρντο Ντε Φιλίππο), την Ισπανία (Λόρκα, Ρόγιας, Θερβάντες), την Αγγλία (Σέξπιρ, Μπεν Τζόνσον), την Αμερική (Άρθουρ Μίλλερ), τη Νορβηγία (Ίψεν) και τη Γαλλία (Μολιέρος, Βίκτορ Ουγκό, Λαμπίς). Τα έργα αυτά ανέβηκαν σε διάφορες χρονικές περιόδους από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, το Θέατρο Διονύσια, το Θέατρο Τέχνης, το Θέατρο Παλλάς, το Θέατρο Επί Τάπητος, το Εθνικό Θέατρο, τη Νέα Σκηνή, το Θέατρο Καρέζη και το Θέατρο Εμπρός. Τα τραγούδια ερμηνεύουν η Εύα Κοταμανίδου, η Σαβίνα Γιαννάτου, η Ελεονώρα Ζουγανέλη, ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος, καθώς και ηθοποιοί των παραστάσεων.

Στην εκτέλεση του πλούσιου αυτού μουσικού υλικού έλαβαν μέρος η Καμεράτα, Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, η Ορχήστρα τψν Χρωμάτων υπό τον Μίλτο Λογιάδη και σπουδαίοι σολίστες οργάνων, μεταξύ των οποίων οι: Μάνος Αβαράκης (φλογέρα), Σωκράτης Άνθης (τρομπέτα), Ιρίνα Βαλεντίνοβα (πιάνο, τσέμπαλο), Δημήτρης Βράσκος (βιολί, μαντολίνο), Βαγγέλης Καρίπης (κρουστά), Θόδωρος Κοτεπάνος (πιάνο, εκκλησιαστικό όργανο), Στέλλα Κυπράιου (λαούτο), Γιώργος Μουλουδάκης (κιθάρα), Γιώργος Μαγκλάρας (βιολί), Νεοκλής Νεοφυτίδης (πιάνο), Στέλιος Ταχιάτης (βιολοντσέλο) και πολλοί άλλοι.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Ηχώ και Νάρκισσος (1954)

Κλείνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στα 100 χρόνια από τη γέννηση της μεγάλης ηθοποιού Έλλης Λαμπέτη με ένα αυθεντικό θεατρικό ντοκουμέντο από την πρώιμη φάση της καριέρας της. Πρόκειται για μια ιστορική ηχογράφηση του θεατρικού έργου «Ηχώ και Νάρκισσος» που μεταδόθηκε από την Ελληνική Ραδιοφωνία (ΕΙΡ) το 1954. 

Το έργο υπογράφει ο Νότης Περγιάλης (1920-2009), ο εκλεκτός αυτός θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός που έχει στο ενεργητικό του αρκετά αξιόλογα θεατρικά κείμενα, όπως: «Ο πόνος γεννάει θεούς», «Ηλιογέννητη», «Νυφιάτικο τραγούδι, «Το κορίτσι με το κορδελλάκι», «Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή» και πολλά άλλα, ενώ έχει και μια μικρή θητεία στο χώρο του τραγουδιού ως στιχουργός των διαχρονικών: «Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι» (μουσική Μάνου Χατζιδάκι), «Γκρεμισμένα σπίτια» (μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου), «Τι να την κάνω τη χαρά» και «Ο λεβέντης» (μουσική Μίκη Θεοδωράκη). 

Το έργο παρουσιάστηκε σε ραδιοσκηνοθεσία του Μήτσου Λυγίζου από το θίασο Έλλης Λαμπέτη και Δημήτρη Χορν, όταν το καλλιτεχνικό αυτό ζευγάρι βρισκόταν ακόμη στο ξεκίνημα της εμβληματικής τους συμπόρευσης που κράτησε ως το τέλος της δεκαετίας του '50. Το κείμενο δραματοποιεί το γνωστό μύθο της νύμφης Ηχώς που ερωτεύτηκε παράφορα τον άστατο και ωραιοπαθή Νάρκισσο. Η Έλλη Λαμπέτη υποδύεται την Ηχώ, ο Δημήτρης Χορν τον Νάρκισσο και η Αντιγόνη Βαλάκου τη νύμφη Νικοθόη. Συμμετέχουν επίσης η Τάνια Καράλη (Ωκυπόδη), η Μαρία Μιχαλοπούλου (Αχολόη), ο Στέλιος Βόκοβιτς (Αργέστης άνεμος), η Άννα Λώρη (Αελλώ) και οι Μιχάλης Μπούχλης και Νίκος Φιλιππόπουλος (Στοιχειά του ανέμου).

Το ιστορικό αυτό ηχητικό ντοκουμέντο περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Κασετίνα (2008)

Ένα δεύτερο μεγάλο αφιέρωμα στην πρωθιέρεια της σκηνικής τέχνης Έλλη Λαμπέτη - αυτές τις ημέρες συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννησή της - μας πρόσφερε η δισκογραφική εταιρεία Lyra το 2008. Πρόκειται για ένα τετραπλό άλμπουμ με τίτλο το όνομά της, το οποίο στην πραγματικότητα αποτελεί επανέκδοση σε ενιαίο σώμα τριών παλιότερων ανεξάρτητων δισκογραφικών εκδόσεων που κυκλοφόρησαν λίγο μετά το θάνατο της ηθοποιού κατά το διάστημα 1983-1984.

Οι δύο πρώτοι δίσκοι της έκδοσης φέρουν τον κοινό τίτλο «Μονόπρακτα» και περιλαμβάνουν έξι μονόπαρκτα θεατρικά κείμενα με τη φωνή της Έλλης Λαμπέτη, τα οποία είχαν αποτελέσει ενιαία παράσταση που ανέβασε ο Θίασος Λαμπέτη τον Απρίλιο του 1978 και είχαν πρωτοκυκλοφορήσει σε δίσκο με τον ίδιο τίτλο το 1984. Πρόκειται για τα έργα: «Η Εβραία» (από το θεατρικό έργο «Τρόμος και αθλιότητα στο Γ΄Ράιχ») του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η πιο δυνατή ψυχή» του Αύγουστου Στρίνμπεργκ, «Όλυα, μια ψυχούλα» του Άντον Τσέχοφ σε διασκευή του Γκαμπριέλ Αρού, καθώς και τρία μονόπρακτα του Ζαν Κοκτό («Η ανθρώπινη φωνή», «Η ψεύτρα», «Την έχασα»). Η ανάγνωση των μονόπρακτων συνοδεύεται από μουσικά θέματα για σόλο πιάνο του Μότσαρτ και του Σοπέν που ερμηνεύει ο πιανίστας Κώστας Λούκος, ανεψιός της Λαμπέτη.

Ο τρίτος δίσκος περιλαμβάνει το υλικό του άλμπουμ «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει Καβάφη» που είχε πρωτοεκδοθεί το 1983 από την ετικέτα Διόνυσος της Lyra. Το υλικό της έκδοσης απλώνεται σε 25 συνολικά αναγνώσεις ποιημάτων του Κωνσταντίνου Καβάφη, τα οποία είχαν ηχογραφηθεί σε δύο διαφορετικές φάσεις, μία το 1975 και μία το 1981. Μαζί με τα εμβληματικά και πασίγνωστα ποιήματα του μεγάλου Αλεξανδρινού έχουν επιλεγεί και πολλά ποιήματα λιγόετο γνωστά ή ακόμη και αποκηρυγμένα από τον ίδιο τον ποιητή. Ο τελευταίος δίσκος της έκδοσης περιλαμβάνει αυτούσιο το υλικό του άλμπουμ «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο και από τους Ύμνους και Εγκώμια της Μεγάλης Εβδομάδας». Η αρχική έκδοση του άλμπουμ (1983) είχε τον απλό τίτλο «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει τα Κατά Ματθαίον Πάθη».

Η έκδοση είναι ιδιαίτερα επιμελημένη σε μορφή πολυσέλιδου βιβλίου με σκληρά εξώφυλλα και με πλούσιο φωτογραφικό και πληροφοριακό υλικό για τη θεατρική διαδρομή της Έλλης Λαμπέτη στα 40 χρόνια της καριέρας της (1942-1982). Τα κείμενα επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός Άγγελος Πυριόχος.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Αποσπάσματα θεατρικού λόγου (1989)

Σαν χθες, 13 Απριλίου, γεννήθηκε μια κορυφαία Ελληνίδα ηθοποιός που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στο ελληνικό θέατρο, αλλά και στον κινηματογράφο. Συμπληρώνονται λοιπόν 100 χρόνια από τη γέννηση της Έλλης Λαμπέτη (1926-1983), μιας μοναδικής θεραπαινίδας της σκηνικής τέχνης, όπου κυριάρχησε επί 40 χρόνια (1942-1982), παρόλο που έφυγε πρόωρα από τη ζωή, παίζοντας ωστόσο μέχρι και την τελευταία στιγμή. Υπήρξε σύζυγος του μεγάλου θεατράνθρωπου Μάριου Πλωρίτη (1950-1953) και είχε μια θυελλώδη ερωτική και επαγγελματική σχέση με τον Δημήτρη Χορν κατά το διάστημα 1953-1959.

Η Έλλη Λαμπέτη, κατά κόσμον Έλλη Λούκου, γεννήθηκε στα Βίλλια Αττικής και σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στη Σχολή Κοτοπούλη. Ήταν μόλις 16 χρόνων, όταν πρωτοανέβηκε στη σκηνή το 1942 μέσα στα μαύρα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Η πορεία της έκτοτε ήταν λαμπρή παίζοντας ασταμάτητα σπουδαίους ρόλους του παγκόσμιου δραματολογίου ως μέλος μεγάλων θιάσων, όπως ο θίασος του Καρόλου Κουν στο Θέατρο Τέχνης, ο θίασος Κοτοπούλη και Μουσούρη, το Εθνικό Θέατρο και φυσικά ο δικός της θίασος, αρχικά σε συνεργασία με τον Δημήτρη Χορν και στη συνέχεια μόνη της ως το τέλος της ζωής της. Η πρώτη της παράσταση ήταν το έργο «Η Χάνελε πάει στον Παράδεισο» (1942) και ο μακρύς κύκλος έκλεισε το 1982 με το έργο «Τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού» παίζοντας το ρόλο μιας κωφάλαλης, όταν πια η οδυνηρή αρρώστια της είχε στερήσει τη φωνή.

Η Λαμπέτη είχε και μια μικρή, αλλά άκρως σημαντική παρουσία και στον ελληνικό κινηματογράφο συμπρωταγωνιστώντας κυρίως με το σύντροφό της Δημήτρη Χορν. Η πρώτη κινηματογραφική της εμφάνιση σημειώθηκε το 1946 με την ταινία «Αδούλωτοι σκλάβοι» του Βίωνα Παπαμιχάλη. Ακολούθησαν δυο τρεις μέτριες ταινίες, ώσπου συνάντησε στο δρόμο της τον μεγάλο σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη, με τον οποίο συνεργάστηκε ως πρωταγωνίστρια σε τρεις σπουδαίες ταινίες: «Κυριακάτικο ξύπνημα» (1954), «Το κορίτσι με τα μαύρα» (1956) και «Το τελευταίο ψέμα» (1958). Στο ενδιάμεσο συμμετείχε και στην εμβληματική ταινία «Η κάλπικη λίρα» (1955) του Γιώργου Τζαβέλλα.

Στο χώρο της δισκογραφίας καταγράφονται κάποιες σποραδικές παρουσίες της Έλλης Λαμπέτη. Εν ζωή κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Γλυκιά Ίρμα» (1972) με τη μουσική του Γιάννη Σπανού για την ομώνυμη μουσικοθεατρική παράσταση, ενώ τη χρονιά του θανάτου της (1983) εκδόθηκαν δύο δίσκοι με απαγγελίες ποιημάτων του Καβάφη και αποσπασμάτων από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. 

Το 1989 ωστόσο από το Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι εκδόθηκε ένα μεγάλο δισκογραφικό αφιέρωμα στη Λαμπέτη με τίτλο «Αποσπάσματα Θεατρικού Λόγου» σε τρεις δίσκους που φιλοδοξούσαν να καλύψουν αντιπροσωπευτικά όλη τη θεατρική διαδρομή της κορυφαίας ηθοποιού. Οι παλιότερες από τις ηχογραφήσεις αυτές ανατρέχουν στις δεκαετίες του '50 και '60 κι έτσι έχουν αξία ιστορικού ντοκουμέντου. Μεταξύ των ανθολογημένων παραστάσεων περιλαμβάνονται αποσπάσματα από τα έργα: «Τελευταίο βαλς» (1956) του Σόμερσετ Μομ, «Πεγκ καρδούλα μου» (1961) του Τζον Χάρτλι Μάννερς, «Δεσποινίς Πέπσι» (1966) της Πιερρέτ Μπρινό, «Θυμήσου τον Σεπτέμβρη» (1967) του Νόελ Κάουαρντ, «Βυσσινόκηπος» (1974) του Τσέχοφ, «Φθινοπωρινή ιστορία» (1977) του Αρμπούζοφ, «Φιλουμένα Μορτουράνο» (1978) του Εντουάρντο Ντε Φίλιππο και «Ο κύκλος με την κιμωλία» (1981) του Μπρεχτ. Εκτός από την ίδια ακούγονται και οι φωνές μεγάλων συμπρωταγωνιστών της, όπως ο Δημήτρης Χορν, ο Μάνος Κατράκης, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Μάρθα Βούρτση, η Σαπφώ Νοταρά, ο Κώστας Ρηγόπουλος και ο Γιώργος Μοσχίδης. Τα αποσπάσματα συνοδεύονται από μικρά μουσικά θέματα, όλα παρμένα από τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για το «Ματωμένο Γάμο» του Λόρκα.

Μίμης Πλέσσας: Δημήτρης Ποταμίτης (2009)

Θα κλείσουμε κάπου εδώ αυτόν τον κύκλο με τη θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα επιστρέφοντας στον άνθρωπο που μας έδωσε την αφορμή γι' αυτό το αφιέρωμα, τον σπουδαίο θεατράνθρωπο Δημήτρη Ποταμίτη (1945-2003), με τον οποίο ο μεγάλος συνθέτης είχε πολύχρονη και ιδιαίτερα γόνιμη συνεργασία, όπως είδαμε άλλωστε στην παρουσίαση του δίσκου με τη μουσική της παράστασης «Η φάρμα των ζώων». Το άλμπουμ «Δημήτρης Ποταμίτης», ενταγμένο στη θεατρική σειρά των αφιερωμάτων της Legend στον Μίμη Πλέσσα, περιλαμβάνει τη μουσική που έγραψε ο συνθέτης για δυο θεατρικές παραστάσεις που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Ποταμίτης. 

Η πρώτη από αυτές ήταν η θεατρικοποιημένη διασκευή του μυθιστορήματος «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι», του μοναδικού που έγραψε ο μεγάλος Ιρλανδός δραματουργός Όσκαρ Ουάιλντ, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1890, σε μια εποχή που αντιμετώπισε έντονες αντιδράσεις από τη συντηρητική βικτωριανή ηθική για το τολμηρό του περιεχόμενο, τον περίφημο αρχετυπικό μύθο του πορτρέτου και της αναζήτηση της αιώνιας νεότητας, όπως το μακρινό του πρότυπο, ο Φάουστ του Γκαίτε, στις αρχές του ίδιου αιώνα. Το έργο ανέβηκε από το Θέατρο Έρευνας του Δημήτρη Ποταμίτη κατά την περίοδο 1976-1977 σε θεατρική διασκευή Ροζίτας Σώκου, ενώ στη συνέχεια παίχθηκε και στο Θέατρο της Δευτέρας του ΕΙΡΤ κι εντάχθηκε και στη σειρά εκπομπών Από το Ελληνικό και Ξένο Δραματολόγιο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, όπου μεταδόθηκε τον Ιούλιο του 1977. Συμμετείχαν οι ηθοποιοί: Δημήτρης Ποταμίτης, Τρύφων Καρατζάς, Άννα Αδριανού, Πάνος Χατζηκουτσέλης, Χρήστος Κωνσταντόπουλος, Γιώργος Χριστοδούλου, Μάκης Ρευματάς. Εδώ ακούμε ένα μέρος της ατμοσφαιρικής μουσικής που συνέθεσε ο Μίμης Πλέσσας με τον Δημήτρη Ποταμίτη να αποδίδει τα αφηγηματικά μέρη.

Το δεύτερο έργο είναι ο «Γάμος του Φίγκαρο», μια παλιά κωμωδία σε μορφή τριλογίας που έγραψε το 1778 ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Μπομαρσέ εμπνέοντας μάλιστα δύο δημοφιλέστατες κωμικές όπερες, μία του Μότσαρτ («Οι γάμοι του Φίγκαρο») και μία του Ροσίνι («Ο κουρέας της Σεβίλλης»). Ο Δημήτρης Ποταμίτης διασκεύασε το έργο στα ελληνικά κι εγραψε τους στίχους των τραγουδιών που έντυσε μουσικά ο Μίμης Πλέσσας για την παράσταση του έργου, το οποίο παρουσιάστηκε στο Θέατρο Λυκαβηττού τον Ιούλιο του 1981 στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών. Τα τραγούδια ερμήνευσαν οι ηθοποιοί της παράστασης.

Μίμης Πλέσσας: Το παλκοσένικο ανθεί, αρ.2 (2009)

Σήμερα θα σταθούμε στο δεύτερο άλμπουμ με τίτλο «Το παλκοσένικο ανθεί» (αρ. 2) που εξέδωσε η Legend το 2009, πάντα με μουσική για το θέατρο του μεγάλου συνθέτη Μίμη Πλέσσα. 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει μουσική του συνθέτη για δύο ακόμη θεατρικές παραστάσεις, από τις οποίες παλιότερη είναι το έργο «Ουτοπία» σε κείμενο και στίχους του Κώστα Βίρβου, το οποίο μάλιστα εκδόθηκε αμέσως και σε αυτοτελή έκδοση το 1976 από την EMI Columbia. Εδώ ο Βίρβος εμπνέεται από τα διαχρονικά αρχέτυπα της φαντασιακής λογοτεχνίας, όπως η «Ατλαντίδα» και η «Πολιτεία» του Πλάτωνα και η «Νεφελοκωκκυγία» του Αριστοφάνη, αλλά και η νεότερη «Ουτοπία» του Thomas Mor και η μελλοντολογική λογοτεχνία του Ιουλίου Βερν ως το εφιαλτικό «1984» του George Orwell. Η μουσική του Μίμη Πλέσσα μας χαρίζει μια εμπνευσμένη ποπ όπερα που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί και τραγουδιστές της παράστασης, όπως:  Βάσια Ζήλου, Αλέξης (Κώστας Μπίγαλης), Χρήστος Γριτσόπουλος, Ιορδάνης Χατζηιωάννου, Σοφία Χρήστου και Μηνάς Κωνσταντόπουλος.

Το δεύτερο έργο του άλμπουμ είναι και πάλι μια παιδική θεατρική παράσταση με τίτλο «Το παραμύθι με τα αινίγματα» (ή: «Η βασίλισσα με τα αινίγματα») βασισμένο σε κέιμενο του Γιώργου Οικονομίδη που αφηγείται την ιστορία ενός φιλομαθούς παλικαριού που ξεκινά μια σειρά περιπλανήσεων, ώσπου ανακαλύπτει τον έρωτα προσπαθώντας να κατακτήσει μια πριγκίπισσα. Το κείμενο διασκεύασε κατάλληλα και σκηνοθέτησε ο Μανούσος Μανουσάκης σε συνεργασία με το θεατρικό σχήμα Θίασος του Ονείρου, ένα σχήμα που είχε μια ενδιαφέρουσα θεατρική δραστηριότητα κατά τις δεκαετίες του '80 και '90 επικεντρωμένο κυρίως στο παιδικό και μουσικό θέατρο. Τα αφηγηματικά μέρη του έργου αποδίδει η Δέσποινα Μανουσάκη, ενώ τραγουδούν κι εδώ οι ηθοποιοί της παράστασης: Δημήτρης Πετρόπουλος, Τζώνυ Θεοδωρίδης, Κώστας Πανουργιάς, Κατερίνα Γούναρη, Γωγώ Κώνστα και Ευαγγελία Βαλσαμά. 

Μίμης Πλέσσας: Το παλκοσένικο ανθεί (2009)

Με τίτλο «Το παλκοσένικο ανθεί» εκδόθηκαν δύο ψηφιακά άλμπουμ μέσα στο 2009 από τη Legend με θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα. Το πρώτο από τα άλμπουμ αυτά περιλαμβάνει μουσική που συνέθεσε ο πολυγραφότατος συνθέτης για δύο παιδικές παραστάσεις που παρουσιάστηκαν κατά την περίοδο 1982-1983 από τον θεατρικό όμιλο Θίασος 81. 

Εδώ αξίζει να επισημάνουμε ότι το συγκεκριμένο θεατρικό σχήμα δημιουργήθηκε το 1981 με πρωτεργάτες τους ηθοποιούς Νανά Νικολάου, Νίκο Δαφνή και Γιώργο Μιχαλάκη σε μια προσπάθεια ανεξάρτητης δραστηριότητας στο χώρο του παιδικού θεάτρου που είχε συνεχή παρουσία για πάνω από είκοσι χρόνια και είχε συνεργασίες με εκλεκτούς συγγραφείς, όπως ο Ευγένιος Τριβιζάς, αλλά και συνθέτες, όπως ο Νότης Μαυρουδής, ο Μίμης Πλέσσας, ο Σάκης Τσιλίκης, ο Μίνως Μάτσας κ.ά..

Ο δίσκος λοιπόν καταγράφει την πλούσια μουσική του Μίμη Πλέσσα για τις παιδικές παραστάσεις «Ο Μάγος του Οζ» και «Μια φορά κι ένα νερό». Και οι δυο παραγωγές ήταν πλημμυρισμένες με τραγούδια βασισμένα σε στίχους του παλιού αγωνιστή και ποιητή Δημήτρη Ραβάνη-Ρεντή (1925-1996). Το έργο «Ο Μάγος του Οζ» φυσικά αποτελεί θεατρική διασκευή του παιδικού μυθιστορήματος του Lyman Frank Baum που γράφτηκε το 1900, ενώ το 1939 έγινε η βάση του ομώνυμου χολιγουντιανού μιούζικαλ με σκηνοθεσία του Βίκτορ Φλέμινγκ και πρωταγωνίστρια τη Τζούντι Γκάρλαντ. Στη μουσική της παράστασης ο συνθέτης συνεργάστηκε με τον γιο του Αντώνη Πλέσσα. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι ηθοποιοί της παράστασης, όπως: Τάκης Χρυσούλης, Βασίλης Καΐλας, Νανά Νικολάου, Νίκος Δαφνής και Αλίκη Αλεξανδράκη. Η μουσική του έργου πρωτοκυκλοφόρησε σε ανεξάρτητη έκδοση το 1982 από την ετικέτα Ρυθμός.

Μίμης Πλέσσας: Μάγεψέ με κι άσε με να ονειρευτώ (2009)

Άλλη μια σημαντική έκδοση της Legend με θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα στο πλαίσιο της μεγάλης σειράς που έδωσε στην κυκλοφορία το 2009 η συγκεκριμένη δισκογραφική εταιρεία έχει σήμερα το λόγο. Με γενικό τίτλο «Μάγεψέ με κι άσε με να ονειρευτώ» η έκδοση μας προσφέρει τη μουσική για δύο θεατρικές παραστάσεις βασισμένες σε κείμενα αρχαίων ποιητών, του νεότερου ρήτορα και σατιρικού συγγραφέα Λουκιανού (2ος αι. μ.Χ.) και του κορυφαίου δραματικού ποιητή της κλασικής Αθήνας Αισχύλου (5ος αι. π.Χ.).

Το πρώτο μέρος της έκδοσης περιλαμβάνει το έργο «Λουκιανού διάλογοι», βασισμένο σε ευφάνταστα κείμενα του Λουκιανού στην εύστοχη νεοελληνική απόδοση-διασκευή του λαϊκού στιχουργού Κώστα Βίρβου. Το έργο ανέβηκε στο Θέατρο Άννας Συνοδινού στο Λυκαβηττό το καλοκαίρι του 1979 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαλαβέτα με τη συμμετοχή μιας πλειάδας εκλεκτών ηθοποιών και τραγουδιστών, όπως: Δημήτρης Μαλαβέτας, Δημήτρης Ψαριανός, Μαρία Τζομπανάκη, Πέμυ Ζούνη, Δήμητρα Χατούπη, Σάκης Μπουλάς, Κώστας Μπίγαλης, Κατιάνα Μπαλανίκα, Σοφία Σεϊρλή, Μέμη Σπυράτου και πολλοί άλλοι. Στη γυναικεία μάλιστα χορωδία έχουμε ονόματα όπως της Ξανθίππης Καραθανάση, της Σοφίας Βόσσου, της Ελίνας Παπανικολάου και της Κλεοπάτρας. Τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Μίμης Πλέσσας στη δεύτερη μάλιστα δουλειά του πάνω σε κείμενα του Λουκιανού με τη συνεργασία του Κώστα Βίρβου, αφού είχε προηγηθεί ο κύκλος «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974). Αξιοσημείωτο είναι ότι και τα τραγούδια της παράστασης «Λουκιανού διάλογοι» εκδόθηκαν επίσης σε δίσκο το 1979 από τη Lyra.

Η έκδοση συμπληρώνεται με τη μουσική του Μίμη Πλέσσα για μία παράσταση της τραγωδίας «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου που διδάχθηκε το 467 π.Χ. και κέρδισε το πρώτο βραβείο. Η συγκεκριμένη παράσταση ανέβηκε τη σεζόν 1986-1987 σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Βλάσση γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, ενώ αξιώθηκε και διεθνούς περιοδείας. Η πλούσια μουσική του Μίμη Πλέσσα περιλαμβάνει μια σειρά χορωδιακών τραγουδιών που αποδίδουν ηθοποιοί της παράστασης.

Μίμης Πλέσσας: Στιγμές θεάτρου, αρ.1 (2009)

Από την ίδια σειρά της Legend με μουσική και τραγούδια για τον κινηματογράφο και το θέατρο του χαλκέντερου συνθέτη Μίμη Πλέσσα εκδόθηκε το 2009 και το θεατρικό άλμπουμ «Στιγμές Θεάτρου», αρ.1, με τη μουσική για θεατρικές παραστάσεις του 1975, ένα χρόνο μετά τη Μεταπολίτευση, όταν ο συνθέτης βρισκόταν στο απόγειο του δημιουργικού του οίστρου συνεχίζοντας να γράφει ακατάπαυστα μουσική για τον κινηματογράφο, αλλά και αλλεπάλληλους κύκλους τραγουδιών παράλληλα με τη σταθερή ενασχόλησή του με τη θεατρική σκηνή, η οποία παρέμενε κατά κανόνα έξω από τα φώτα της δημοσιότητας.

Ο δίσκος περιλαμβάνει κυρίως τη μουσική και τα τραγούδια της δίπρακτης μουσικής επιθεώρησης «Ο γενικός γραμματεύς», μιας παλιάς μουσικής κωμωδίας που είχε γράψει το 1893 ο Ηλίας Καπετανάκης (1858-1922). Η παράσταση ανέβηκε το 1975 στο Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου, σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Μιγάδη και χορογραφία της Μαρίας Χορς. Στη διανομή των ρόλων συμμετείχαν εκλεκτοί ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου, όπως ο Γιάννης Αργύρης, ο Βασίλης Κανάκης, η Μιράντα Ζαφειροπούλου, ο Θόδωρος Μορίδης, ο Νάσος Κεδράκας, ο Γιώργος Τσιτσόπουλος και ο Δημήτρης Μαλαβέτας. Η μουσική επένδυση του έργου από τον Μίμη Πλέσσα είναι πλημμυρισμένη από τραγούδια σε στίχους του Ντίνου Δημόπουλου που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί της παράστασης.

Συμπληρωματικά ο δίσκος περιλαμβάνει κι ένα μικρό μέρος (ένα οργανικό θέμα και δυο σύντομα τραγουδάκια) από τη μουσική του συνθέτη για την παράσταση της κλασικής κωμωδίας του αρχαίου κωμωδιογράφου Μένανδρου (4ος αι. π.Χ.) «Ο δύσκολος», της μοναδικής που σώζεται πλήρης από το τεράστιο έργο του ποιητή, η οποία παίχτηκε στα Λήναια το 316 π.Χ. Το έργο ανέβηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το 1975 σε σκηνοθεσία Μιχάλη Μπούχλη και σκηνικά και κοστούμια επίσης του Γιάννη Μιγάδη, όπως και στην προηγούμενη παράσταση που προαναφέραμε. Έπαιξαν οι ηθοποιοί Βασίλης Γκόπης, Δημήτρης Ναζίρης, Πόπη Άλβα, Γιώργος Λέφας, Γιώργος Βλαχόπουλος και άλλοι. Τα δυο τραγούδια της παράστασης που έχουν περιληφθεί στο δίσκο ερμηνεύουν οι ίδιοι οι ηθοποιοί.

Μίμης Πλέσσας, Δημήτρης Ποταμίτης: Η φάρμα των ζώων (2009)

Σαν σήμερα, πριν από 81 χρόνια, στις 13 Μαρτίου 1945 γεννήθηκε στη Λεμεσσό της Κύπρου ο σπουδαίος θετράνθρωπος Δημήτρης Ποταμίτης (1945-2003), ο οποίος μεγάλωσε στην Αμμόχωστο κι εγκαταστάθηκε από το 1962 στην Αθήνα για σπουδές στη φιλοσοφική σχολή και στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου αξιώθηκε να έχει δασκάλους μεταξύ άλλων την Κατίνα Παξινού και τον Άγγελο Τερζάκη, ενώ στη συνέχεια είχε την ευκαιρία να αναπτύξει μια ζηλευτή θεατρική δραστηριότητα, αρχικά πλάι σε μυθικά πρόσωπα, όπως ο Μάνος Κατράκης, η Κατίνα Παξινού, ο Θάνος Κωτσόπουλος και η Έλσα Βεργή, για να εδραιώσει την παρουσία του στο θεατρικό γίγνεσθαι της πρωτεύουσας από το 1972 και μετά μέσα από την ίδρυση του περίφημου Θεάτρου Έρευνας, όπου σκηνοθέτησε επί τριάντα σχεδόν συνεχή χρόνια δεκάδες κλασικά έργα του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου.

Το αλληγορικό αριστούργημα του Τζορτζ Όργουελ «Η φάρμα των ζώων» (γραμμένο το 1945) σε θεατρική διασκευή του Πίτερ Χολ ανέβηκε στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου (Κοτοπούλη) κατά τη σεζόν 1993-1994 σκηνοθετημένο από τον Δημήτρη Ποταμίτη με τη συμμετοχή σπουδαίων ηθοποιών, όπως: Μαρία Αλκαίου, Γιώργος Μούτσιος, Βιβέτα Τσιούνη, Σπύρος Φασιανός, Γιώργος Μπαγιώκης, Μαρία Σκουλά και άλλοι. Τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Μίμης Πλέσσας και τα ερμήνευσε ο επταμελής Χορωδία Φίλων της Μοντέρνας Μουσικής του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Την ελληνική απόδοση του κειμένου έκανε ο Ερρίκος Μπελιές, ενώ τα αφηγηματικά μέρη της παράστασης απέδωσαν ο συνθέτης και η σύζυγός του Λουκίλα Καρρέρ. 

Το μουσικό υλικό της παράστασης εκδόθηκε για πρώτη φορά σε ψηφιακό δίσκο το 2009 ενταγμένο στη μεγάλη διπλή σειρά Μουσική και τραγούδια του Μίμη Πλέσσα (μία για τον κινηματογράφο και μία για το θέατρο) που εξέδωσε η δισκογραφική εταιρεία Legend ως δεύτερο μέρος της ενότητας Στιγμές Θεάτρου.

Ελληνική Ραδιοφωνία: Κομφετί από παλιές Αποκριές (1962/2006)

Για τη σημερινή γιορτή της Αποκριάς έχω διαλέξει ένα ιστορικό ντοκουμένο από ηχογράφηση αποκριάτικης επιθεώρησης που μετέδωσε η Ελληνική Ραδιοφωνία, η οποία περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

Τίτλος της συγκεκριμένης εκπομπής: «Κομφετί από παλιές Αποκριές». «Κομφετί» είναι ο χαρτοπόλεμος, χαρακτηριστικό στοιχείο της δυτικής αποκριάτικης παράδοσης που πέρασε και στην ελληνική Αποκριά. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ανθολόγημα από παλιά έμμετρα αποκριάτικα νούμερα που φέρουν την υπογραφή του Τίμου Μωραϊτίνη (1875-1952) και του Αντώνη Βώττη (1890-1970). Ο Τίμος Μωραϊτίνης υπήρξε εμβληματική μορφή της προπολεμικής αθηναϊκής επιθεώρησης, εμπνευσμένος κωμωδιογράφος, ποιητής, αλλά και χρονογράφος. Ο Αντώνης Βώττης ήταν μουσικός και τραγουδοποιός, πιανίστας και ποιητής στενά συνεργαζόμενος με την επίσης αξιολογη τραγουδοποιό σύζυγό του Λόλα Βώττη.  

Το συγκεκριμένο ηχογράφημα μεταδόθηκε το 1962 και τους παλιούς ηθοποιούς αντικατέστησαν ηθοποιοί της νεότερης γενιάς και συγκεκριμένα οι: Άννα και Μαρία Καλουτά, Κώστας Βουτσάς, Γιώργος Γαβριηλίδης, Γιάννης Αποστολίδης, Τζένη Τσακίρη, Καίτη Ντιριντάουα, Αλέκος Λειβαδίτης, Πέτρος Κυριακός και άλλοι. Παρουσιαστές του προγράμματος οι ηθοποιοί Αγνή Βλάχου (κομέρ) και Βασίλης Ανδρεόπουλος (κομπέρ). Τη ραδιοσκηνοθεσία επιμελήθηκε ο Γιώργος Θεοδοσιάδης. Εύθυμοι διάλογοι σε έμμετρη μορφή ανάμικτοι με νοσταλγικά τραγούδια της παλιάς Αθήνας. Την Ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας διευθύνει ο συνθέτης και μαέστρος Ιωσήφ Ριτσιάρδης. Τραγουδούν η Ζωή Μάγγου και το ντουέτο Μουζάς-Λιγνός. Συμμετέχει επίσης η Χορωδία της Αθηναϊκής Καντάτας με συνοδεία μαντολινάτας που διευθύνει ο Νίκος Τσιλίφης.

Ευγένιος Σπαθάρης: Ιστορίες του Καραγκιόζη (1962-1966)

Στις αρχές αυτού του μήνα, συγκεκριμένα στις 2 Ιανουαρίου, συμπληρώθηκαν 102 χρόνια από τη γέννηση ενός σπουδαίου λαϊκού καλλιτέχνη που άφησε βαθύ το στίγμα του στο σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό μας και αγαπήθηκε όσο λίγοι από ένα ευρύτατο σύνολο ανθρώπων που μεγάλωσε μαζί του και κουβαλάει στο θυμικό του τις όμορφες ιστορίες που φέρουν το όνομά του. Ο λόγος για τον μεγάλο καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη (1924-2009), γιο του επίσης σημαντικού σκαπανέα του ελληνικού θεάτρου σκιών Σωτήρη Σπαθάρη (1887-1974).

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν ένας ολοκληρωμένος δημιουργός, αφού ο ίδιος σχεδίαζε και κατασκεύαζε τις κλασικές φιγούρες του Καραγκιόζη και των υπόλοιπων εμβληματικών μορφών που συγκροτούσαν εκείνον τον πολυαγαπημένο θίασο, με τον οποίο μεγαλώσαμε τρέχοντας στις γειτονιές, όπου τυχόν παιζόταν ζωντανά ο «Καραγκιόζης», ή καρφωνόμασατν στο δέκτη του ραδιοφώνου, για να τον απολαύσουμε ηχητικά με τη χαρακτηριστική φωνή του Ευγένιου Σπαθάρη που τόσο επιδέξια μεταλλάσσονταν υποδυόμενη τις φωνές όλων των ηρώων κάθε παράστασης! Άλλωστε ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης δεν ήταν καθόλου τυχαία περίπτωση, αφού ανέπτυξε την τέχνη του στον απόλυτο βαθμό καταφέρνοντας να προσδώσει σ' αυτό το μάλλον περιθωριακό είδος διασκέδασης μια εγκυρότητα γνήσιου καλλιτεχνικού δημιουργήματος, πράγμα που επιβεβαιώθηκε και μέσα από τις πολυβραβευμένες εκθέσεις των εικαστικών του δημιουργιών εντός κι εκτός Ελλάδας, αλλά και από την επίδραση που άσκησε στο υπόλοιπο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις και η χορογράφος Ραλλού Μάνου στήριξαν στις δικές του ιδέες την κλασική παράσταση χοροδράματος «Το καταραμένο φίδι» που ανέβηκε επί σκηνής το 1951, ενώ αργότερα (1991) ο Σταύρος Ξαρχάκος μαζί με τον Νίκο Γκάτσο εμπνεύστηκαν για ραδιοφωνική εκπομπή τα τραγούδια «Ο Καραγκιόζης και ο ...Τέως» (αναφορά στον έπτωτο βασιλιά) και «Ο Καραγκιόζης και τα τούβλα» (αναφορά στο διαβόητο σκάνδαλο Κοσκωτά) με ερμηνευτή τον ίδιο τον Σπαθάρη! Θυμίζω επίσης ότι στο ενδιάμεσο είχε εκδοθεί ο δίσκος «Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι» (1980) σε μουσική του Δημήτρη Λέκκα με υλικό εμπνευσμένο από το έργο του Σπαθάρη.

Από τις αρχές της δεκαετίας του '60 ο Ευγένιος Σπαθάρης μπήκε και στο χώρο της δισκογραφίας συνεργαζόμενος με τη His Master's Voice / Columbia, όπου ηχογράφησε δεκάδες από τις πανέξυπνες ιστορίες του Καραγκιόζη. Η αρχή έγινε το 1962 με μια σειρά δίσκων για τις 45 στροφές, ενώ το 1966 παρουσίασε με το λιτό τίτλο «Καραγκιόζης» τον πρώτο του δίσκο μεγάλης διάρκειας (33 στροφών), για να ακολουθήσουν δεκάδες άλλες παρόμοιες ηχογραφήσεις τα επόμενα χρόνια. Από την όμορφη αυτή δισκογραφική ανθοφορία έχω επιλέξει οκτώ κλασικές ιστορίες του Καραγκιόζη δημιουργημένες από τον Ευγένιο Σπαθάρη μέσα από τα πρώτα του 45άρια. Πρόκειται για τις ιστορίες: «O Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι», «Ο Καραγκιόζης γιατρός», «Ο Καραγκιόζης γραμματικός», «Ο Καραγκιόζης φούρναρης», «Ο Καραγκιόζης και τα αινίγματα της Βεζυροπούλας», «Ο γάμος του Καραγκιόζη», « Καραγκιόζης στο δικαστήριο» και «Ο Καραγκιόζης τυφλός».