Έλλη Αλεξίου: Ο δρόμος για τη Σελένα (2008)

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1988 έφυγε από τη ζωή η γεννημένη στο Ηράκλειο σημαντική μας πεζογράφος, δημοσιογράφος και παιδαγωγός Έλλη Αλεξίου (1894-1988), αδελφή της ποιήτριας Γαλάτειας Αλεξίου-Καζαντζάκη (πρώτης συζύγου του Νίκου Καζαντζάκη), αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης και της Αριστεράς και θεία του ροκ τραγουδοποιού Παύλου Σιδηρόπουλου. Το πρώτο της συγγραφικό πόνημα ήταν η συλλογή διηγημάτων «Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή» (1931), ενώ το 1934 εκδόθηκε ένα από τα γνωστότερα βιβλία της, το μυθιστόρημα «Γ' Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον», και το 1980 έκλεισε ο δημιουργικός της κύκλος με το αυτοβιογραφικό αφήγημα «Βασιλική δρυς».

Το 1966 η Έλλη Αλεξίου εξέδωσε το έργο «Για να γίνει μεγάλος», ένα είδος βιογραφίας του Νίκου Καζαντζάκη. Στο κείμενο λοιπόν αυτό βασίστηκε η μουσική εργασία του Δημήτρη Σφακιανάκη που κυκλοφόρησε το 2008 με τη χορηγεία του Πολιτιστικού Συλλόγου «Κράσι», μιας γραφικής κοινότητας του νομού Ηρακλείου στα ριζά του όρους Σελένα. Τίτλος του έργου: «Ο δρόμος για τη Σελένα». Το έργο περιγράφεται ως «Μουσικά σχόλια σε κείμενα της Έλλης Αλεξίου για κρητική λύρα, πιάνο και χορωδία». Πρόκειται για ένα είδος αφηγηματικής καντάτας με μουσική συνοδεία και μελοποιημένα ποιήματα γραμμένα από διάφορους ποιητές της ίδιας εποχής με τη συγγραφέα, όπως ο Κώστας Βάρναλης, ο Μάρκος Αυγέρης, ο Νίκος Καζαντζάκης, η Γαλάτεια Καζαντζάκη και ο παλιός ηρακλειώτης ποιητής Λευτέρης Αλεξίου μαζί με στίχους από δημοτικά λιανοτράγουδα. 

Τα πεζά μέρη του έργου διαβάζει η συγγραφέας Στέλλα Παλαιολόγου, ενώ τα τραγούδια αποδίδει η 17μελής χορωδία Ομάδα Χρόες του Ηρακλείου, μέλη της οποίας (Βιβή Σακαβέλη, Μανόλης Ψυχογιός, Μαρία Φανουράκη) αποδίδουν τα σολιστικά μέρη. Κρητική λύρα παίζει ο Άρης Κορνελάκης και πιάνο ο συνθέτης. Αξιοσημείωτο είναι ότι το έργο ξαναπαρουσιάστηκε ζωντανά στο κοινό του Ηρακλείου σε μορφή παράστασης με τίτλο «Επιστροφή στη Σελένα» μόλις τον περασμένο Αύγουστο στο χώρο του Ιστορικού Μουσείου του Ηρακλείου. 

Κλείνοντας, να επισημάνουμε ότι η έκδοση αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη μοναδική μουσική δισκογραφική παρουσία της σπουδαίας συγγραφέως πέραν της απλής καταγραφής της φωνής της σε δύο παλιότερες εκδόσεις, το άλμπουμ «Φωνές της λογοτεχνίας, αρ.2» (1985) και το μεταθανάτιο άλμπουμ «Φωνές μέσα από το χρόνο» (1990).

Κατίνα Παξινού, F.G. Lorca: Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα (1963/1988)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον εμβληματικό Ισπανό ποιητή και δραματουργό Federico Garcia Lorca (1898-1936) με άλλο ένα ιστορικό θεατρικό ντοκουμέντο που βρέθηκε στο αρχείο της μεγάλης Ελληνίδας ηθοποιού Κατίνας Παξινού (1900-1973) κι εκδόθηκε σε διπλό δίσκο το 1988 από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι με τη φροντίδα του σκηνοθέτη Βασίλη Νικολαΐδη.

Πρόκειται για την ολοκληρωμένη ηχητική καταγραφή του έργου «Το σπίτι τη Μπερνάρντα Άλμπα» που αποτελεί το κύκνειο άσμα του μεγάλου Ισπανού δημιουργού, γραμμένο τη χρονιά του τραγικού του θανάτου, χωρίς να προλάβει να το δει ποτέ επί σκηνής, καθώς η πρώτη του παράσταση πραγματοποιήθηκε πολλά χρόνια αργότερα, μόλις το 1945 και μάλιστα στο Μπουένος Άιρες, αφού στην πατρίδα του ποιητή δεν είχε ακόμη ανατραπεί το φασιστικό καθεστώς του δικτάτορα Φράνκο. Το έργο αποτελεί μια τρίπρακτη τραγωδία που λειτουργικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί το τρίτο μέρος μιας μεγάλης δραματικής τριλογίας του ποιητή που συμπληρώνεται με τα έργα «Γέρμα» και «Ματωμένος γάμος». 

Το έργο μεταφέρθηκε στην ελληνική σκηνή το χειμώνα της θεατρικής σεζόν 1962-1963, όταν ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο σε μετάφραση του Νίκου Γκάτσου, σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή και σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη. Τη μουσική μάλιστα της παράστασης έγραψε ο Ιταλοαμερικανός συνθέτης Vittorio Rieti (1898-1994). Η Κατίνα Παξινού ήταν επικεφαλής του θιάσου, στον οποίο συμμετείχαν επίσης πολλοί άλλοι σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως οι: Ρίτα Μυράτ, Ελένη Χατζηαργύρη, Ελένη Ζαφειρίου, Όλγα Τουρνάκη, Χριστίνα Καλογερίκου, Πίτσα Καπιτσινέα, Ευαγγελία Σαμιωτάκη και άλλοι.

Κάρολος Κουν, Μάνος Χατζιδάκις: Ο Ματωμένος Γάμος του Λόρκα (1955/2006)

Το 1945, δυο χρόνια μετά την έκδοση της περίφημης «Αμοργού» (1943) και λίγο μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον γερμανικό ζυγό, ο Νίκος Γκάτσος μας χάρισε τη μνημειώδη ελληνική απόδοση του εμβληματικού θεατρικού έργου «Ματωμένος γάμος» του μεγάλου Ισπανού δραματουργού Federico Garcia Lorca (1898-1936). To βαρυσήμαντο αυτό κείμενο αξιοποίησε ο Κάρολος Κουν για την ιστορική παράσταση που ανέβασε στο Θέατρο Τέχνης το 1948 με την αξεπέραστη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Κάρολος Κουν επανήλθε στο ίδιο έργο με τους ίδιους βασικούς συντελεστές (Νίκο Γκάτσο, Μάνο Χατζιδάκι) το 1955 σε μια δεύτερη σειρά παραστάσεων. Την ίδια εποχή μάλιστα η συγκεκριμένη παράσταση γνώρισε και μία ραδιοφωνική προσαρμογή από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη που μεταδόθηκε από την Ελληνική Ραδιοφωνία στο πλαίσιο της εκπομπής Το Θέατρο της Τετάρτης. Η ηχογράφηση αυτή εκδόθηκε το 2006 σε ψηφιακό δίσκο ενταγμένη στη σειρά «Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε» και διανεμήθηκε μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση. Ακούγονται οι ηθοποιοί: Βάσω Μεταξά (μάνα), Ελένη Χατζηαργύρη (νύφη), Θάνος Κωτσόπουλος (Λεονάρντο), Τόνια Καράλη (γυναίκα του Λεονάρντο), Ρίτα Μουσούρη (πεθερά), Λυκούργος καλλέργης (πατέρας), Κώστας Μπάκας (φεγγάρι) και άλλοι. Ο Μάνος Χατζιδάκις συνοδεύει τη δράση του έργου παίζοντας στο πιάνο τις υπέροχες μελωδίες του.

Διονύσης Τσακνής, F.G. Lorca: Ματωμένος γάμος (2008)

Άλλη μια ενδιαφέρουσα μουσική σύνθεση γραμμένη για τον «Ματωμένο Γάμο» του Λόρκα είναι αυτή που υπογράφει ο Διονύσης Τσακνής για λογαριασμό του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης που ανέβασε το έργο το καλοκαίρι του 2008. Τη σκηνοθεσία έκανε ο Κώστας Τσιάνος, τη μετάφραση ο Ερρίκος Μπελιές, τα σκηνικά και κοστούμια η Ρένα Γεωργιάδου, ενώ τους στίχους των τραγουδιών έγραψε ο σκηνοθέτης. Στη διανομή των ρόλων έλαβαν μέρος μεταξύ άλλων οι ηθοποιοί: Νεκταρία Γιαννουδάκη (μάνα), Δημήτρης Σδρόλιας (γαμπρός), Κλειώ-Δανάη Οθωναίου (νύφη), Μέμος Μπεγνής (Λεονάρντο), Κωνσταντίνα Σαραντοπούλου (γυναίκα του Λεονάρντο), Λευτέρης Μποτωνάκης (πατέρας), Ελένη Τζαγκαράκη (πεθερά).

Ο Διονύσης Τσακνής έγραψε μια σειρά οργανικά και φωνητικά θέματα που υπηρετούν το πνεύμα της παράστασης, ενώ οι μελωδίες και ρυθμοί πατάνε βαθιά στην ελληνική παράδοση, πράγμα που αντανακλάται και στην ενορχήστρωση των τραγουδιών που βασίζεται πολύ σε παραδοσιακά όργανα, όπως κλαρίνο, λαούτο, σαντούρι, λύρα, γκάιντα, νέι, ντουντούκ και νταούλι. Προσωπικά επικροτώ απόλυτα τη συγκεκριμένη επιλογή, καθώς ήδη από την εποχή την ελληνικής του μεταφοράς μέσω της γόνιμης απόδοσης του Νίκου Γκάτσου ο «Ματωμένος γάμος» έχει πολιτογραφηθεί ουσιαστικά ως ελληνικό έργο! Τα τραγούδια ερμηνεύουν ηθοποιοί της παράστασης, ενώ στην ορχήστρα συμμετέχουν σημαντικοί σολίστες, όπως ο Γιάννης Σπάθας στις κιθάρες, ο Θύμιος Παπαδόπουλος στο κλαρίνο, ο Μιχάλης Τζουγανάκης στο λαούτο, ο Ανδρέας Κατσιγιάννης στο σαντούρι και ο Γιώργος Σκορδαλός στη λύρα.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι το φετινό καλοκαίρι η συγκεκριμένη παράσταση ανέβηκε εκ νέου με τους ίδιους συντελεστές (μουσική, σκηνοθεσία, μετάφραση), αυτή τη φορά όμως από το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας ενταγμένη στη σειρά εκδηλώσεων Μερκούρεια, για να τιμηθούν τα 90 χρόνια από το θάνατο του Λόρκα.

Δημήτρης Γούζιος, F.G. Lorca: Γάμοι και αίμα (1994)

Θλιβερή επέτειος η σημερινή, καθώς συμπληρώνονται 90 χρόνια από τη στυγερή δολοφονία του μεγάλου Ισπανού ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Federico Garcia Lorca (1998-1936), ο οποίος έχασε τη ζωή του στις 19 Αυγούστου 1936 κυνηγημένος από το φασιστικό καθεστώς του δικτάτορα Φράνκο. Και θεωρώ περιττό να αναλύσουμε για άλλη μια φορά την πολυσήμαντη προσφορά στην τέχνη (λογοτεχνία και μουσική) του σπουδαίου αυτού ανθρώπου, ο οποίος αγαπήθηκε και στη χώρα μας όσο κανένας άλλος ξένος δημιουργός και μάλιστα μελοποιήθηκε επανειλημμένα από πολλούς και σημαντικούς συνθέτες μας, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Γιάννης Γλέζος, ο Χρήστος Λεοντής, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Νότης Μαυρουδής, ο Τάσος Καρακατσάνης και πολλοί άλλοι νεότεροι.

Το πιο εμβληματικό ίσως έργο του Λόρκα είναι το ποιητικό θεατρικό έργο «Ματωμένος γάμος» (Bodas de sangre) που γράφτηκε το 1933, ενώ στην ελληνική σκηνή πρωτοανέβηκε το 1945 σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Γιώργου Σεβαστίκογλου, την ίδια χρονιά που εκδόθηκε και η μνημειώδης μετάφραση του Νίκου Γκάτσου, στην οποία βασίστηκε η ιστορική παράσταση του έργου από τον Κάρολο Κουν στο Θέατρο Τέχνης το 1948 με την αριστουργηματική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι.

Σχεδόν μισό αιώνα μετά τις πρώτες αυτές εν Ελλάδι παρουσιάσεις του το έργο ξανανέβηκε επί σκηνής από τη θεατρική εταιρεία ΘΕΝΑΡ στο θέατρο Φούρνος σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Πάνου Κυπαρίσση και μουσική του συνθέτη και σολίστ του βιολοντσέλου Δημήτρη Γούζιου, ο οποίος ενορχήστρωσε επίσης το υλικό με τη σύμπραξη του πιανίστα Ξενοφώντα Καρβουνίδη. Ο συνθέτης έγραψε μια εμπνευσμένη μουσική ελεγεία δομημένη πάνω σε εναλλασσόμενα οργανικά και φωνητικά μέρη. Οι οργανικές μουσικές γέφυρες διαμορφώνουν υποβλητικά το τραγικό πλαίσιο του έργου. Πάνω σε ένα ηλεκτρονικό ηχητικό υπόστρωμα υφαίνονται οι μελωδίες των ξύλινων πνευστών (όμποε, φλάουτο), του αγγλικού κόρνου και κυρίως των δυναμικών εγχόρδων. Το κύριο όμως βάρος πέφτει στα πέντε ωραιότατα τραγούδια του έργου, που βασίζονται στη φιλόδοξη μετάφραση του Πάνου Κυπαρίσση, ο οποίος προσπάθησε να αποστασιοποιηθεί από τη βαριά σκιά που κουβαλούσε το κείμενο από την αξεπέραστη απόδοση του Νίκου Γκάτσου. Ο ίδιος πάντως επισημαίνει: 

«Η παράσταση βασίζεται στο διώνυμο "Έρωτας και Θάνατος" και αποβλέπει σε μια απογυμνωμένη από εθιμικά χαρακτηριστικά τραγωδία, όπως ο ίδιος ο συγγραφέας άλλωστε χαρακτηρίζει το έργο του. Διεκδικούμε τις δάφνες μιας νέας μετάφρασης που σκύβει με ευλάβεια αλλά και με τόλμη στην ποιητική δυναμική του κειμένου. Οι μουσικές απαιτήσεις, τουλάχιστον συμβατές με την πρόθεσή μας, συνιστούσαν μια πρόκληση. Ο Δημήτρης Γούζιος δέχτηκε τη συνεργασία και συνέθεσε ένα υποβλητικό, συνεκτικό μουσικό αποτέλεσμα με μια γραφή που τη χαρακτηρίζουν η δυναμική των όγκων, η ευαισθησία κι ο λυρισμός. Οι χωροπλαστικές αρετές και το μουσικό της ύφος ξεπερνούν τις προσδοκίες μας...».

Η μουσική του έργου κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1994 με τίτλο «Γάμοι και αίμα». Από τα τραγούδια ξεχωρίζει το υπέροχο «Νανούρισμα», το οποίο επαναλαμβανόμενο δύο φορές ως εισαγωγή και φινάλε διαμορφώνει μια κυκλική φόρμα στη σύνθεση. Η μουσική σφραγίδα του λόγιου συνθέτη είναι εμφανής, καθώς δίνει κυρίαρχο ρόλο στο βιολοντσέλο, το οποίο φυσικά ερμηνεύει ο ίδιος. Παίζουν επίσης οι μουσικοί: Ξένια Θωμαΐδου (αγγλικό κόρνο), Ευαγγελία Νεουδάκη (φλάουτο), Γιάννης Παπαγιάννης (όμποε), Έφη Φάμπα (βιολί), Ηλίας Σδούκος (βιόλα) και Ξενοφών Καρβουνίδης (πλήκτρα). Τα τραγούδια ερμηνεύει η εξαιρετική υψίφωνος Δάφνη Πανουργιά, ειδικευμένη άλλωστε σ’ αυτού του είδους το απαιτητικό ρεπερτόριο του έντεχνου τραγουδιού. Ένα τραγούδι ερμηνεύει επίσης ο Κώστας Παλαμήδης.

Carl Orff: Carmina Burana - Catulli Carmina (Eugen Jochum)

Σαν σήμερα, στις 10 Ιουλίου 1895, γεννήθηκε ο Γερμανός συνθέτης Carl Orff (1895-1982), από τους δημοφιλέστερους δημιουργούς του 20ου αιώνα χάρις κυρίως στην αριστουργηματική καντάτα «Carmina Burana», ένα από τα πιο εμβληματικά μουσικά έργα του αιώνα που μας πέρασε. Εκτός από συνθέτης πάντως ο Ορφ υπήρξε και σπουδαίος παιδαγωγός και θεωρητικός της μουσικής, εισηγητής της περίφημης «μεθόδου» που φέρει το όνομά του. Η μουσική του συνδέθηκε κυρίως με το σκηνικό χώρο, ενώ είναι ο μόνος Γερμανός συνθέτης που συνέχισε απρόσκοπτα τη δουλειά του και μετά την άνοδο του ναζιστικού κόμματος στην εξουσία, γεγονός που αποτελεί μια σκοτεινή σελίδα στη μεγάλη του καριέρα.

Στο έργο του Καρλ Ορφ σημαντική θέση καταλαμβάνει μια τριλογία σκηνικών συνθέσεων γνωστή και ως «Trionfi» (Θρίαμβοι) που συγκροτείται από τις καντάτες «Carmina Burana», «Catulli Carmina» και «Trionfi di Afrodite», έργα που τα διατρέχει ως κοινός θεματικός άξονας ο θρίαμβος του ανθρώπινου πνεύματος.

Η μεγάλη σκηνική λοιπόν καντάτα «Carmina Burana», γραμμένη το 1937 για σόλο φωνές, χορωδία και ορχήστρα, είναι μια σύνθεση βασισμένη στη μελοποίηση 24 ποιημάτων από την ομώνυμη συλλογή μεσαιωνικών ποιημάτων και τραγουδιών που φυλάσσεται στην Κρατική Βιβλιοθήκη του Μονάχου. Η συλλογή πήρε το όνομά της από το βαυαρικό χωριό Benediktbeuern, όπου βρέθηκαν τα αυθεντικά χειρόγραφα της συλλογής που είναι γραμμένα κυρίως στη λατινική γλώσσα, αλλά και στη γερμανική και τη γαλλική, ενώ η θεματολογία τους είναι κοσμική και θρησκευτική με σατιρική μάλιστα διάθεση για τον Ρωμαιοκαθολικισμό.

Μία από τις εγκυρότερες ερμηνείες του έργου καταγράφεται στη δισκογραφία για λογαριασμό της μεγάλης δισκογραφικής εταιρείας Deutsche Grammophon και πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο το 1968. Ο εμβληματικός Γερμανός αρχιμουσικός Eugen Jochum διευθύνει την Ορχήστρα και Χορωδία της Γερμανικής Όπερας του Βερολίνου, ενώ στα φωνητικά μέρη συμμετέχουν η σοπράνο Gundula Janowitz, ο τενόρος Gerhard Stolze και ο σπουδαίος βαρύτονος Dietrich Fischer-Dieskau. Η δεύτερη έκδοση του δίσκου το 1971 είναι εμπλουτισμένη και με το δεύτερο μέρος της τριλογίας, την καντάτα «Catulli Carmina» γραμμένη στο διάστημα 1940-1943 και βασισμένη σε ποιήματα του Λατίνου λυρικού ποιητή Κάτουλλου (Gaius Valerius Catullus, 1ος αι. π.Χ.). Η μουσική του έργου συντίθεται από απλές μελωδίες που συνδιαλέγονται με πολύπλοκα ρυθμικά σχήματα και έντονη χρήση κρουστών οργάνων. Στα φωνητικά μέρη έχουμε τη σοπράνο Arleen Auger και τον τενόρο Wieslaw Ochman.

Gustav Mahler: Το Τραγούδι της Γης (Ferrier, Walter)

Συνεχίζοντας το μικρό μας περίπατο στο εύφορο περιβόλι της λόγιας μουσικής θα σταθούμε σε έναν ιδιαίτερο δημιουργό που μας άφησε σπουδαία συμφωνική κληρονομιά μαζί με μια μεγάλη σειρά τραγουδών (lieder) υψηλής αισθητικής. Ο λόγος λοιπόν για τον Αυστριακό συνθέτη και αρχιμουσικό Gustav Mahler (1860-1911), του οποίου σήμερα είναι η γενέθλια ημέρα, καθώς ήρθε στον κόσμο στις 7 Ιουλίου 1860 κι έφυγε από τη ζωή αρκετά νωρίς στις 18 Μαΐου 1911. 

Ο Μάλερ ανήκει στην όψιμη φάση του ρομαντισμού. Το έργο του ουσιαστικά περιορίζεται σε εννέα μεγάλης διάρκειας ολοκληρωμένες συμφωνίες (και μία ακόμη ημιτελή), καθώς και σε μια μεγάλη σειρά κύκλων τραγουδιών, σε μερικούς από τους οποίους καινοτόμησε αντικαθιστώντας την απλή πιανιστική συνοδεία με ολόκληρη συμφωνική ορχήστρα. Αιρετικός δημιουργός που όσο ζούσε, αντιμετωπίστηκε με επιφύλαξη, αλλά η μεταθανάτια υστεροφημία του είναι ήδη ακαταμάχητη, καθώς τα έργα του γνωρίζουν αλλεπάλληλες εκτελέσεις και δισκογραφικές καταγραφές. Ως αρχιμουσικός υπηρέτησε επί πολλά χρόνια επικεφαλής της Όπερας της Βιέννης διευθύνοντας πάμπολλα σκηνικά αριστουργήματα του παρελθόντος, από τον Γκλουκ και τον Μότσαρτ ως τον Μπετόβεν και τον Βάγκνερ που στάθηκε και ο συνθέτης με τη μεγαλύτερη επιρροή στο δικό του έργο. Εργάστηκε επίσης για λίγο και στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, όπου τον διαδέχθηκε ο Αρτούρο Τοσκανίνι.

Σήμερα λοιπόν επέλεξα ένα από τα τελευταία ολοκληρωμένα έργα του Μάλερ, τον μεγάλο κύκλο τραγουδιών «Το Τραγούδι της Γης» (Das lied von der Erde), μια σειρά έξι συμφωνικών lieder συνολικής διάρκειας μίας ώρας περίπου που επισημαίνεται ως Συμφωνία για τενόρο, κοντράλτο και μεγάλη ορχήστρα και γράφτηκε κατά το διάστημα 1908-1909, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της όγδοης Συμφωνίας. Βασίζεται σε έξι κινέζικα ποιήματα από την ποιητική συλλογή «Το κινέζικο φλάουτο» που είχε εκδοθεί στα γερμανικά από τον Χανς Μπένγκε. Τα τέσσερα από τα έξι μελοποιημένα ποιήματα ανήκουν στον πλανόδιο Κινέζο ποιητή Li Tai-Po, ένα στον Chang Tsi, ενώ το συγκλονιστικό (ημίωρης διάρκειας) τελευταίο μέρος με τίτλο «Αποχαιρετισμός» αποτελεί συνδυασμό στίχων των ποιητών Mong Kao-Yen και Wang Wei με στίχους του ίδιου του Μάλερ.

Η πρώτη εκτέλεση του έργου πραγματοποιήθηκε στο Μόναχο στις 20 Νοεμβρίου 1911, έξι μήνες δηλαδή μετά το θάνατο του συνθέτη. Στο πόντιουμ ήταν ο νεαρός αρχιμουσικός και φίλος του συνθέτη Bruno Walter. Και ακριβώς μια ιστορική ηχογράφηση με επικεφαλής τον ίδιο αρχιμουσικό επέλεξα σήμερα γι' αυτή την παρουσίαση. Πρόκειται για μια εκτέλεση που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη το 1952 με τον Bruno Walter να διευθύνει τη Φιλαρμονική της Βιέννης, ενώ τα φωνητικά μέρη αποδίδουν η εμβληματική Αγγλίδα κοντράλτο Kathleen Ferrier και ο Αυστριακός τενόρος Julius Patzak. Η νεότερη δισκογραφική επανέκδοση της μνημειώδους αυτής ηχογράφησης συνοδεύεται και με τρία μέρη από τον κύκλο τραγουδιών «Rückert-Lieder» που είχε συνθέσει ο Μάλερ το 1901-1902 και είχε διευθύνει ο ίδιος στη Βιέννη το 1905.

Νέστορας Μάτσας: Συλλογή τραγουδιών (1959-1974)

Σαν σήμερα, στις 28 Ιουνίου 2012, έφυγε από τη ζωή ένας ξεχωριστός άνθρωπος των τεχνών και των γραμμάτων που άφησε σημαντικό έργο, κυρίως ως συγγραφέας. Ο λόγος για τον Νέστορα Μάτσα (1935-2012), αδελφό του γνωστού ηθοποιού Αρτέμη Μάτσα, έναν δημιουργό που δραστηριοποιήθηκε έντονα και στο πεδίο της σκηνικής τέχνης ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης. 

Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1951 δημοσιεύοντας διηγήματα στο περιοδικό Νέα Εστία, ενώ το 1954 εκδόθηκε η πρώτη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο «Άνθρωποι των χαμένων παραδείσων», για να ακολουθήσουν πάμπολλα ακόμη συγγραφικά πονήματα που περιλαμβάνουν διηγήματα, μυθιστορήματα, βιογραφίες και παιδικά βιβλία, πολλά από τα οποία τιμήθηκαν με σημαντικά βραβεία. 

Στον κινηματογράφο η κύρια συμβολή του έχει να κάνει με μια μεγάλη σειρά ντοκιμαντέρ λαογραφικού και εθνογραφικού περιεχομένου, ενώ ανάλογες εκπομπές παρουσίασε και στην τηλεόραση. Σκηνοθέτησε επίσης και κάμποσες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, όπως: «Τα σκαλοπάτια της ζωής» (1962), «Το μεροκάματο του πόνου» (1963), «Τα παλιόπαιδα» (1963), «Δρόμος χωρίς σύνορα» (1964), «Το κορίτσι της Κυριακής» (1964), «Ο επαναστάτης» (1965), «Ο μετανάστης» (1965), «Αν όλες οι γυναίκες του κόσμου» (1967) και άλλες.

Μία άλλη λιγότερο έως ελάχιστα γνωστή δραστηριότητα του Νέστορα Μάτσα ήταν η στιχουργική, καθώς στην ελληνική δισκογραφία καταγράφονται αρκετά σκόρπια τραγούδια με δικούς του στίχους, κυρίως για τις 45 στροφές, κατά το διάστημα 1959-1974. Πρόκειται για τραγούδια που κινούνται μεταξύ ελαφρού, ποπ και λαϊκού ήχου και τη μουσική τους υπογράφουν γνωστοί συνθέτες, όπως ο Τάκης Μωράκης, ο Κώστας Καπνίσης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Γιώργος Μητσάκης, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Γιάννης Καραμπεσίνης και ο Γιώργος Γεωργιάδης. Τα ερμηνεύουν οι: Νάντια Κωνσταντοπούλου, Τρίο Μπελκάντο, Βίκυ Μοσχολιού, Ζωή Φυτούση, Ντόρα Γιαννακοπούλου, Φρύνη, Χριστίνα, Χάρις Αλεξίου και Κώστας Σμοκοβίτης. 

Αξίζει να επισημάνουμε ότι το 1974 εκδόθηκε από τη Minos το άλμπουμ «Το μεγάλο τραγούδι» βασισμένο σε ψαλμούς του Δαβίδ που μελοποίησε ο συνθέτης Γιώργος Γεωργιάδης. Τη νεολελληνική απόδοση των ψαλμών συνυπογράφουν ο Νέστορας Μάτσας και ο Γιάννης Συλλάνταβος.

Χρίστος Θεοδώρου, Βικτωρία Ταγκούλη: (α) Έντεκα τραγούδια (2009)

Μετά από μια μικρή καλοκαιρινή ανάπαυλα περνάμε σε έναν όχι ιδιαίτερα γνωστό στο ευρύ κοινό, αλλά εξαιρετικά ενδιαφέροντα δημιουργό που εμφανίστηκε στα μουσικά μας πράγματα κατά τη δεκαετία του '90 και ήδη πορεύεται με πολύ γόνιμη παρουσία μέσα στις τρεις αυτές δεκαετίες, όχι τόσο στο δισκογραφικό επίπεδο, όσο κυρίως στο καθαρώς δημιουργικό πεδίο με έμφαση στη σκηνική μουσική. 

Ο λόγος για τον πιανίστα, συνθέτη και ενορχηστρωτή Χρίστο Θεοδώρου, ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1973 και σπούδασε στο Ωδείο Kodaly, ενώ εξειδικεύτηκε στη διεύθυνση χορωδίας και στη μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο και ήδη έχει συνθέσει αρκετή μουσική για παραστάσεις έργων του Τένεσι Ουίλιαμς, του Όσκαρ Ουάιλντ, του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, του Λόρκα, αλλά και για παραστάσεις αρχαίου δράματος που παίχτηκαν στην Επίδαυρο και σε άλλες σημαντικές περιστάσεις. Μάλιστα η πρώτη δισκογραφική του εμφάνιση σημειώθηκε το 2000 με τη μουσική για τη μουσική παράσταση «Τα μάγια της πεταλούδας» βασισμένης σε κείμενο του Λόρκα.

Το 2009 ο Χρίστος Θεοδώρου μας έδωσε τον πρώτο κύκλο τραγουδιών του με τον συμβολικό τίτλο «(α)» συνοδευόμενο από τη λιτή επισήμανση: «Έντεκα τραγούδια του Χρίστου Θεοδώρου». Οι στίχοι ανήκουν στους Χρήστο Κανελλόπουλο, Μαρία Θεοδώρου, Γιώργο Σαχίνη, Διαμαντή Γκιζιώτη και Γρηγόρη Χατζάκη. Αξιοσημείωτο πάντως είναι ότι περιλαμβάνεται κι ένα τραγούδι («Ο μπάρμπας μου ο Παναγής») που έχει στίχους της μεγάλης Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, καθώς και δύο μελοποιημένα ποιήματα, ένα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη («Κι έπινα μέσ' απ' τα χείλια σου») κι ένα του Κωστή Παλαμά («Τα γιασεμιά»). Μάλιστα το τελευταίο είχε ήδη συμπεριληφθεί και στο πολυσυλλογικό άλμπουμ «Δεν ξέρω παρά να τραγουδώ» (2004) που ήταν αφιερωμένο εξολοκλήρου στον Κωστή Παλαμά. Σημειώνω επίσης ότι το ακροτελεύτιο τραγούδι «Στον ουρανό είσαι ευχή» γράφτηκε αρχικά για το μιούζικαλ «Προς κατεδάφιση» (2008) από το ομώνυμο έργο του Τένεσι Ουίλιαμς. 

Η λυρική έμπνευση του συνθέτη και η εκλεπτυσμένη ενορχηστρωτική φροντίδα του υλικού βρίσκουν την ιδανική τους έκφραση στην εξαίρετη ερμηνεία μιας επίσης άσημης ως εκείνη τη στιγμή λυρικής ερμηνεύτριας που μ' αυτή τη δουλειά πρωτοεμφανίζεται στο δισκογραφικό πεδίο. Ο λόγος για τη Βικτωρία Ταγκούλη, επί σειρά ετών (1999-2007) μέλος του σχήματος Σπείρα Σπείρα υπό την καθοδήγηση του Σταμάτη Κραουνάκη έχοντας μάλιστα δίπλα της ήδη τον Χρίστο Θεοδώρου. Το αποτέλεσμα είναι θαυμάσιο και το υλικό ακούγεται με το ίδιο ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος. Η ενορχήστρωση έχει καθαρά «έντεχνο» χαρακτήρα και βασίζεται σε συμβατικά ακουστικά όργανα, όπως το πιάνο, το φλάουτο, το ακορντεόν, το κλαρινέτο, το σαξόφωνο και το μπάσο. Την επιμελήθηκαν ο συνθέτης με τη σύμπραξη των μουσικών του. Η ηχογράφηση είναι υψηλής ακρίβειας και πραγματοποιήθηκε στο ηχογραφικό κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.

Μάνος Χατζιδάκις, Θανάσης Μωραΐτης: Φεγγάρια μου παλιά... (2002)

Ταυτόχρονα με την ηχογράφηση του υλικού που συγκροτεί το άλμπουμ «Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά» (2001) ηχογραφήθηκε και ένα δεύτερο άλμπουμ με τίτλο «Φεγγάρια μου παλιά, καινούργια μου πουλιά» (παρμένο από στίχο του τραγουδιού «Τ' αστέρι του βοριά»), πάντα με συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι επικεντρωμένες στην ιστορική του συμπόρευση με τον μεγάλο ποιητή και στιχουργό Νίκο Γκάτσο και με τους ίδιους και πάλι συντελεστές, τον Θανάση Μωραΐτη στην ερμηνεία και τον Δημήτρη Λέκκα στη μουσική επεξεργασία του επιλεγμένου υλικού.

Η δομή του δεύτερου αυτού άλμπουμ ακολουθεί την ίδια γραμμή με το προηγούμενο και μοιράζεται και πάλι σε δύο μικρές ενότητες. Η πρώτη καλύπτεται από τον ολοκληρωμένο θεατρικό κύκλο «Ο ματωμένος γάμος» από το αριστούργημα του Federico Garcia Lorca στη μνημειώδη ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, όπως παρουσιάστηκε στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν το 1948, ενώ στη δισκογραφία πέρασε το 1965 με ερμηνευτή τον Λάκη Παππά. Η δεύτερη ενότητα επιγράφεται και πάλι «Εκτός σειράς» και συγκροτείται από σκόρπιες συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και συγκεκριμένα από πέντε μέρη (τραγούδια ή οργανικά θέματα) από το soundtrack της αμερικανικής ταινίας «America America» (1963) του Elia Kazan, ένα τραγούδι («Έφυγε το τρένο») από τη θεατρική παράσταση «Οδός ονείρων» (1962) κι άλλα τρία τραγούδια («Ο εφιάλτης της Περσεφόνης», «Κάνε τον πόνο σου χαρά», «Η μικρή Ραλλού»). Όλα αυτά τα τραγούδια σε πρώτη εκτέλεση τα είχαν ερμηνεύσει ο Γιώργος Ρωμανός (και ο Βασίλης Ριζιώτης), η Ζωή Φυτούση, η Μαίρη Λίντα, ο Μανώλης Μητσιάς και η Μαρία Φαραντούρη.

Στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχει και πάλι το κουιντέτο Μπουκουράνα που απαρτίζουν οι μουσικοί: Γιώργος Αρνής (κοντραμπάσο), Νίκος Κατριτζιδάκης (φλάουτο), Τάσος Μισυρλής (βιολοντσέλο), Ξενοφών Συμβουλίδης (όμποε, αγγλικό κόρνο) και Αριστείδης Χατζησταύρου (κλασική κιθάρα). Οι δύο τελευταίοι μαζί με τον Δημήτρη Λέκκα συμμετέχουν και στα φωνητικά. Την εικόνα του εξωφύλλου φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Αλέξης Βερούκας.

Μάνος Χατζιδάκις, Θανάσης Μωραΐτης: Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά (2001)

Πέρσι γιορτάστηκαν πανηγυρικά τα εκατόχρονα του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994), ο οποίος ήρθε στη ζωή το 1925 και πέθανε στις 15 Ιουνίου 1994. Τιμώντας λοιπόν σήμερα την επέτειο των 32 χρόνων από την αποδημία του μεγάλου συνθέτη θα ήθελα να σταθώ σε δυο θαυμάσιες εκδόσεις με προσεγμένες διασκευές και επανεκτελέσεις επιλεγμένων στιγμών από το εμβληματικό του έργο.

Μέσα από την πληθώρα των επανεκτελέσεων του Μάνου Χατζιδάκι, οι οποίες πολλαπλασιάστηκαν πολύ στα χρόνια της απουσίας του, ξεχωρίζουν δύο δίσκοι με ερμηνευτή τον Θανάση Μωραΐτη. Οι τίτλοι τους:  «Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά» (2001) και  «Φεγγάρια μου παλιά, καινούργια μου πουλιά» (2002), αμφότεροι από τη δισκογραφική εταιρεία FM Records.

Ο πρώτος δίσκος της πολύ ενδιαφέρουσας αυτής σειράς με τίτλο «Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά», παρμένο από στίχο του τραγουδιού «Κάνε τον πόνο σου χαρά», μοιράζεται σε δύο μικρές ενότητες. Η πρώτη καλύπτεται με τον ολοκληρωμένο θεατρικό κύκλο «Παραμύθι χωρίς όνομα», έργο 15 (1959), από το ομότιτλο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη που πρωτοτραγούδησε ο Λάκης Παππάς. Η δεύτερη ενότητα με τίτλο «Εκτός σειράς» περιλαμβάνει δείγματα της ιστορικής συνεργασίας του συνθέτη με τον Νίκο Γκάτσο. Ειδικότερα, έχουμε δύο ανεξάρτητα τραγούδια («Πάει ο καιρός», «Κουρασμένο παλικάρι») που μας πρωτογνώρισαν οι κορυφαίοι λαϊκοί ερμηνευτές Γρηγόρης Μπιθικώτσης και Στέλιος Καζαντζίδης, καθώς και επιλεγμένα μέρη από τη μουσική επένδυση της γερμανικής ταινίας «Traumland der Sehnsucht» («Ελλάς η χώρα των ονείρων», 1960), όπου είχαν περιληφθεί και μελοποιημένα αποσπάσματα από την περίφημη «Αμοργό» του Νίκου Γκάτσου, ερμηνευμένα σε πρώτη εκτέλεση από τη Νάνα Μούσχουρη.

Ο Θανάσης Μωραΐτης προσεγγίζει με σεβασμό και γνώση το ακριβό αυτό υλικό και μας προσφέρει μια αξιοπρεπή ερμηνεία συνεπικουρούμενος από την εκλεπτυσμένη μουσική επεξεργασία και διεύθυνση του συνθέτη Δημήτρη Λέκκα. Συνοδεύει το οργανικό κουιντέτο Μπουκουράνα που αποτελείται από φλάουτο, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο, όμποε και κλασική κιθάρα. Την καλαίσθητη έκδοση επισφραγίζει ο θαυμάσιος ζωγραφικός πίνακας του Σπύρου Βασιλείου που κοσμεί το εξώφυλλο.

Τατιάνα Ζωγράφου: Μ' έναν τρόπο μυστικό (2011)

Το 2011 από τις Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο κυκλοφόρησε ένα όμορφο "παιδικό" βιβλίο που απευθύνεται μάλλον σε ενήλικους με τίτλο «Μ' ένα τρόπο μυστικό» και με το χαρακτηριστικό υπότιτλο: ... όπου η μουσική συναντά την ποίηση και τη ζωγραφική (17 ποιήματα, 17 ζωγραφιές, 17 τραγούδια). Ο υπότιτλος επισημαίνει ευθέως και το περιεχόμενο της έκδοσης που συνδυάζει ποίηση, ζωγραφική και μουσική σε ένα αρμονικό σύνολο διαμορφώνοντας ένα άκρως καλαίσθητο αποτέλεσμα.

Πρόκειται για μια έκδοση που φιλοτέχνησε ο Θεσσαλονικιός ζωγράφος Χρήστος Κεχαγιόγλου, ενώ η τραγουδοποιός Τατιάνα Ζωγράφου έντυσε μουσικά μια σειρά όμορφων ποιημάτων και στιχουργημάτων που, εκτός από την ίδια, υπογράφουν οι: Γιώργος Χρονάς, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Κώστας Καρτελιάς, Σταμάτης Δαγδελένης, Μαργαρίτα Μπακοπούλου, Σπύρος Βλέτσας, Δημήτρης Κοσμόπουλος και Χρήστος Κεχαγιόγλου, από το ποίημα του οποίου («Το άρωμα») αντλήθηκε και ο τίτλος της έκδοσης. Η μουσική συνδυάζει κλασικά, ποπ και λαϊκά στοιχεία χωρίς προκαταλήψεις, προκειμένου να αποδώσει καλύτερα το ύφος του μελοποιημένου λόγου. Στο τραγούδι άλλωστε «Σαν παλιό λαϊκό» συμμετέχει ως σολίστ του μπουζουκιού ο Χρήστος Νικολόπουλος.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι: Αλκίνοος Ιωαννίδης, Σοφία Παπάζογλου, Δάφνη Πανουργιά, Αργύρης Μπακιρτζής, Ειρήνη Δερέμπεη, Τάσος Αποστόλου, Τατιάνα Ζωγράφου και Κώστας Βόμβολος. Ο τελευταίος μάλιστα που ερμηνεύει το αγγλόφωνο «It Is Always August» υπογράφει και την ενορχήστρωση των τραγουδιών παίζοντας ταυτόχρονα ακορντεόν και κανονάκι. Μεταξύ των μουσικών βρίσκουμε επίσης τον Κυριάκο Γκουβέντα στο βιολί, τον Βαγγέλη Ζωγράφο στο κοντραμπάσο, το Θοδωρή Ρέλλο στο σαξόφωνο και την Ειρήνη Δερέμπεη στο καβάλ.

Γιάννης Μαρκόπουλος: 30 Χρυσές Επιτυχίες (1980)

Συμπληρώνονται σήμερα τρία χρόνια από την αποδημία του κορυφαίου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου (1939-2023), ενός πολυδιάστατου δημιουργού που διέγραψε μια λαμπρή διαδρομή στο ελληνικό τραγούδι επί έξι δεκαετίες συνεχούς και γόνιμης παρουσίας από τις αρχές της δεκαετίας του '60 που πρωτοεμφανίστηκε. Στα πρώτα χρόνια του πειραματίστηκε πάνω στο λαϊκό ήχο με μια υπέροχη ανθοφορία πανέμορφων τραγουδιών γραμμένων κυρίως για τον ελληνικό κινηματογράφο και στη συνέχεια συνέλαβε και υλοποίησε αριστοτεχνικά τη μεγαλόπνοη ιδέα της λεγόμενης «επιστροφής στις ρίζες» με το μπόλιασμα του παραδοσιακού και του «έντεχνου» ήχου που τον οδήγησε στη δημιουργία μιας μεγάλης σειράς εμβληματικών συνθέσεων που καλύπτουν ολόκληρη τη δεκαετία του '70, αρχής γενομένης με τον κύκλο «Ήλιος ο Πρώτος» (1969) σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και στη συνέχεια με σημαντικές μελοποιήσεις και άλλων ποιητών και εκλεκτών στιχουργών μας (Γιώργος Σεφέρης, Διονύσιος Σολωμός, Μιχάλης Κατσαρός, Κ.Χ. Μύρης, Γιώργος Χρονάς, Μάνος Ελευθερίου, Γιώργος Σκούρτης, Μιχάλης Φακίνος, Κώστας Βίρβος, Πάνος Θεοδωρίδης κ.ά.).

Το 1980 η Columbia εξέδωσε μια μεγάλη αφιερωματική σειρά με τίτλο «30 Χρυσές Επιτυχίες» εν είδει εκτενών πορτρέτων των σημαντικών δημιουργών του ρεπερτορίου της. Το αντίστοιχο αφιέρωμα στον Γιάννη Μαρκόπουλο περιλαμβάνει μερικές ξεχωριστές στιγμές του συνθέτη από το σπουδαίο έργο του κατά τη δεκαετία της μεγάλης του ακμής (1969-1979). Πρόκειται για μια σειρά μεγάλων τραγουδιών από τους κύκλους: «Ήλιος ο Πρώτος» (1969), «Χρονικό» (1970), «Ριζίτικα» (1971), «Διάλειμμα» (1972), «Ιθαγένεια» (1972), «Τραγούδια του νέου πατέρα» (1972), «Ο Στράτης Θαλασσινός ανάμεσα στους αγάπανθους» (1973), «Θητεία» (1974), «Θεσσαλικός κύκλος» (1974), «Μετανάστες» (1974), «Ανεξάρτητα» (1975), «Αφιέρωμα» (1975), «Who Pays the Ferryman» (1978) και «Σεργιάνι στον κόσμο» (1979). Τραγουδούν: Βίκυ Μοσχολιού, Νίκος Ξυλούρης, Λάκης Χαλκιάς, Χαράλαμπος Γαργανουράκης, Τάνια Τσανακλίδου, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Ιωάννα Κιουρτσόγλου και ο συνθέτης.

Δύο επισημάνσεις για την έκδοση: Πρώτον, τα οκτώ από τα τριάντα τραγούδια της συλλογής ερμηνεύονται σε δεύτερη εκτέλεση από τους Νίκο Ξυλούρη («Ζαβαρακατρανέμια», «Τα παιδιά», «Το καφενείον Η Ελλάς», «Την εικόνα σου»), Ηλία Κλωναρίδη («Η μάνα του Αλέξανδρου», «Ο σκλάβος») και Βασιλική Λαβίνα («Τα λόγια και τα χρόνια», «Παραπονεμένα λόγια»). Αυτό έγινε είτε γιατί οι αρχικές πρώτες εκτελέσεις ανήκαν σε άλλη δισκογραφική εταιρεία (τα τραγούδια που επανεκτέλεσε ο Ξυλούρης), είτε λόγω της κακής σχέσης που συνθέτη με τον βασικό ερμηνευτή των υπόλοιπων τραγουδιών (Γιώργο Νταλάρα) μετά την έκδοση του δίσκου «Σεργιάνι στον κόσμο» (1979), ο οποίος άλλωστε είχε εκδοθεί από τη Minos, πριν οι δυο εταιρείες συνενωθούν. Δεύτερον, η ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου σε μονό δίσκο ακτίνας δυστυχώς περιόρισε το υλικό σε δεκαεννέα μόλις τραγούδια, αφαιρώντας τα υπόλοιπα ένδεκα. Πραγματική σφαγή!

Ο Πουλικάκος τραγουδάει Νίκο Εγγονόπουλο: Η Ύδρα των πουλιών (2010)

Λένε πως η ζωή είναι ένας κύκλος, καθώς ο άνθρωπος σεργιανάει στο βίο του σε ποικίλα μονοπάτια και στο τέλος επιστρέφει στην αφετηρία του. Δεν ξέρω αν αυτό έχει γενική εφαρμογή, αλλά σίγουρα ισχύει στην περίπτωση του Δημήτρη Πουλικάκου. Γιατί ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης αλλιώς ξεκίνησε κι αλλιώς μετέπειτα διαμόρφωσε τη δημιουργική του πορεία, αν και δεν είναι και τόσο γνωστή η πρώτη του δραστηριότητα, πριν τον κερδίσει η ροκ και οι συναυλιακές δραστηριότητες που κάλυψαν το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής του. Θα πρέπει λοιπόν να επισημάνουμε ότι στα νεανικά του χρόνια, παρά την αριστοκρατική καταγωγή του και τους συγγενικούς του δεσμούς με διάσημα ονόματα της ελληνικής πολιτικής ζωής (Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Κωνσταντίνος Καραμανλής), είχε αποφασίσει συνειδητά να κρατηθεί μακριά από αυτό το περιβάλλον και φρόντισε να αποκτήσει καλή μόρφωση και να συνταχθεί με πνευματικά πρόσωπα που υπηρετούσαν το χώρο της διανόησης και της τέχνης. Από τις αρχές μάλιστα της δεκαετίας του '60 ανέπτυξε στενή φιλία με το ποιητή Νάνο Βαλαωρίτη, με τον οποίο συνεργάστηκε για ένα διάστημα στην έκδοση του βραχύβιου λογοτεχνικού περιοδικού Πάλι (1964-1966), το οποίο υπηρετούσε το σουρρεαλιστικό κίνημα της εποχής, αν και ο ερχομός της χούντας ανέκποψε βίαια τέτοιες δραστηριότητες και ανάγκασε τον ίδιο να αναζητήσει διαφορετικούς τρόπους έκφρασης.

Παρουσιάζοντας σ' αυτό το αφιέρωμα τη δισκογραφία του Δημήτρη Πουλικάκου είδαμε ότι από το ξεκίνημα του νέου αιώνα όλη του η παρουσία ήταν περιορισμένη σε επανεκδόσεις παλιότερου υλικού ή διάφορων ζωντανών ηχογραφήσεων, ενώ είχε σταματήσει προ πολλού να παράγει καινούργια πράγματα. Το 2010 ωστόσο μας ξαναδίνει πρωτότυπο υλικό και μάλιστα αυτή θα είναι και η τελευταία του δισκογραφική δουλειά μέχρι σήμερα, αν και όχι με δικές του συνθέσεις, αφού ο ίδιος περιορίζεται αποκλειστικά στο ρόλο του ερμηνευτή. Πρόκειται για το άλμπουμ «Η Ύδρα των πουλιών» που εκδόθηκε από την ετικέτα Pazzlemusik και βασίζεται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο του Νίκου Εγγονόπουλου (1907-1985), κορυφαίου εκπροσώπου της ελληνικής υπερρεαλιστικής ποίησης. Ιδού λοιπόν ο Πουλικάκος επιστρέφοντας στην αφετηρία του και συμπορευόμενος και πάλι με τον υπερρεαλισμό, όπως στα χρόνια του '60!

Η δύστροπη ποιητική γραφή του Νίκου Εγγονόπουλου δεν προσφέρεται εύκολα για μελοποιητική προσέγγιση και γιαυτό ελάχιστες είναι οι απόπειρες που έγιναν στο έργο του από τους μουσικούς μας. Ο Νίκος Μαμαγκάκης είναι ο μόνος συνθέτης που είχε αποτολμήσει στο παρελθόν να συνθέσει ένα ολόκληρο έργο αποκλειστικά με ποίηση του Εγγονόπουλου. Αναφέρομαι φυσικά στον εμβληματικό «Μπολιβάρ», έργο πρωτοποριακό εν έτει 1968 που δε στάθηκε ικανό πάντως να κινητοποιήσει άλλους ομοτέχνους του, πέρα από κάποιες σκόρπιες απόπειρες που επιχείρησαν κατά καιρούς ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Σωτήρης Ρεμπάπης, ο Νίκος Ξυδάκης, η Σοφία Καμαγιάννη και ο Χρήστος Οικονόμου. Έτσι λοιπόν η έκδοση του άλμπουμ «Η Ύδρα των πουλιών» έρχεται να καλύψει αυτό το μεγάλο κενό και να μας δώσει τη δεύτερη ολοκληρωμένη μελοποίηση του ποιητή διά χειρός του δημιουργού Socos, μιας αινιγματικής μορφής της σύγχρονης μουσικής σκηνής: μουσικός, συνθέτης και κιθαρίστας με προχωρημένα καλλιτεχνικά γούστα που μόνον τύποις εντάσσεται στο χώρο του ροκ, ενώ ουσιαστικά διασπά τα τυπικά πλαίσια του συγκεκριμένου χώρου κι απλώνεται σε όλα τα επίπεδα της σύγχρονης μουσικής έκφρασης. Πρωτοεμφανίστηκε στην ελληνική δισκογραφία το 2005 με τα «Δάκρυα του ονείρου», στη συνέχεια μας έδωσε το «Kafka» (2007), αλλά και μια σειρά μουσικών για το θέατρο. Το παρόν άλμπουμ αποτελεί την κορύφωση της μουσικής του πορείας με μια μουσική γραφή που θα χαρακτήριζα εντελώς αδόκιμα ίσως και αυθαίρετα ως ένα είδος λόγιου hip hop που πασχίζει αγωνιωδώς να αναδείξει τις υπόγειες διαδρομές του ποιητικού λόγου.

Ο Δημήτρης Πουλικάκος είναι ο αποκλειστικός ερμηνευτής (μάλλον ψιθυριστής) του δίσκου. Η ερμηνεία του είναι πέραν κριτικής, γιατί δε βρίσκω ανάλογα σημεία αναφοράς. Νομίζω ότι πετυχαίνει με υποβλητικό τρόπο μιαν απολύτως επιβλητική προσέγγιση στον δύσκολο ποιητικό κείμενο. Κι αυτό αξίζει να σημειωθεί, για να φανεί η ιδιαίτερη αξία αυτού του δίσκου που στο σύνολό του - κι εννοώ κυρίως το εικαστικό του μέρος βασισμένο σε ζωγραφικούς πίνακες του ποιητή - αποτελεί μιαν εξαιρετική έκδοση που σπάνια βλέπουμε στις μέρες μας.

Γιάννης Νικολάου, Παντελής Θαλασσινός: Οι άγγελοι του έρωτα (2005)

Η παλιά φιλία που συνέδεε τον Γιάννη Νικολάου με τον Παντελή Θαλασσινό από τα χρόνια των Λαθρεπιβατών επανήλθε και πάλι στο προσκήνιο με μιαν όμορφη δισκογραφική σύμπραξη που απέφερε το άλμπουμ «Οι άγγελοι του έρωτα». Εκδόθηκε το 2005 από την ΜΒΙ με τον διευκρινιστικό υπότιτλο «Ο Παντελής Θαλασσινός τραγουδάει Γιάννη Νικολάου», ο οποίος δηλώνει με σαφήνεια το περιεχόμενο του δίσκου που περιλαμβάνει συνθέσεις του Γιάννη Νικολάου με ερμηνευτή τον Παντελή Θαλασσινό.

Το άλμπουμ έχει μικτό περιεχόμενο, καθώς από τα 13 τραγούδια του τα τέσσερα ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση. Συγκεκριμένα, τα τραγούδια «Το κρίνο» (σε ποίηση Λένας Παππά) και «Τα άγρια πουλιά» προέρχονται από το άλμπουμ «Κακό παιδί» (1998), όπου τα είχαν ερμηνεύσει αντίστοιχα ο Γιάννης Νικολάου και ο Βασίλης Σκουλάς, το τραγούδι «Του φεγγαριού» προέρχεται από το άλμπουμ «Χωρίς πυξίδα» (1995), όπου το είχαν ερμηνεύσει ο Γιάννης Νικολάου και ο Κωστής Χρονάκης, και το τραγούδι «Παραμύθι» από τον προσωπικό δίσκο του Κώστα Μάντζιου «Αν ήταν εύκολη η ζωή... θα κράταγε αιώνες» (1997).

Στο πρωτότυπο υλικό του δίσκου περιλαμβάνεται μια καινούργια μελοποίηση της Λένας Παππά («Πικρό τραγούδι»), πέντε τραγούδια σε στίχους του Γιάννη Νικολάου, άλλα τρία της Alice Tori κι από ένα των Κώστα Φασουλά, Βαγγέλη Βελώνια και Μιχάλη Χουρδάκη. Στα φωνητικά συμμετέχουν η Μαριώ, η Αρχοντούλα Σαββιδάκη και ο Γιάννης Νικολάου, ο οποίος υπογράφει και την ενορχήστρωση με τη σύμπραξη του Παντελή Θαλασσινού, του Πάρι Περυσινάκη και του Τάσου Ζαφειρίου. Στο τραγούδι «Του έρωτα» συμμετέχει του κουαρτέτο εγχόρδων «Crescento» με την ενορχηστρωτική επιμέλεια του Μιχάλη Ανδρονίκου, ενώ στο ομότιτλο τραγούδι του δίσκου συμμετέχει η ανδρική χορωδία του Παρασκευά Σαράκη.

Η έκδοση είναι ιδιαίτερα φροντισμένη και καλαίσθητη με την εικαστική επιμέλεια της Μίνας Γερασκλή.

Ο Γιάννης Νικολάου και η Μπάντα του Δρόμου (2004)

Μετά το άλμπουμ «Κακό παιδί» (1998) ο Γιάννης Νικολάου ανέκοψε κάπως τη δισκογραφική του δραστηριότητα, αφού αρχικά περιορίστηκε στην ενορχήστρωση ενός προσωπικού δίσκου της Λένας Αλκαίου («Στου παραδείσου τα μπουζούκια», 2000) και στη συνέχεια στη σύνθεση μερικών καινούργιων τραγουδιών που ερμήνευσε η Μαρία Ρουσσέα στο δίσκο της «Να είσαι εδώ στα δύσκολα» (2001), ενώ αμέσως μετά εγκατστάθηκε στα Χανιά κι άρχισε να δουλεύει με κρητικούς μουσικούς και να συνθέτει τραγούδια κρητικού ύφους, τα οποία μάλιστα δισκογράφησε λίγο αργότερα στο άλμπουμ «Στο Νότο έρωτας φυσά» (2006).

Στο μεταξύ λίγο νωρίτερα, το 2004, ο τραγουδοποιός ξαναμπήκε στο στούντιο με το υλικό της επόμενης προσωπικής του δουλειάς που κυκλοφόρησε από τη νεοσύστατη εταιρεία Vinilio με τίτλο «Ο Γιάννης Νικολάου και η Μπάντα του Δρόμου», ένα άλμπουμ με δώδεκα τραγούδια, δύο από τα οποία («Μοίρα», «Χρώματα) γραμμένα σε ποίηση της Λένας Παππά αποδίδονται σε δεύτερη εκτέλεση και είναι παρμένα από το δίσκο «Κακό παιδί». Το εναρκτήριο τραγούδι («Εμένα την καρδιά μου δεν τη θόλωσαν») αποτελεί μελοποιημένο ποίημα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888-1944), ενώ στο κλείσιμο του δίσκου έχουμε άλλο ένα μελοποιημένο ποίημα με τίτλο «Τα πιο γλυκά» σε ποίηση του Κλαύδιου Μαρκίνα (1890-1960). Τα υπόλοιπα τραγούδια έχουν στίχους του Νίκου Γαλανιάδη, του Τάσου Βογιατζή και του συνθέτη, ο οποίος είναι και ο ερμηνευτής των τραγουδιών.

Αυτή τη φορά ο δημιουργός πήρε πάνω του εξοκλήρου την ευθύνη του υλικού του, όχι μόνο στη μουσική και την ερμηνεία, αλλά και στην ενορχήστρωση παίζοντας ο ίδιος κιθάρες (κλασική, δωδεκάχορδη και ηλεκτρική), ενώ ο Νίκος Τσουκάτος παίζει ακορντεόν, άρπα και άλλα όργανα, ο Δημήτρης Παπαευαγγέλου μπάσο, η Χρύσα Κωττάκη πιάνο και ο Τάσος Ζαφειρίου μπουζούκι και τζουρά συμβάλλοντας και στα φωνητικά.

Γιάννης Νικολάου: Κακό παιδί (1998)

Η 3η προσωπική δουλειά του Γιάννη Νικολάου ήρθε τρία χρόνια μετά το «Χωρίς πυξίδα» (1995) κι αφού μεσολάβησαν κάποιες σκόρπιες συμμετοχές του σε άλλους δίσκους, όπως στα άλμπουμ «Τελευταίο φως» (1995) του Οδυσσέα Εισαγγελέα, «Αν ήταν εύκολη η ζωή...» (1997) του Κώστα Μάντζιου και «Τα πάθη μου τα μυστικά» (1997) της Λένας Αλκαίου. Τίτλος του: «Κακό παιδί». Εκδόθηκε το 1998 από την Ankh Productions και νομίζω πως είναι η αρτιότερη προσωπική δουλειά του καλού τραγουδοποιού.

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον αυτού του δίσκου, πέρα από τις καλογραμμένες μελωδίες στο γνωστό ύφος του δημιουργού που κινείται μεταξύ ροκ και μπλουζ μπαλάντας με παραδοσιακές πινελιές, ακόμη και με στοιχεία χιπ χοπ, είναι ότι για πρώτη φορά εμπλουτίζει μια δουλειά του με ποιητικό υλικό, αφού επτά από τα δεκατρία τραγούδια αποτελούν μελοποιημένα ποιήματα της Λένας Παππά (1932-2025), συνιστώντας έτσι τη δεύτερη συστηματική μουσική προσέγγιση στο λόγο της σημαντικής αυτής μεταπολεμικής ποιήτριας, λίγα μόλις χρόνια μετά το άλμπουμ «Της αγάπης μαχαιριά» (1994) του Χάρη και Πάνου Κατσιμίχα, όπου είχαμε την πρώτη ουσιαστικά εμφάνιση της ποιήτριας στο ελληνικό πεντάγραμμο. Η ίδια μάλιστα υποδέχθηκε με μεγάλη ικανοποίηση το αποτέλεσμα, καθώς σημειώνει στο ένθετο φυλλάδιο: «Ακούγοντας μελοποιημένα τα ποιήματά μου δοκίμασα μιαν έκπληξη - σαν να άκουγα κάτι εντελώς καινούργιο και ανακάλυπτα πράγματα που αλλιώς δε θα πρόσεχα - γιατί μέσα στη μουσική όλα παίρνουν μιαν άλλη διάσταση. Η ευαισθησία και η έμπνευση του Γιάννη Νικολάου έδωσε στους στίχους μου μια παλλόμενη υπόσταση που έδεσε θαυμαστά μαζί τους και μ' έκανε να δω πίσω από τις λέξεις ζωγραφισμένες με ήχους το μυστικό τους νόημα και τη δύναμή τους φέρνοντάς μου μηνύματα που δε φανταζόμουν πως έχουν».

Τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου έχουν στίχους του Γιώργου Κρητικού, του Κώστα Φασουλά, του Οδυσσέα Εισαγγελέα, της Γιώτας Βασιλακοπούλου και του συνθέτη, ο οποίος είναι και πάλι ο βασικός ερμηνευτής τους με κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες συμμετοχές: Στο τραγούδι «Ο σώζων εαυτόν σωθήτω» συμπράττουν μαζί του ο Βασίλης Καζούλλης και ο Νίκος Καλλίνης με το συγκρότημά του Εκείνος κι Εκείνος. Στο τραγούδι «Φρύδια σμιχτά» συμμετέχει και πάλι ο Βασίλης Καζούλλης, ενώ το τραγούδι «Τ' άγρια πουλιά» ερμηνεύει ο σπουδαίος Κρητικός λυράρης και ερμηνευτής Βασίλης Σκουλάς συνοδευόμενος στο βιολί από τον Νίκο Οικονομίδη. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε και πάλι ο Νίκος Πιτλόγλου.

Λεωνίδας Μαριδάκης: Σε βάθος δρόμου (2010)

Μετά το δισκογραφικό του ντεμπούτο με το άλμπουμ «Αβάδιστα» (2005) κι αφού μεσολάβησε το 2008 ένας δίσκος («Ο τυφλοσύρτης») με δική του μουσική υπόκρουση σε αναγνώσεις διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, το 2010 ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης μας έδωσε το δεύτερο προσωπικό του δίσκο με τίτλο «Σε βάθος δρόμου» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μετρονόμος.

Πρόκειται για έναν κύκλο ένδεκα και πάλι τραγουδιών, μεταξύ των οποίων κι ένα ορχηστρικό θέμα που κλείνει το δίσκο με μια δαιμονιώδη ρυθμική ανάπτυξη. Η συνταγή είναι και πάλι ίδια. Απλά ρυθμικά και εξωστρεφή θέματα σε λάτιν ηχοχρώματα, ενίοτε πάντως και αρκούντως τρυφερά κι ευαίσθητα, βασισμένα κυρίως στον ποιητικό λόγο με μια θεματολογία της φυγής και των μακρινών οριζόντων, όπως υποδηλώνει και η σημειολογία του εξωφύλλου. Έχουμε λοιπόν ποιήματα του Λόρκα σε μετάφραση του Βασίλη Λαλιώτη, ποιητή και του ίδιου με δύο δικά του ποιήματα μελοποιημένα. Επίσης έχουμε ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, του Γιώργου Κοροπούλη και του Διονύση Καψάλη, ενώ το υλικό συμπληρώνεται με τρία τραγούδια σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη και του συνθέτη.

Βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών είναι ο ίδιος ο δημιουργός τους, ενώ από ένα τραγούδι αποδίδουν η Μάρθα Φριτζήλα και η Πέννυ Μπαλτατζή, η οποία μοιράζεται με τον συνθέτη την ερμηνεία του νοσταλγικού ρέγγε τραγουδιού «Η αγάπη νικάει». Στα φωνητικά συμμετέχει και η σπουδαία Τυνήσια ερμηνεύτρια Λάμια Μπεντίουι. Στην ενορχήστρωση συνεργάστηκαν με τον συνθέτη ο Αλέξανδρος Κτιστάκης, ο Γιώργος Ζερβός και ο Δημήτρης Δημητριάδης που είχε και την ευθύνη της ηχοληψίας.

Λεωνίδας Μαριδάκης: Αβάδιστα (2005)

Θέλω σήμερα να δώσουμε το βήμα σε έναν πολύ διακριτικό, αλλά πολύ ενδιαφέροντα τραγουδοποιό της νεότερης γενιάς, τον Χανιώτη Λεωνίδα Μαριδάκη που μας τον πρωτοσύστησε δισκογραφικά ο Νίκος Ξυδάκης το 2005 υπογράφοντας την παραγωγή του πρωτόλειου άλμπουμ του «Αβάδιστα».

Ο Λεωνίδας Μαριδάκης έκανε τις βασικές μουσικές του σπουδές στη γενέτειρά του, ενώ συνέχισε στην Αθήνα στο Εθνικό και Κεντρικό Ωδείο του Κώστα Κλάββα, καθώς και στο Ωδείο Νικόλαος Μάντζαρος, ενώ σήμερα η κύρια ενασχόλησή του είναι η διδασκαλία φωνητικής και οργάνων (γιουκαλίλι και άλλα). Στο δημιουργικό επίπεδο ασχολείται περισσότερο με τη μουσική επένδυση θεατρικών παραγωγών με αρκετές συμμετοχές στο Φεστιβάλ Αθηνών, αλλά και συνεργασίες με το Θέατρο Τέχνης, το Θέατρο Χορν, το Θέατρο Άττις, το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, το Ίδρυμα Κακογιάννης και άλλα. Η πιο πρόσφατη θεατρική του δουλειά έχει να κάνει με μια παράστση για τον Νίκο Καζαντζάκη.

Η δισκογραφική παρουσία του Λεωνίδα Μαριδάκη είναι περιορισμένη, αφού μέχρι σήμερα μας έχει δώσει τρεις ολοκληρωμένες προσωπικές δουλειές όλες κι όλες, αρχής γενομένης με το άλμπουμ «Αβάδιστα» (2005), για να ακολουθήσουν δυο ακόμη δουλειές για λογαριασμό των Εκδόσεων Μετρονόμος, πρώτα το «Σε βάθος δρόμου» (2010) κι αργότερα το «Βάρκα στο σπίτι» (2017).

Το άλμπουμ «Αβάδιστα» λοιπόν εκδόθηκε από τη Mercury σε παραγωγή του Νίκου Ξυδάκη, όπως προείπαμε. Μάλιστα ο Ξυδάκης συμμετέχει κι ως ερμηνευτής του ξυδακικού ύφους τραγουδιού «Το φιλί» σε ποίηση του παλιού Τούρκου μυστικιστή ποιητή Γιουνούς Εμρέ (13ος αι.) σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Υφαντή, ενώ στο δίσκο φιλοξενούνται και άλλα μελοποιημένα ποιήματα, όπως του Πέρση ποιητή Τζελαλαντίν Ρουμί (13ος αι.) σε μετάφραση της Καδιώς Κολύμβα, του Αμερικανού Άλεν Γκίνσμπεργκ (1926-1997) σε μετάφραση Τ.Μ. (;), του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη («Παραμυθάκι») και του Γιώργου Κοροπούλη («Σ' έχω ξεχάσει»). Τρία επίσης τραγούδια έχουν στίχους της Αγγελικής Βασιλάκου, ένα του Γιάννη Δούκα κι ένα του συνθέτη. 

Βασικοί ερμηνευτές των τραγουδιών είναι ο Μάκης Παπαγαβριήλ, η Αναστασία Έδεν και ο συνθέτης, ενώ από ένα τραγούδι αποδίδουν ο Νίκος Ξυδάκης και ο Φοίβος Δεληβοριάς. Όλα τα τραγούδια είναι ντυμένα με καλογραμμένες μελωδίες με λάτιν με «έντεχνες» αποχρώσεις και ενορχήστρωση με ακουστικά όργανα (κιθάρα, τρομπόνι, φλάουτο, βιολί, τρομπέτα, ακορντεόν, κρουστά και πλήκτρα).

Τάκης Φαραζής, Τάνια Τσανακλίδου: Το μαγικό κουτί (1998)

Θα ολοκληρώσουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον πιανίστα και συνθέτη Τάκη Φαραζή με δυο εξαιρετικές δισκογραφικές του δουλειές, όπου εμφανίζεται με την ιδιότητα του πιανίστα και διασκευαστή σε υλικό που δεν ανήκει στον ίδιο. Η πρώτη είναι μια εξαίσια μουσική συνάντησή του με τη σπουδαία ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου και η δεύτερη μια σπουδή πάνω σε μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι.

Τον Μάρτιο του 1996 λοιπόν παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη (και στη συνέχεια στην Αθήνα) ένα μουσικοποιητικό πρόγραμμα για φωνή και πιάνο με τίτλο «Το μαγικό κουτί». Πρ'οκειταιο για μια μουσική και ποιητική περιάβαση στον ανθόκηπο του ελληνικού τραγουδιού που επιμελήθηκε μουσικά ο Τάκης Φαραζής και ερμήνευσε με κατανυκτικό τρόπο η Τάνια Τσανακλίδου αναδεικνύοντας όλη την ελεγειακή λυρική δύναμη της φωνής της. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο ποίημα «Ο πληθυντικός αριθμό» της Κικής Δημουλά που λειτουργεί ως ένα είδος leitmotif γεφυρώνοντας μελωδίες και ποιητικά αποσπάσματα. Επιλέχθηκαν μουσικά θέματα του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, της Ελένης Καραΐνδρου, του Σταμάτη Κραουνάκη, της Αφροδίτης Μάνου, αλλά και του Σπύρου Περιστέρη και του Μιχάλη Σουγιούλ μαζί με το γλυκύτατο «Wild is the Wind» του Dimitri Tiomkin και την 1η από τις «Gnosiennes» του Eric Satie, ενώ ακούγονται απαγγελίες - εκτός από το «Πληθυντικός αριθμός» της Δημουλά - και από το «Άσμα Ασμάτων» του Σολομώντα και τη «Μήδεια» του Ευριπίδη. Οι στίχοι των τραγουδών έχουν τις υπογραφές του Οδυσσέα Ελύτη, του Νίκου Γκάτσου, το Λόρκα, του Μάνου Ελευθερίου, του Μίνου Μάτσα, του Μίμη Τραϊφόρου και της Αρλέτας.

Το υλικό του δίσκου προέρχεται από μια μίξη ζωντανών ηχογραφήσεων  από τις παραστάσεις στο Θεατράκι της Θεσσαλονίκης, αλλά και από εγγραφές στο στούντιο. Αξίζει να επισημάνουμε ότι το πρόγραμμα παρουσιάστηκε και στην τηλεόραση της ΕΤ1 από τις παραστάσεις που δόθηκαν το καλοκαίρι του 1998 στο θέατρο Ιλίσια με τη συμμετοχή του Νίκου Ζούδιαρη, αλλά και του Γιάννη Φέρτη στην απαγγελία στίχων από την «Αμοργό» του Νίκου Γκάτσου. Μάλιστα είχαμε και μια συνέχεια της ιδέας αυτής σε ένα δεύτερο «Μουσικό κουτί» 24 ολόκληρα χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο το 2022 στο Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης με τον Σπύρο Μάνεση στο πιάνο.