Μαρία Βρανά-Παπάλα: Έξι τραγούδια για τη Σαπφώ (2024)

Κι από την Κύπρο ταξιδεύουμε σήμερα για το βόρειο Αιγαίο, για να σταθούμε στην αιολική γη της Λέσβου που συχνά μας έχει δώσει ωραίες αφορμές για την προβολή της τοπικής πολιτιστικής ζωής, η οποία και έντονη είναι και άκρως ενδιαφέρουσα. 

Την αφορμή αυτή τη φορά μας δίνει η σύγχρονη Λέσβια ποιήτρια Μαρία Βρανά-Παπάλα, η οποία γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1968 και έχει αναδειχθεί σε μια αξιόλογη ποιητική φωνή με δυναμικό παρών τα τελευταία χρόνια, τόσο σε επίπεδο εκδοτικό, όσο και σε επίπεδο ζωντανών εκδηλώσεων με ποιητικό και μουσικό περιεχόμενο. Το 2022 εξέδωσε στη Μυτιλήνη την τρίτομη ποιητική συλλογή «Ανεμόεσσα Αιολίδα», ενώ παράλληλα παρουσίασε και μια συλλογή 18 στιχουργημάτων που έγιναν τραγούδια με γενικό τίτλο «Αιγαιοπελαγίτικα ρακοτράγουδα».

Πριν από ενάμιση χρόνο, τον Αύγουστο του 2024, η Μαρία Βρανά-Παπάλα εξέδωσε ένα ενδιαφέρον πόνημα αφιερωμένο στην αρχαία Λέσβια ποιήτρια Σαπφώ, η οποία έζησε και δημιούργησε το διαχρονικό λυρικό της έργο στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Το βιβλίο επιγράφεται «Σαπφώ: Λόγος και ποίηση» και συνδυάζει τον πεζό με τον έμμετρο λόγο, καθώς η συγγραφέας επιχειρεί μια αναλυτική βιογραφική και γραμματολογική προσέγγιση της ποιήτριας με διαλεκτική εναλλαγή πεζών και ποιητικών μερών. Τα ποιήματα αποτελούν συνθέσεις της ίδιας εμπνευσμένα από το βίο και την ποιητική γραφή της αρχαίας ποιήτριας. Την εικονογράφηση του βιβλίου έκανε η Ταξιαρχούλα-Ευφροσύνη Χριστιανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι από τα ποιήματα αυτά έχουν μελοποιηθεί με ευαισθησία από τον στενό συνεργάτη της, συνθέτη και πιανίστα Αντώνη Σπούλο και στην έκδοση τα κείμενά τους συνοδεύονται από τον αντίστοιχο «κώδικα ταχείας απόκρισης» (QR Code), ώστε να μπορεί να τα ακούσει κιόλας ο αναγνώστης του βιβλίου. Τα ερμηνεύουν επτά ντόπιες φωνές και συγκεκριμένα οι: Αθηνά Πιπίνη, Ζαχαρούλα Ιωακείμ, Μαρία Γαλάνη, Επαμεινώνδας Χαραλαμπίδης, Πλουσία Ηλία, Κορνηλία Δεσλή και Χρύσα Βέκιου.

Παναγιώτης Ν. Βέης: Χωρίς πυξίδα (2025)

Με πολλή χαρά επανέρχομαι στον ερασιτέχνη Λέσβιο λογοτέχνη Παναγιώτη Ν. Βέη, ο οποίος γεννήθηκε στο χωριό Μανταμάδος το 1946, πέρασε τα νεανικά του χρόνια ταξιδευτής στα πελάγη και τελικά εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αυστραλία, όπου ζει έκτοτε με την οικογένειά του φροντίζοντας τακτικά (ανά διετία) να επισκέπτεται τη γενέθλια αιολική γη. 

Κλείνοντας τον εργασιακό κύκλο του βίου του ο Παναγιώτης Βέης αποφάσισε να καταγράψει τα έντονα βιώματα που κουβαλά από την ανήσυχη ζωή του και το αποτέλεσμα είναι μια θαυμάσια λογοτεχνική ανθοφορία που έχει αποφέρει ήδη κατά το διάστημα 2012-2023 πέντε συναρπαστικά μυθιστορήματα (Ως τα τριανταέξι μου, Από τα 36 έως τα 66, Αυτοί που φύγαν κι αυτοί που μείναν, Το φράγμα, Οι αγνοούμενοι).

Και ιδού φέτος που επανακάμπτει με ένα καινούργιο μυθιστόρημα, έκτο στη σειρά, απλωμένο σε 100 περίπου σελίδες, γραμμένο και πάλι πάνω στην ίδια βασική ιδέα, δηλαδή τις περιπέτειες ενός κεντρικού ήρωα που μοιάζει να αποτυπώνει τα προσωπικά του χαρακτηριστικά εμπλουτισμένα ωστόσο με έντονα μυθοπλαστικά στοιχεία. Τίτλος του έργου: Χωρίς πυξίδα. Εκδόθηκε πρόσφατα στη Μυτιλήνη και, όπως το συνηθίζει ο συγγραφέας, διανέμεται δωρεάν σε όποιον ενδιαφέρεται!

Το βιβλίο ξεκινάει με τη χαρακτηριστική προμετωπίδα: «Η ζωή συνήθως επιστρέφει ό,τι της έδωσες. Θερίζεις ό,τι σπέρνεις». Κι αυτή είναι η κεντρική ιδέα που διατρέχει το μυθιστόρημα, το οποίο αφηγείται τις περιπέτειες του Οδυσσέα (διόλου τυχαία η επιλογή του ονόματος), ενός άνδρα με ασταθή κι ευάλωτο χαρακτήρα και συγκεχυμένη ιδεολογική ταυτότητα που περνάει μέσα από ποικίλες μεταλλάξεις αρχών και αξιών φτάνοντας ως το έσχατο όριο ηθικής παρακμής στην Αμερική, όπου θα εμπλακεί σε οργανωμένο κύκλωμα διαφθοράς, αλλά και στα δίχτυα ενός ολέθριου έρωτα. Έτσι το βιβλίο με το δικό του τρόπο επαναλαμβάνει το σταθερό μοτίβο της περιπλάνησης που λανθάνει σχεδόν σε όλα τα έργα του συγγραφέα, κάτι σαν μια διαρκή «οδύσσεια» χωρίς όμως τον απαραίτητο «νόστον» στην άκρη του ατέρμονος ταξιδιού, αφού οι σταθερές συντεταγμένες του πάθους και της καταστροφής συνθέτουν έναν άδηλο προορισμό μέσα από το διαρκή φαύλο κύκλο της αδιέξοδης περιδίνησης. 

Το βιβλίο έχει και μια δεύτερη, ιδαίτερα ενδιαφέρουσα ενότητα που καταγράφει συμβάντα, μνήμες και στοχασμούς του συγγραφέα ως απόσταγμα σοφίας από τις πλούσιες εμπειρίες του βίου του. Το λέει κι ο ίδιος χαρακτηριστικά: «Σε κάθε μου βιβλίο αφιερώνω ένα δεύτερο μέρος, όπου προσπαθώ να εκφράσω την πικρία και την αγανάκτησή μου. Δεν ισχυρίζομαι πως δίνω τις απόλυτες απαντήσεις, μονάχα προτάσεις, απόψεις, προβληματισμούς. Γνωρίζω πως τα γεγονότα είναι πολύπλοκα, οι αλήθειες πολλαπλές. Δεν γράφω ως ιστορικός ούτε ως κοινωνιολόγος. Γράφω ως άνθρωπος που κουβαλά βιώματα, αισθήματα, στοχασμούς, ως ένας που διάβασε, ταξίδεψε, έζησε...».

Την επιμέλεια της έκδοσης και των κειμένων έκανε ο Λέσβιος φιλόλογος Δημήτρης Πατίλας, ο οποίος μάλιστα στο προλογικό του σημείωμα επιχειρεί μιαν άκρως διαφωτιστική ενδοσκόπηση της προσωπικότητας και της λογοτεχνικής ταυτότητας του Παναγιώτη Βέη.

Ο Νίκος Τσιριγώτης μελοποιεί Αίσωπο: Η σοφία του Αισώπου (2024)

Με πολλή χαρά επιστρέφω σήμερα στον φίλο Μυτιληνιό συνθέτη Νίκο Τσιριγώτη που πρόσφατα μας έδωσε ένα ακόμη πειστικό δείγμα της γνήσιας μελωδικής του φλέβας μελοποιώντας αυτή τη φορά στίχους εμπνευσμένους από τους μύθους του Αισώπου.

Ο Αίσωπος (περ. 620-560 π.Χ.) μας είναι γνωστός μέσα από ένα μεγάλο αριθμό διδακτικών μύθων σε μορφή αλληγορικών αφηγήσεων ή παραβολών με πρωταγωνιστές κυρίως ζώα, οι πράξεις των οποίων λειτουργούν συμβολικά για την ανθρώπινη ζωή και συμπεριφορά, καθώς κάθε μύθος καταλήγει στο χαρακτηριστικό "επιμύθιο", όπου με πολύ εύληπτο τρόπο επεξηγείται το μήνυμα της αφήγησης. Θρακικής ή Φρυγικής καταγωγής έζησε ως δούλος στην Αθήνα στα τελευταία αρχαϊκά χρόνια. Έγραψε στην απλή γλώσσα της εποχής του, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ανήκει στον ίδιο όλο το σώμα των Αισώπειων μύθων που μας παραδόθηκε από την ιστορική πρώτη του έκδοση στο Μιλάνο το 1479, αλλά και τις πολλαπλές μεταγενέστερες εκδόσεις, όπως αυτή που επιμελήθηκε ο Αδαμάντιος Κοραής στο Παρίσι το 1810.

Μόλις πριν από μερικούς μήνες λοιπόν εκδόθηκε από τις Εκδόσεις Μένανδρος μια καινούργια έκδοση των Αισώπειων μύθων που επιμελήθηκαν οι φιλόλογοι και συγγραφείς Γιάννης Παπάνης και Μίνα Καραγιαννάκου μαζί με τον εικονογράφο Αντώνη Κυριαζή. Η έκδοση έχει τον τίτλο Η σοφία του Αισώπου και υπότιτλο: Ο παραμυθένιος κόσμος του Αισώπου σε ποίηση, μουσική και τραγούδια. Η βασική πρωτοτυπία της έκδοσης έγκειται στο γεγονός ότι οι επιλεγμένοι μύθοι, συνολικά 50, αποδίδονται σε έμμετρη μορφή με έξυπνα στιχουργικά ευρήματα των δύο μεταφραστών που έχουν αναμορφώσει προσφυώς το αρχικό κείμενο σε μορφή απλών στίχων προσφέροντας ένα ευφρόσυνο και διδακτικό ανάγνωσμα για μικρούς και μεγάλους.

Ο Νίκος Τσιριγώτης έντυσε με όμορφες μελωδίες δεκατρία από αυτά τα στιχουργήματα μεταμορφώνοντάς τα σε ωραιότατα παιδικά τραγούδια με ευρηματική ρυθμική ποικιλία και απλή ενορχήστρωση με όργανα που έπαιξε ο ίδιος, ενώ τα τραγούδησαν οι Χρύσα Βέκιου, Νίκος Καρακαλπάκης, Αμέρσσα Τσιριγώτη και ο συνθέτης. Μια δεύτερη πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοτυπία της έκδοσης είναι ότι όλα τα μελοποιημένα ποιήματα συνοδεύονται από ένα QR κώδικα, τον οποίο μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει μέσω σαρωτή από το κινητό του και να ακούσει τα τραγούδια, αλλά και να βρει την αντίστοιχη παρτιτούρα της μουσικής μαζί με τους στίχους.

Τίτος Ξηρέλλης: Η νύχτα φεύγει ολόχαρη (2023)

Συμπληρώνονται σήμερα 39 χρόνια από το θάνατο ενός σημαντικού ανθρώπου της μουσικής που έδρασε κυρίως κατά τη μεσοπολεμική περίοδο ως λυρικός τραγουδιστής, αλλά και ως συνθέτης και στιχουργός με ρεπερτόριο που απλώνονταν από το λυρικό θέατρο (όπερα) ως το παραδοσιακό και το ελαφρό τραγούδι. Ο λόγος για τον κορυφαίο προπολεμικό βαρύτονο Τίτο Ξηρέλλη, ο οποίος γεννήθηκε στη Λέσβο στις 27 Μαρτίου 1898 και πέθανε στην Αθήνα στις 25 Ιανουαρίου 1985. Στην τουρκοκρατούμενη τότε πατρίδα του έλαβε τα πρώτα μουσικά του μαθήματα και συνέχισε τις σπουδές του στο εξωτερικό, όπου έζησε κιόλας κατά διαστήματα και ανέπτυξε την καριέρα του (Ιταλία, Γαλλία, ΗΠΑ, Κύπρος). Πέρα από τις μνημειώδεις ερμηνείες του στο λυρικό θέατρο, συνέθεσε κι ο ίδιος αρκετά έργα με έμφαση στην εκκλησιαστική μουσική, μελοποίησε ποιήματα και έκανε μεταγραφές δημοτικών τραγουδιών.

Με αφορμή την επικείμενη συμπλήρωση των 40 χρόνων από το θάνατο του εκλεκτού τέκνου της Λεσβιακής γης ο Δήμος Μυτιλήνης εξέδωσε πρόσφατα ένα πολυτελή τόμο 300 σελίδων μεγάλου μεγέθους με τίτλο: "Η νύχτα φεύγει ολόχαρη", παρμένο από τραγούδι του Τίτου Ξηρέλλη, και διευκρινιστικό υπότιτλο: Η ζωή και το έργο του Λέσβιου Τίτου Ξηρέλλη. Το υλικό της εξαιρετικής αυτής έκδοσης στηρίχθηκε στο πλούσιο αρχείο (βιβλία, κοστούμια, παρτιτούρες, ηχογραφήματα, χειρόγραφες σημειώσεις, προγράμματα συναυλιών κ.ά) που κληροδότησε ο καλλιτέχνης στο Δήμο Μυτιλήνης. 

Το έργο χωρίζεται σε δυο μέρη. Το πρώτο περιλαμβάνει εκτενή βιογραφικά στοιχεία συνοδευόμενα από πλήρη κατάλογο των συνολικά 127 ιστορικών ηχογραφήσεων σε μπομπίνες και δίσκους γραμμοφώνου που έχουν διασωθεί, καθώς και αποσπάσματα κριτικών που δημοσιεύτηκαν στον ελληνικό και διεθνή τύπο, όπου καταγράφονται τα θυαμαστά εκτός Ελλάδας επιτεύγματά του σε πολύ ιδιαίτερες μάλιστα ιστορικές στιγμές, όπως στη Νέα Υόρκη του 1929 με το μεγάλο οικονομικό κραχ ή πολύ αργότερα στο Μόναχο, ενώ υπάρχει και ειδικό κεφάλαιο για τη στενή σχέση του Ξηρέλλη με την εκκλησιαστική μουσική. Το δεύτερο μέρος της έκδοσης περιλαμβάνει παρτιτούρες των τραγουδιών του, όπου εντοπίζονται και συνθέσεις πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής, αλλά και δημώδη άσματα. Τη συγγραφική ομάδα που διεκπεραίωσε το σημαντικό αυτό εγχείρημα αποτελούν οι: Νίκος Ανδρίκος, Αντώνης Βερβέρης, Ευτέρπη Κατσαμάτσα, Δημήτρης Β. Κοφτερός, Δημήτρης Πατίλας, Λαμπρογιάννης Πεφάνης, Στέφανος Φευγαλάς και Δημήτρης Χατζηγιαννάκης.

Η μικρή ανθολογία ιστορικών ηχογραφήσεων του Τίτου Ξηρέλλη που μπόρεσα να φτιάξω περιλαμβάνει δεκατρία τραγούδια του ελαφρού και λυρικού ρεπερτορίου από το διάστημα 1920-1938. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται αποσπάσματα από οπερέτες των Θεόφραστου Σακελλαρίδη και Νίκου Χατζηαποστόλου, μια άρια από την "Τραβιάτα" του Βέρντι, αλλά και τραγούδια των Παναγιώτη Τούντα, Γρηγόρη Κωνσταντινίδη και Τιμόθεου Ξανθόπουλου. Σε κάποια τραγούδια συμμετέχει επίσης ο υπέροχος προπολεμικός ερμηνευτής Γιώργος Βιδάλης. 

Παναγιώτης Ν. Βέης: Οι αγνοούμενοι (μυθιστόρημα, 2023)

Μόλις ένας χρόνος συμπληρώθηκε από το προηγούμενο βιβλίο του και ιδού ένα ολόφρεσκο μυθιστόρημα από τη γόνιμη γραφίδα του εκ Λέσβου λογοτέχνη της διασποράς Παναγιώτη Ν. Βέη με τίτλο "Οι αγνοούμενοι".

Θυμίζω ότι ο ερασιτέχνης (με την αυθεντική έννοια της λέξης) συγγραφέας, αφού επί δεκαετίες έζησε μια πλούσια σε εμπειρίες ζωή, τόσο στη θάλασσα, όσο και στη στεριά, αποφάσισε στα 65 του να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία παρουσιάζοντας στο διάστημα 2012-2018 μια δυνατή αυτοβιογραφική τριλογία ("Ως τα τριάντα έξι μου", "Από τα 36 έως τα 66", "Αυτοί που φεύγουν κι αυτοί που μένουν"), ενώ πέρσι μας έδωσε το τέταρτο μυθοπλαστικό του έργο με τίτλο "Το φράγμα" που έχουμε ήδη παρουσιάσει στο Δισκοβόλο.

Πρόσφατα λοιπόν στη Μυτιλήνη εκδόθηκε το πέμπτο κατά σειρά μυθιστόρημα του Παναγιώτη Βέη, "Οι αγνοούμενοι". Πρόκειται για μια δραματική περιπέτεια με κεντρικό θέμα το σκηνοθετημένο ναυάγιο του σαπιοκάραβου "Θεόδωρος" προκειμένου οι πλοιοκτήτες να εισπράξουν την αποζημίωση από την ασφαλιστική εταιρεία με πρωταγωνιστές τέσσερις ανυποψίαστους ναυαγούς που πασχίζουν υπεράνθρωπα να γλιτώσουν τη ζωή τους με μια σωστική σχεδία και καταφέρνουν τελικά να προσαράξουν κάπου στη Χιλή, για να περάσουν στη συνέχεια μια ολόκληρη οδύσσεια ως την επιστροφή τους στην πατρίδα. Ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία μέσα από την αποτρόπαιη αυτή πράξη των πλοιοκτητών να στηλιτεύσει την απάνθρωπη βουλιμία του κέρδους που αψηφά την ίδια την αξία της ανθρώπινης ζωής. Η αφηγηματική ευχέρεια που διακρίνει τη γραφή του δημιουργού και ο απόλυτος έλεγχος των εκφραστικών του μέσων με μια γλώσσα πηγαία και άμεση, ακόμη κι αθυρόστομη, όταν το επιβάλλει η περίσταση, με έντονα καταγγελτική διάθεση για τους άθλιους μηχανισμούς της αισχροκέρδειας, όλα αυτά μαζί διαμορφώνουν ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα που σε παρασύρει στο ρυθμό του και σε κάνει χωρίς να τον καταλάβεις να ταυτιστείς με τη δική του οπτική των πραγμάτων. 

Ιδού ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα που συμπυκνώνει όλα αυτά τα χαρακτηριστικά της γλώσσας και του ύφους του συγγραφέα:

"...Όσο και να θέλεις να απαλλαχτείς από τις τελευταίες στιγμές του "Θεόδωρου", αυτές φυτρώνουν μπροστά σου και σου θυμίζουν προπάντων πως ο θάνατός του δεν προήλθε από φουρτούνα ή από μηχανική βλάβη, αλλά από χέρια ανθρώπων που κουβαλούσε μέσα του. Το σκότωσαν για το άτιμο κέρδος. μας είχε συνεπάρει το γεγονός ότι, όπως και να το κάνουμε, ζήσαμε μέσα του τόσα και τόσα ταξίδια, κάναμε όνειρα και σχέδια για το μέλλον της δικής μας ζωής...".

Πέρα από το κυρίως κείμενο του μυθιστορήματος η έκδοση είναι εμπλουτισμένη και με πρόσθετο υλικό που έχει το δικό του ενδιαφέρον. Στην αρχή του βιβλίου έχουμε ένα σύντομο πρόλογο του ίδιου του συγγραφέα, καθώς κι ένα χρήσιμο αναλυτικό κείμενο του φίλου Λέσβιου φιλολόγου Δημήτρη Πατίλα με καίριες κριτικές επισημάνσεις για το έργο, ενώ στο τέλος του βιβλίου φιλοξενούνται οι εξομολογητικοί "αναστοχασμοί" του συγγραφέα με την προσωπική του οπτική για τη στρεβλή αντιμετώπιση της ιστορίας διανθισμένη και με αυτοσχέδιους στίχους, αλλά κι ένα φωτογραφικό απάνθισμα με οικεία του πρόσωπα.

Δέσποινα Λάππα-Κόντου: Κοίτα, ξημερώνει (2023)

Η αγαπημένη φίλη Δέσποινα Λάππα-Κόντου, συνάδελφος εκπαιδευτικός, εν αποστρατεία πλέον, συνεχίζει τη δημιουργική της πορεία στο χώρο της λογοτεχνικής γραφής έχοντας ήδη κλείσει είκοσι χρόνια από την πρώτη της εμφάνιση το 2002 με το βιογραφικό μυθιστόρημα "Η Νεραντζούλα" που αποτέλεσε το εφαλτήριο για έναν ανεξάντλητο δημιουργικό χείμαρρο τα κατοπινά χρόνια μορφοποιημένο σε μιαν υπέροχη σειρά εκτενών μυθιστορημάτων: Σαν τα λιβάδια του Μαγιού (2005), Η ζωή τούς έκανε ταξιδευτές (2007), Σ' όποια γλώσσα κι αν το πεις... (2009), Το παρελθόν που δεν λησμόνησα (2016).

Μόλις τον περασμένο Απρίλιο λοιπόν η Δέσποινα μας χάρισε το έκτο της μυθιστόρημα με τίτλο "Κοίτα, ξημερώνει" που κυκλοφόρησε στη Θεσσαλονίκη από τις Εκδόσεις Γράφημα. Πρόκειται για ένα χειμαρρώδες κείμενο που διαβάζεται αχόρταγα χάρις στην εξαιρετική αφηγηματική ευχέρεια της συγγραφέως, την απλή καθημερινή γλώσσα και τις γοητευτικές ιστορίες που μας ζωντανεύει με τόσο άμεσο και οικείο τρόπο, ώστε να μοιάζουν περισσότερο ως αυτοβιογραφικές καταγραφές. Όπως πάντα, κι εδώ κυριαρχεί το ανθρώπινο στοιχείο, οι απλές διαπροσωπικές σχέσεις που προβάλλονται μέσα από μιαν έντονα φορτισμένη πλημμυρίδα συναισθημάτων τρυφερότητας και αγάπης. Η Ελπίδα - ένα όνομα που συμβαδίζει πολύ αρμονικά με την αισιόδοξη σημειολογία του τίτλου - είναι μια νεαρή κοινωνική λειτουργός που ασκεί το απαιτητικό της επάγγελμα στην Αθήνα μέσα σε ένα αντιφατικό κόσμο αποξένωσης, βίας, ανεργίας, προσφυγιάς και φτώχειας. Με την έμφυτη ικανότητα της ανθρώπινης ενσυναίσθησης αφιερώνει τη ζωή της προσφέροντας βοήθεια σε όποιον την έχει ανάγκη. Ένα ατύχημα ωστόσο τη σημαδεύει βαθιά και τής γίνεται αφόρητο βάρος που πασχίζει να ξεπεράσει με στήριγμα τα οικεία της πρόσωπα κι έναν απρόσμενο μεγάλο έρωτα... 

Ένα πολύ χαρακτηριστικό δείγμα γραφής της συγγραφέως παίρνω από τον τρυφερό επίλογο του μυθιστορήματος:

"...Το προφίλ της γυναίκας του διαγραφόταν καθαρά. Το κεφάλι της γερμένο εμπρός, τα μαλλιά στερεωμένα πίσω ψηλά άφηναν γυμνό τον μακρύ της λαιμό που σχημάτιζε μια θαυμάσια καμπύλη. Με την πλάτη ελαφρά κυρτή, ήταν στραμμένη ολόκληρη προς το παιδί που το κρατούσε με το αριστερό χέρι μέσα στην  αγκαλιά της. Με το δεξί χάιδευε απαλά το χνουδωτό κεφαλάκι. Οι μακριές γάμπες της απλώνονταν γυμνές πάνω σ' ένα σκαμνί. Ήταν ξυπόλητη. Την άκουγε να σιγομουρμουρίζει έναν σκοπό που δεν είχε ξανακούσει. Η μάνα τραγουδούσε αρχέγονους ήχους βγαλμένους μέσα από την ψυχή της. “Θεέ μου, σ' ευχαριστώ. Δε θέλω τίποτα άλλο από τη ζωή, μόνο να είμαστε καλά”, ψιθύρισε αυθόρμητα. Έμεινε λίγο ακόμα να τους κοιτάει. Κι ύστερα η μελωδία έγινε πιο συγκεκριμένη, είχε μουσική γνωστή και λόγια. Ήταν ένα νανούρισμα που το τραγουδούσε χαμηλόφωνα γέρνοντας ελαφρά το κορμί της δεξιά κι αριστερά. 

"Έλα ύπνε, πάρ' το / σε μετάξι επάνω βάλ' το / σιγά. / Κι από μέλι, γάλα / να 'ν' του ονείρου του η σκάλα / πλατιά. / Βλέφαρό μου σφαλιστό, / αχ! τυχερό μου, / μη χαράζεις / άστρο της αυγής, / μη μου τρομάζεις." (*).

Δεν τη διέκοψε, έμεινε να την ακούει και να την κοιτάζει ως το τέλος, ώσπου την είδε να σηκώνεται αργά, να φιλάει το μωρό στο μάγουλο και να το αφήνει απαλά στην κούνια".

Χρήστος Δ. Παπαδόπουλος: Πανσέληνοι έρωτες (2023)

Από τις Εκδόσεις Παρέμβαση της Κοζάνης, οι οποίες άλλωστε εκδίδουν και το πολύ αξιόλογο ομότιτλο περιοδικό τέχνης και λόγου, κυκλοφόρησε μόλις αυτές τις ημέρες η ποιητική συλλογή Πανσέληνοι Έρωτες του Καστοριανού (γεννημένου στις Πρέσπες) ποιητή Χρήστου Δ. Παπαδόπουλου που είναι η 4η κατά σειρά, καθώς έχουν προηγηθεί οι συλλογές: Ματωμένη στράτα, Νούφαρα και Έναστρο φιλοδώρημα. Ποιήματά του επίσης έχουν φιλοξενηθεί κατά καιρούς σε διάφορες λογοτεχνικές εκδόσεις, όπως στο περιοδικό Νέα Πορεία και στη σειρά "Μια πόλη στη λογοτεχνία: Φλώρινα" από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, αλλά και σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς και στην εφημερίδα Τα Νέα. Ο ποιητής επίσης έχει εμφανιστεί σε εκπομπές της ΕΡΤ, όπως "Ρεπόρτερς" και "Οι δημιουργοί της περιφέρειας".

Παραθέτω τον πρόλογο με τίτλο Προλογίζοντας έναν ποιητή... που έγραψα για την καινούργια ποιητική συλλογή του φίλου Χρήστου Δ. Παπαδόπουλου:

Ας ξεκινήσουμε με μια γνωστή κοινοτοπία που ωστόσο αξίζει πάντα να τη θυμόμαστε: Η ποίηση είναι υψηλή τέχνη. Ίσως η υψηλότερη όλων, καθώς ενσωματώνει με άμεσο ή έμμεσο τρόπο το σύνολο των άλλων «καλών» τεχνών και προπάντων τη μουσική και τη ζωγραφική. Ο ποιητικός λόγος εμπεριέχει πάντα μουσικές ηχοχρωματικές πινελιές που συγχρόνως μπορεί να σμιλεύουν μορφές ή τοπία βγαλμένα από τα αχανή πεδία της ποιητικής έμπνευσης. Άλλωστε ο ποιητικός λόγος, έμμετρος ή ελεύθερος, αναπτύσσεται πάνω σε μια ρυθμική βάση, έστω κι αν αυτή δεν είναι πάντοτε ευδιάκριτη.

Μαζί με όλα αυτά τα τετριμμένα θα ήθελα να θυμίσω ότι η αποτύπωση εκείνης της μαγικής στιγμής που λέγεται «έμπνευση» και πηγάζει κατευθείαν από τα απωθημένα βάθη της ευαισθησίας, της φαντασίας, της εμπειρίας, αλλά και της γνωσιακής επάρκειας του ποιητή, σε συνδυασμό βεβαίως με τη συγκυριακή πραγματικότητα, μπορεί να λειτουργήσει είτε ως φορέας μιας συγκεκριμένης ιδέας (στρατευμένη ποίηση), είτε ως καθαρή καλλιτεχνική έκφραση υπηρετώντας αποκλειστικά τους κανόνες της αισθητικής.

Και φυσικά δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η ποίηση αποτελεί και εμπορεύσιμο προϊόν που εμπλέκεται με τους τεχνολογικούς και εμπορικούς μηχανισμούς ενός εκδοτικού οίκου, ώστε να μορφοποιηθεί στη χειροπιαστή εκδοχή του βιβλίου και ν’ ακολουθήσει τους νόμους της αγοράς.

Όλα αυτά βέβαια μπορεί να έχουν τελικά μιαν απλή θεωρητική αξία, όταν αναλογιστούμε ότι πέρα από την επίσημη λογοτεχνική δραστηριότητα, μέσα από την οποία αναδεικνύονται οι καταξιωμένες δημιουργικές προσωπικότητες κάθε εποχής και κάθε τόπου, υπάρχουν πάντα και οι «άδοξοι ποιητές των αιώνων», όπως μας έχει επισημάνει ο Κώστας Καρυωτάκης πριν από έναν αιώνα! Είναι οι ποιητές που κινούνται στη σκιά της αναγνωρισμένης ποιητικής βιβλιογραφίας, αυτοί που κινούμενοι από τους ευσεβείς τους πόθους φαντασιώνονται τον εαυτό τους ως μεγάλο ποιητή, αλλά κυρίως αυτοί που πράγματι κομίζουν κάτι αξιόλογο στην ποιητική τέχνη, αλλά δε στάθηκε μπορετό να επικοινωνήσουν την αυθεντική τους έμπνευση σ’ ένα ευρύτερο κοινό, πέρα από ένα οικείο και περιορισμένο περιβάλλον, κι αναζητούν δικαιωματικά τη δική τους ευκαιρία.

Σ’ αυτήν την τελευταία περίπτωση θα έλεγα ότι ανήκει και ο ποιητικός κόσμος του φίλου Χρήστου Παπαδόπουλου, ενός απλού καθημερινού ανθρώπου που δεν αξιώθηκε υψηλών ακαδημαϊκών σπουδών και τίτλων, αλλά που προικίστηκε από τη φύση μ’ εκείνη την εκλεκτή ευλογία της πηγαίας ευαισθησίας που μπορεί να μορφοποιείται σε ποιητικό λόγο.

Τέσσερα καινούργια βιβλία από τις εκδόσεις "Σκαρίφημα"

Τέσσερα καινούργια λογοτεχνικά βιβλία αποτελούν την πιο πρόσφατη σοδειά του εκδοτικού οίκου Σκαρίφημα με το κλείσιμο του 2022. Ένα από αυτά ανήκει σε Έλληνα δημιουργό, ενώ τα άλλα τρία προέρχονται από το διεθνή χώρο (Γερμανία, Ελβετία). Ο καλός φίλος Σωτήρης Καρκαλάτος συνεχίζει να πλουτίζει την ελληνική βιβλιογραφία με αξιόλογες προτάσεις μέσα από τις πολύ προσεγμένες και καλαίσθητες εκδόσεις του.

• Ο Βασίλης Δ. Ζώνιος, σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας και εν ενεργεία εκπαιδευτικός, κατάγεται από το γραφικό Συρράκο, ένα υπέροχο ορεινό χωριό στα Τζουμέρκα των Ιωαννίνων, πατρίδα του Κώστα Κρυστάλλη και του Γεώργιου Ζαλοκώστα. Εδώ μας προσφέρει το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο Παπαρούνες του χειμώνα, ένα χορταστικό ανάγνωσμα 600 σελίδων που "ανατρέχει με μια ανάσα στη συλλογική μνήμη ενός ολόκληρου λαού με απλότητα και αλήθεια". Οι παπαρούνες του χειμώνα δεν είναι παρά η λαχτάρα για την πολυπόθητη ελευθερία, οι ελπίδες και τα όνειρα των απλών καθημερινών ανθρώπων που ερωτεύτηκαν, πολέμησαν και θυσιάστηκαν στα χρόνια της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων από τον τουρκικό ζυγό.
• Ο Ελβετός Άντολφ Μουσγκ γεννήθηκε το 1934 και διετέλεσε καθηγητής γερμανικής γλώσσας στο πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και πρόεδρος της Ακαδημίας Τεχνών του Βερολίνου. Το έργο του είναι πλουσιότατο και περιλαμβάνει μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων και πολυάριθμα δοκίμια. Το μυθιστόρημα Νόστος Φουκουσίμα εκδόθηκε στο Μόναχο το 2018 και πραγματεύεται το μεγάλο πυρηνικό ατύχημα της πόλης Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το 2011 που προκάλεσε τεράστια οικολογική καταστροφή. Την ελληνική απόδοση του έργου υπογράφει ο Τεό Βότσος.
• Η Κρίστα Βολφ (1929-2011) υπήρξε μια σημαντική Γερμανίδα συγγραφέας που έζησε έντονα τη μεταπολεμική περιπέτεια της πατρίδας της. Η νουβέλα Υπό τας φιλύρας εκδόθηκε το 1974 και γνώρισε αμέσως πολύ θετική αποδοχή από την κριτική. Σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση μας ξεναγεί στην κεντρική λεωφόρο του Ανατολικού Βερολίνου που ονομάζεται Υπό τας φιλύρας κι απλώνεται δίπλα σ' ένα γραφικό ποτάμι με φλαμουριές στις όχθες του σε μια πρωτότυπη αναζήτηση της αυτογνωσίας μέσα από εικόνες μπερδεμένες μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας. Την ελληνική μετάφραση του έργου έκανε η Σούλα Ζαχαροπούλου.
• Το τέταρτο βιβλίο είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον και πάντως το πιο πρωτότυπο. Ήδη ο τίτλος μας προδιαθέτει σχετικά: Ταξίδι σ' έναν κωμικοτραγικό αιώνα. Και κυρίως ο υπότιτλος: Η παράδοξη ζωή του Χάσο Γκράμπνερ. Πρόκειται για μια ιδιότυπη βιογραφία του Γερμανού κομμουνιστή Χάσο Γκράμπνερ που πέρασε μέσα από μύρια κύματα στα χρόνια του ναζιστικού καθεστώτος και κυνηγήθηκε ανελέητα από το λαοκρατικό καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας με αποκορύφωμα την απαγόρευση της δημοσίευσης των συγγραφικών του πονημάτων. Ο συγγραφέας του έργου υπογράφει με το ψευδώνυμο Φράνσις Νένικ, ενώ το πραγματικό του όνομα παραμένει άγνωστο! Το έργο εκδόθηκε το 2018, ενώ την ελληνική του απόδοση επιμελήθηκε η Ανδρομάχη Μαλακάτα.

Παναγιώτης Ν. Βέης: Το φράγμα (2022)

Ο Παναγιώτης Ν. Βέης αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση λογοτέχνη της ελληνικής διασποράς που βρέθηκε να υπηρετεί την τέχνη της γραφής στην ώριμη φάση της ζωής του, αφού πρώτα τη χόρτασε με έντονα βιώματα μέσα από μια περιπετειώδη και δύσκολη διαδρομή, η οποία ωστόσο στη συνέχεια στάθηκε η μόνιμη πηγή έμπνευσής του για τα χειμαρρώδη κείμενα που καταθέτει εδώ και μια δεκαετία ως απόσταγμα βιωματικής πείρας μιας ολόκληρης ζωής.

Γεννήθηκε το 1946 στο χωριό Μανταμάδος της Λέσβου κι από τα δεκαεπτά του χρόνια βρέθηκε στα μακρινά πελάγη να εργάζεται ως ναυτικός για μια εικοσαετία και να σωρεύει μοναδικές εμπειρίες στο οπλοστάσιο της μνήμης του. Στα τριανταέξι του χρόνια αποφάσισε να να γίνει στεριανός και βρέθηκε στην Αυστραλία, όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα και συνεχίζει να ζει με την οικογένειά του.

Στο διάστημα 2012-2018 μας έδωσε τα πρώτα του μυθιστορήματα και συγκεκριμένα μια αυτοβιογραφική τριλογία με τα έργα: "Ως τα τριαντα έξι μου..." ( 2012), "Από τα 36 έως τα 66" (2014) και "Αυτοί που φύγαν κι αυτοί που μείναν" (2018). Τα τρία αυτά έργα, όπως φανερώνουν και οι τίτλοι τους, έχουν υλικό που αντλείται από τις βιωματικές εμπειρίες του συγγραφέα εμπλουτισμένες με ευφάνταστα μυθοπλαστικά στοιχεία που αποκαλύπτουν την αυθεντική προσωπικότητα του ανδρός, τη στέρεη οπτική του στα πράγματα, την ακλόνητη αριστερή του ιδεολογία και όλα μαζί διαποτισμένα από ένα συναισθηματικό πλούτο και μια επίμονη διάθεση νοσταλγίας.

Μόλις φέτος ο συγγραφέας εξέδωσε το τέταρτο μυθιστόρημά του με τίτλο "Το φράγμα" που ασφαλώς με μια πρώτη σκέψη μας παραπέμπει στο ομότιτλο σημαντικό μεταπολεμικό μυθιστόρημα του Σπύρου Πλασκοβίτη, το οποίο κυκλοφόρησε το 1960 και γυρίστηκε μάλιστα και σε ταινία το 1982 από τον Δημήτρη Μακρή. Το θέμα του ο Παναγιώτης Βέης το εμπνεύστηκε από πραγματική ιστορία που έζησε ο ίδιος στον μακρινό του τόπο, η οποία είχε τραγική κατάληξη με το θάνατο πολλών ανθρώπων από την κακοδιαχείριση ενός φράγματος που συγκέντρωνε τα μπάζα δύο ποταμών. Παρά το έντονα δραματικό θέμα του έργου και τις τραγικές συνέπειες της αλόγιστης συμπεριφοράς των υπεύθυνων του φράγματος σε βάρος της ανθρώπινης ζωής, ο συγγραφέας φροντίζει να αντισταθμίσει τη συμφορά με παράλληλες ιστορίες ερωτικού πάθους σαν ένα λυτρωτικό αντίδοτο απέναντι στην τραγωδία. Ιδού πώς περιγράφει ο ίδιος το θέμα του έργου του:

Το βιβλίο αυτό γράφτηκε μετά τα βιώματα μιας μεγάλης καταστροφής. Μιας μεγάλης πλημμύρας με ανείπωτες καταστροφές, πολλές και επικίνδυνες καταστάσεις που ζήσαμε επί τρία μερόνυχτα. Κυλήσανε δύο χρόνια και ένα σωρό πληγές χάσκουν ακόμα ανοιχτές. Το όλο συμβάν φορτώθηκε στην κλιματική αλλαγή, εκ των υστέρων όμως αποκαλύφθηκε πως το μεγάλο εύρος της τόσης και τέτοιας καταστροφής έγινε, γιατί προήλθε από ένα πλάνο που είχε η εταιρεία που διαχειριζόταν το φράγμα εκμεταλλευόμενη την κακοκαιρία να αδειάσει τα μπάζα που είχαν συσσωρευτεί στον πυθμένα του φράγματος, χωρίς να της κοστίσει δεκάρα. Αφού είχαν κάνει μια μικρή προεργασία, τη δεύτερη μέρα, στον παροξυσμό του καιρού, ανοίξανε όλες τις κάτω πόρτες αδειάζοντας εκατομμύρια τόνους νερά, πέτρες, λάσπες, ξύλα μέσα σε μια νεόχτιστη περιοχή φέρνοντας τόσες καταστροφές. Και 154 θανάτους! Καμία τιμωρία και σε κανέναν. Η κλιματική αλλαγή φταίει και για τις πουστιές τους".

Επισημαίνω ότι το βιβλίο προλογίζει ο Λέσβιος φιλόλογος Δημήτρης Πατίλας με ένα εκτενές κριτικό κείμενο που αναλύει μεθοδικά και τα τέσσερα μυθιστορήματα του Παναγιώτη Βέη. Και κάτι πολύ ιδιαίτερο: Όλα τα βιβλία του - όπως και το συγκεκριμένο - ο συγγραφέας τα έχει εκδώσει με δικά του έξοδα και τα μοιράζει δωρεάν σε κάθε ενδιαφερόμενο! 

Χάρης Κανδηλώρος: Αντιοξειδωτικά, ποια, πού, πώς...

Ανοίγω σήμερα μια μικρή παρένθεση στη συνεχή ροή δισκοπαρουσιάσεων, για να σταθώ με πολλή χαρά σε ένα καινούργιο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από το Athenian Science Publisher και φέρει την υπογραφή του φίλου Χάρη Κανδηλώρου, γνωστού Ενδοκρινολόγου, Διαβητολόγου και Διατροφολόγου (και εκλεκτικού μουσικόφιλου) της Αθήνας. 

Πρόκειται για ένα μάλλον ασυνήθιστο κι επομένως πρωτότυπο βιβλίο με τίτλο «Αντιοξειδωτικά: Ποια, Πού, Πώς» που εστιάζει το ενδιαφέρον του στο μεγάλο καθημερινό πρόβλημα της διατροφής μας. Οι 560 σελίδες του βιβλίου πραγματεύονται τις αντιοξειδωτικές ουσίες των τροφών. Ο συγγραφέας επί δύο χρόνια συγκέντρωσε όλες τις επιστημονικές πληροφορίες από την ιατρική βιβλιογραφία για 110 τροφές και 60 αντιοξειδωτικές ουσίες. «Μαγείρεψε» και παρουσιάζει 50 συνταγές πρωτότυπες που συνοδεύονται και με έγχρωμες φωτογραφίες.

Το βιβλίο αυτό θεωρώ ότι μπορεί να αποτελέσει κείμενο αναφοράς για όσους ασχολούνται με τη διατροφή, αλλά και ένα εγκόλπιο όπου μπορεί να ανατρέχει όποιος ψάχνει σωστή και έγκυρη πληροφόρηση μακριά από τις αδιανόητες μερικές φορές ανακρίβειες που κατακλύζουν το διαδίκτυο από ποικίλους αναξιόπιστους «ειδικούς»!

Αλλά και κάτι ακόμα: Όποιος θέλει να διαβάσει πού και πότε αναφέρεται για πρώτη φορά ένα τρόφιμο στην αρχαία ελληνική γραμματεία, θα βρει το αυθεντικό κείμενο του Διοσκουρίδη, του Θεόφραστου, του Γαληνού κ.ά. μαζί με την μετάφραση, ενώ επιλεγμένοι μεσαιωνικοί στίχοι του Πτωχοπρόδρομου διανθίζουν με χιούμορ τις περισσότερες συνταγές.

Το πολύ ενδιαφέρον και χρηστικό αυτό βιβλίο πρόκειται να παρουσιαστεί επίσημα την Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου στις 20:00 στη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών με ελεύθερη είσοδο.

Ένα μπουκέτο βιβλία από το Σκαρίφημα...

Η καινούργια χρονιά μπήκε ηλιόλουστη και γεμάτη προσδοκίες. Τι πιο ωραίο λοιπόν να την υποδέχεται κανείς καθισμένος σ' ένα προσήλιο μέρος του σπιτιού του ή της γειτονιάς του και να διαβάζει ένα βιβλίο! Και τι υπέροχη έκπληξη ήταν για μένα, όταν - ακριβώς την τελευταία ημέρα του προηγούμενου χρόνου, την περασμένη Παρασκευή - έλαβα ένα μπουκέτο με επτά βιβλία από την ολοκαίνουργια σοδειά των εκλεκτών εκδόσεων Σκαρίφημα του φίλου Σωτήρη Καρκαλάτου! 

Σήμερα λοιπόν, υποδεχόμενοι το 2022, θα ήθελα μαζί να γνωρίσουμε αυτή την φρέσκια σοδειά:

Έχοντας ήδη από την προηγούμενη χρονιά εγκαινιάσει ένα - κατά τα φαινόμενα - ευρύ αφιέρωμα στη γυναικεία λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία με το έργο Mandibula της Μόνικα Οχέδα από το Εκουαδόρ, το 2021 ο εκλεκτός εκδοτικός οίκος συνέχισε τη σειρά "Σύγχρονη γυναικεία λογοτεχνία: Οι Λατινοαμερικάνες" με δύο βιβλία, την "Κοκορομαχία" της Μαρίας Φερνάντα Αμπουέρο (γενν. 1976), επίσης από το Εκουαδόρ, και το "Κι έτσι τότε εγώ απόμεινα δίχως το παιδί εκείνο" της Κάρλα Μπέσα (γενν. 1967) από τη Βραζιλία, η οποία - κάπως καταχρηστικά βέβαια - έχει ενταχθεί στην κατηγορία των λατινοαμερικανίδων συγγραφέων.

Το βιβλίο της Αμπουέρο είναι μια συλλογή διηγημάτων με θεματικό πλαίσιο τις πιεστικές οικογενειακές και ανθρώπινες σχέσεις μέσα από μια ασθματική αφήγηση γεμάτη ένταση. Τη μετάφραση υπογράφει η Ιφιγένεια Ντούμη. Το έργο της Κάρλα Μπέσα περιλαμβάνει δεκαέξι αφηγήματα σε ύφος θεατρικού μονόπρακτου ή κινηματογραφικού σεναρίου. Τη μετάφραση έκανε ο Νίκος Πρατσίνης.

Η ίδια σειρά "Σύγχρονη γυναικεία λογοτεχνία" μέσα στο 2021 έχει εγκαινιάσει και την ενότητα "Οι Ευρωπαίες" με δύο σύγχρονες Γερμανίδες συγγραφείς, την Καταρίνα Μπέντιξεν (γενν. 1981) και τη Μάνια Πρέκελς (γενν. 1974). Το βιβλίο της Μπέντιξεν έχει τον τίτλο "Το δέντρο με τα μπουκάλια του ουίσκι", μια συλλογή διηγημάτων με ιστορίες πάνω στα καθημερινά αδιέξοδα που μετέφρασε ο Αλέξανδρος Κυπριώτης. Η Μάνια Πρέκελς, γεννημένη στην πρώην Ανατολική Γερμανία, καταθέτει στο μυθιστόρημα "Όταν έτρωγα κεράσια με τον Χίτλερ" τις "μνήμες" μιας άλλης εποχής που κατέρρευσε οριστικά με την πτώση της λαϊκής δημοκρατίας και την ενοποίηση των δύο Γερμανιών το 1990. Η μετάφραση είναι της Ευαγγελίας Τόμπορη.

Το μπουκέτο όμως περιλαμβάνει κι άλλες ωραίες εκπλήξεις: Δύο βιβλία Ιταλών συγγραφέων κι ένα ελληνικό. Ο Γκαμπριέλε Ρομανιόλι, γεννημένος στη Μπολόνια το 1960, μας δίνει μια συλλογή διηγημάτων με τίτλο "Η κακή συνήθεια του έρωτα" που μετέφρασε η Αρχοντία Κυπριώτου, ενώ ο διανοούμενος της ιταλικής αριστεράς Μάριο Τρόντι (γενν. 1931) το δοκιμιακό έργο "Ο νάνος της Θεολογίας και η κούκλα της Ιστορίας" με υπότιτλο "Η θεολογία ως γλώσσα της πολιτικής" που περιλαμβάνει κείμενα παρμένα από σειρά μαθημάτων στη Νάπολη το 2010 με αναφορές στη σκέψη των Καρλ Σμιτ, Βάλτερ Μπέντζαμιν και Γιάκομπ Τάουμπες, σε μετάφραση του Αχιλλέα Καλαμάρα.

Την Ελλάδα σ' αυτή την εκδοτική σοδειά εκπροσωπεί ένας νέος συγγραφέας από το Ηράκλειο, ο Γιάννης Νικολούδης (γενν. 1987), με το μυθιστόρημα "Από χώμα και κόκαλα" που αφηγείται μια ιστορία με πρωταγωνιστή ένα δάσκαλο διορισμένο σε κάποιο χωριό της Κρήτης, όπου η παρουσία του θα επιφέρει μεγάλη αναστάτωση στην ήρεμη ζωή των χωρικών προκαλώντας εξελίξεις βίαιες και καταιγιστικές.

Δυο νέα βιβλία από τις εκδόσεις "Σκαρίφημα" (2020)

Οι ευχάριστες εκπλήξεις από τις προσεγμένες εκδόσεις Σκαρίφημα συνεχίζονται με δυο ολοκαίνουργιες κυκλοφορίες λογοτεχνικών κειμένων ενταγμένες στη σειρά "Ξένη Λογοτεχνία" των εκδόσεων.

Το πρώτο έχει τίτλο Η Καταστροφή και υπογράφεται από τον Γερμανό ποιητή και πεζογράφο Χανς Έριχ Νόσσακ (1901-1977) που έχει χαρακτηριστεί ως "ο μεγαλύτερος Γερμανός αφηγητής του φανταστικού μετά τον Κάφκα". Το έργο γράφτηκε το 1943, αλλά λόγω του πολέμου εκδόθηκε πέντε χρόνια αργότερα (1948). Το θέμα του αναφέρεται στο επίκαιρο τότε γεγονός του βομβαρδισμού της γενέθλιας πόλης του συγγραφέα, του Αμβούργου, από τα συμμαχικά στρατεύματα, γνωστό με τον κωδικό "Επιχείρηση Γόμορρα", ένα θέμα ταμπού για τη γερμανική διανόηση. Ο Νόσσακ τόλμησε με δύναμη και ψυχικό σθένος να αγγίξει τις χαίνουσες πληγές από τη δύσκολη εκείνη εποχή.

Την ιδιαίτερα κατατοπιστική εισαγωγή και την ελληνική μετάφραση του έργου επιμελήθηκε ο Αλέξανδρος Κυπριώτης, ενώ η έκδοση περιλαμβάνει ως επίλογο κι ένα πολύ ενδιαφέρον κριτικό σημείωμα για τον Νόσσακ γραμμένο από τον Ζίγκφριντ Λεντς το 1976, λίγο πριν από το θάνατο του συγγραφέα.

Το δεύτερο βιβλίο προέρχεται από τη Λατινοαμερικάνικη σχολή. Τίτλος του: Mandibula. Συγγραφέας: Μόνικα Οχέδα. Η Οχέδα είναι ποιήτρια και πεζογράφος από το Εκουαδόρ (Ισημερινός), γεννημένη μόλις το 1988, ζει μόνιμα στη Μαδρίτη κι έχει ήδη εκδώσει άλλα δύο μυθιστορήματα και τρεις ποιητικές συλλογές. 

Το τρίτο της λοιπόν μυθιστόρημα με το χαρακτηριστικό τίτλο Mandibula, δηλαδή "σαγόνια" ή "οδοντοστοιχία", πρωτοκυκλοφόρησε το 2018. Το θέμα του αναφέρεται σε μια παρέα έφηβων κοριτσιών που φοιτούν σε ένα αυταρχικό σχολείο, όπου το καθολικό τάγμα Opus Dei (λατιν.: έργο Θεού) εφαρμόζει αυστηρή πειθαρχία και σκοταδιστικές εκπαιδευτικές μεθόδους, πράγμα που εξωθεί την παρέα των κοριτσιών σε ριψικίνδυνα ψυχοσωματικά "παιχνίδια" στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από τον ασφυκτικό κλοιό που τα εξουθενώνει σαν τα απειλητικά σαγόνια ενός κροκόδειλου, όπως αυτός που απεικονίζεται χαρακτηριστικά στο εξώφυλλο.

Η ελληνική μετάφραση του έργου υπογράφεται από την Ιφιγένεια Ντούμη.

Η Σαπφώ Νοταρά διαβάζει Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) υπήρξε ο μεγαλύτερος νεοέλληνας διηγηματογράφος που αγαπήθηκε από γενιές και γενιές αναγνωστών και ιδιαίτερα παιδιών που λάτρεψαν τις χριστουγεννιάτικες ιστορίες του, έστω κι αν γράφτηκαν σε μια μορφή της ελληνικής γλώσσας που δεν είναι άμεσα εύληπτη, καθώς χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη διπλομορφία: Οι αφηγήσεις είναι γραμμένες σε γλώσσα καθαρεύουσα, όπως ήταν η κυρίαρχη μορφή της στο γραπτό λόγο την εποχή του συγγραφέα, αλλά οι διάλογοι στην απλή καθομιλούμενη γλώσσα, τη λεγόμενη δημοτική, πράγμα που δίνει στα κείμενα του μεγάλου συγγραφέα την αμεσότητα της ζωντανής καθημερινής επικοινωνίας και κάνει πιο ρεαλιστική την αφήγηση.

Στις αρχές της δεκαετίας του '80 (δεν μπόρεσα να προσδιορίσω την ακριβή χρονολογία) η σπουδαία ηθοποιός Σαπφώ Νοταρά (1907-1985) παρουσίασε από την Ελληνική Ραδιοφωνία μία σειρά εκπομπών με αναγνώσεις διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Ήταν την ίδια περίπου εποχή που ο Μάνος Χατζιδάκις αξιοποιούσε ευφάνταστα την ιδιαίτερη φωνητική της εκφραστικότητα στη μουσικοθεατρική παράσταση "Πορνογραφία" (1982), το κύκνειο άσμα της ξεχασμένης ηθοποιού, η οποία τρία μόλις χρόνια αργότερα, στις 11 Ιουνίου 1985, βρέθηκε νεκρή, μόνη και σε προχωρημένη αποσύνθεση, στο μικρό της διαμέρισμα...

Στη σειρά λοιπόν αυτών των ραδιοφωνικών εκπομπών, που αναμεταδόθηκαν αργότερα και από το Τρίτο Πρόγραμμα, η Σαπφώ Νοταρά διάβασε με συγκινητικό και κατανυκτικό τρόπο επτά συνολικά διηγήματα του μεγάλου μας πεζογράφου. Οι ηχοληψίες πρέπει να έγιναν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, γιατί είναι φανερή η διαφορά στην ποιότητα του ήχου. Τα επτά διηγήματα, μοιρασμένα σε δύο ενότητες, είναι τα εξής:

Μέρος 1ο: 1. Υπηρέτρα (24:02) - 2. Το σπιτάκι στο λειβάδι (24:58) - 3. Φώτα ολόφωτα (21:54)

Μέρος 2ο: 4. Ωχ, βασανάκια (25:06) - 5. Το καμίνι (17:40) - 6. Το μοιρολόγι της φώκιας (11:31) - 7. Έρωτας στα χιόνια (15:55)

Μουσική επιμέλεια: Ανακρέων Παπαγεωργίου

Ρύθμιση ήχου: Θόδωρος Σφέτσας

Επιμέλεια εκπομπής: Νέλλα Δουλτσίνου

F.G. Lorca: Ματωμένος γάμος (εκδόσεις Σκαρίφημα, 2020)

Από τις εκδόσεις Σκαρίφημα κυκλοφόρησε μια ολοκαίνουργια έκδοση που ασφαλώς παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον και άπτεται εμμέσως του μουσικού προσανατολισμού του Δισκοβόλου.

Πρόκειται για μια καινούργια ελληνική απόδοση του Ματωμένου Γάμου, της εμβληματικής αυτής θεατρικής δημιουργίας του μεγάλου Ισπανού δραματουργού και ποιητή Federico Garcia Lorca (1898-1936), o οποίος έχει σημαδέψει βαθιά τη θεατρική τέχνη του 20ου αιώνα. Τη μετάφραση του έργου υπογράφει ο Μιχάλης Κλαπάκις, ο οποίος απέδωσε το πρωτότυπο κείμενο σε ζωντανή σύγχρονη ελληνική γλώσσα με ιδιαίτερη φροντίδα για τα δύσκολα έμμετρα μέρη, τα οποία αποτελούν εκλεκτά δείγματα υψηλής ποίησης. 

Η νέα αυτή μετάφραση του κλασικού κειμένου δε δείχνει κανένα συμπλεγματικό σύνδρομο απέναντι στο μυθικό προηγούμενο της ιστορικής απόδοσης του έργου από τον Νίκο Γκάτσο (1945) που αγαπήσαμε κυρίως μέσα από την εξαίσια μουσική σύνθεση του Μάνου Χατζιδάκι.

Αξίζει να επισημάνουμε ότι στην καινούργια αυτή έκδοση η μετάφραση συνοδεύεται και από μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και εκτενή εισαγωγή με λεπτομερή σχολιασμό του κειμένου από τον μεταφραστή που τοποθετεί τον Ματωμένο Γάμο στο ιστορικό του πεδίο, αλλά και στο διαχρονικό πλαίσιο των επιρροών του Λόρκα, οι οποίες ανάγονται στην αρχαία ελληνική και λατινική δραματουργία.

Η παρούσα έκδοση - με τη λεπτολόγο και τελειομανή επιμέλεια του Σωτήρη Καρκαλάτου - εγκαινιάζει τη νέα σειρά με τίτλο "Θέατρο" των εκδόσεων Σκαρίφημα και ασφαλώς γεννά εύλογες προσδοκίες για ανάλογη ποιοτική συνέχεια...

Πόπη Αστεριάδη: Με σημαία το όνειρο (2020)

Ένα κρυμμένο «αχ», ένα βαθύ και μακρόσυρτο «ααχ»! Και ιδού το υπέροχο αρκτικόλεξο που διαγράφεται μέσα μου, όποτε ακούω μια «νεοκυματική» μελωδία που με κάνει αυθόρμητα να συναρμολογώ τα αρχικά των τριών κορυφαίων ερμηνευτριών εκείνου του αλησμόνητου μουσικού ρεύματος που άνθισε στα πλακιώτικα στενά και στα κυκλικά αυλάκια των αναλογικών δίσκων της Lyra και του Αλέκου Πατσιφά: Αρλέτα, Αστεριάδη, Χωματά! Ααχ!!!
Ώρες ώρες συλλογιέμαι πόσο τυχερός στάθηκα που πρόλαβα, παιδί πράμα βέβαια τότε, στην ακμή της εκείνη την υπέροχη ανάταση του ελληνικού τραγουδιού στα χρόνια του ’60 κι ας πορευόταν κόντρα στην ανώμαλη πολιτική ζωή του τόπου μας. Κι αίφνης ήρθε ένας κοσμοπολίτης συνθέτης μας με τις ακριβές αποσκευές του από τις όχθες του Σηκουάνα να μεταλαμπαδεύσει στα καθ’ ημάς με τρόπο αριστοτεχνικό τη γαλλική μπαλάντα μπολιάζοντάς την με το ακμάζον εγχώριο «έντεχνο» τραγούδι, αυτό που γέννησε η αστείρευτη έμπνευση των δυο Διόσκουρων της μουσικής μας, του Μάνου και του Μίκη. Ήταν ο Γιάννης Σπανός αυτός που λίγο πριν από τα μέσα του ’60 δημιούργησε μια ζωτική παραφυάδα στον κύριο κορμό του τραγουδιού μας, η οποία δειλά δειλά και διακριτικά αυτονομήθηκε ως δυναμικό μουσικό ρεύμα με την άτυπη ονομασία «Νέο Κύμα». Επρόκειτο για ένα λεπταίσθητο είδος τραγουδιού που το χαρακτήριζε η εσωστρέφεια, η ευγένεια, η αφαιρετική έκφραση, η μελωδική φόρτιση, ο επίμονα ποιητικός προσανατολισμός και… Και οι υπέροχες φωνές, ανδρικές και γυναικείες.Από τις γυναικείες λοιπόν φωνές κυριάρχησαν κι άφησαν ανεξίτηλο το χνάρι τους στο ελληνικό τραγούδι οι τρεις εκλεκτές ερμηνεύτριες που προανέφερα: Αρλέτα, Πόπη Αστεριάδη, Καίτη Χωματά. Ξεκίνησαν ανεξάρτητα με πορείες άλλοτε παράλληλες κι άλλοτε τεμνόμενες, όπως συνέβη το 1968 που συναντήθηκαν για πρώτη φορά και οι τρεις στη δεύτερη «Ανθολογία» του Γιάννη Σπανού, για να συνεχίσουν και πάλι καθεμιά το δικό της δρόμο.

Γυρνάμε λοιπόν στο 1965, τη χρονιά που έκανε τα πρώτα δισκογραφικά του βήματα ένα δεκαεπτάχρονο πανέμορφο κορίτσι με αγορίστικο σχεδόν μαλλί και βελούδινη φωνή. Ήταν η Πόπη Αστεριάδη που ξεκίναγε τη δική της γοητευτική ιστορία στο ελληνικό τραγούδι ηχογραφώντας αρχικά για τις 45 στροφές, πριν επιβληθεί ο δίσκος μακράς διαρκείας. Η πρώτη τραγουδιστική της εμφάνιση είχε πραγματοποιηθεί το 1964 στα περίφημα «Νέα ταλέντα» του Γιώργου Οικονομίδη, ενώ τα δύο πρώτα δισκογραφημένα τραγούδια της στη Lyra γεννήθηκαν από τον τραγουδοποιό Πάνο Σαββόπουλο. Το 1966 ερμήνευσε αφοπλιστικά δυο χαμηλόφωνες μελωδίες του Νίκου Μαμαγκάκη που συμπεριλήφθηκαν στο οργανικό soundtrack της ταινίας «Η εκδρομή». Το 1967 πάλι ο Νίκος Μαμαγκάκης την επέλεξε ως ερμηνεύτρια στη φωνητική σουίτα «Αρκάδι». Πήρε μέρος και στις δυο πρώτες ποιητικές «Ανθολογίες» του Γιάννη Σπανού (1967/1968), ενώ από το 1968 ξεκίνησε να ηχογραφεί και ολοκληρωμένους προσωπικούς δίσκους. Την επόμενη χρονιά είχε ένα σύντομο πέρασμα από τον κλασικό δίσκο «Ο δρόμος» του Μίμη Πλέσσα και συγχρόνως μια σημαντική συνεργασία με τον Λάκη Παππά που απέφερε το δίσκο «Πάει κι αυτή η Κυριακή» (που κυκλοφόρησε τελικά το 1971), ενώ παράλληλα ηχογραφούσε και ανεξάρτητα τραγούδια με εκλεκτούς συνθέτες. Ιδού μερικά ονόματα: Γιάννης Σπανός, Μίμης Πλέσσας, Νίκος Μαμαγκάκης, Σταύρος Κουγιουμτζής, Νότης Μαυρουδής, Γιώργος Κουρουπός, Σπήλιος Μεντής, Κώστας Ξενάκης, Γιώργος Κοντογιώργος, Νίκος Χουλιαράς, Ηλίας Καραγιάννης, Γιάννης Γκούμας, Λάκης Παππάς, Γιώργος Κοτσώνης και άλλοι, χωρίς να διστάσει να αναμετρηθεί και με τα μεγάλα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, αλλά και με παραδοσιακό υλικό, σε μερικές υποδειγματικές επανεκτελέσεις.

Μοχαμμάντ Χεμματί: Η κούνια (2019)

Επανέρχομαι στην εξαιρετική εκδοτική δραστηριότητα του εκδοτικού οίκου "Σκαρίφημα" με αφορμή ένα ολοκαίνουργιο ποιητικό βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν από μερικές μόλις εβδομάδες.

Πρόκειται για την ποιητική συλλογή "Η κούνια" του νέου Ιρανού λογοτέχνη Μοχαμμέντ Χεμματί, γεννημένου το 1979 στην Τεχεράνη, ο οποίος βιοπορίζεται κυρίως ως μεταφραστής κειμένων από τη γερμανόφωνη λογοτεχνική σχολή. Αυτή μάλιστα είναι η πρώτη ποιητική του κατάθεση, ένα καλογραμμένο και ανήσυχο κείμενο ερωτικής και υπαρξιακής ευαισθησίας που ανατρέχει βαθιά στις ρίζες της παράδοσης του τόπου του, αλλά εμφανέστατα διασπά τα εθνικά όρια και κατακτά μια γλώσσα παγκόσμια και σύγχρονη. Αγάπη, γυναίκα, θάνατος, ζωή, ελευθερία, απουσία, χαμόγελο, θλίψη. Λέξεις κλειδιά που διατρέχουν το ποιητικό σώμα του βιβλίου κωδικοποιώντας έναν υπερευαίσθητο κι έντονα παλλόμενο ψυχισμό.

Κάθε ποίημα αφηγείται | το φρικαλέο θέαμα της απουσίας σου, | ειδικά όταν σε φαντάζομαι | να κάθεσαι απέναντί μου | με το γνώριμο χαμόγελό σου...
Μόλις είπαμε να βρεθούμε | έγινε επανάσταση και | τα ονόματα των δρόμων αλλάξανε | για να μη βρίσκουμε εγώ κι εσύ ο ένας τον άλλον...
Αφού σπάσετε το πλαστικό προστατευτικό κάλυμμα, | χρησιμοποιήστε το σφυρί για να σπάσετε το παράθυρο...

Το έργο μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον Αλέξανδρο Κυπριώτη σε συνεργασία με τον ίδιο τον ποιητή στο πλαίσιο του "Εργαστηρίου μετάφρασης σύγχρονης περσικής και ελληνικής ποίησης εν προόδω" και πρωτοπαρουσιάστηκε  στο "Ευρωπαϊκό Συμπόσιο Μεταφραστών" το 2018 στο Στράλεν της Γερμανίας. Η ελληνική έκδοση του βιβλίου είναι δίγλωσση με το πρωτότυπο κείμενο στην αριστερή σελίδα και τη μετάφραση στη δεξιά, ενώ η παρουσίασή του στο ελληνικό κοινό πραγματοποιήθηκε στο βιβλιοπωλείο "Επί λέξει" τον περασμένο μόλις Νοέμβρη.

Εκδόσεις Σκαρίφημα: Η καινούργια σοδειά (2019)

Οι εκδόσεις "Σκαρίφημα" που επιμελείται ο Σωτήρης Καρκαλάτος, καλός φίλος του Δισκοβόλου, συνεχίζουν το μαγικό ταξίδι τους στο χώρο του έντυπου λογοτεχνικού βιβλίου και μας παρουσιάζουν μια υπέροχη καινούργια σοδειά μέσα στη χρονιά που διανύουμε.

Θυμίζω ότι η πρώτη μας γνωριμία με το Σκαρίφημα έγινε το περασμένο Νοέμβρη με την παρουσίαση μιας σειράς εκδόσεων που πραγματοποιήθηκαν στο διάστημα 2014-2017. Από την καινούργια εκδοτική του δραστηριότητα έχω σήμερα εδώ τέσσερα μικρά βιβλία λογοτεχνικού περιεχομένου, τα δύο πεζογραφήματα και τα άλλα δύο ποιητικά.

Ειδικότερα, από τη σειρά "Ανασύροντας από τη λήθη" έχουμε το δεύτερο πεζογράφημα με τον μακροσκελή τίτλο "Νύχτα εγκληματική με πράσινους καπνούς κρυσταλλωμένους στον ορίζοντα". Το υπογράφει ο Πάνος Καραβίας (1907-1985), συγγραφέας που γραμματολογικά εμπίπτει στη λεγόμενη "Γενιά του '30". Όπως και στην περίπτωση του βιβλίου του Πάνου Σαμαρά, και πάλι το καινούργιο αυτό βιβλίο γράφτηκε και θεματολογικά εκτυλίσσεται στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, αλλά παρέμεινε ανέκδοτο για πολλές δεκαετίες. 

Το δεύτερο πεζογράφημα ανήκει στον Σπύρο Καρυδάκη κι επιγράφεται "Χ.Τ. 1985 μ.Χ., μια νέκυια". Πρόκειται για μια σύντομη νουβέλα σε διάρθρωση επυλλίου μοιρασμένου σε 24 μικρές ραψωδίες με θεματικό άξονα την πορεία προς τον θάνατο.

Από τα δύο ποιητικά βιβλία το πρώτο ανήκει στον παραγωγικό Σαράντο Ρηγάκο. Η "Κοσμογονία" του είναι η τέταρτη κατά σειρά ποιητική του συλλογή μετά τις τρεις πρώτες ("Ασφαλής διέλευση", "Όρυγμα", "Γαλάζιο λίκνο"), τις οποίες ήδη παρουσιάσαμε. Η γραφή του εξακολουθεί να έχει τα ίδια χαρακτηριστικά ενός λόγου κατακερματισμένου που πασχίζει ασθμαίνοντας να εξωτερικεύσει χωρίς ανάσα έναν ταραγμένο εσωτερικό κόσμο βυθισμένο στο άγχος και την ανησυχία. 

Τέλος, έχουμε τη σύντομη ποιητική συλλογή "Μπορεί επίτηδες να μένω από τσιγάρα" του Αλέξανδρου Κυπριώτη που περιλαμβάνει μικρά επιγραμματικά ποιήματα, το καθένα με ξεχωριστό τίτλο, όλα ερωτικής θεματολογίας, μερικά από τα οποία είχαν ήδη δημοσιοποιηθεί νωρίτερα (2015-2016) σε ηλεκτρονικά μέσα, ενώ κάποια άλλα παρουσιάστηκαν σε δημόσια τρίγλωσση ανάγνωση στο Στράλεν της Γερμανίας το φθινόπωρο του 2018.

Εκδόσεις Σκαρίφημα

Με μεγάλη χαρά έλαβα από τον φίλο του Δισκοβόλου Σωτήρη ένα θαυμάσιο δώρο, ένα πακέτο με επτά βιβλία από τις εκδόσεις Σκαρίφημα, των οποίων έχει την ευθύνη. Με μια πρώτη ματιά μπορώ να σταθώ στην ωραία αισθητική των βιβλίων αυτών, με πολύ φροντισμένα εξώφυλλα και κατατοπιστικά κείμενα στα οπισθόφυλλα και φυσικά με πλήρες πληροφοριακό υλικό στις πρώτες σελίδες κάθε τίτλου. Σημειώνω ότι όλα τα βιβλία εκδόθηκαν κατά το χρονικό διάστημα 2014-2017, αλλά δεν γνωρίζω αν ο εκδοτικός οίκος έχει προγενέστερη δραστηριότητα.

Ειδικότερα, θα μπορούσα να χωρίσω τους συγκεκριμένους επτά τόμους σε τρεις άτυπες ενότητες που προφανώς αποτυπώνουν και τα πεδία ενδιαφέροντος του εκδοτικού οίκου. 

Η μία ενότητα αφορά στη νεοελληνική πεζογραφία, παλιότερη και σύγχρονη. Εδώ έχουμε δύο έργα: Το διπλό μυθιστόρημα "Νύχτα"-"Το χαμένο λιβάδι" του Πάνου Σαμαρά (1915-1971), λησμονημένου πεζογράφου της γενιάς του '30, σε μια "διλογία" που αναφέρεται στην περίοδο της Κατοχής και στη μετακατοχική εποχή. Εκδόθηκε το 2017. Από τη νεότερη γενιά έχουμε τη νουβέλα "Οι τετράγωνοι κύκλοι της μύγας" του Κώστα Τσετσώνη (έκδ. 2014).

Η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στην ξένη λογοτεχνία κι εκπροσωπείται από δυο βιβλία επίσης. Πρώτα την αυτοβιογραφική νουβέλα "Μόνος" του μεγάλου Σουηδού δραματουργού Αύγουστου Στρίνμπεργκ (1849-1912), ένα συγκλονιστικό αφήγημα γραμμένο στην ωριμότητα του συγγραφέα και σε μια περίοδο έντονων ψυχικών διαταραχών. Τη μετάφραση έκανε ο Ε.Ι. Χρυσάφης. Εκδόθηκε το 2016. Το άλλο βιβλίο έχει τίτλο "Ο αυτόπτης μάρτυρας" και γράφτηκε από τον Αυστριακό συγγραφέα Ερνστ Βάις (1882-1940) με αναφορές στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Χίτλερ. Τη μετάφραση υπογράφει ο Αλέξανδρος Κυπριώτης. Εκδόθηκε το 2017.

Κλείνω με την τρίτη ενότητα βιβλίων, αφιερωμένη στην ποίηση, η οποία εκπροσωπείται από τρεις ποιητικές συλλογές του ηθοποιού-ποιητή Σαράντου Ρηγάκου. Οι τίτλοι τους: "Ασφαλής διέλευση" (έκδ. 2014), "Όρυγμα" (έκδ. 2016), "Γαλάζιο λίκνο" (έκδ. 2017). Πρόκειται για ιδιόμορφη ποιητική γραφή συνεχούς, σχεδόν ασθματικού λόγου, αιχμηρού και διεισδυτικού, με υπαρξιακές ανησυχίες σαν ένα αγχώδες και αδιέξοδο παραλήρημα.

Οφείλω να εκφράσω τη μεγάλη μου ικανοποίηση που μέσα στη δύσκολη συγκυρία της κοινωνικοικονομικής ασφυξίας υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που επιμένουν στο γραπτό λόγο κόντρα στην παντοδυναμία της ηλεκτρονικής προχειρότητας, αλλά και εκδοτικοί οίκοι σαν το Σκαρίφημα που πρόθυμα φιλοξενούν αυτά τα κείμενα. Ελπίζω η προσπάθεια να συνεχιστεί και να επιμείνει να υπερασπίζεται την ακόρεστη δίψα των βιβλιόφιλων. 

Κυριάκος Μέλλος: Καπιστράδες (2018)

Ο Κυριάκος Μέλλος είναι φίλος του Δισκοβόλου κι ένας πολύ ενδιαφέρων πνευματικός άνθρωπος. Η καταγωγή του ανατρέχει στη λακωνική γη, αν και ο ίδιος γεννήθηκε στο Σικάγο, ενώ οι πανεπιστημιακές του σπουδές πραγματοποιήθηκαν στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία.

Ο Κυριάκος αγαπά την ελληνική μουσική και έχει καταπιαστεί με καταγραφές τραγουδιών διαφόρων καλλιτεχνών (Πόπη Αστεριάδη, Σπύρος Βλασσόπουλος), οι οποίες προορίζονται για έκδοση. Κρατώ στα χέρια μου ήδη το δείγμα αυτής της δουλειάς, όπου φαίνεται καθαρά το μεράκι του για το "έντεχνο" ελληνικό τραγούδι.

Αλλά ο Κυριάκος είναι και συγγραφέας. Μόλις πέρσι παρουσίασε την πρώτη ποιητική του συλλογή με τίτλο "Διαβατήριο", ενώ το φετινό του πόνημα ανήκει στον τομέα της λεξικογραφίας. Τίτλος του: "Καπιστράδες". Ο υπότιτλος είναι πιο κατατοπιστικός: "Ιδιωματισμοί της Λακωνικής Διαλέκτου". Πρόκειται για ένα ιδιότυπο λεξικό ιδιωματικών λέξεων και φράσεων που καταγράφηκαν από τη βιωματική σχέση του συγγραφέα με τη γενέθλια γη της Λακωνίας. Δεν έχει τη μορφή απλού αλφαβητικού καταλόγου λέξεων, αλλά παραθέτει κάθε ιδιωματική φράση μέσα στο φυσικό λεκτικό της περιβάλλον, δηλαδή μέσα από ζωντανά παραδείγματα λόγου της καθημερινότητας, όπου εντάσσεται η κάθε λέξη, δίνοντας αμέσως μετά και την απλή ερμηνεία της στην κοινή ελληνική γλώσσα.

Γιάννης Ζουγανέλης, Πάρις Τακόπουλος: Κενή Διαθήκη (1982)

Η πρώτη συνθετική περίοδος του Γιάννη Ζουγανέλη στάθηκε η πιο δημιουργική και πιο ουσιαστική στη μακροχρόνια διαδρομή του μέχρι σήμερα. Είναι η εποχή που η νεανική ορμητικότητα του συνθέτη ενταγμένη στο κυρίαρχο κλίμα του πολιτικού τραγουδιού τον οδήγησε σε επιλογές ποιοτικών προδιαγραφών και το αποτέλεσμα ήταν μια άκρως ενδιαφέρουσα σειρά δίσκων βασισμένων εν πολλοίς στον ποιητικό λόγο. Η αρχή έγινε το 1977 με τη "Λαϊκή Ανθολογία Βάρναλη" και ολοκληρώθηκε το 1983 με το "Μονόγραμμα" του Οδυσσέα Ελύτη.

Ήδη σας παρουσίασα όλη τη σειρά των δίσκων του συνθέτη αυτής της περιόδου, αλλά θα ήθελα να προσθέσω μια ακόμη δουλειά του από την ίδια εποχή, η οποία όμως είναι εντελώς διαφορετική απ' όλες τις άλλες, τόσο σε επίπεδο μουσικής, όσο και σε επίπεδο λόγου. Αναφέρομαι στο δίσκο "Κενή Διαθήκη", άγνωστο ίσως στους πολλούς, αλλά άκρως ενδιαφέροντα και πρωτότυπο, ώστε να αξίζει μιας μικρής προσοχής.

Γιά να δούμε όμως περί τίνος ακριβώς πρόκειται. Η ηχογράφηση λοιπόν αυτή βασίζεται στο βιβλίο "Κενή Διαθήκη" του θεατρικού συγγραφέα Πάρι Τακόπουλου, το οποίο είχε εκδοθεί το 1973 με πρόλογο μάλιστα του σπουδαίου λόγιου, φιλοσόφου και (αμφιλεγόμενου) πολιτικού Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Είναι ένα εξαιρετικά πρωτότυπο και εντυπωσιακό κείμενο που χαρακτηρίζεται από μια καταιγιστική πλημμυρίδα γλωσσικής και γλωσσοπλαστικής ανάπτυξης εικόνων και θεμάτων που αναβλύζουν από μια ανεξάντλητη λογοπαικτική έμπνευση του συγγραφέα σε μορφή σπαραγμάτων που συσπειρώνονται από μια μαγική κεντρομόλο δύναμη, ενώ την επόμενη στιγμή εκρήγνυνται σε απειροελάχιστες ψηφίδες που ακυρώνουν κάθε συγκροτημένο νοητικό συνειρμό!

Ένα κείμενο που υπονομεύει τα πάντα και συγχρόνως αυτοϋπονομεύεται με τη λογική κοινού προβοκάτορα! 

Σ' αυτό λοιπόν το αλλοπρόσαλλο, αλλά αποστομωτικά ευφυές κείμενο τι δουλειά έχει ο Γιάννης Ζουγανέλης; Μα ακριβώς εδώ καταφέρνει ο δαιμόνιος δημιουργός να φωνάξει σε όλους τους αμφισβητίες του ότι πίσω από μια απατηλή εικόνα μπορεί κρύβεται ο αληθινός μουσικός που σμιλεύει το ηχητικό του πεδίο με γνώση, σεμνότητα και ουσία, μακριά από τις επιταγές των εμπορικών απαιτήσεων. Στο δίσκο αυτό λοιπόν ο συνθέτης μετατρέπεται με ευκολία σ' έναν πιστό θεράποντα του δυναμικού κειμένου συνεισφέροντας απλές, διακριτικές και λειτουργικές πινελιές στη ροή του λόγου. Ένα πιάνο, μια κιθάρα, ήπια χρήση των κρουστών και των ξύλινων πνευστών μαζί με τον ηλεκτρικό ήχο του συνθεσάιζερ είναι τα απλά εργαλεία του συνθέτη, υπεραρκετά ωστόσο για τη δημιουργία του κατάλληλου ηχητικού υποστρώματος.

Να προσθέσω απλώς ότι την ανάγνωση του κειμένου κάνει η καλή ηθοποιός Μάγια Λυμπεροπούλου. Δύσκολο κείμενο και δύσκολη ανάγνωση, γιατί απαιτείται σε κάθε λέξη ή σπάραγμα λέξης ο κατάλληλος τονισμός και η διαρκής ετοιμότητα της απρόβλεπτης κάθε στιγμή συνέχειας.