Γιάννης Σπανός, Ελένη Δήμου: Άκου λοιπόν (1996)

Το 1988 ο Γιάννης Σπανός είχε εμπιστευτεί τις νέες του συνθέσεις στη φωνή της Ελένης Δήμου με το άλμπουμ «Προσωπικά», το οποίο σημείωσε τεράστια εμπορική επιτυχία και έγινε πλατινένιο συμβάλλοντας αποφασιστικά στην επικύρωση μιας σοβαρής ερμηνευτικής παρουσίας που είχε ήδη μια αξιόλογη διαδρομή από το ξεκίνημα της δεκαετίας του '80. Παρόλα αυτά δεν υπήρξε άμεση συνέχεια αυτής της τόσο πετυχημένης συνεργασίας και χρειάστηκε να περάσουν οκτώ χρόνια, για να ξανασυναντηθούν σε ένα δεύτερο κύκλο τραγουδιών που εκδόθηκε από τη Minos το 1996 με τίτλο «Άκου λοιπόν».

Το άλμπουμ αποτελείται από δέκα καινούργια τραγούδια, τα οποία κινούνται στο ίδιο ύφος που είχε διαμορφώσει πλέον ο καλός συνθέτης με το μελωδικό στοιχείο να είναι πάντοτε παρόν. Η ερωτική τους θεματολογία στάθηκε ικανή να κινητοποιήσει και πάλι την έμπευση του συνθέτη και το αποτέλεσμα είναι μια σειρά συμπαθητικές μπαλάντες. Τα έξι από τα τραγούδια έχουν στίχους του Θεόδωρου Ποάλα, δύο του Βαγγέλη Κωνσταντινίδη, ένα του Γιώργου Λελάκη κι ένα του Μάνου Ελευθερίου. Δυνατό στοιχείο του δίσκου είναι η εενργός παρουσία του πολυδιάστατου μουσικού Μιχάλη Νικολούδη που έκανε την εναρμόνιση και ενορχήστρωση των τραγουδιών παίζοντας ο ίδιος τα περισσότερα όργανα (κιθάρες, μαντολίνο, πλήκτρα, μπάσο), ενώ μαζί του συμμετείχαν και άλλοι αξιόλογοι μουσικοί, όπως ο Θύμιος Παπαδόπουλος (πνευστά), ο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας (βιολοντσέλο) και η Μαρία ρεμπούτσικα (βιολί). Στα φωνητικά έλαβε μέρος ο Γιάννη Λυμπέρης.

Ο συνθέτης δε διστάζει να εκφράσει την ευαρέσκειά του για τη νέα συνεργασία του με την ερμηνεύτρια σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Δέκα χρόνια μετά το δίσκο "Προσωπικά" (στην πραγματικότητα οκτώ...) ξαναβρισκόμαστε με την Ελένη. Δεν είναι τυχαίο. Η φωνή της συνέχεια με εμπνέει. Είναι μια φωνή γεμάτη "ερωτικούς υπαινιγμούς" με μια μικρή δόση μελαγχολίας. Με προτρέπει κάθε φορά να δοκιμάσω τον εαυτό μου σε κάτι καινούργιο. Θεώρώ την Ελένη μια τραγουδίστρια "χωρίς σύνορα"».

Σπανός, Χατζηνάσιος, Τόκας: Για τον Κώστα Χατζή (1992)

Συμπληρώνονται σήμερα επτά χρόνια από την αποδημία του σπουδαίου συνθέτη Γιάννη Σπανού (1934-2019), ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 30 Οκτωβρίου 2019 αφήνοντας πίσω του μια βαριά παρακαταθήκη υπέροχων μελωδιών, αγαπημένων τραγουδιών και υποδειγματικών ποιητικών μελοποιήσεων συνεργαζόμενος με εκλεκτούς στιχουργούς, όπως ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, ο Γιώργος Παπαστεφάνου, ο Πυθαγόρας, ο Κώστας Κωτούλας, ο Αλέξης Αλεξόπουλος, ο Μιχάλης Μπουρμπούλης, ο Τάκης Καρνάτσος και άλλοι, καθώς και με τα μεγαλύτερα ονόματα ερμηνευτών, όπως ο Γιάννης Πουλόπουλος, η Καίτη Χωματά, η Αρλέτα, η Πόπη Αστεριάδη, ο Μιχάλης Βιολάρης, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Βίκυ Μοσχολιού, ο Σταμάτης Κόκοτας, η Μαρινέλλα, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Μανώλης Μητσιάς, ο Γιώργος Νταλάρας, η Χάρις Αλεξίου, η Τάνια Τσανακλίδου, η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, ο Δημήτρης Μητροπάνος και πάμπολλοι άλλοι, μεταξύ των οποίων και αρκετοί άσημοι ερμηνευτές μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Από την ανεξάντλητη δισκογραφία του εκλεκτού αυτού δημιουργού - που στο μεγαλύτερο ποσοστό της έχει ήδη παρουσιαστεί στο Δισκοβόλο - θα σταθούμε σήμερα σε μια πολυσυνεργατική έκδοση με τίτλο «Για τον Κώστα Χατζή» που κυκλοφόρησε το 1992, στην οποία ο Γιάννης Σπανός συμπράττει ισοδύναμα με άλλους δύο συνθέτες, τον Γιώργο Χατζηνάσιο και τον Μάριο Τόκα, με αποκλειστικό ερμηνευτή τον Κώστα Χατζή.

Στο σημείο αυτό αξίζει να θυμηθούμε ότι ανάλογες συνεργασίες συνθετών είχαμε πολλές κατά καιρούς, κυρίως σε ζωντανά προγράμματα. Ο Σπανός άλλωστε με τον Χατζηνάσιο είχαν συμπράξει στο πρόγραμμα «Μουσική πρόκληση» (1984) που ηχογραφήθηκε στο μουσικό χώρο Michel, ενώ το 1989 ο Χατζηνάσιος συνέπραξε με τον Τόκα σε ζωντανές εμφανίσεις στο χώρο Divus της Θεσσαλονίκης που απέφερε το δίσκο «Θεσσαλονίκη Δώδεκα παρά πέντε». Τούτη τη φορά βέβαια οι τρεις συνθέτες συναντήθηκαν στο στούντιο και ηχογράφησαν αυτά τα δώδεκα τραγούδια αποκλειστικά για τη φωνή του εμβληματικού τραγουδοποιού Κώστα Χατζή, ο οποίος μ' αυτό τον τρόπο έκανε μια επιστροφή στο πρώτο του ξεκίνημα στα χρόνια του '60, όταν έκανε τα πρώτα μουσικά του βήματα ως ερμηνευτής μεγάλων συνθετών της εποχής (Θεοδωράκης, Χατζιδάκις, Μαρκόπουλος, Πλέσσας, Ξαρχάκος Λεοντής), πριν ξεκινήσει την προσωπική του καριέρα ως αυτόνομος τραγουδοποιός που τον οδήγησε στην κορυφή.

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, τέσσερα από τον κάθε συνθέτη, τα περισσότερα σε δεύτερη εκτέλεση. Ειδικά από τα τέσσερα τραγούδια του Γιάννη Σπανού πρωτότυπα είναι δύο («Μ' ένα φεγγάρι ντροπαλό», «Δε σε ξεχνώ με τίποτα») σε στίχους του Κώστα Τριγώνη, ενώ σε δεύτερη εκτέλεση έχουμε δυο κλασικά τραγούδια με στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου («Οδός Αριστοτέλους», «Κίτρινη πόλη»). Και μαζί μ' αυτά και οι όμορφες μελωδίες των άλλων δύο συνθετών, όπως: «Τα γαλάζια σου γράμματα», «Θα σ' αγαπώ», «Σ' αγαπώ σαν το γέλιο του Μάη» και «Ξεχασμένη αποσκευή». Ο Κώστας Χατζής τα αποδίδει με λιτό και άκρως εκφραστικό τρόπο δίνοντάς στα τραγούδια την απόλυτα αναγνωρίσιμη προσωπική του ερμηνευτική ταυτότητα. Το υλικό ενορχήστρωσε ο συνθέτης Γιώργος Θεοφάνους.

Δημήτρης Μητροπάνος: Λαϊκά του σήμερα (1980)

Έχοντας βρει μια σταθερή μανιέρα στο είδος τραγουδιού που ταίριαζε καλύτερα στα ερμηνευτικά του χαρακτηριστικά, αλλά και τους συνεργάτες που μπορούσαν να ανταποκριθούν σωστά σ' αυτή τη γραμμή, το 1980 ο Δημήτρης Μητροπάνος μας δίνει τον έκτο προσωπικό του δίσκο πάνω στην ίδια γραμμή με τίτλο «Λαϊκά του σήμερα» ολοκληρώνοντας έτσι την πολύ γόνιμη δεκαετία του '70 και μπαίνοντας πια στην επόμενη, όταν σταδιακά θα αρχίσει να αποκλίνει από την κεκτημένη του ταχύτητα κι αυτό θα αποφέρει μια θαυμάσια σειρά ποιοτικών προσωπικών δίσκων από τις συνεργασίες του με εκλεκτούς συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης («Τα πικροσάββατα»), ο Γιώργος Χατζηνάσιος («Τα συναξάρια») και ο Σταύρος Κουγιουμτζής («Τα νυχτέρια μας»).

Το άλμπουμ «Λαϊκά του σήμερα» πάντως μοιάζει να κοιτάζει ακόμη προς τα πίσω, αφού αποτελεί άλλη μια συνάντηση του ερμηνευτή με τους σταθερούς τροφοδότες του ρεπερτορίου του, τους συνθέτες Σπύρο Παπαβασιλείου και Τάκη Μουσαφίρη, οι οποίοι υπογράφουν και τα δώδεκα τραγούδια του δίσκου μοιρασμένα ισοδύναμα, ενώ οι ίδιοι επιμελήθηκαν την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση της ορχήστρας, ο καθένας για τα δικά του τραγούδια. Ο Μουσαφίρης έχει γράψει και πάλι ο ίδιος τους στίχους στα τραγούδια του, ενώ τα πέντε από τα τραγούδια του Παπαβασιλείου έχουν στίχους του Τάσου Οικονόμου κι ένα του Μάνου Κουφιανάκη. Ο δίσκος γνώρισε και πάλι την αναμενόμενη εμπορική επιτυχία, ενώ από τα τραγούδια του ξεχώρισαν κυρίως τα: «Όπου πάν' οι πολλοί» του Σπύρου Παπαβασιλείου και «Εμένα δε μ' αγάπησε κανείς» του Τάκη Μουσαφίρη.

Δημήτρης Μητροπάνος: Παράπονο (1979)

Το 1979, δυο χρόνια μετά τα «Ερωτικά λαϊκά», κυκλοφόρησε ο πέμπτος κατά σειρά προσωπικός δίσκος του Δημήτρη Μητροπάνου με τίτλο «Παράπονο», αφού στο μεσοδιάστημα έλαβε μέρος και σε άλλες δισκογραφικές δουλειές και κυρίως στο δίσκο του Άκη Πάνου «Άσε με ζωή» (1979). 

Η αλήθεια είναι ότι η δεκαετία του '70 στάθηκε ιδιαίτερα αποδοτική για τον ερμηνευτή που είχε χτίσει ήδη ένα πλούσιο ρεπερτόριο, ενώ συγχρόνως ανέδειξε και τη μεγάλη προσαρμοστικότητά του σε διαφορετικά είδη λαϊκού τραγουδιού. Έτσι λοιπόν μπορούμε να επισημάνουμε μια σαφή απόκλιση ύφους μεταξύ του καθαρά λαϊκού υλικού που περιλάμβαναν οι προσωπικές του δουλειές με κύριους τροφοδότες του τους συνθέτες Σπύρο Παπαβασιλείου και Τάκη Μουσαφίρη, και του υλικού που ερμήνευσε στις ποικίλες συμμετοχές του σε προσωπικές δουλειές διαφόρων συνθετών, όπως ο Δήμος Μούτσης, ο Γιώργος Κατσαρός και ο Απόστολος Καλδάρας, οι οποίες κινούνταν περισσότερο στην περιοχή του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού.

Το άλμπουμ λοιπόν «Παράπονο» κυκλοφόρησε το 1979 από τη Philips με δώδεκα λαϊκά τραγούδια του δίδυμου Σπύρου Παπαβασιλείου και Τάκη Μουσαφίρη, πλαισιωμένου όμως αυτή τη φορά και με άλλους δημιουργούς και συγκεκριμένα του Στέλιου Ζαφειρίου, του Δώρου Γεωργιάδη και του Νίκου Καραχάλιου. Τους στίχους έγραψαν ο Μάνος Κουφιανάκης, ο Τάσος Οικονόμου, ο Γιάννης Καλαμίτσης και φυσικά ο Τάκης Μουσαφίρης στα δικά του τραγούδια, τα οποία επίσης ενορχήστρωσε ο ίδιος, όπως και ο Δώρος Γεωργιάδης τα δικά του, ενώ τα υπόλοιπα επιμελήθηκε ο Σπύρος Παπαβασιλείου.

Το υλικό του δίσκου αποτελείται από απλά τραγουδάκια σε ορθόδοξους λαϊκούς δρόμους, χωρίς ιδιαίτερες εξάρσεις και χωρίς τις συνήθεις πιασάρικες στιγμές, με εξαίρεση βέβαια το τραγούδι του Μουσαφίρη «Το σ' αγαπώ το κρατάω για σένα» που ξεχώρισε αμέσως κι έγινε σουξέ. Στο σύνολό του πάντως ο δίσκος γνώρισε και πάλι μεγάλη εμπορική επιτυχία κι έγινε χρυσός.

Δημήτρης Μητροπάνος: Ερωτικά λαϊκά (1977)

Μετά την τεράστια επιτυχία που σημείωσε η προηγούμενη δουλειά του («Λαϊκά '76»), η οποία τον έκανε μεμιάς πρωτοκλασάτο αστέρι του λαϊκού πενταγράμμου, φυσικό ήταν αμέσως μετά ο Δημήτρης Μητροπάνος να μας δώσει μια ανάλογη συνέχεια, η οποία ήρθε το 1977 με τον τέταρτο κατά σειρά προσωπικό του δίσκο που επιγράφεται «Ερωτικά λαϊκά» και συγκροτείται από δώδεκα καινούργια λαϊκά τραγούδια στο γνώριμο πια ύφος που είχε διαμορφώσει ήδη από το άλμπουμ «Κυρά ζωή» (1974) κι εξής.

Μπορεί το υλικό αυτού του άλμπουμ να μην είναι εφάμιλλο της αμέσως προηγούμενης δουλειάς του και να διαθέτει λιγότερα τραγούδια που έγιναν μεγάλα σουξέ, αλλά και πάλι ο δίσκος γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία και έγινε χρυσός. Άλλωστε δε λείπουν και τα πολύ «πιασάρικα» τραγούδια, όπως το χιλιοακουσμένο «Κάνε κάτι να χάσω το τρένο» ή το «Σ' αγαπώ ακόμα». Και όπως ακριβώς και στην προηγούμενη δουλειά, έτσι κι εδώ το υλικό το μοιράζονται εξ ημισείας οι ίδιοι συνθέτες, δηλαδή ο Σπύρος Παπαβασιλείου και ο Τάκης Μουσαφίρης, οι οποίοι και πάλι έχουν ενορχηστρώσει και διευθύνει ο καθένας τα τραγούδια του. Οι στίχοι στα τραγούδια του Πααπαβασιλείου ανήκουν στον Τάσο Οικονόμου, ενώ ο Μουσαφίρης έγραφε ο ίδιος τους στίχους του, όπως έκανε σχεδόν πάντα στα τραγούδια του. 

Δημήτρης Μητροπάνος: Λαϊκά '76 (1976)

Αγίου Δημητρίου σήμερα. Ευκαιρία να επιστρέψουμε στον αγαπημένο Δημήτρη του λαϊκού μας τραγουδιού, τον Μήτσο ή Μητσάρα για τους στενούς του φίλους. Τον Δημήτρη Μητροπάνο φυσικά, ο οποίος γεννήθηκε στα Τρίκαλα τον Απρίλη του 1948 κι έφυγε Απρίλη πάλι του 2012 στα 64 μόλις χρόνια του αφήνοντας πίσω του μια ζηλευτή καριέρα κι ένα πλούσιο ρεπερτόριο που κινούνταν μεταξύ ορθόδοξου και έντεχνου λαϊκού τραγουδιού από τα τέλη της δεκαετίας του '60 που μπήκε στη δισκογραφία.

Το 1971 στάθηκε ο πρώτος μεγάλος σταθμός στην καριέρα του Δημήτρη Μητροπάνου, αφού εκείνη τη χρονιά παρουσίασε τον πρώτο προσωπικό του δίσκο με τίτλο το όνομά του, ενώ παράλληλα ευτύχησε να είναι ο βασικός ερμηνευτής του κλασικού κύκλου τραγουδιών «Άγιος Φεβρουάριος» του Δήμου Μούτση. Το 1973 είχε άλλη μια σημαντική συμμετοχή στο όμορφο άλμπουμ του Γιώργου Κατσαρού «Ο δρόμος για τα Κύθηρα», ενώ το 1974 μας έδωσε το δεύτερο προσωπικό του δίσκο με τίτλο «Κυρά ζωή». 

Κι έτσι φτάνουμε πια στα 1976, όταν θα παρουσιάσει το άλμπουμ «Λαϊκά '76», τρίτο κατά σειρά προσωπικό του δίσκο και τον πρώτο που έσπασε το φράγμα των 50.000 πωλήσεων, για να γίνει χρυσός σηματοδοτώντας την πρώτη μεγάλη εμπορική επιτυχία του τραγουδιστή, την οποία τα επόμενα χρόνια θα ακολουθήσουν πάμπολλες άλλες και μάλιστα με ακόμη μεγαλύτερα νούμερα πωλήσεων. Πάντως το συγκεκριμένο άλμπουμ είναι πλημμυρισμένο από πασίγνωστα και πολυτραγουδισμένα τραγούδια, όλα συνθέσεις του Σπύρου Παπαβασιλείου και του Τάκη Μουσαφίρη, παλιούς γνώριμους του τραγουδιστή από προηγούμενες δουλειές του. Ειδικά μάλιστα η συμπόρευσή του με τον Παπαβασιλείου είχε ξεκινήσει το 1969 με κάποια σκόρπια τραγούδια για τις 45 στροφές και διευρύνθηκε με το υλικό του πρώτου προσωπικού του δίσκου. Εδώ λοιπόν βρίσκουμε τραγούδια που πέρασαν αμέσως στο ευρύ κοινό κι έγιναν τεράστια σουξέ, όπως τα: «Τώρα που τραγουδώ» και «Καλοκαίρια και χειμώνες» του Σπύρου Παπαβασιλείου σε στίχους του Τάσου Οικονόμου και «Ό,τι πιάνω εγώ στα χέρια», «Της ζωής το μαγαζί», «Κάνε κάτι να χάσω το τρένο» και «Σε μια στίβα καλαμιές» του Τάκη Μουσαφίρη. Οι ίδιοι οι συνθέτες έχουν ενορχηστρώσει και διευθύνει τα τραγούδια τους.

Στο φινάλε του δίσκου έχουμε ένα ιδιαίτερο medley με τρία τραγούδια σε δεύτερη εκτέλεση («Δυο νύχτες», «Αλίμονο, «Θέλω απόψε να σου γράψω») που γνώρισε τεράστια επιτυχία, αν και ηχογραφήθηκε βιαστικά και την τελευταία στιγμή, για να συμπληρωθεί ο δίσκος. Πρόκειται για συνθέσεις των Τόλη Βοσκόπουλου, Δημήτρη Χριστόπουλου και Σπύρου Παπαβασιλείου αντίστοιχα που είχαν ερμηνεύσει πρώτοι η Μαρινέλλα, ο Κωστής Χρήστου και ο Θάνος Μπρατσιώτης.

Καίτη Χωματά 3 (1969)

Έχοντας ήδη χτίσει ένα σπουδαίο ρεπερτόριο σε πέντε μόλις χρόνια από το 1964 που πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία με εκλεκτές συνεργασίες κυρίως με τον Γιάννη Σπανό, αλλά και άλλους νεοκυματικούς δημιουργούς της εποχής, η Καίτη Χωματά ολοκληρώνει τη δεκαετία του '60 και την πρώτη και σημαντικότερη φάση της καριέρας της το 1969 με τον τρίτο κατά σειρά προσωπικό της δίσκο, ενώ στη συνέχεια θα περιοριστεί σε σκόρπιες συμμετοχές σε προσωπικές δουλειές διαφόρων συνθετών, όπως του Νίκου Μαμαγκάκη («Ερωφίλη», 1970), του Γιώργου Κριμιζάκη («Φωτογραφίες», 1971), του Βαγγέλη Πιτσιλαδή («Θαλασσάκι μου», 1972) και του Νίκου Δανίκα («Καφενείον η Ευρυτανία», 1974).

Το 1969 λοιπόν κυκλοφόρησε από τη Lyra το άλμπουμ «Καίτη Χωματά 3» με δώδεκα τραγούδια ανθολογημένα από ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές της διετίας 1968-1969. Ο Γιάννης Σπανός υπογράφει τρία από τα τραγούδια του δίσκου, μεταξύ των οποίων το πολυτραγουδισμένο «Η Ελένη στο μπαλκόνι» σε στίχους Κώστα Κωτούλα και η τρυφερή μπαλάντα «Τίποτ' άλλο» σε ποίηση Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, τραγούδι που είχε συμπεριληφθεί και στο δίσκο του συνθέτη «Ανθολογία Β» (1968). 

Στο ίδιο άλμπουμ βρίσκουμε και το μαναδικό τραγούδι του Σταύρου Κουγιουμτζή με τη φωνή της Χωματά («Μα θα ξανάρθεις») από ηχογράφηση του 1968, δυο συνθέσεις του Σπήλιου Μεντή («Ταξιδιώτης της νύχτας», «Την πόρτα σου άφησε ανοιχτή»), τα πανέμορφα «Καραβάκια» του Βασίλη Κουμπή σε στίχους Κώστα Γεωργουσόπουλου, ένα τρυφερό νανούρισμα («Άστρο παλικάρι») των Γιώργου Κοντογιώργου και Άκου Δασκαλόπουλου, το τραγούδι «Σε πήρε απόψε η βροχή» των Γιάννη Γλέζου και Γιάννη Κιούρκα, καθώς και δυο ακόμη τραγούδια σε δεύτερη εκτέλεση, ένα του Μάνου Χατζιδάκι («Στην ποταμιά σωπαίνει το κανόνι») κι ένα του Γιάννη Γλέζου («Η Ελένη του Μάη»).

Τα τραγούδια της Καίτης Χωματά (1968)

Συμπληρώνονται σήμερα 16 χρόνια από το θάνατο μιας υπέροχης ερμηνεύτριας, η οποία έλαμψε στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60 ως μία από τις κορυφαίες φωνές του Νέου Κύματος. Η Καίτη Χωματά (1946-2010) γεννήθηκε στην Αθήνα και μόλις στα 18 της χρόνια έγινε γνωστή στο πανελλήνιο με το πρώτο δισκογραφημένο τραγούδι της που έγραψε για τη φωνή της ο Γιάννης Σπανός, το εμβληματικό και χιλιοτραγουδισμένο «Μια αγάπη για το καλοκαίρι» σε στίχους του Γιώργου Παπαστεφάνου, ένα τραγούδι σταθμός στην ιστορία του ελληνικού πενταγράμμου, καθώς θεωρείται η ληξιαρχική πράξη γέννησης του νεοκυματικού ρεύματος υπό της σκέπη της νεοσύστατης τότε δισκογραφικής εταιρείας Lyra του εκδότη Αλέκου Πατσιφά.

Το 1965 η Καίτη Χωματά παρουσίασε τον πρώτο προσωπικό της δίσκο με τίτλο «Αποδημίες» με τραγούδια αποκλειστικά του Γιάννη Σπανού, ενώ στη συνέχεια αξιώθηκε να είναι βασική ερμηνεύτρια και στις δυο ποιητικές «Ανθολογίες» του συνθέτη, για να φτάσουμε στο 1968, όταν θα κυκλοφορήσει ο δεύτερος προσωπικός της δίσκος με τίτλο «Τα τραγούδια της Καίτης Χωματά», στον οποίο θα σταθούμε σήμερα. 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δεκατρείς μπαλάντες συγκεντρωμένες από υλικό που είχε κυκλοφορήσει ήδη σε δίσκους 45 στροφών κατά την προηγούμενη διετία. Τα υπογράφουν οι συνθέτες: Νίκος Μαμαγκάκης, Γιάννης Σπανός, Χρήστος Λεοντής, Γιώργος Κοντογιώργος, Ηλέκτρα Παπακώστα, Μιχάλης Βιολάρης και ο πρωτοεμφανιζόμενος Βασίλης Δημητρίου. Το εναρκτήριο «Ξημερώνει» του Νίκου Μαμαγκάκη σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου γράφτηκε για την ταινία «Σιλουέτες» (1967) του Κωστή Ζώη, ενώ το τραγούδι «Στον ουρανό είν' ένα αστέρι» του Γιάννη Σπανού σε στίχους του Αλέκου Σακελλάριου πρωτοακούστηκε στην ταινία του τελευταίου «Όλοι οι άντρες είναι ίδιοι» (1966). Επίσης με το τραγούδι «Για ποιον να τραγουδώ» των Γιώργου Κοντογιώργου και Γιώργου Παπαστεφάνου η Καίτη Χωματά έλαβε μέρος στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1966.

Μάνος Χατζιδάκις: Η κλέφτρα του Λονδίνου (1961)

Συμπληρώνονται σήμερα 101 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994) και θα ήταν παράλειψη να μη γίνει έστω και μια φευγαλέα αναφορά στη σημαντική αυτή επέτειο. Κι επειδή πλέον η παρουσίαση του έργου του στις σελίδες του Δισκοβόλου έχει αφήσει ελάχιστες χαραμάδες για κάτι καινούργιο, κατέφυγα σε μια παλιά θεατρική του μουσική που έγραψε τον καιρό που βρισκόταν εκτός Ελλάδας αμέσως μετά τη βράβευσή του με το όσκαρ τραγουδιού για την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζιλ Ντασέν (1960). 

Ήταν μια ιδιαίτερα παραγωγική περίοδος εκείνη για τον μεγάλο συνθέτη, όταν έγραφε ασταμάτητα μουσική για τον ελληνικό και ξένο κινηματογράφο, αλλά και άφθονη μουσική για το θέατρο. Είχαν λοιπόν προηγηθεί μεταξύ άλλων οι μουσικές του επενδύσεις για σπουδαία θεατρικά, όπως η «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ και «Το γλυκό πουλί της νιότης» του Τένεσι Ουίλιαμς για το Θέατρο Τέχνης, το «Ρινάλδος και Αρμίδα» βασισμένο στην «Ερωφίλη» του Γεώργιου Χορτάτζη σε μορφή μονόπρακτης όπερας, το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο για το θίασο Δημήτρη Μυράτ. Την ίδια εποχή λοιπόν του ζήτησε η σπουδαία Γαλλίδα ηθοποιός και σκηνοθέτιδα Marie Bell να γράψει τη μουσική για την παράσταση «La voleuse de Londres» (Η κλέφτρα του Λονδίνου) που ανέβηκε στο Theatre du Gymnase του Παρισιού κατά τη σεζόν 1960-1961, μια ρομαντική αστυνομική κωμωδία με υπερρεαλιστικά στοιχεία βασισμένη στο παλιό μυθιστόρημα «Moll Flanders» του Άγγλου συγγραφέα Daniel Defoe. H Μαρί Μπελ ερμήνευσε το ρόλο της πρωταγωνίστριας Παμέλα και τραγούδησε τα τρία τραγούδια που της έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις συνοδευόμενη από χορωδία με μέλη του θιάσου.

Το μικρό αυτό σάουντρακ εκδόθηκε σε δίσκο 45 στροφών extended από τη δισκογραφική εταιρεία Barclay (κωδικός 70359), χωρίς ποτέ να εκδοθεί στην ελληνική αγορά. Περιλαμβάνει τέσσερα θέματα (τρία τραγούδια κι ένα οργανικό φινάλε). Μια οργανική εκδοχή του βασικού τραγουδιού πάντως εντάχθηκε στη νεότερη δισκογραφική έκδοση της Columbia «30 Σπάνιες Ερμηνείες, 1955-1965, αρ.2» (1984).

Μάνος Λοΐζος: Ο δρόμος του Μάνου, 1962-1982 (1985)

Την ίδια χρονιά (1985) που κυκλοφόρησε η ζωντανή ηχογράφηση από το Ολυμπιακό Στάδιο που ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του Μάνου Λοΐζου με αφορμή τη συμπλήρωση των τριών χρόνων από το θάνατό του, η Minos εξέδωσε κι ένα δεύτερο αφιερωματικό άλμπουμ στον συνθέτη με τον συμβολικό τίτλο «Ο δρόμος του Μάνου» παραπέμποντας εμμέσως στο εμβληματικό ομώνυμο τραγούδι του. Ο τίτλος του δίσκου συμπληρώνεται με τον χρονικό προσδιορισμό «1962-1982» δηλώνοντας προφανώς την εικοσαετία της μουσικής δραστηριότητας που πρόλαβε να αναπτύξει ο σπουδαίος συνθέτης συνεργαζόμενος στο μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου με την ίδια δισκογραφική εταιρεία, δηλαδή τη Minos. Αν βέβαια θέλουμε να ακριβολογήσουμε, το πραγματικό εύρος αυτής της διαδρομής ολοκληρώνεται το 1981, γιατί ό,τι άλλο κυκλοφόρησε έκτοτε (πρωτότυπο ή σε επανεκτέλεση) είναι μεταθανάτιο.

Το άλμπουμ συγκροτείται από 16 συνολικά τραγούδια που διατρέχουν αντιπροσωπευτικά τη διαδρομή αυτή. Το παλιότερο όλων κυκλοφόρησε το 1962 και ήταν το «Τραγούδι του δρόμου» βασισμένο στο ποίημα «Anta, Jaleo» του F.G. Lorca σε ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, το οποίο είχε ερμηνεύσει ο Γιώργος Μούτσιος, αλλά εδώ το ακούμε σε νεότερη εκτέλεσή του από τον ίδιο τον συνθέτη, μια εκτέλεση που συμπεριλήφθηκε και στο άλμπουμ «Τραγούδια του δρόμου» (1974). Το νεότερο τραγούδι της συλλογής και κύκνειο άσμα του συνθέτη είναι το τραγούδι «Στη διαδήλωση» σε στίχους του Φώντα Λάδη που εκδόθηκε σε δίσκο 45 στροφών το 1981 ερμηνευμένο από τον Μπάμπη Αντωνίου. 

Τα υπόλοιπα τραγούδια που έχουν επιλεγεί προέρχονται από σκόρπια 45άρια που κυκλοφόρησαν στο διάστημα 1964-1974. Δύο από τα πρώιμα τραγούδια του συνθέτη («Καράβια αλήτες», «Νύχτα μικρή αρχόντισσα»), ηχογραφημένα σε πρώτη εκτέλεση του 1965 με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου για λογαριασμό της Lyra εδώ ακούγονται από εκτέλεση του 1985 και πάλι από τον Γιάννη Πουλόπουλο. Ο περίφημος «Δρόμος» σε στίχους Κωστούλας Μητροπούλου που επίσης είχε πρωτοκυκλοφορήσει από τη Lyra το 1964 με πρώτη ερμηνεύτρια τη Σούλα Μπιρμπίλη, εδώ ακούγεται σε μια όμορφη επανεκτέλεση από μια θαυμάσια διφωνία της Χαρούλας Αλεξίου και της Δήμητρας Γαλάνη παρμένη από το άλμπουμ «Τα τραγούδια της χτεσινής μέρας» (1981), όπως και η πολυτραγουδισμένη «Τζαμάικα» σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Τέλος, έχει συμπεριληφθεί και το τραγούδι «Είπα στον κόκορά μου» στην πρώτη του εκτέλεση από τον Νίκο Αντωνιάδη, το οποίο αρχικά είχε συμπεριληφθεί στο άλμπουμ «Νιάτα» (1974). Εκτός από τους προαναφερθέντες, τραγουδούν επίσης η Αλέκα Μαβίλη, η Ελένη Ροδά, ο Γιάννης Καλατζής, η Αλέκα Αλιμπέρτη, ο Δημήτρης Ευσταθίου και η Ζωή Φυτούση.

Μάνος Λοΐζος: Αφιέρωμα - Συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο (1985)

Μάνος Λοΐζος (1937-1982): 89 χρόνια από τη γέννησή του και τα μισά από τον πρόωρο θάνατό του. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 22 Οκτωβρίου 1937, ενώ από το καλοκαίρι του 1955 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα. Το 1962 ηχογράφησε το πρώτο του τραγούδι, μια πρώιμη μελοποίηση ενός τραγουδιού του Λόρκα («Τραγούδι του δρόμου») σε ελληνική απόδοση μάλιστα του Νίκου Γκάτσου, ενώ την επόμενη χρονιά - μαζί με τον συνοδοιπόρο του Χρήστο Λεοντή - βρέθηκε στο μουσικό επιτελείο του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Χατζιδάκι παρουσιάζοντας τις πρώτες του συνθέσεις στο διάλειμμα της ιστορικής μουσικής παράστασης «Μαγική πόλη». Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές, ώσπου το 1968 ηχογράφησε τον πρώτο ολοκληρωμένο δίσκο του με τίτλο «Ο σταθμός» εγκαινιάζοντας ταυτόχρονα τη συνεργασία του με τη δισκογραφική εταιρεία Minos, όπου έκτοτε και θα καταθέσει το σύνολο του έργου του μέχρι το κύκνειο άσμα του, τον κύκλο τραγουδιών «Για μια μέρα ζωής» (1980).

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1985, με αφορμή την τρίτη επέτειο από το θάνατο του συνθέτη, οργανώθηκε μια μεγάλη συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας (ΟΑΚΑ) με τίτλο «Αφιέρωμα» που στη συνέχεια εκδόθηκε και σε διπλό δίσκο βινυλίου με τον ίδιο τίτλο και υπότιτλο: Ζωντανή ηχογράφηση από το Ολυμπιακό Στάδιο. Η συναυλία μάλιστα μεταδόθηκε απευθείας από το Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και μαγνητοσκοπημένη από την την κρατική τηλεόραση. Το πρόγραμμα προλόγισε ο στενός φίλος του συνθέτη και μόνιμος συνεργάτης του Λευτέρης Παπαδόπουλος, με τον οποίο έχει συνυπογράψει τα περισσότερα τραγούδια του. Παρόντες στη συναυλία ήταν οι ερμηνευτές που τραγούδησαν τον κύριο όγκο των τραγουδιών του, δηλαδή ο Γιώργος Νταλάρας, η Χαρούλα Αλεξίου, ο Γιάννης Καλατζής, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου και η Δήμητρα Γαλάνη. Ήταν επίσης προγραμματισμένη και η παρουσία της Μαρίας Φαραντούρη, η οποία όμως την τελευταία στιγμή ματαιώθηκε λόγω επικείμενου τοκετού. Οι ερμηνευτές κατά κανόνα αποδίδουν τα τραγούδια που οι ίδιοι είχαν ερμηνεύσει και στην πρώτη τους εκτέλεση με κάποιες εξαιρέσεις, όπως τα τραγούδια «Ο δρόμος» και «Το ακορντεόν» που τα ερμηνεύει ομαδικά η παρέα.

Στη συναυλία παίχτηκαν συνολικά 50 τραγούδια, αλλά στο δίσκο περιορίστηκαν στα 32, ενώ τα υπόλοιπα μεταδόθηκαν μόνο ραδιοφωνικά. Αξιοσημείωτο μάλιστα είναι ότι μετά από αγωγή του στιχουργού Μανώλη Ρασούλη δεν συμπεριλήφθηκε στην έκδοση κανένα τραγούδι με δικούς του στίχους! Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι στο δίσκο περιλαμβάνονται και δύο συνθέσεις που δεν ανήκουν στον Μάνο Λοΐζο, αλλά γράφτηκαν για κείνον. Πρόκειται για το αριστουργηματικό «Πρωινό τσιγάρο» των Νότη Μαυρουδή και Άλκη Αλκαίου και το «Αντίο φίλε» των Χρήστου Νικολόπουλου και Λευτέρη Παπαδόπουλου. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Φαίδων Λιονουδάκης, ενώ μεταξύ των σολίστ της ορχήστρας ήταν ο Χρήστος Νικολόπουλος στο μπουζούκι, ο Λευτέρης Ζέρβας στο βιολί, ο Στέλιος Καρύδας στην κιθάρα και το μπαγλαμά και ο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας στο βιολοντσέλο.

Μελίνα Μερκούρη: Si Melina... m' était contée (1973)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το αφιέρωμά μας στη γαλλική δισκογραφία της Μελίνας Μερκούρη που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της αυτοεξορίας της λόγω του χουντικού καθεστώτος που της είχε αφαιρέσει την  ελληνική ιθαγένεια και της είχε απαγορεύσει την επιστροφή της στην πατρίδα. 

Το 1973 λοιπόν η Μελίνα πρωταγωνίστησε σε μια μεγάλη παραγωγή του Γάλλου ηθοποιού και οπερατικού (κυρίως) σκηνοθέτη (και γνωστού φιλέλληνα) Pierre Jourdan με τίτλο: «Si Melina... m'etais contée». Επί της ουσίας πρόκειται για ένα μουσικό πρόγραμμα της γαλλικής τηλεόρασης αφιερωμένο στην Ελλάδα με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα, πασίγνωστη πια στο γαλλικό κοινό από τον πολύχρονο αγώνα της να διεθνοποιήσει το πολιτικό πρόβλημα της πατρίδας της και να κινητοποιήσει τη διεθνή κοινή γνώμη κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Το ομώνυμο άλμπουμ που προέκυψε από το πρόγραμμα αυτό εκδόθηκε την ίδια χρονιά στο Παρίσι, ενώ στην Ελλάδα πρωτοεκδόθηκε μόλις το 1994 μαζί με την πρώτη ψηφιακή του επανέκδοση. Περιλαμβάνει δέκα συνολικά τραγούδια που αποδίδονται σε τρεις διαφορετικές γλώσσες, έξι γαλλόφωνα, δύο αγγλόφωνα και άλλα δύο ελληνόφωνα. Ο επίσης διάσημος στο γαλλικό κοινό Βαγγέλης Παπαθανασίου υπογράφει τρεις πολύ ενδιαφέρουσες συνθέσεις, όλες σε γαλλική γλώσσα με στίχους του Claude Lemesle. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το θέμα «Ou que me porte mon voyage, la Grece me blesse» βασισμένο στους συγκλονιστικούς στίχους του Γιώργου Σεφέρη «Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει» από το παλιό ποίημά του «Με τον τρόπο του Γ. Σ.» (1936) μεταφερμένους στα γαλλικά από τον επιφανή ελληνιστή Jacque Lacarriere, ενώ η μελωδία του ανατρέχει στον εκκλησιαστικό ύμνο «Αι γενεαί πάσαι». 

Τα υπόλοιπα τραγούδια αποτελούν συνθέσεις των Σταύρου Ξαρχάκου («Υπομονή»), Βασίλη Τσιτσάνη («Συννεφιασμένη Κυριακή»), Μάνου Χατζιδάκι («Δεν ήταν νησί»), αλλά και ξένων δημιουργών, μεταξύ των οποίων το δίδυμο Kurt Weill και Bertolt Brecht με το κλασικό «Alabama Song» από την όπερα «Mahagonny». Τα τραγούδια «Συννεφιασμένη Κυριακή» και «Δεν ήταν νησί» είναι τα δύο που αποδίδονται στην ελληνική γλώσσα. Και φυσικά εντύπωση προκαλεί ότι για πρώτη φορά απουσιάζει από τους δίσκους αυτούς της Μελίνας ο Μίκης Θεοδωράκης!

Μελίνα Μερκούρη: Melina Mercouri - Zorba (1972)

Την ίδια χρονιά (1972) που κυκλοφόρησε το άλμπουμ «L'œillet rouge» με γαλλικές ερμηνείες ελληνικών και γαλλικών τραγουδιών από τη Μελίνα Μερκούρη, εκδόθηκε από την PolyGram κι ένα δεύτερο άλμπουμ με τίτλο το όνομά της στα γαλλικά, δηλαδή «Μelina Μercouri», αν και συχνά στους δισκογραφικούς καταλόγους αναφέρεται με τον τίτλο «Zorba», αφού ξεκινάει με το εμβληματικό αυτό οργανικό θέμα του Μίκη Θεοδωράκη από την ομώνυμη ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, το οποίο μάλιστα εδώ για πρώτη φορά ακούγεται και σε φωνητική εκδοχή με στίχους που έγραψε ο Βαγγέλης Γκούφας.

Στην πραγματικότητα το άλμπουμ δεν είναι παρά μια ελληνοποιημένη εκδοχή των τραγουδιών που περιέχουν οι δυο προηγούμενοι γαλλικοί δίσκοι της Μελίνας πάνω στην ίδια ενορχήστρωση που επιμελήθηκε ο Alain Goraguer. Δύο υπέροχες μπαλάντες του George Moustaki («Μεσόγειος», «Ο μέτοικος») που τις αγαπήσαμε από τις θαυμάσιες εκτελέσεις της Βίκυς Μοσχολιού και του Γιώργου Νταλάρα, τις ακούμε εδώ για πρώτη φορά με τους αριστουργηματικούς ελληνικούς στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου, καθώς και δυο τραγούδια του Joe Dassin («Le portugais», «Je suis Grecque») που ακούγονται ελληνοποιημένα με στίχους του Βαγγελη Γκούφα και της Άλκης Ζέη. Έχουμε επίσης τα τραγούδια «Ο δικαστής», «Έχει ο θεός», «Σε πότισα ροδόσταμο» και «Η επιστολή» του Μίκη Θεοδωράκη σε στίχους των Μάνου Ελευθερίου, Νίκου Γάτσου και δικούς του. Ο παραδοσιακός σκοπός της «Σαμιώτισσας» έχει αποκτήσει πολιτικά φορτισμένους στίχους του Βαγγέλη Γκούφα, ενώ το σώμα του δίσκου συμπληρώνεται με τα τραγούδια «Φύγαν τα παιδιά» του Σταύρου Ξαρχάκου και «Τα παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι. Η πικρία του αναγκαστικού εκπατρισμού και η προσδοκία του νόστου και της δικαίωσης διατρέχουν άμεσα ή έμμεσα τη θεματολογία όλων των επιλεγμένων τραγουδιών.

Την ορχήστρα διευθύνει φυσικά ο Alain Goraguer. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Αντώνης Καλογιάννης και η Μαρία Δημητριάδη, καθώς και χορωδία. Ο δίσκος κυκλοφόρησε στην ελληνική αγορά το 1974.

Μελίνα Μερκούρη: L'œillet rouge (1972)

Ένα χρόνο μετά την έκδοση του γαλλικού άλμπουμ «Je suis grecque» κυκλοφορεί από την Polydor ένα δεύτερο άλμπουμ της Μελίνας Μερκούρη με ανάλογο περιεχόμενο και τίτλο «L'œillet rouge» (Κόκκινο γαρίφαλο). Ο δίσκος κυκλοφόρησε στη γαλλική του έκδοση το 1972, ενώ στην ελληνική αγορά κυκλοφόρησε δυο χρόνια αργότερα, όταν πια είχε καταρρεύσει το δικτατορικό καθεστώς που φυσικά δεν επέτρεπε την κυκλοφορία καμίας δουλειάς με την υπογραφή της Μελίνας.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, ελληνικά και γαλλικά, όλα διασκευασμένα για τη φωνή της Μελίνας από τον Γάλλο μουσικό Alain Goraguer. Τα οκτώ τραγούδια είναι συνθέσεις Ελλήνων δημιουργών και συγκεκριμένα δύο είναι συνθέσεις του Βασίλη Τσιτσάνη («Μπαξέ Τσιφλίκι», «Όταν συμβεί στα πέριξ»), άλλες δύο του Μάνου Λοΐζου («Δέκα παλικάρια», «Δελφίνι δελφινάκι»), μία του Μίκη Θεοδωράκη («Μην ξεχνάς τον Ωρωπό»), μία του Γιάννη Σπανού («Μαζί σου στην ακρογιαλιά»), μία του Γιώργου Κατσαρού («Ο Σταμούλης ο λοχίας») κι άλλη μία του Σταύρου Ξαρχάκου («Τι έχει και κλαίει το παιδί»). Μάλιστα το τραγούδι του Ξαρχάκου το είχε ερμηνεύσει πρώτη η ίδια Μελίνα το 1964 για τις ανάγκες της τηλεταινίας «Η Ελλάδα της Μελίνας». Εδώ έχει ντυθεί με γαλλικούς στίχους και πήρε τον τίτλο «L'œillet rouge» που τελικά αποτελεί και τον τίτλο του δίσκου, ο οποίος συμπληρώνεται με τέσσερα τραγούδια Γάλλων δημιουργών, μεταξύ των οποίων και ο ενορχηστρωτής και διασκευαστής του υλικού Alain Goraguer.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η ψηφιακή επανέκδοση του άλμπουμ το 1994 εμπλουτίστηκε με ένα ακόμη τραγούδι ηχογραφημένο την ίδια εποχή με το υπόλοιπο υλικό, το παραδοσιακού χρώματος «Μαχαίρι μαυρομάνικο» του Νίκου Χουλιαρά, το οποίο μάλιστα αποδίδεται στα ελληνικά.

Μελίνα Μερκούρη: Je suis Grecque (1971)

Σαν σήμερα, πριν από 106 χρόνια, στις 18 Οκτωβρίου 1920 γεννήθηκε μια ξεχωριστή Ελληνίδα που άφησε ανεξίτηλο στίγμα στο διάβα της από τη ζωή με τη διπλή ιδιότητα της σκηνικής καλλιτέχνιδας και της πολιτικού. Φυσικά και αναφέρομαι στη Μελίνα Μερκούρη (1920-1994), η οποία υπηρέτησε τη θεατρική σκηνή επί δεκαετίες ξεκινώντας από τα μέσα της δεκαετίας του '40 με πρώτη κορυφαία στιγμή της τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο κλασικό θεατρικό έργο του Τένεσι Ουίλιαμς «Λεωφορείον ο Πόθος» που ανέβηκε από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν το 1949, όπου μάλιστα ακουγόταν το εμβληματικό τραγούδι «Χάρτινο το φεγγαράκι» στην πρώτη συνάντηση του δίδυμου Μάνου Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου. Το 1955 ξεκίνησε και η κινηματογραφική της καριέρα με τη «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη, ενώ τον επόμενο μεγάλο σταθμό της αποτέλεσε η ταινία «Ποτέ την Κυριακή» (1960) που σκηνοθέτησε ο μετέπειτα σύζυγός της διάσημος σκηνοθέτης Ζιλ Ντασέν. 

Οι αλλεπάλληλες διεθνείς διακρίσεις της για τους κινηματογραφικούς της ρόλους της εξασφάλισαν μια διασημότητα που έμελλε να αξιοποιήσει η ίδια για εντελώς διαφορετικούς σκοπούς από αυτούς που θα περίμενε κανείς υπό φυσιολογικές συνθήκες. Η Μελίνα όμως δεν έζησε σε μια ήσυχη εποχή και κυρίως υπήρξε ένα από τα μεγάλα θύματα της πολιτικής ανατροπής που συνέβη στον τόπο στις 21 Απριλίου 1967 με την επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος των Συνταγματαρχών. Η ιστορική συγκυρία το έφερε ώστε η δικτατορία να επιβληθεί την ώρα που Μελίνα γνώριζε την επιτυχία ανεβάζοντας στο Broadway της Νέας Υόρκης τη θεατρική διασκευή του «Ποτέ την Κυριακή» με τίτλο «Ilya Darling». Η παράσταση ματαιώθηκε και η Μελίνα βγήκε δημόσια καταγγέλλοντας το δικτατορικό καθεστώς στη διεθνή κοινότητα. Αμέσως δέχθηκε τα αντίποινα από τους δικτάτορες, τα οποία κλιμακώθηκαν ως εξής: α) Στέρηση της ελληνικής ιθαγένειας, β) Δήμευση της περιουσίας της, γ) Απαγόρευση προβολής των ταινιών της, δ) Απόπειρα δολοφονίας! Φυσικά δεν πτοήθηκε καθόλου απ' όλη αυτή τη συμπεριφορά και αποφάσιε πλέον να αφιερώσει όλες τις δυνάμεις και το όνομά της στην προσπάθεια αφύπνισης της διεθνούς κοινότητας για την κατάσταση στην Ελλάδα. Μετά την ανατροπή του καθεστώτος επέστρεψε πανηγυρικά στον τόπο της και παράλληλα με τις καλλιτεχνικές της δραστηριότητες ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα που την έφεραν ως το αξίωμα της υπουργού πολιτισμού επί πρωθυπουργίας Ανδρέα Παπανδρέου.

Σε όλη αυτή τη διαδρομή η Μελίνα έδειξε κατά καιρούς και τη διάθεσή της να εμπλέκεται διακριτικά και στο χώρο του τραγουδιού. Και χωρίς βέβαια να μπορεί να θεωρηθεί καλλίφωνη, η αλήθεια είναι ότι διαθέτει μια μοναδική εκφραστική δύναμη στην ερμηνεία κάποιων τραγουδιών που δέθηκαν στενά με τη φωνή της. Από τις πιο ξεχωριστές ερμηνευτικές της στιγμές ασφαλώ ξεχωρίζουν δύο τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι («Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι, «Τα παιδιά του Πειραιά»), το λυρικό αριστούργημα του Μίκη Θεοδωράκη «Αγάπη μου» («Φαίδρα») και η συγκινητική ελεγεία του Σταύρου Ξαρχάκου «Να με θυμάσαι». Όλα αυτά τα σπουδαία τραγούδια γνώρισαν δεκάδες νεότερες επανεκτελέσεις, καμία όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με την ερμηνεία της Μελίνας!

Το παρόν αφιέρωμά μας στη Μελίνα Μερκούρη θα επικεντρωθεί στην τραγουδιστική της ιδιότητα και ειδικότερα σε ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε στα χρόνια της Επταετίας ευρισκόμενη μόνιμα στο εξωτερικό. Κατά κανόνα οι ηχογραφήσεις αυτές περιλάμβαναν διασκευασμένα ελληνικά τραγούδια που ερμήνευε στα γαλλικά ή στα ελληνικά, συχνά με στίχους προσαρμοσμένους στις περιστάσεις, για να εξυπηρετούν την καταγγελτική της διάθεση.

 Το 1971 λοιπόν από την Polydor κυκλοφόρησε το γαλλόφωνο άλμπουμ «Je suis Grecque» («Είμαι Ρωμιά»), φράση που αποτέλεσε και το σήμα κατατεθέν της όλη εκείνη την περίοδο που ήταν αποκλεισμένη από την πατρίδα της. Το άλμπουμ περιλαμβάνει ένδεκα τραγούδια, τα περισσότερα σε δεύτερη εκτέλεση βασισμένα σε γνωστά ελληνικά τραγούδια των Μίκη Θεοδωράκη («Ο καημός», «Ο δικαστής», «Έχει ο θεός», «Σε πότισα ροδόσταμο») και Σταύρου Ξαρχάκου («Φύγαν τα παιδιά», «Στου Όθωνα τα χρόνια») μαζί με το παραδοσικό «Σαμιώτισσα» και δυο γαλλικές συνθέσεις του Joe Dassin (γιου του σκηνοθέτη) με γαλλικούς στίχους κυρίως του Claude Lemesle. Τις ενορχηστρώσεις και διασκευές επιμελήθηκε ο Alain Goraguer. Στη «Σαμιώτισσα» μάλιστα συμμετέχει φωνητικά και ο Αντώνης Καλογιάννης, ενώ στο γαλλικό «Le portugais» o Vincent Munro.

Μιχάλης Κουμπιός, Δήμητρα Παπίου: Πλατεία Ελευθερίας (1997)

Διπλή δισκογραφική κατάθεση μας έδωσε μέσα στο 1995 («Χοροί της νύχτας», «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ») ο Μιχάλης Κουμπιός, το ίδιο θα επαναλάβει και το 1997, αφού στο ενδιάμεσο παρουσίασε τον κύκλο «Αγάπες της ψυχής μου» (1996), δοκιμάζοντας πάντα και καινούργιες φωνές. Έτσι λοιπόν το 1997 μας έδωσε τα άλμπουμ «Άναμμα» (που έχουμε παρουσιάσει παλιότερα) κι αμέσως το «Πλατεία Ελευθερίας», στο οποίο θα σταθούμε σήμερα.

Το άλμπουμ «Πλατεία Ελευθερίας» (αναφορά στη γραφική ομώνυμη πλατεία της Δράμας) είναι ένας λαϊκός κύκλος με δώδεκα τραγούδια βασισμένα σε στίχους κυρίως του Βαγγέλη Βελώνια, αλλά και των Μιχάλη Μπουρμπούλη, Διονύση Καψάλη, Νίκου Χειλαδάκη, Αντώνη Κορρέ και Ηλία Κατσούλη. Λαϊκές μελωδίες και ρυθμοί με παραδοσιακά χρώματα σε ένα αδιάσπαστο σύνολο που αποδίδει θαυμάσια η αξιόλογη λαϊκή ερμηνεύτρια Δήμητρα Παπίου (Στεγιαννίδου), άσημη ακόμη τότε, λίγο πριν συνεργαστεί με τον Σταμάτη Κραουνάκη και γίνει ευρύτερα γνωστή.

Το άλμπουμ συμπληρώνεται και με τρία θέματα από την τηλεοπτική σειρά της ΕΤ2 «Νεχτερινό ωράριο». Το ομώνυμο τραγούδι σε στίχους του Ηλία Κατσούλη ερμηνεύει και πάλι η Δήμητρα Παπίου, ενώ τα άλλα δύο θέματα είναι οργανικά. Στο δίσκο συμμετέχουν επίσης οι ερμηνευτές Καίτη Κουλλιά που αποδίδει το τραγούδι «Απ' τον φεγγίτη» και ο Κώστας Παυλίδης με το τραγούδι «Το κρυφτό». Συμμετέχει επίσης η Χορωδία των Εκπαιδευτηρίων Γιάννη Τσιαμούλη. Μπουζούκι (και άλλα λαϊκά έγχορδα όργανα) παίζει ο Δημήτρης Μαργιολάς, βιολί ο Γιάννης Ζευγώλης και κανονάκι ο Πέτρος Ταμπούρης.

Μιχάλης Κουμπιός, Ηλίας Κλωναρίδης: Χοροί της νύχτας (1995)

Παραγωγικό στάθηκε το 1995 για τον ολιγογράφο συνθέτη Μιχάλη Κουμπιό, αφού εκείνη τη χρονιά μας έδωσε μαζεμένους δύο ολοκληρωμένους κύκλους τραγουδιών, τον ποιητικό «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» και τον λαϊκό «Χοροί της νύχτας».

Το άλμπουμ λοιπόν «Χοροί της νύχτας» αποτελεί ένα είδος σπουδής του συνθέτης πάνω στους αυθεντικούς λαϊκούς δρόμους και ήρθε ως αποτέλεσμα της συνεργασίας του με τον παραγωγό Νίκο Σακελλαρόπουλο, ο οποίος υπέδειξε ως καταλληλότερο ερμηνευτή του υλικού τον παλιό λαϊκό τραγουδιστή Ηλία Κλωναρίδη που μας είχε γνωρίσει καλύτερα πρώτος ο Γιάννης Μαρκόπουλος στο επικό έργο του «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» (1977) και στη συνέχεια ο Γιώργος Κατσαρός που έγραψε τα τραγούδια του πρώτου προσωπικού του δίσκου το 1979 και την πρώτη μεγάλη επιτυχία του («Αυγερινός»).

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια, τα οποία κατανέμονται ανά ζεύγη στιχουργών σε κάθε πλευρά της αρχικής αναλογικής έκδοσης. Η πρώτη πλευρά καλύπτεται με στίχους του Αντώνη Κορρέ και του Γιώργου Πολυμενάκου (τρία τραγούδια ο καθένας) και η δεύτερη με την ίδια ακριβώς αναλογία από στίχους του Μιχάλη Μπουρμπούλη και του Μιχάλη Κουμπιού. Κοινό στοιχείο όλων των τραγουδιών η καθαρή λαϊκή βάση των μελωδιών που ανατρέχουν στις ρίζες του παραδοσιακού και λαϊκού μας τραγουδιού. 

Ο Μιχάλης Νικολούδης στάθηκε ο βασικός αρωγός του συνθέτη στην ενορχήστρωση και εκτέλεση των τραγουδιών με τη σύμπραξη μιας μεγάλης παρέας μουσικών από την Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι λοιπόν έχουμε μια εντυπωσιακή συνάντηση άξιων μουσικών από την Αίγυπτο, την Αρμενία, το Περού, την Αργεντινή και την Ισπανία μαζί με εκλεκτούς Έλληνες σολίστες, όπως ο Βαγγέλης Κορακάκης και ο Δημήτρης Μαργιολάς στο μπουζούκι, ο Βασίλης Σαλέας στο κλαρίνο και φυσικά ο Μιχάλης Νικολούδης, ο άνθρωπος ορχήστρα! Εκτός από τον Ηλία Κλωναρίδη μικρή συμμετοχή στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει η Γεωργία Βεληβασάκη (ντουέτο στο τραγούδι «Διπλό φεγγάρι») στην πρώτη δισκογραφική της εμφάνιση.

Μιχάλης Κουμπιός: Πρωί, μεσημέρι, βράδυ (1995)

Μετά τους δύο πρώτους κύκλους τραγουδιών του που κυκλοφόρησαν με αρκετή χρονική απόσταση μεταξύ τους, αρχικά ο μάλλον άγνωστος πρωτόλειος κύκλος «Μάης χωρίς άνοιξη» (1986) και στη συνέχεια ο γνωστότερος «Ζωγραφιστά τραγούδια» (1993), το 1995 ο συνθέτης Μιχάλης Κουμπιός μας έδωσε μαζεμένους άλλους δύο κύκλους, έναν σε πιο καθαρά λαϊκά μονοπάτια με ερμηνευτή τον Ηλία Κλωναρίδη («Χοροί της νύχτας») κι έναν δεύτερο με τίτλο «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» βασισμένο και πάλι σε μελοποιημένη ποίηση.

Ο ποιητικός λοιπόν κύκλος «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ» βασίζεται σε ποίηση του αξιόλογου ποιητή, μεταφραστή και ραδιοφωνικού παραγωγού Διονύση Καψάλη (γενν. 1952) με επιλεγμένα ποιήματα από τις συλλογές «Αισθηματική Αγωγή» και «Ανθοδέσμη» που είχαν εκδοθεί το 1993 από τις Εκδόσεις Άγρα. Έχουμε επίσης ένα τραγούδι («Με είδες... σε είδα») σε στίχους του συνθέτη, ενώ ο δίσκος συμπληρώνεται και με τρία ορχηστρικά θέματα (εισαγωγή, ενδιάμεση γέφυρα και επίλογος) οριοθετώντας έτσι τους τρεις χρονικούς προσδιορισμούς του τίτλου και δικαιώνοντας την έννοια του κύκλου τραγουδιών ως σώματος συνθέσεων που συγκροτούν αδιάσπαστη ενότητα και όχι απλώς μια παράθεση τραγουδιών.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν ο Βασίλης Μοσχονάς, η Καίτη Ροβήρου και ο ίδιος ο συνθέτης. Στην ορχήστρα έλαβαν μέρος εκλεκτοί μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο σταθερός συνεργάτης του συνθέτη Μιχάλης Νικολούδης (μαντολίνο, κιθάρα, πλήκτρα, κρουστά κ.ά.), ο Πέτρος Ταμπούρης (σουραύλι), ο Νίκος Ξανθούλης (τρομπέτα), ο Ανδρέας Τράπαλης (βιολί) και ο Χρήστος Καλαμπόκης (μπουζούκι). Το εικαστικό μέρος της έκδοσης επιμελήθηκε ο ζωγράφος Γιάννης Κόττης.

Μιχάλης Κουμπιός: Ζωγραφιστά τραγούδια (1993)

Σχεδόν ταυτόχρονα με τη σύνθεση της μουσικής για το άλμπουμ «Τήλος» (1992) ο συνθέτης Μιχάλης Κουμπιός έγραψε κι έναν ολοκληρωμένο κύκλο τραγουδιών που εκδόθηκε το 1993 από την ΜΒΙ με τίτλο «Ζωγραφιστά τραγούδια».

Ένδεκα τραγούδια συγκροτούν το σώμα του έργου μοιρασμένα σε δύο υποενότητες, μία για κάθε πλευρά του αρχικού αναλογικού δίσκου. Η πρώτη επιγράφεται «Από τις άδειες μέρες» και περιλαμβάνει έξι τραγούδια, ενώ η δεύτερη «Πολλά βήματα πίσω» με πέντε τραγούδια. Το υλικό μουσικά κινείται μεταξύ φολκ και λαϊκού ήχου με μελωδίες ενίοτε εμπνευσμένες κατευθείαν από την παράδοση, όπως το τραγούδι «Πίνω πίνω» που πηγάζει από το παραδοσιακό τραγούδι της Τήλου «Κίνησε βέργα», αλλά και το «Έπεφτε το κορμάκι σου» που μελωδικά παραπέμπει σε έναν ψαράδικο σκοπό του Μαρμαρά. Στο στιχουργικό μέρος τα τραγούδια στηρίζονται εν πολλοίς σε ποιητικά κείμενα που υπογράφονταια από τους ποιητές Κωστή Παλαμά, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Μαρία Πολυδούρη, Μιχάλη Γκανά και Γιώργο Πολυμενάκο, ενώ κάποιοι στίχοι έχουν γραφτεί από τον Γιώργο Ανδρέου και τον συνθέτη.

Βασικοί ερμηνευτές των τραγουδιών είναι η Αναστασία Μουτσάτου, ο Ανδρέας Λουρίδας και η ηθοποιός και τραγουδίστρια Κατερίνα Γιαμαλή, ενώ συμμετέχουν ο Γιώργος Ανδρέου, ο Βασίλης Παϊτέρης και ο συνθέτης. Ξεχωριστή στιγμή του δίσκου η τρυφερή μελωδία «Καληνύχτα ψυχάκι» βασισμένη σε μίξη στίχων της Μαρίας Πολυδούρη και του συνθέτη που ερμηνεύει αισθαντικά ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Γιώργος Ανδρέου.

Μιχάλης Κουμπιός: Τήλος (1992/2009)

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο γενεθλίων του συνθέτη Μιχάλη Κουμπιού, ο οποίος γεννήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1965 στην Τήλο των Δωδεκανήσων, θα παρουσιάσουμε ένα μικρό αφιέρωμα στον εκλεκτό αυτό δημιουργό με την πολύπλευρη δραστηριότητα στο μουσικό πεδίο, το οποίο υπηρετεί εδώ και τέσσερις πλέον δεκαετίες από πολλαπλές σκοπιές, είτε ως συνθέτης και στιχουργός, είτε ως ερμηνευτής και οργανοπαίκτης, είτε και ως παραγωγός και μουσικός σχολιαστής, ακόμη και ως εκδότης, αφού επί σειρά ετών είχε τη διέυθυνση του έγκυρου μουσικού περιοδικού Δίφωνο. Η μουσική του ταυτότητα συνταιριάζει στοιχεία της δημοτικής και βυζαντινής μας παράδοσης με τα σύγχρονα μουσικά ρεύματα. Ξεκίνησε ως μέλος του συγκροτήματος Κουμπότρυπες Α.Ε., με το οποίο ηχογράφησε δύο δίσκους στο διάστημα 1982-1984. Το 1986 παρουσίασε την πρώτη προσωπική του συνθετική εργασία, το δυσεύρετο πλέον άλμπουμ «Μάης χωρίς άνοιξη», κι έκτοτε συνεχίζει να δίνει σταθερά το παρών του άλλοτε με κύκλους τραγουδιών κι άλλοτε με συνθέσεις οργανικής μουσικής, όπου τα παραδοσιακά όργανα, όπως το κανονάκι και το κλαρίνο, παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ορχήστρα του.

Το 1992 ο Μιχάλης Κουμπιός, μετά από παρότρυνση του συνθέτη Μιχάλη Γρηγορίου, συνέθεσε τον οργανικό κύκλο «Τήλος» εμπνευσμένο εξολοκλήρου από τη γενέθλια γη του και τις βιωματικές του μνήμες από τα πρώτα παιδικά του χρόνια, πριν μετακινηθεί στη Ρόδο και τελικά στην Αθήνα. Ο δίσκος πρωτοκυκλοφόρησε αρχικά περιορισμένος σε δύο ενότητες («Επιστροφή στην Τήλο», «Ήριννα») με πέντε μέρη η καθεμιά. Χρώματα και εικόνες ζωγραφισμένες με νότες συνθέτουν μια γοητευτική τοιχογραφία πλημμυρισμένη από πηγαία συναισθήματα. Η δεύτερη μάλιστα ενότητα που επιγράφεται «Ήριννα» ανατρέχει στην επώνυμη αρχαία λυρική ποιήτρια του 4ου αιώνα π.Χ. που έζησε στην Τήλο. Εδώ ο συνθέτης αναπλάθει και χρωματίζει μνήμες με αναπολήσεις εποχών που υπερβαίνουν τον προσωπικό του κύκλο ζωής και μάλιστα προσθέτοντας και σκόρπιους μελοποιημένους στίχους του που ερμηνεύει η ηθοποιός Λυδία Κονιόρδου.

Το έργο στην πρώτη του έκδοση (1992) είχε τη ζωγραφική επιμέλεια του Μιχάλη Κόκορη, αλλά στην επανέκδοση του 2009 άλλαξε τελείως η εικαστική του εμφάνιση και κυρίως εμπλουτίστηκε και με μια τρίτη ενότητα με τίτλο «Πάνω στης Τήλου τα βουνά» που επίσης αναπτύσσεται σε πέντε μέρη με τίτλους παρμένους από τοπωνύμια της περιοχής. Στην εκτέλεση του έργου έλαβαν μέρος σημαντικοί μουσικοί, όπως ο Γιώργος Μαγκλάρας (βιολί), ο Μιχάλης Νικολούδης (ταμπουρά, κιθάρα), ο Γιάννης Σπάθας (ηλεκτρική κιθάρα) και ο συνθέτης (πλήκτρα).

Luciano Pavarotti: The Essential Pavarotti (1990)

Από μια κορυφαία γυναικεία φωνή του τραγουδιού (Edith Piaf) περνάμε σήμερα σε μια κορυφαία ανδρική φωνή, αυτή τη φορά από το χώρο της λόγιας φωνητικής μουσικής που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της με μεγάλες ερμηνείες που συνοδεύτηκαν από μια εξαιρετική αποδοχή από το οπερατικό κοινό κατακτώντας μια θέση ανάμεσα στους δημοφιλέστερους λυρικούς ερμηνευτές του 20ου αιώνα.

Ο λόγος βέβαια για τον διάσημο Ιταλό τενόρο Luciano Pavarotti (1935-2007), ο οποίος ήρθε στον κόσμο σαν σήμερα, στις 12 Οκτωβρίου 1935 στη Μοντένα της βόρειας Ιταλίας, και μεγάλωσε σε φτωχικό περιβάλλον, ενώ ξεκίνησε την επαφή του με τη μουσική ως δάσκαλος φωνητικής, ώσπου η βράβευσή του σε διαγωνισμό όπερας το 1961 τον έστρεψε οριστικά στο χώρο της ερμηνείας, καθώς διέθετε εξαιρετικά εκφραστική και δυνατή φωνή, κατάλληλη απολύτως για την ιταλική όπερα και ιδιαίτερα για το belcanto. Παράλληλα ξεκίνησε και τη δισκογραφία, σχεδόν αποκλειστικά για τη δισκογραφική εταιρεία Decca, συνεργαζόμενος με τις πιο σημαντικές ορχήστρες και μαέστρους της εποχής, με τους οποίους ηχογράφησε το σύνολο σχεδόν του οπερατικού ρεπερτορίου, ενώ μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του καταλαμβάνουν οι συνεχείς ζωντανές εμφανίσεις σε όλα τα λυρικά θέατρα του κόσμου. Κορυφαία ίσως στιγμή της μυθικής του καριέρας στάθηκε η περίφημη συναυλία των «τριών τενόρων», η οποία δόθηκε στον τελικό του μουντιάλ στην Ιταλία το 1990 έχοντας δίπλα του δύο σπουδαίους Ισπανούς τενόρους, τον Placido Domingo και το Jose Carreras, υπό τη διεύθυνση του διάσημου Ινδού αρχιμουσικού Zubin Mehta.

Το 1990 από τη Decca κυκλοφόρησε ένα άλμπουμ εν είδει πορτρέτου του μεγάλου ερμηνευτή με τίτλο «The Essential Pavarotti». H έκδοση μοιράζεται σε δύο ισοδύναμες ενότητες με εννέα μέρη η καθεμία. Η πρώτη είναι αφιερωμένη στο καθαρά οπερατικό ρεπερτόριο του Pavarotti με επιλεγμένες άριες από τις όπερες: Rigoletto και Il trovatore (του Verdi), La boheme,Tosca και Turandot (του Puccini), L' elisir d' amore (του Donizetti), Carmen (του Bizet), Martha (του Flotow) και I pagliacci (του Leoncavallo). Ξεχωρίζουν οι άριες: «La donna e mobile» (Rigoletto), «Che gelida manina» (La boheme), «E lucevan le stelle» (Tosca), «Nessun dorma» (Turandot) και «Una furtiva lagrima» (L'elisir d' amore).

Η δεύτερη ενότητα συγκροτείται από μια μικρή ανθολογία διαχρονικών ιταλικών τραγουδιών γραμμένων από διάφορους συνθέτες από την εποχή των μεγάλων δημιουργών της όπερας (19ος αιώνας) ως τη σύγχρονη εποχή με αποκορύφωμα μια συγκλονιστική ερμηνεία του υπέροχου τραγουδιού «Caruso» του Ιταλού τραγουδοποιού Lucio Dalla στην αρτιότερη ερμηνεία του, καθώς πρόκειται για ένα πολυεκτελεσμένο κομμάτι, το οποίο μάλιστα έχουν ηχογραφήσει και αρκετοί Έλληνες ερμηνευτές, όπως η Μαρία Φαραντούρη, ο Διονύσης Σαββόπουλος και ο Γιάννης Πουλόπουλος! Πέρα από το σπουδαίο αυτό τραγούδι ξεχωρίζουν και τα κλασικά τραγούδια «Volare» και «'O sole mio!», τραγούδια διαχρονικά που σφραγίστηκαν από την αξεπέραστη ερμηνεία του Pavarotti.

Στη εκτέλεση των κομματιών συμμετέχουν διάφορες ορχήστρες υπό τη διεύθυνση σημαντικών αρχιμουσικών. Μεταξύ άλλων, έχουμε τις ορχήστρες London Symphony Orchestra, Wiener Philharmoniker, English Chamber Orchestra και Philharmonia Orchestra, καθώς και αρχιμουσικούς, όπως οι Herbert von Karajan, Richard Bonynge, Zubin Mehta, Nicola Rescigno, Giancarlo Chiaramello και Henry Mancini. Oι ηχογραφήσεις χρονολογούνται κατά το διάστημα 1971-1988.

Edith Piaf: Ηχογραφήσεις 1946-1960 (1998)

Το 1998 από την ελληνική EMI εκδόθηκε ένας ψηφιακός δίσκος αφιερωμένος στη μεγάλη Γαλλίδα ερμηνεύτρια Edith Piaf (1915-1963), ο οποίος διανεμήθηκε ως premium μέσω της εφημερίδας Καθημερινή στο πλαίσιο μιας ευρείας σειράς προσφορών με γενικό τίτλο «Μουσική του κόσμου». Το άλμπουμ φέρει τον ουδέτερο τίτλο «Παρίσι» επικεντρώνοντας στην πόλη που υπήρξε το κυριότερο εππικεντρο δράσης της λιλιπούτειας ερμηνεύτριας, γνωστής άλλωστε και με το προσωνύμιο «Το σπουργιτάκι του Παρισιού».

Το άλμπουμ μπορεί να εκληφθεί και ως ένα αντιπροσωπευτικό πορτρέτο της ερμηνεύτριας και θα μπορούσε να έχει και τίτλο «The Best of Edith Piaf» ή μάλλον «Les plus grands succès de Edith Piaf», αφού ανθολογεί μερικά από τα διασημότερα τραγούδια που ερμήνευσε στο σύνολο της μυθικής της καριέρας και ιδιαίτερα κατά τη μεταπολεμική περίοδο, όταν μεσουράνησε στο μουσικό στερέωμα της πατρίδας της. 

Έχουμε λοιπόν αυθεντικές ηχογραφήσεις (ψηφιακά επεξργασμένες με εξαιρετική διαύγεια ήχου) που διατρέχουν τη δεκαπενταετία 1946-1960, διάστημα που οριοθετείται από τα δύο εμβληματικότερα τραγούδια του ρεπερτορίου της, δηλαδή από το «La vie en rose» (1946) ως το «Non, je ne regrette rien» (1960). Υπέροχα τραγούδια εκλεκτών Γάλλων συνθετών (κυρίως των Louiguy και Glanzberg) διανθίζουν και το μεσοδιάστημα αυτής της περιόδου, όπως τα κλασικά «Hymne a l' amour» (1950), «Padam padam» (1951), «L' accordeoniste» (1955) και βέβαια το θαυμάσιο «Milord» (1959) που της έγραψε ο Ελληνογαλλοαιγύπτιος τραγουδοποιός Georges Moustaki. 

Edith Piaf: La vie en rose (1953)

Έφυγε πρόωρα από τη ζωή στις 10 Οκτωβρίου 1963. 63 είναι και τα χρόνια που πέρασαν από τότε που φτερούγισε για το μακρινό του ταξίδι το θρυλικό «σπουργιτάκι» του Παρισιού, η πρώτη κυρία του γαλλικού τραγουδιού με το πλήρες όνομα Édith Giovanna Gassion, που δεν είναι άλλη φυσικά από τη μυθική ερμηνεύτρια Edith Piaf (1915-1963), μία από τις μεγαλύτερες φωνές του 20ου αιώνα.

Γεννημένη σε καλλιτεχνικό περιβάλλον πολύ μικρή βρέθηκε να παλεύει για την επιβίωσή της δουλεύοντας αρχικά σε τσίρκο με τον πατέρα της με περιοδείες σε όλη τη Γαλλία, ώσπου αποκάλυψε τα υπέροχα φωνητικά της προσόντα και στράφηκε οριστικά στο τραγούδι ξεκινώντας ως πλανόδια τραγουδίστρια, για να καταφέρει κάποια στιγμή να βρεθεί στα μεγάλα καμπαρέ του Παρισού στα Ηλύσια Πεδία. Το 1935 ηχογραφεί για πρώτη φορά τη φωνή της σε δίσκο γραμμοφώνου, ενώ στα χρόνια της γερμανικής κατοχής ψυχαγωγεί τους αιχμαλώτους πολέμου βοηθώντας μάλιστα πολλούς από αυτούς να δραπετεύσουν. Παράλληλα κάνει και την πρώτη εμφάνισή της στον κινηματογράφο, όπου θα συναντήσει τον νεαρό Υβ Μοντάν, με τον οποίο θα έχει ερωτική σχέση βοηθώντας τον στα πρώτα κινηματογραφικά του βήματα. Μετά τον πόλεμο ταξιδεύει ως την Αμερική, ενώ παραλληλα αρχίζει τη μάχη της με τον αλκοολισμό που θα επιφέρει σοβαρά προβλήματα στην υγεία της. Έτσι κι αλλιώς όλη η ζωή της ήταν συνυφασμένη με τα τρία αθεράπευτα πάθη της, το τραγούδι, το αλκοόλ και τον έρωτα! 

Αξιοσημείωτο άλλωστε είναι ότι έκλεισε τη σύντομη ζωή της απολαμβάνοντας τον τελευταίο της έρωτα και μάλιστα με έναν ελληνογάλλο τραγουδιστή 20 χρόνια μικρότερό της, τον Θεοφάνη Λαμπουκά που τον αποκαλούσε «Τεό Σαγαπό» (Théo Sarapo με γαλλική προφορά), με τον οποίο παντρεύτηκε το 1962, την ίδια χρονιά που ερμήνευσε με μοναδικό τρόπο και τα δυο υπέροχα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη από την ταινία «Les amants de Teruel» (Οι εραστές του Τερουέλ). Θυμίζω, τέλος, ότι το 1981 η Τάνια Τσανακλίδου δοκίμασε τις δυνάμεις της απέναντι στη μεγάλη ερμηνεύτρια ηχογραφώντας ένα ολόκληρο άλμπουμ με δικά της τραγούδια.

Ως ένα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη της θρυλικής ερμηνεύτριας διάλεξα ένα ιστορικό γαλλικό άλμπουμ βινυλίου που εξέδωσε η Columbia το 1953 με οκτώ αυθεντικές ηχογραφήσεις από τη χρυσή εποχή της απόλυτης ακμής της. Το άλμπουμ έχει τίτλο «La vie en rose» παρμένο φυσικά από το ομώνυμο αριστουργηματικό τραγούδι που συνέθεσε το 1945 ο Louis Gugliemi (Louiguy) σε στίχους της Piaf, ένα από τα εμβληματικά τραγούδια της καριέρας της με πάμπολλες επανεκτελέσεις, μεταξύ των οποίων δεσπόζει η εξαιρετική τζαζ εκτέλεση του Louis Armstrong. Τα υπόλοιπα τραγούδια του άλμπουμ έχουν μουσική των Charles Aznavour, Michel Emer, Margarite Monnot και Florence Veran. 

Μίμης Πλέσσας, Γιάννης Κότσιρας: Ο δρόμος (2006)

Την ίδια χρονιά (2002) που ο Μίμης Πλέσσας γιόρτασε στο Ηρώδειο το χρυσό του «ιωβηλαίο» για τα 50 χρόνια δισκογραφικής παρουσίας, έδωσε και μια δεύτερη επετειακή συναυλία τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Αυτή τη φορά δεν κατέφυγε σε κορφολόγημα από το πλούσιο τραγουδιστικό του ρεπερτόριο, αλλά αποφάσισε να επαναφέρει στο προσκήνιο το πιο πετυχημένο από τα έργα της χρυσής του εποχής, τον περίφημο κύκλο τραγουδιών «Ο δρόμος», έργο διαχρονικής αποδοχής που κατέχει μακράν το ρεκόρ πωλήσεων στην εγχώρια αγορά, καθώς οι ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες μιλούν για ένα αριθμό άνω των δύο εκατομμυρίων αντιτύπων!

Το έργο είχε εκδοθεί το 1969 από τη Lyra και περιλαμβάνει δώδεκα αριστουργηματικά τραγούδια λαϊκού χρώματος βασισμένα στους εξαίρετους ποιητικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου με επίμονες βιωματικές αναφορές, αλλά και υπιανιγμούς για το απριλιανό καθεστώς, ενώ το βασικό τεχνικό τους χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδόν όλα περιορίζονται στο κουπλέ, χωρίς δηλαδή το ρεφρέν που κατά κανόνα αποτελεί το πιο αβανταδόρικο στοιχείο ενός τραγουδιού. Τα τραγούδια στην πρώτη τους εκτέλεση ερμήνευσαν έξοχα ο Γιάννης Πουλόπουλος και η πρωτοεμφανιζόμενη Ρένα Κουμιώτη, ενώ μικρή συμμετοχή είχε και η νεοκυματική ερμηνεύτρια Πόπη Αστεριάδη.

Στην καινούργια εκτέλεση του έργου ο συνθέτης εμπιστεύθηκε το κύριο βάρος της ερμηνείας στον ανερχόμενο τότε ερηνευτή Γιάννη Κότσιρα, ο οποίος κατά σύμπτωση έχει γεννηθεί τη χρονιά που πρωτοκυκλοφόρησε το έργο. Μαζί του η άσημη ερμηνεύτρια Ελένη Φωτιάδου, η οποία αποδίδει δύο τραγούδια του έργου, όχι όμως τα ίδια ακριβώς που είχε ερμηνεύσει η Ρένα Κουμιώτη. Για την ακρίβεια, κοινό τους τραγούδι είναι το «Δώσε μου το στόμα σου», ενώ το δεύτερο είναι ο «Τρελλός» σε μια ομολογουμένως εξαιρετική επανεκτέλση με πολύ διαφορετική ενορχήστρωση που πραγματικά απογειώνει το συγκεκριμένο τραγούδι. Μοιράζεται επίσης με τον Γιάννη Κότσιρα την ερμηνεία του τραγουδιού «Φραγκόκκλησα». Δυστυχώς η  θαυμάσια αυτή ερμηνεύτρια δεν κατάφερε να βρει το δρόμο που της άξιζε στο ελληνικό πεντάγραμμο και έκτοτε έχει πειοριστεί σε ελάχιστες μεμονωμένες επανεμφανίσεις.

Ο ίδιος ο συνθέτης ενορχήστρωσε εκ νέου το έργο και διηύθυνε τη  Χορωδία Φίλων Μοντέρνας Μουσικής Δημήτρη Παπαδημητρίου και τη Λαϊκή Ορχήστρα Μίμη Πλέσσα. Σημαντικοί μουσικοί συγκροτούν το σώμα της ορχήστρας, όπως ο Νίκος Κατσίκης και ο Γιώργος Παχής στο μπουζούκι και το λαούτο, ο Θάνος Γεωργουλάς στα πνευστά, ο Γιώργος Ροϊλός στα κρουστά, ο Νίκος Τσεσμελής και ο Γιάννης Εκμετζόγλου στο μπάσο και ο Διονύσης Νήρος στα πλήκτρα. Στα φωνητικά συμμετείχαν ο Άλεξ Παναγή, η Μάρθα Ζιώγα και η Πάολα Κομίνη. Την επιμέλεια της παραγωγής είχε η σύζυγος του συνθέτη Λουκίλα Καρρέρ. Ο δίσκος τελικά εκδόθηκε το 2006.

Μίμης Πλέσσας: Ιωβηλαίον (2002)

Το 2002 ο Μίμης Πλέσσας συμπλήρωσε 50 ολόκληρα χρόνια δισκογραφικής παρουσίας, αφού τα πρώτα του τραγούδια («Θέλω ποτέ να μη χωρίσουμε», «Με τον έρωτα παρέα») είχαν κυκλοφορήσει σε δίσκο 78 στροφών το 1952 κι έκτοτε ο γόνιμος δημιουργικός του οίστρος τον κράτησε στην πρώτη γραμμή του ελληνικού πενταγράμμου αδιαλείπτως επί δεκαετίες, μέσα στις οποίες ο ίδιος κολύμπησε κάνοντας πρωταθλητισμό σε πολλαπλά πεδία της μουσικής έκφρασης και χτίζοντας ένα ζηλευτό ρεπερτόριο και μια πλουσιότατη δισκογραφία, τη δεύτερη σε όγκο πίσω από αυτή του Μίκη Θεοδωράκη.

Με αφορμή λοιπόν αυτή τη μεγάλη προσωπική του επέτειο αποφάσισε να γιορτάσει το χρυσό του «ιωβηλαίο», παρόλο που αποδείχθηκε πως είχε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά του και συνέχισε για τουλάχιστον δύο δεκαετίες ακόμη, έτσι που τελικά να έχει υπερβεί κατά πολύ το ορόσημο των 50 χρόνων και να δικαιούται πλέον κι ένα «πλατινένιο ιωβηλαίο»! Στο πλαίσιο αυτό διοργανώθηκε μια μεγάλη συναυλία αφιερωμένη στο διαχρονικό του έργο, η οποία φιλοξενήθηκε στον ιερό χώρο του Ωδείου Ηρώδου Αττικού τον Μάιο του 2002 με τον προφανή πλέον τίτλο «Ιωβηλαίον» υπό τη γενική επιμέλεια της συζύγου του Λουκίλας Καρρέρ, η οποία μάλιστα έγραψε και τους προσφυείς στίχους ενός πρωτότυπου μουσικού κομματιού με τίτλο «Τα τραγούδια δεν έχουν εποχές» βασισμένου σε χαρακτηριστικούς στίχους από κλασικά τραγούδια του συνθέτη.

Η συναυλία αυτή ηχογραφήθηκε ζωντανά και σχεδόν αμέσως κυκλοφόρησε σε διπλό ψηφιακό δίσκο από τη Minos. Στο πρώτο μέρος βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών ήταν ο Κώστας Χατζής, ενώ μεγάλο μέρος της ενότητας αυτής καταλαμβάνουν συνθέσεις τζαζ και οργανικά θέματα παιγμένα από το Κουιντέτο Μίμη Πλέσσα, την Ορχήστρα Νέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό τη διεύθυνση της Νίνας Πατρικίδου και τη Χορωδία Φίλων Μοντέρνας Μουσικής Δημήτρη Παπαδημητρίου. Η δεύτερη ενότητα έχει πιο καθαρό τραγουδιστικό περιεχόμενο και συγκροτείται από ένα απάνθισμα υπέροχων τραγουδιών του συνθέτη από τη δεκαετία του '60 με βασικούς ερμηνευτές τη Μαρινέλλα και τον Δημήτρη Μητροπάνο, με τη συμμετοχή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη και του Στέφανου Κορκολή ως σολίστ του πιάνου.

Εδώ πρέπει να γίνει μια αναγκαία επισήμανση: Προφανώς σε κάθε μουσικόφιλο προξενεί μεγάλη εντύπωση και απορία η απουσία από τη συναυλία του Γιάννη Πουλόπουλου, δεδομένου ότι ήταν ο κατεξοχήν ταυτισμένος με τον συνθέτη Έλληνας ερμηνευτής. Τον αντικατέστησε βέβαια επάξια ο πάντα πρόθυμος και δοτικός προς όλους Δημήτρης Μητροπάνος, αλλά ο συνθέτης δεν έκρυψε την εύλογη πικρία του για την αγνωμοσύνη απέναντί του από ένα δικό του παιδί. Πάντως εκείνη την εποχή οι σχέσεις των δύο ανδρών είχαν ήδη διαρραγεί, ενώ παράλληλα ο Πουλόπουλος είχε αποσυρθεί ουσιαστικά από την ενεργό δράση αντιμετωπίζοντας προσωπικά προβλήματα.

Μίμης Πλέσσας: 'Ελληνες συνθέτες (2005)

Από τη μεγάλη σειρά αφιερωμάτων σε σημαντικές μορφές του ελληνικού τραγουδιού που εξέδωσε κατά την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα η δισκογραφική εταιρεία FM Records υπό το γενικό τίτλο «Έλληνες συνθέτες» το αφιέρωμα στον Μίμη Πλέσσα κυκλοφόρησε το 2005 σε διπλό ψηφιακό δίσκο με άτυπο υπότιτλο «42 αξέχαστες επιτυχίες», οι οποίες μοιράζονται σε τραγούδια και οργανικά θέματα, όλα σε δεύτερη εκτέλεση.

Το επιλεγμένο υλικό αντλήθηκε από την πλούσια παρακαταθήκη του συνθέτη, κυρίως από την υπέροχη ανθοφορία του κατά τη δεκαετία του '60, τραγούδια πολυαγαπημένα και πολυτραγουδισμένα και ήδη με πάμπολλες επανεκτελέσεις. Η έμπνευση του συνθέτη, ως γνωστόν, δεν είχε σύνορα, κι έτσι εύλογα συνυπάρχουν εξαίσιες μελωδίες από το «ελαφρό» ρεπερτόριο δίπλα σε στέρεες λαϊκές μελωδίες διαχρονικής γοητείας και ομορφιάς που λάμπρυναν στις πρώτες εκτελέσεις τους από κορυφαίες φωνές, όπως ο Γιάννης Πουλόπουλος, η Τζένη Βάνου, η Ρένα Κουμιώτη, ο Γιάννης Βογιατζής, ο Αντώνης Καλογιάννης και άλλοι. Στη φρεσκαρισμένη τους εκδοχή επιστρατεύτηκε μια πλειάδα ερμηνευτών της παλιότερης και νεότερης γενιάς που απέδωσαν στις περισσότερες περιπτώσεις με πολύ αξιοπρεπή έως ενδιαφέροντα τρόπο τα τραγούδια. 

Το τραγούδι «Πρώτη φορά», με το οποίο μας πρωτοσυστήθηκε δισκογραφικά η Ρένα Κουμιώτη το 1969, εδώ ακούγεται σε διπλή εκτέλεση, μία πιο συμβατική με τη Λόρνα (Κούτση) και μια δεύτερη πανέμορφη διασκευή σε ύφος μπαλάντας με συνοδεία κιθάρας που ερμηνεύει με πολλή ευαισθησία ο Σπύρος Βλασσόπουλος. Από τους παλιότερους ερμηνευτές συμμετέχουν οι: Δάκης, Αρλέτα, Βλάσης Μπονάτσος, Κώστας Θωμαΐδης και Γιάννης Κούτρας. Μαζί τους οι νεότεροι: Θεοδοσία Στίγκα, Στέφανος Κορκολής, Μαρίνα Σκιαδαρέση, Νίκος Κρητικός, Ελένη Αντωνιάδου, Αιμιλία Τζωρζίνα, Μαριάννα Ευσταθίου, Άννα Μελίτη και Anne-Mary Vithynou. Η τελευταία ερμηνεύει σε αγγλόφωνη διασκευή τα τραγούδια «And then you went away» («Ποια νύχτα σ' έκλεψε») και «Just the two of us» («Η αγάπη μας»). Συμμετέχει απίσης ο ηθοποιός Πέτρος Φιλιππίδης, ενώ για κάποιο λόγο περιλαμβάνεται και το υπέροχο «Τι κρίμα» στην πρώτη και αξεπέραστη ερμηνεία της Τζένης Βάνου.

Το άλμπουμ συμπληρώνεται με τέσσερα οργανικά θέματα, τα τρία βασισμένα στις μελωδίες των τραγουδιών «Θα πιω απόψε το φεγγάρι», «Ξημερώνει Κυριακή» και «Έπεφτε βαθιά σιωπή». Το τέταρτο οργανικό θέμα στο φινάλε της έκδοσης είναι και το πιο ενδιαφέρον. Πρόκειται για την ωραιότατη «Λαϊκή σουίτα» (αποτελούμενη από τέσσερις λαϊκούς χορούς: ζεϊμπέκικο, καρσιλαμάς, χασάπικο, χασαποσέρβικο) για μπουζούκι και ορχήστρα με σολίστ τον Γιώργο Ζαμπέτα από ζωντανή ηχογράφηση συναυλίας του συνθέτη στο εξωτερικό (Γερμανία;).

Ο Μίμης Πλέσσας στα τραγούδια του Καλλιτεχνικού Καφενείου (1986)

Από την εποχή της τηλεοπτικής μονοκρατορίας της Ελληνικής Τηλεόρασης μας διασώζονται αρκετά δείγματα της αισθητικής εκείνης της εποχής, τα οποία, παρά τα περιορισμένα τεχνικά μέσα που τότε ήταν διαθέσιμα, κατά κανόνα υπερέχουν σε ποιότητα παραγωγής από τα νεότερα του ευτελούς γούστου που επέβαλε η πολυφωνία των ιδιωτικών μέσων. Ειδικότερα, συγκρίνοντας νεότερες εκπομπές ανάδειξης ταλέντων στο μουσικό και σκηνικό τομέα με τις αντίστοιχες εκείνης της εποχής, δεν μπορεί παρά να νοσταλγήσει τα παλιά, τότε που επικεφαλής τέτοιων προγραμμάτων ήταν σημαίνουσες προσωπικότητες του καλλιτεχνικού χώρου που δε δίσταζαν να εκτεθούν ζωντανά απέναντι στο κοινό. Ασφαλώς και μένουν αλησμόνητες και διαχρονικά σημεία αναφοράς δύο τουλάχιστον τέτοιες παραγωγές. Πρώτα η μουσική εκπομπή «Να η ευκαιρία» (Γιώργος Κατσαρός, Γρηγόρης Γρηγορίου, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Ροζίτα Σώκου κ.ά.) που παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ κατά την περίοδο 1977-1983, μέσα από την οποία βρήκαν το πρώτο βήμα της καριέρας τους σπουδαίοι ερμηνευτές, όπως η Γλυκερία, ο Μανώλης Λιδάκης, ο Βασίλης Λέκκας, η Νένα Βενετσάνου και πολλοί άλλοι. Και λίγο αργότερα το περίφημο «Καλλιτεχνικό Καφενείο» με οικοδεσπότες τον συνθέτη Μίμη Πλέσσα, τον σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη και τον ηθοποιό Βασίλη Τσιβιλίκα.

Σήμερα λοιπόν θα σταθούμε σ' αυτή την ξεχωριστή καλλιτεχνική δραστηριότητα του ακαταπόνητου Μίμη Πλέσσα, ο οποίος πάντα στη ζωή του στάθηκε ιδιαίτερα γενναιόδωρος και απέναντι στους συνοδοιπόρους του, αλλά κυρίως απέναντι σε άσημους καλλιτέχνες που προσπαθούσαν να βρουν τον βηματισμό τους στο χώρο, για τους οποίους ο ίδιος στάθηκε αληθινός μέντορας. Το «Καλλιτεχνικό Καφενείο» λοιπόν αποτελεί άλλο ένα τέτοιο δείγμα της γενναιοδωρίας του, καθώς φρόντισε, μαζί με τους συνεργάτες του, να προβάλει κάποιες καινούργιες φωνές που προσπαθούσαν να εδραιώσουν την παρουσία τους στο πεντάγραμμο, δηλαδή ο Γιάννης Δημητράς, ο οποίος είχε βέβαια ήδη μια προϋπηρεσία στο χώρο από την προηγούμενη δεκαετία, η Κλεοπάτρα, η Μαρία Κανελλοπούλου και ο Χρήστος Ζαβάκος. Είναι οι τέσσερις ερμηνευτές των τραγουδιών που ακούγονταν σε κάθε επεισόδιο. 

Η εκπομπή παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ επί δύο συνεχόμενες σεζόν (1986-1988) με δύο επεισόδια κάθε εβδομάδα και δεν περιοριζόταν μόνο στο χώρο του τραγουδιού, αλλά κάλυπτε και άλλους καλλιτεχνικούς τομείς, όπως το θέατρο και ο κινηματογράφος. Στις εκπομπές αυτές παρήλασαν άπαντες σχεδόν οι εν ζωή εκπρόσωποι της εγχώριας τέχνης. Ειδικότερα, από το χώρο του τραγουδιού εμφανίστηκαν μεταξύ άλλων οι: Γιάννης Σπανός, Γιώργος Χατζηνάσιος, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Τώνης Μαρούδας, Γιώργος Μητσάκης, Χρήστος Νικολόπουλος, Πόλυ Πάνου, Καίτη Γκρέυ, Γιάννης Πάριος, Σταμάτης Κόκοτας, Δήμητρα Γαλάνη και πολλοί άλλοι νεότεροι.

Από το μουσικό υλικό των εκπομπών αυτών επιλέχθηκαν 21 θέματα σε συντομευμένη μορφή που αποτέλεσαν το σώμα μιας δισκογραφικής έκδοσης που κυκλοφόρησε το 1986 από τη Sonora. Ο ίδιος ο Μίμης Πλέσσας είχε τη συνολική μουσική επιμέλεια, ενορχήστρωσε και διηύθυνε τα τραγούδια που αποτελούν ένα δειγματοληπτικό απάνθισμα από το σύνολο του ελληνικού πενταγράμμου, από τα χρόνια του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού με εκπροσώπους τον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Γιώργο Μητσάκη, τον Μανώλη Χιώτη και τον Γιώργο Ζαμπέτα ως την εποχή του «έντεχνου» και νεωτερικού τραγουδιού με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Γιώργο Κατσαρό, τον Γιάννη Σπανό, τον Μάνο Λοΐζο, τον Νίκο Ιγνατιάδη και φυσικά τον Μίμη Πλέσσα. 

Η Ρένα Κουμιώτη τραγουδά Μίμη Πλέσσα (1969-1974)

Κλείνουν σήμερα δύο χρόνια από την αποδημία του μεγάλου συνθέτη Μίμη Πλέσσα (1924-2024) που έφυγε από τη ζωή στις 5 Οκτωβρίου 2024, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει έναν πλήρη αιώνα ζωής. Πολυγραφότατος και υπερδραστήριος μέχρι το βαθύ του γήρας, εξαίρετος πιανίστας και ενορχηστρωτής, διήλθε ολόκληρη την κλίμακα της μουσικής δημιουργίας, αρχικά ως συνθέτης «ελαφρών» τραγουδιών, στη συνέχεια με επίμονη ενασχόληση στο πεδίο της τζαζ, ώσπου τον κέρδισε η σκηνική μουσική και κυρίως ο κινηματογράφος, όπου κατέθεσε κολοσσιαίο έργο και πληθώρα εξαιρετικών τραγουδιών που γνώρισαν τεράστια λαϊκή αποδοχή με τις φωνές των πιο εκλεκτών ερμηνευτών, όπως: Τζένη Βάνου, Νάνα Μούσχουρη, Γιάννης Βογιατζής, Γιάννης Πουλόπουλος, Ρένα Κουμιώτη, Μαρινέλλα, Βίκυ Μοσχολιού, Τόλης Βοσκόπουλος, Δήμητρα Γαλάνη, Στράτος Διονυσίου και πολλοί άλλοι νεότεροι.

Στη μακρά λοιπόν και γόνιμη αυτή διαδρομή ο Μίμης Πλέσσας ανέδειξε, πρώτος αυτός, μερικές κορυφαίες φωνές του ελληνικού πενταγράμμου. Πρώτος και καλύτερος ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο βασικός ερμηνευτής του μετά τα μέσα της δεκαετίας του '60, ερμηνευτής άλλωστε του κορυφαίου έργου του, του περίφημου «Δρόμου» (1969). Ακολουθούν δύο γυναικείες φωνές, πρώτη η Τζένη Βάνου, με την οποία είχε την πιο μακροχρόνια συνεργασία, και δεύτερη η Ρένα Κουμιώτη. Ειδικότερα, η συνεργασία του με τη Ρένα Κουμιώτη (1941-2023), αν και κράτησε ελάχιστα χρόνια, ουσιαστικά κατά το διάστημα 1969-1973, αποτελεί ένα από τα μεγάλα κεφάλαια στην καριέρα του συνθέτη που ήταν αυτός που ξεχώρισε τα εκλεκτά φωνητικά της προσόντα και δε δίστασε να της δώσει τη μεγάλη ευκαιρία με δυο πανέμορφα τραγούδια στο «Δρόμο».

Η συμπόρευση του Μίμη Πλέσσα με τη Ρένα Κουμιώτη κατά την πενταετία 1969-1974 θα αποφέρει συνολικά 26 τραγούδια, τα περισσότερα σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, αλλά και του Άκου Δασκαλόπουλου, του Κώστα Βίρβου και της Βαρβάρας Τσιμπούλη. Πολλά από αυτά τα τραγούδια πρωτοκυκλοφόρησαν στις 45 στροφές, ενώ στη συνέχεια ενσωματώνονταν και σε δίσκους μεγάλης διάρκειας. Έτσι το υλικό είναι απλωμένο σε έξι συνολικά δίσκους 33 στροφών, δηλαδή στους δίσκους: «Ο δρόμος» (1969), «Μέρες του καλοκαιριού» (1970), «Ρένα Κουμιώτη» (1970), «Ρένα Κουμιώτη 2» (1971), «Θάλασσα πικροθάλασσα» (1973) και «Μίλα μου για τη λευτεριά» (1974). Αξιοσημείωτο είναι ότι ο τελευταίος δίσκος εκδόθηκε μεν του 1974, στη μεταπολίτευση δηλαδή, αλλά είχε ηχογραφηθεί ήδη από το 1970, μόνο που η λογοκρισία δεν επέτρεψε την κυκλοφορία του τότε. Στο σώμα των 26 αυτών τραγουδιών περιλαμβάνονται και μερικές ομολογουμένως κορυφαίες στιγμές που εξακολουθούν μέχρι σήμερα να διατηρούν ακέραιη την ομορφιά τους. Προσωπικά θα ξεχώριζα στην πρώτη γραμμή τα τραγούδια: «Πρώτη φορά», «Δώσε μου το στόμα σου», «Σταμάτησε του ρολογιού τους δείχτες», «Καινούργιο μου φεγγάρι», «Ένα καράβι», «Το γλυκό τ' αηδόνι», «Άγια Κυριακή» και «Πρόσω ολοταχώς».