Μαρινέλλα: Η αγάπη μας (1985)

Η Μαρινέλλα μπήκε στη δεκαετία του '80 με το άλμπουμ «Για σένανε μπορώ» (ξεπέρασε τις 50.000 πωλήσεις). Δυο χρόνια αργότερα είχε τη δεύτερη ολοκληρωμένη συνεργασία της με τον Γιώργο Χατζηνάσιο που απέφερε το επίσης πετυχημένο εμπορικά άλμπουμ «Για σένα τον άγνωστο» (1983), ενώ την επόμενη χρονιά περιορίστηκε σε μια συλλογή γνωστών τραγουδιών σε δεύτερη εκτέλεση («Μεγάλες στιγμές») και στη συμμετοχή της στο δίσκο του Αντώνη Καλογιάννη «Μικρά ερωτικά» (μουσική του Μάριου Τόκα), για να φτάσουμε έτσι στο 1985 και στη νέα προσωπική της δουλειά με τίτλο «Η αγάπη μας».

Πρόκειται για ένα τυπικό άλμπουμ ελαφρολαϊκού προσανατολισμού στην ίδια περίπου αισθητική γραμμή με τις προηγούμενες δουλειές της που πάντως κατάφερναν να περάσουν στον κόσμο και να γνωρίζουν σημαντική εμπορική επιτυχία. Από τα δεκατρία τραγούδια του δίσκου ο Αλέκος Χρυσοβέργης μαζί με τον στιχουργό Σπύρο Γιατρά υπογράφουν τα έξι, ενώ τέσσερα τραγούδια υπογράφουν ο Σπύρος Παπαβασιλείου και ο Νίκος Βρεττός, ανάμεσα στα οποία και το ομότιτλο που έγινε μεγάλο σουξέ, αν και το τραγούδι που ακούστηκε περισσότερο ήταν το ντουέτο «Είσαι παντού και πουθενά» του Αλέξη Παπαδημητρίου και της Ρόνης Σοφού που ερμηνεύουν μαζί η Μαρινέλλα και ο Κώστας Χατζής. Δυο τραγούδια επίσης έγραψε ο Μάριος Τόκας σε στίχους του Σαράντη Αλιβιζάτου.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου προστέθηκαν και δύο ακόμη τραγούδια («Ψεύτικη απάντηση ενός απογεύματος», «Τηλεφωνώ») σε μουσική του Τάκη Μπουγά και στίχους του Κώστα Άλλου (που δεν είναι άλλος από τον Κώστα Τριπολίτη). Τα τραγούδια αυτά προέρχονται από το μεταγενέστερο άλμπουμ «Ριγκ» (1987) του Τάκη Μπουγά, όπου συμμετείχε με τα δυο αυτά τραγούδια και η Μαρινέλλα.

Τις ενορχηστρώσεις των τραγουδιών έκαναν οι ίδιοι οι συνθέτες με εξαίρεση τα τραγούδια του Τόκα και του Παπαδημητρίου που ενορχήστρωσε ο Χάρης Ανδρεάδης. 

Μαρινέλλα: Για σένανε μπορώ (1981)

Μετά το άλμπουμ «Σ' αγαπώ» (1979) η Μαρινέλλα ηχογράφησε ένα δίσκο με παλιά τραγούδια της Σοφίας Βέμπο και συγχρόνως μας έδωσε σε ζωντανή ηχογράφηση τη δεύτερη μεγάλη συνεργασία της με τον Κώστα Χατζή («Το ταμ ταμ», 1980), ενώ την επόμενη χρονιά επανήλθε με ένα ακόμη προσωπικό δίσκο με τίτλο το όνομά της, αν και εκ των υστέρων ο συγκεκριμένος δίσκος πήρε τον τίτλο «Για σένανε μπορώ», για να είναι πιο ευδιάκριτος μέσα στην πληθώρα ανθολογιών που έχουν κυκλοφορήσει κατά καιρούς με τίτλο απλώς το όνομα της ερμηνεύτριας.

Ο δίσκος ουσιαστικά αποτελεί και προσωπική δουλειά του συνθέτη Αντώνη Στεφανίδη (1948-2017), ενός προικισμένου δημιουργού που είχε ξεκινήσει ήδη από τη δεκαετία του '60 με το νεανικό γκρουπ Vikings (μαζί με τον Αντώνη Βαρδή και τον Γιώργο Μελέκη) σημειώνοντας εκείνη την εποχή μια μεγάλη επιτυχία με το ποπ γαλλόφωνο τραγουδάκι «Francoise». Αργότερα βρέθηκε στη Γαλλία, όπου παρέμεινε για πολλά χρόνια, ενώ στην ελληνική μουσική σκηνή επανεμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του '80 με το προσωπικό του άλμπουμ «Μην αργείς» (1980), για να ακολουθήσει την επόμενη χρονιά η μεγάλη συνεργασία του με τη Μαρινέλλα που τον επέβαλε πλέον στο εγχώριο δισκογραφικό στερέωμα, όπου θα γνωρίσει μεγάλες εμπορικές επιτυχίες τα επόμενα χρόνια.

Ο δίσκος «Για σένανε μπορώ» περιλαμβάνει δεκατρία συνολικά τραγούδια, από τα οποία τα ένδεκα ανήκουν στον Αντώνη Στεφανίδη, τα περισσότερα σε στίχους της Σώτιας Τσώτου, ενώ από ένα τραγούδι συνεισέφεραν ο Σπύρος Παπαβασιλείου και ο Γιώργος Κριμιζάκης. Στίχους έγραψαν επίσης ο Δημήτρης Ιατρόπουλος, η Σάσα Μανέττα, ο Μάνος Κουφιανάκης, ο Τάσος Οικονόμου και ο Πάνος Φαλάρας. Τα περισσότερα τραγούδια κινούνται στο ύφος του διεθνούς ήχου της εποχής που τονίζεται κατάλληλα και από την ανάλογη ενορχήστρωση που επιμελήθηκε ο Κώστας Κλάβας. Ακούστηκαν περισσότερο τα τραγούδια «Αργεί να ξημερώσει», «Εγώ θα πάρω καπετάνιο» και «Για σένανε μπορώ», αλλά κάποιες πιο χαμηλόφωνες στιγμές του δίσκου («Ξεγελώ τον καθένα», «Αγέρας ήσουν», «Βρέχει») δίνουν την ευκαιρία στη σπουδαία ερμηνεύτρια να μας δώσει ερμηνείες υψηλής εκφραστικής ευαισθησίας.

Μαρινέλλα: Σ' αγαπώ (1979)

Δυο μήνες σχεδόν μετά το θάνατό της έχουμε σήμερα μια καλύτερη αφορμή, για να επανέλθουμε στη δουλειά της, γιατί σαν σήμερα, στις 19 (ή 20;) Μαΐου 1938, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη η Κυριακή Παπαδοπούλου, η μεγάλη Μαρινέλλα. Πρωτοανέβηκε στο πάλκο μόλις στα 18 της χρόνια (1956) κι ένα χρόνο αργότερα μπήκε στη δισκογραφία συνοδεύοντας φωνητικά τον Στέλιο Καζαντζίδη, με τον οποίο έμελλε να συμπορευτεί ως τα μέσα της επόμενης δεκαετίας, αρχικά ως συνοδευτική φωνή και στη συνέχεια και ως σύζυγός του, αφού παντρεύτηκαν το 1965, αν και ο γάμος τους δεν κράτησε παρά ένα μόλις χρόνο. Στη συνέχεια ξεκίνησε τη θριαμβευτική προσωπική της πορεία στο τραγούδι που την ανέδειξε σύντομα στο μεγαλύτερο γυναικείο όνομα του ελληνικού πενταγράμμου. Το δεύτερο μισό μάλιστα της δεκαετίας του '70 στάθηκε η περίοδος της μεγαλύτερης εμπορικής της καταξίωσης, πρώτα με το περίφημο «Ρεσιτάλ» (1976) του Κώστα Χατζή και λίγο αργότερα με το δημοφιλέστατο άλμπουμ «Η Μαρινέλλα του σήμερα...» (1978) με τραγούδια του Γιώργου Χατζηνάσιου.

Στο παρόν αφιέρωμά μας λοιπόν από τη σημείο αυτό θα πιάσουμε το νήμα της προσωπικής δισκογραφίας της μεγάλης ερμηνεύτριας ως το τέλος της επόμενης δεκαετίας, μια περίοδο που την κράτησε σταθερά στην πρώτη γραμμή της εμπορικότητας, αν και η ποιότητα του ρεπερτορίου της δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να συγκριθεί με την ποιότητα του υλικού που ερμήνευε στο παρελθόν, παρόλο που και πάλι είχε σποραδικές συνεργασίες με παλιότερους δημιουργούς, όπως ο Κώστας Χατζής («Το ταμ ταμ» 1980,  «Συνάντηση» 1987) και ο Γιώργος Χατζηνάσιος («Για σένα τον άγνωστο» 1983).

Το 1979 λοιπόν η Μαρινέλλα παρουσίασε το άλμπουμ «Σ' αγαπώ» με δώδεκα ερωτικά τραγούδια ελαφρολαϊκού κυρίως ύφους. Ο Νίκος Ιγνατιάδης έγραψε τρία από τα τραγούδια του δίσκου σε στίχους του Μάνου Κουφιανάκη και του Γιάννη Πάριου, όλα σε ρυθμούς «ντίσκο» που ήταν ο κυρίαρχος ήχος της εποχής. Το τραγούδι «Καλύτερα» γνώρισε τη μεγαλύτερη απήχηση στο κοινό της εποχής, όπως και το διασκευασμένο «Η αγάπη μας γιορτή» των Robert Palmer James και Pierro Trombetto με ελληνικούς στίχους πάλι του Γιάννη Πάριου. Στο ομότιτλο τραγούδι, σύνθεση του Γιάννη Αξιώτη με στίχους του Νάσου Νανόπουλου, συμμετέχει και ο Τόλης Βοσκόπουλος, σύζυγος εκείνη τη εποχή της Μαρινέλλας. Επίσης στην τρυφερή μπαλάντα «Περιμένω μόνο εσένα» των Γιώργου Κατσρού και Σόφης Ζαννίνου συνοδεύουν οι Αδελφοί Τζαβάρα. Τραγούδια επίσης έγραψαν ο Θανάσης Πολυκανδριώτης, η Νινή Ζαχά και ο Νίκος Τζαβάρας.

Την ενορχήστρωση του δίσκου επιμελήθηκε ο μαέστρος και συνθέτης Κώστας Κλάβας, εκτός από τα τραγούδια του Νίκου Ιγνατιάδη και του Γιώργου Κατσαρού που ενορχήστρωσαν και διηύθυναν οι ίδιοι.

Ελλη Πασπαλά, Σταύρος Λάντσιας, David Lynch: Trio (2001)

Η τρίτη προσωπική δουλειά της Έλλης Πασπαλά που ολοκληρώνει το μικρό αυτό αφιέρωμα έχει τίτλο «Trio» κι εκδόθηκε το 2001 από τη Wea. O τίτλος υποδηλώνει το συγκεκριμένο τζαζ μουσικό σχήμα που είχε δημιουργήσει εκείνη την εποχή η σπουδαία ερμηνεύτρια, η οποία συνέπραξε με τον David Lynch (στο σαξόφωνο) και τον Σταύρο Λάντσια (στο πιάνο) για μια μεγάλη σειρά ζωντανών εμφανίσεων σε επιλεγμένους χώρους στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, γνωρίζοντας παντού τη θερμή υποδοχή του κοινού. Κι ακριβώς αυτή η θετική ανταπόκριση οδήγησε και στην έκδοση του συγκεκριμένου δίσκου που βασίστηκε σε ζωντανή ηχογράφηση του προγράμματος που παρουσίασαν τον Γενάρη του 2001 στη μουσικό χώρο Σφεντόνα.

Ακούγοντας κανείς το χορταστικό υλικό του δίσκου (διάρκειας περίπου 71 λεπτών) εισπράττει απλόχερα το πηγαίο ταλέντο των τριών εκλεκτών καλλιτεχνών, οι οποίοι επιχείρησαν μια τολμηρή ανάπλαση ενός δοκιμασμένου μουσικού υλικού (προερχόμενου κυρίως από την προσωπική τους δισκογραφία) φωτίζοντας αθέατες πλευρές του ή προτείνοντας νέους τρόπους ακρόασής του και μάλιστα συνταιριάζοντας σε ένα αρμονικό σύνολο ένα φαινομενικά ετερόκλητο υλικό που περιλαμβάνει συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι, του Στάμου Σέμση, του Σωκράτη Μάλαμα, του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου και της Ευανθίας Ρεμπούτσικα μαζί με τον απαραίτητο Nino Rota, αλλά και οργανικά θέματα του Σταύρου Λάντσια και του David Lynch. 

Η «χημεία» των τριών καλλιτεχνών μοιάζει τόσο λειτουργική, ώστε ο Παναγιώτης Καλαντζόπουλος να τους έχει χαρακτηρίσει ως «Τρεις επί σκηνής και όργανα για δεκατρείς»! Κι αυτό δεν είναι υπερβολή, αφού τα κομμάτια (φωνητικά ή οργανικά) αποδίδονται με ποικίλους οργανικούς συνδυασμούς που διεκπεραιώνουν εξολοκλήρου οι τρεις συνεργάτες. Η Πασπαλά κάνει τα φωνητικά, αλλά παίζει και πιάνο. Ο David Lynch παίζει διαφόρων τύπων σαξόφωνο, αλλά και πίκολο φλάουτο, ενώ ο Σταύρος Λάντσιας παίζει πιάνο, αλλά και κρουστά! Αξιοσημείωτο είναι ότι στο δίσκο ακούγεται κι ένα ακυκλοφόρητο τραγούδι με τίτλο «Η μεγάλη διαφορά» σε μουσική της Ευανθίας Ρεμπούτσικα και στίχους του Άρη Δαβαράκη από τη θεατρική παράσταση «Αυτό να το κάψεις».

Η Έλλη Πασπαλά στο Μέγαρο Μουσικής (1993)

Η αρχή της προσωπικής δισκογραφίας της Έλλης Πασπαλά σημειώθηκε το 1988 με το άλμπουμ «Στη λάμψη του φεγγαριού», για να ακολουθήσουν οι δύο επόμενες προσωπικές της δουλειές, με πρωτότυπο αυτή τη φορά υλικό («Το νησί των Λωτοφάγων», «Living a Lie»), που κυκλοφόρησαν στο διάστημα 1990-1993 αποκλειστικά με συνθέσεις του σολίστ της βιόλας και συνθέτη Στάμου Σέμση, του δημιουργού που συνδέθηκε μαζί της για πολλά χρόνια και έχει υπογράψει το μεγαλύτερο μέρος των πρωτότυπων τραγουδιών της. 

Την ίδια χρονιά (1993) που εκδόθηκε ο δίσκος «Living a Lie», κυκλοφόρησε από την ΑΚΤΗ και μια δεύτερη προσωπική δουλειά της Πασπαλά με τίτλο «Η Έλλη Πασπαλά στο Μέγαρο Μουσικής» και όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς, πρόκειται για ένα άλμπουμ με ζωντανές ηχογραφήσεις από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Για την ακρίβεια, ο τότε καλλιτεχνικός διευθυντής του Μεγάρου Θάνος Μικρούτσικος προσκάλεσε την ερμηνεύτρια να παρουσιάσει ένα δικό της πρόγραμμα ενταγμένο στο πλαίσιο της σειράς «Το τραγούδι». Η συναυλία δόθηκε στις 29 Ιανουαρίου 1993 στην Αίθουσα Δημήτρη Μητρόπουλου του Μεγάρου, όπου και ηχογραφήθηκε, αν και στο δίσκο αποτυπώθηκε μέρος του ευρύτερου προγράμματος, το οποίο βασίστηκε σε μια δειγματοληπτική επισκόπηση του ελληνικού και διεθνούς τραγουδιού. Ο δίσκος έχει για πρόλογο και επίλογο δύο έξοχα δείγματα του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού μας, το αργό χασάπικο «Λίγα ψίχουλα αγάπης» του Σταύρου Τζουανάκου και το δυνατό ζεϊμπέκικο «Άνοιξε γιατί δεν αντέχω» του Γιάννη Παπαϊωάννου. Από το ελληνικό ρεπερτόριο έχουμε επίσης τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, του Νίκου Ξυδάκη, του Σταμάτη Κραουνάκη και του Γιώργου Ανδρέου, ενώ από το διεθνές τραγούδι έχουμε συνθέσεις των David Byrne, Cole Porter, Tom Waits, Kurt Weill, Henry Mancini, Bill Withers και Bob Telson. 

Τα τραγούδια ερμηνεύονται είτε στη γυμνή μορφή του lied (φωνή και πιάνο), είτε με λιτό τζαζ συνοδευτικό σχήμα αποτελούμενο από τους David Lynch (σαξόφωνο, φλάουτο, κρουστά), Τάκη Φαραζή (πιάνο), Αλέξανδρο Παρασκευόπουλο (ηλεκτρικό μπάσο), Στέφανο Λογοθέτη (τύμπανα, φωνητικά) και Γιώργο Ζαχαρίου (πιάνο). Το αποτέλεσμα ηχεί θαυμάσιο και η ερμηνεύτρια καταφέρνει να αναδείξει τη διαχρονική γοητεία των σπουδαίων αυτών τραγουδιών μέσα από την ακαταμάχητη εκφραστική της δύναμη.

Ελλη Πασπαλά: Στη λάμψη του φεγγαριού (1988)

Με αφορμή τα σημερινά της γενέθλια θα σταθούμε για λίγο σε μια σειρά προσωπικών δίσκων της εκλεκτής ερμηνεύτριας Έλλης Πασπαλά, η οποία γεννήθηκε στις 17 Μαΐου 1957 στη Νέα Υόρκη, όπου μάλιστα πήρε τα πρώτα μουσικά της μαθήματα φοιτώντας στη Manhattan School of Music παράλληλα με μαθήματα υποκριτικής. Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε οριστικά το 1982 και ξεκίνησε αμέσως την ελληνική της καριέρα δίπλα στον Μάνο Χατζιδάκι συμμετέχοντας σε αρκετές δουλειές του συνθέτη, όπως: «Πορνογραφία» (1982), «Οι μπαλάντες της Οδού Αθηνάς» (1983), «Memed γεράκι μου» (1984), «Ρωμαϊκή Αγορά» (1986) και «Λαϊκή Αγορά» (1987). Στην συνέχεια ηχογράφησε μια πολύ ενδιαφέρουσα σειρά προσωπικών δίσκων συμμετέχοντας παράλληλα και σε δίσκους άλλων καλλιτεχνών της νεότερης γενιάς, όπως: Ηλίας Λιούγκος, Νίκος Ξυδάκης, Σταμάτης Κραουνάκης, Νίκος Κυπουργός, Λένα Πλάτωνος, Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας, Στάμος Σέμσης, Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, Ευανθία Ρεμπούτσικα και πολλοί άλλοι.

Το μικρό μας αφιέρωμα στην ερμηνεύτρια θα περιλάβει τρεις προσωπικές δουλειές της που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1988-2001, στις οποίες δεν ερμηνεύει πρωτότυπο υλικό, αλλά αποκλειστικά επανεκτελέσεις ή ζωντανές εκτελέσεις επιλεγμένων τραγουδιών από το ελληνικό και διεθνές ρεπερτόριο. Η αρχή έγινε το 1988 με το άλμπουμ «Στη λάμψη του φεγγαριού» που αποτελεί και τον πρώτο προσωπικό της δίσκο, ο οποίος ήρθε αμέσως μετά την ολοκλήρωση του κύκλου συνεργασίας της με τον Μάνο Χατζιδάκι. Το άλμπουμ περιλαμβάνει αποκλειστικά ξενόγλωσσο υλικό, επιλεγμένα δηλαδή κλασικά τραγούδια από την Ευρώπη και την Αμερική που αποδίδει με υψηλής ποιότητας εκφραστική δύναμη σε τέσσερις διαφορετικές γλώσσες, αγγλικά γερμανικά, ιταλικά και γαλλικά. Δοκιμάζει με τόλμη τις φωνητικές της δυνατότητες σε ιδιαίτερα απαιτητικό υλικό με διάσημες υπογραφές δημιουργών του σκηνικού κυρίως χώρου, όπως οι: Kurt Weill (και Brecht), Nino Rota και Nicola Piovani, Maurice Jauber, Randy Newman, Lina Wertmuller και Michel Jonasz.

Ατμοσφαιρικές ενορχηστρώσεις διαμορφώνουν μια μυσταγωγική ηχητική πανδαισία με τη φροντίδα του πιανίστα Θεόδωρου Κοτεπάνου και τη συνδρομή μιας σειράς κορυφαίων σολίστ ακουστικών οργάνων, μεταξύ των οποίων οι παλαίμαχοι Δημήτρης Βράσκος (βιολί, μαντολίνο) και Ανδρέας Ροδουσάκης (κοντραμπάσο), ο Στάμος Σέμσης (βιολί, βιόλα), ο Σωτήρης Ταχιάτης (βιολοντσέλο), η Στέλλα Κυπραίου (κιθάρα), ο Νίκος Γκίνος (κλαρίνο), ο Νίκος Αντύπας (κρουστά), ο Σωκράτης Άνθης (τρομπέτα) και ο Βαγγέλης Σκούρας (κόρνο).

Χαράλαμπος Βασιλειάδης (Τσάντας): 30 Χρόνια Τραγούδια

Συμπληρώνονται σήμερα 56 χρόνια από την αποδημία ενός από τους μεγαλύτερους και παραγωγικότερους στιχουργούς που ανέδειξε το ελληνικό τραγούδι συνολικά και το λαϊκό ειδικότερα. Ο λόγος για τον σπουδαίο Χαράλαμπο Βασιλειάδη (1902-1970), γνωστό στο παλιό λαϊκό σινάφι ως Τσάντα ή και Ταμβάκη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 16 Μαΐου 1970, αφού πρόλαβε να μας χαρίσει εκατοντάδες υπέροχα τραγούδια. Υπολογίζεται ότι έγραψε κάπου 1500-2000 τραγούδια από το 1939 που πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο, αν και η κακή του συνήθεια να μοιράζει έναντι ευτελούς τιμήματος τους στίχους του ανεξέλεγκτα στους πάντες δεν βοηθάει στην πλήρη καταγραφή της δουλειάς του, αφού επισήμως εμφανίζεται ως στιχουργός μόλις μερικών δεκάδων τραγουδιών! Ουσιαστικά η περίπτωσή του αποτελεί μιαν άλλη εκδοχή της περίπτωσης της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, η οποία πάντως εκ των υστέρων στάθηκε πιο τυχερή στην τελική εξακρίβωση των τραγουδιών της.

Ο Βασιλειάδης ήταν ένας καλλιεργημένος άνθρωπος, γνώριζε ξένες γλώσσες κι έκανε μεταφράσεις ξένων βιβλίων στα ελληνικά, πριν αποφασίσει να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο τραγούδι, όπου πρωτοεμφανίστηκε λίγο πριν από τον πόλεμο συνεργαζόμενος αρχικά με τον Στελλάκη Περπινιάδη, ενώ σύντομα ανέπτυξε ευρείες συνεργασίες με όλο το ρεμπέτικο σινάφι και κυρίως με τον Γιάννη Παπαϊωάννου, με τον οποίο έγραψε πολλά λαϊκά αριστουργήματα («Πριν το χάραμα», «Άνοιξε άνοιξε», «Απ' της Ζέας το λιμάνι», «Σβήσε το φως τα κοιμηθούμε»). Συνθέτες του ρεμπέτικου, του ελαφρού και του λαϊκού τραγουδιού έγραψαν μερικά από τα ωραιότερα τραγούδια τους πάνω σε στίχους δικούς του. Ιδού μερικά ονόματα: Βασίλης Τσιτσάνης, Νίκος Γούναρης, Απόστολος Καλδάρας, Στέλιος Χρυσίνης, Γεράσιμος Κλουβάτος, Γιώργος Λαύκας, Απόστολος Χατζηχρήστος, Θόδωρος Δερβενιώτης, Μιχάλης Γενίτσαρης, Νάκης Πετρίδης, Αντώνης Κατινάρης, Γρηγόρης Μπιθικώτσης και πολλοί άλλοι. 

Άφησα σκόπιμα έξω από αυτόν τον κατάλογο τον Γιώργο Ζαμπέτα, γιατί η συνάντησή του με τον Χαράλαμπο Βασιλειάδη αποτελεί ένα ξεχωριστό κεφάλαιο. Η συνεργασία των δύο απέφερε γύρω στα 140 τραγούδια και υπήρξε καταλυτική για την πορεία του μεγάλου λαϊκού δημιουργού, αφού μαζί του ξεκίνησε το 1953 με το τραγούδι «Σαν σήμερα, σαν σήμερα» και είναι αυτός που έγραψε το τελευταίο μεγάλο τραγούδι του στιχουργού, αν και μετά το θάνατό του, το περίφημο «Πού 'σαι Θανάση». Αυτή η εικοσάχρονη συμπόρευση διανθίστηκε με πάμπολλες υπέροχες κορυφώσεις, όπως: «Ήρθα κι απόψε στα σκαλοπάτια σου», «Τα δειλινά», «Πάει πάει», «Άκου τ' αηδόνια», «Το καράβι», «Αγωνία», μαζί με τα πιο χαρακτηριστικά εύθυμα τραγούδια του συνθέτη («Ο κυρ Αλέκος», «Ο αράπης», «Ο μαθητής», «Πατέρα κάτσε φρόνιμα»).

Η αφιερωματική συλλογή που ετοίμασα για τον μεγάλο στιχουργό περιλαμβάνει 22 από τα πιο γνωστά και χαρακτηριστικά τραγούδια του ανθολογημένα από ηχογραφήσεις της περιόδου 1946-1973. Χωρίζεται άτυπα σε δύο μικρές ενότητες: Η πρώτη καλύπτει την περίοδο 1946-1960 με τραγούδια των μεγάλων δημιουργών του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού: Γιάννης Παπαϊωάννου, Βασίλης Τσιτσάνης, Απόστολος Καλδάρας, Απόστολος Χατζηχρήστος, Στέλιος Χρυσίνης, Πάνος Γαβαλάς και Νίκος Μεϊμάρης. Η δεύτερη ενότητα είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στη συνεργασία του στιχουργού με τον Γιώργο Ζαμπέτα που καλύπτει ολόκληρη τη δεκαετία του '60 (1960-1973). Όλα τα τραγούδια ακούγονται στις αυθεντικές πρώτες τους εκτελέσεις, αν και και πολλά από αυτά έγιναν γνωστότερα με νεότερες εκτελέσεις. Ερμηνεύουν οι: Στελλάκης Περπινιάδης, Οδυσσέας Μοσχονάς, Πρόδρομος Τσαουσάκης, Σωτηρία Μπέλλου, Ιωάννα Γεωργακοπούλου, Ρένα Στάμου, Ρένα Ντάλια, Πάνος Γαβαλάς, Απόστολος Χατζηχρήστος, Βασίλης Τσιτσάνης, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Πέτρος Αναγνωστάκης, Γιώργος Ζαμπέτας, Μαίρη Λίντα, Βίκυ Μοσχολιού, Πάνος Τζανετής, Μπέμπα Μπλανς και Τόλης Βοσκόπουλος.

Στράτος Διονυσίου, Τάκης Μουσαφίρης: Ποιος άλλος (1990)

Ολοκληρώνουμε το αφιέρωμά μας στον σπουδαίο λαϊκό ερμηνευτή Στράτο Διονυσίου με την τελευταία προσωπική του δουλειά που εκδόθηκε το 1990, τη χρονιά του πρόωρου θανάτου του, με τίτλο «Ποιος άλλος», τίτλο που είχε επιλέξει ο ίδιος θέλοντας με μια δόση έξαρσης της αυτοεκτίμησής του να υποδηλώσει τη μοναδικότητα της φωνής του! Στην πραγματικότητα το άλμπουμ δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, αφού ο Διονυσίου πρόλαβε να ηχογραφήσει εννέα από τα δέκα τραγούδια του δίσκου, ο οποίος κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1990, περίπου ένα μήνα μετά το θάνατό του.

Το συγκεκριμένο άλμπουμ - που φυσικά και λόγω της συγκυρίας γνώρισε τεράστια εμπορική επιτυχία ξεπερνώντας τις 130.000 πωλήσεις στην πρώτη του κυκλοφορία - αποτελεί τη δεύτερη αποκλειστική συνεργασία του ερμηνευτή με τον λαϊκό τραγουδοποιό Τάκη Μουσαφίρη, δύο χρόνια μετά το άλμπουμ «Εγώ ο ξένος» (1988), ενώ οι δυο τους είχαν συναντηθεί και σε αρκετές ακόμη δουλειές, όπως: «Θυμήσου» (1982), «Ο ταξιτζής» (1986) και «Είσαι ο ένας» (1989). Έτσι λοιπόν εκ των υστέρων μπορεί κανείς να πει ότι το κύκνειο άσμα του τραγουδιστή δε θα μπορούσε να είναι πιο ταιριαστό από μια τελευταία συνύπαρξη των δύο καλλιτεχνών, η οποία υλοποιήθηκε με την έκδοση του συγκεκριμένου άλμπουμ, το οποίο χάρισε στον Στράτο μερικές αλησμόνητες μεταθανάτιες επιτυχίες με κορωνίδα που πολυτραγουδισμένο «Ένα λεπτό περιπτερά», το μόνο από τα τραγούδια του δίσκου που δεν έχει στίχους του συνθέτη, αφού - τι έκπληξη! - οι στίχοι του υπογράφονται από τη Μαριανίνα Κριεζή, τη γνωστή στιχουργό της «Λιλιπούπολης» και των δίσκων της Λένας Πλάτωνος και του Λάκη Παπαδόπουλου! Κι επειδή το άλμπουμ δε θα μπορούσε να κυκλοφορήσει με εννέα μόλις τραγούδια, προστέθηκε τελικά κι ένα δέκατο, μια όμορφη λαϊκή σερενάτα με τίτλο «Όταν μια γυναίκα ξενυχτάει», που ερμηνεύει η Κική Λουκά, η ερμηνεύτρια που κάνει τα φωνητικά στο δίσκο μαζί με τον Θανάση Κομνηνό.

Ο συνθέτης ως μεταθανάτιο εγκώμιο στον ερμηνευτή σημειώνει μεταξύ άλλων στο οπισθόφυλλο της αρχικής έκδοσης: «Εννιά τραγούδια της ζωής… εννιά στιγμές της Άνοιξης. Στράτο… Δεν ξεχνιέσαι… δεν θα ξεχαστείς ποτέ. Ήσουν πρώτος και θα μείνεις πρώτος. Ήσουν φίλος και θα μείνεις φίλος. Ήσουν δικός μας και θα μείνεις δικός μας...».

Στράτος Διονυσίου: Υποκρίνεσαι (1980)

Το 1980 ήταν η σημαντικότερη ίσως χρονιά στην καριέρα του Στράτου Διονυσίου, αφού εκείνη ακριβώς η χρονιά σηματοδότησε την έναρξη της τελευταίας και πιο πετυχημένης εμπορικά φάσης της καριέρας του. Λίγο νωρίτερα είχε ολοκληρωθεί το μακροχρόνιο συμβόλαιό του με την Columbia, η οποία προφανώς επηρεασμένη από την προσωπική περιπέτεια του τραγουδιστή με τη δικαιοσύνη και τη συνακόλουθη καθίζηση της καριέρας του, δεν έδειξε καμία διάθεση για ανανέωση της συνεργασίας τους. Τότε ο Στράτος κατέφυγε στη Minos και σχεδόν επιτακτικά προσπάθησε να πείσει τον διευθυντή της Μάκη Μάτσα να του κλείσει αποκλειστικό συμβόλαιο χωρίς να θέτει κανένα όρο! Σύμφωνα με τη γλαφυρή περιγραφή του ίδιου του Μάτσα στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του «Πίσω απ' τη βιτρίνα» (εκδ. Διόπτρα, 2014) ο τραγουδιστής θέλοντας να κάμψει τις επιφυλάξεις του διευθυντή της εταιρείας τού δήλωσε ορθά κοφτά: «Εγώ θα έρθω στη Minos, θες δε θες. Και όχι μόνο θα έρθω, αλλά μαζί θα ξανακάνουμε επιτυχίες»! Όπερ και εγένετο και μάλιστα με πανηγυρικό τρόπο, αφού η επόμενη δεκαετία του τραγουδιστή υπό τη σκέπη της Minos στάθηκε η περίοδος της απόλυτης εμπορικής του καταξίωσης.

Η αρχή λοιπόν αυτής της φάσης έγινε το 1980 με το άλμπουμ «Υποκρίνεσαι», ένα κύκλο δεκατεσσάρων λαϊκών τραγουδιών γραμμένων πάνω στα μέτρα και το ύφος της φωνής του με κορυφαία στιγμή το ομότιτλο τραγούδι που έγραψε ο Τάκης Σούκας σε στίχους του Μάκη Αλατζά, το οποίο έσπασε ταμεία κι έκανε αμέσως το δίσκο «χρυσό» επαναφέροντας πια για τα καλά στο προσκήνιο τον τραγουδιστή. Ο δίσκος έχει και άλλα τραγούδια που είχαν ανάλογη απήχηση στο κοινό, όπως το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο «Και πάλι μάγκας θα 'σαι» σε μουσική του Μπάμπη Μπακάλη και στίχους του Σωτήρη Τσενέ, αλλά και το «Τα μάζεψα τα πράματα» του Θανάση Πολυκανδριώτη σε στίχους του Γιάννη Πάριου, ο οποίος μάλιστα υπογράφει στιχουργγικά τα μισά σχεδόν τραγούδια του δίσκου. Μουσική επίσης έγραψαν ο Στέλιος Ζαφειρίου και ο Γιάνννης Παλαιολόγος, ενώ στίχους η Σόφη Παπά, ο Νίκος Παναγιωτούνης και η Λήδα Χαλκιαδάκη, η γνωστή ερμηνεύτρια που παλιότερα είχε κάνει αισθητή την παρουσία της ως δίδυμο με τον σύζυγό της Σπύρο Βλασσόπουλο. 

Να προσθέσω απλώς ότι τη δεύτερη φωνή δίπλα στον ερμηνευτή κάνει η Χάρις Αλεξίου, ενώ την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση ορχήστρας είχε ο συνθέτης και μαέστρος Νίκος Λαβράνος.

Στράτος Διονυσίου: Γυναίκες γυναίκες (1979)

Από το ξεκίνημα της καριέρας του στα τέλη της δεκαετίας του '50 και επί είκοσι συνεχή χρόνια ο Στράτος Διονυσίου ηχογραφούσε αποκλειστικά για την Columbia. Μετά την τρίχρονη απουσία του από τη δισκογραφία κατά το διάστημα 1973-1976 λόγω της οδυνηρής δικαστικής του περιπέτειας, επανήλθε σιγά σιγά στο προσκήνιο πάντα υπό τη σκέπη της Columbia, αλλά δυο προσωπικές του δουλειές με αξιόλογο μάλιστα υλικό και με τις βαριές υπογραφές του Μίμη Πλέσσα («Πάλι μαζί μας», 1976) και του Απόστολου Καλδάρα («Τα ορθόδοξα», 1978), δε στάθηκαν ικανές να δώσουν την προσδοκώμενη επανεκκίνηση στην καριέρα του, ενώ τα πράγματα φάνηκαν κάπως να βελτιώνονται με την τελευταία προσωπική του δουλειά στην ίδια εταιρεία, πριν αποφασίσει να αλλάξει στρατόπεδο.

Το άλμπουμ λοιπόν «Γυναίκες γυναίκες» κυκλοφόρησε την κρίσιμη χρονιά του 1979 και βοήθησε το ερμηνευτή να ορθοποδήσει κυρίως μέσα από το ομότιτλο τραγούδι που είχε πολύ καλή υποδοχή από το κοινό. Το έγραψε ο καλός μπουζουξής και συνθέτης Γιάννης Παλαιολόγος σε στίχους της Σόφης Παπά. Ακούστηκε επίσης αρκετά και το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο «Γιατί Θεέ μου η ζωή» σε μουσική του σπουδαίου μπουζουξή Θανάση Πολυκανδριώτη και στίχους του Γιάννη Πάριου, ο οποίος στη συνέχεια θα συμπορευτεί ως στιχουργός για πολλά χρόνια με τον Διονυσίου. Τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου τα έγραψαν ο Αντώνης Ρεπάνης και ο Σπύρος Παπαβασιλείου, ο οποίος μάλιστα είχε και την ευθύνη της ενορχήστρωσης και της διεύθυνσης της ορχήστρας. Στίχους έγραψαν επίσης ο Τάσος Οικονόμου, ο Μάνος Κουφιανάκης, ο Γιάννης Ρουβέλας και ο Μιχάλης Τουτουντζής.

Στράτος Διονυσίου: Τα σπάνια - 18 άγνωστα τραγούδια (Δίφωνο, 1996)

Το παλιό μουσικό περιοδικό Δίφωνο συνόδευε πάντα τη μηνιαία έντυπη έκδοσή του με ένα θεματικό ψηφιακό δίσκο, κατά κανόνα επικεντρωμένο στον καλλιτέχνη που φιλοξενούσε κάθε φορά στις σελίδες του. Έτσι λοιπόν το 1996 με το τεύχος 14 διανεμήθηκε ένα άλμπουμ αφιερωμένο στον λαϊκό ερμηνευτή Στράτο Διονυσίου με τίτλο «Τα σπάνια» και διευκρινιστική επισήμανση «18 άγνωστα τραγούδια».

Αν και ο τίτλος δεν ανταποκρίνεται απόλυτα στο περιεχόμενο του δίσκου, η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα από τα ανθολογημένα αυτά τραγούδια ανήκουν στα λιγότερα ακουσμένα από το πλούσιο ρεπερτόριο του τραγουδιστή. Με την ευθύνη του παραγωγού Γιώργου Λεφεντάριου έχουν επιλεγεί τραγούδια από την πρώτη περίοδο του Διονυσίου (1961-1971), πριν εμπλακεί σε δικαστικές περιπέτειες που τον απομάκρυναν για ένα διάστημα από το προσκήνιο κι ασφαλώς πολύ πριν από τη μεγάλη ακμή της καριέρας του κατά τη δεκαετία του '80. Το παλιότερο τραγούδι της ανθολογίας είναι το «Μέσα στου Μάνθου το τσαρδί», ηχογραφημένο για τις 45 στροφές το 1961 σε μουσική του Παναγιώτη Πετσά και στίχους του Ηρακλή Παπασιδέρη, ενώ το νεότερο είναι το «Τα μελιτζανιά σου μάτια» ηχογραφημένο το 1971 σε μουσική και στίχους του Γιάννη Καραμπεσίνη. Τέσσερα τραγούδια έχουν μουσική του ίδιου του τραγουδιστή, ενώ από τα υπόλοιπα ξεχωρίζει το ωραίο χασάπικο «Αγαπώ τα παλικάρια» (1970) των Μίμη Πλέσσα και Λευτέρη Παπαδόπουλου. Έχουμε επίσης τραγούδια των Απόστολου Καλδάρα, Νίκου Δαλέζιου, Στράτου Ατταλίδη, Νίκου Καρανικόλα, Μπάμπη Μπακάλη, Στέλιου Μακρυδάκη, Δημήτρη Τζαρά, Αντώνη Κατινάρη και Σταύρου Κάξου. Στις δεύτερες φωνές ακούμε τη Βούλα Γκίκα, τη Σία Ροζάκη, την Άννα Μπέλα, τον Χρηστάκη και τη Βούλα Γεωργούτη.

Στο εσώφυλλο της έκδοσης διαβάζουμε: «...Τα τραγούδια που ηχογράφησε πριν από τρεις δεκαετίες (τότε) έχουν αξία που καταργεί το χρόνο και τις μόδες. Είναι τραγούδια άγνωστα που ως σήμερα δεν κυκλοφόρησαν ποτέ σε δίσκους 33 στροφών ή CD. Το "Δίφωνο" ανθολογεί τις καλύτερες από τις ηχογραφήσεις αυτές που καλύπτουν την περίοδο 1961-1971. Τα "σπάνια" είναι 18 απλά, μικρά καθημερινά χρονογραφήματα της "ταραγμένης" δεκαετίας του '60 και, πέρα από το μουσικό και συλλεκτικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν, αποτελούν σημείο αναφοράς στο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδοτης "προβιομηχανικής" περιόδου της ελληνικής δισκογραφίας».

Στράτος Διονυσίου: Από τους θησαυρούς των 45 στροφών (1994)

Σαν σήμερα, στις 11 Μαΐου 1990, έφυγε πρόωρα από τη ζωή ο μεγάλος λαϊκός ερμηνευτής Στράτος Διονυσίου (1935-1990), ο οποίος έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη, αλλά στα τέλη της δεκαετίας του '50 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα κι αμέσως μπήκε στη δισκογραφία ηχογραφώντας αρχικά για τις 78 στροφές και από το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίες για τις 45 στροφές που τότε ήταν και ο μοναδικός φορέας που μπορούσε να φιλοξενήσει ηχητικά αρχεία για εμπορική χρήση, πριν αρχίσει σταδιακά να υποχωρεί έναντι του δίσκου μεγάλης διάρκειας (33 στροφών). Για μία τουλάχιστον δεκαετία ο τραγουδιστής περιορίστηκε σε σποραδικές ηχογραφήσεις, συχνά μάλιστα σε δεύτερες εκτελέσεις παλιών ρεμπέτικων τραγουδιών, χωρίς να καταφέρει να γίνει «πρώτο» όνομα στο λαϊκό πεντάγραμμο, μέχρι τη στιγμή που ο Μίμης Πλέσσας τον εκτόξευσε μεμιάς στην κορυφή με το εμβληματικό ζεϊμπέκικο «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου» (1970), για να ακολουθήσει μια λαμπρή πορεία τα επόμενα χρόνια που επισφραγίστηκε με μεγάλες εμπορικές επιτυχίες.

Από την πρώιμη δισκογραφική φάση του Στράτου Διονυσίου ανθολογήθηκαν είκοσι λαϊκά τραγούδια ηχογραφημένα κατά το διάστημα 1962-1974 αποκλειστικά για τις 45 στροφές κι εκδόθηκαν σε διπλό αναλογικό άλμπουμ (κι αργότερα σε μονό ψηφιακό) το 1994 από την Columbia ενταγμένα στη σειρά «Από τους θησαυρούς των 45 στροφών». Παλιότερο όλων το τραγούδι «Το πεζοδρόμιο» (1962) του Απόστολου Καλδάρα και νεότερα τα τραγούδια «Σ' αυτό το σπίτι» του Αντώνη Ρεπάνη και «Αν σε βρω» του Γιώργου Κατσαρού, αμφότερα από ηχογραφήσεις του 1974. Τα υπόλοιπα υπογράφονται από εκλεκτούς λαϊκούς δημιουργούς, όπως ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μπάμπης Μπακάλης, ο Νίκος Δαλέζιος, ο Νίκος Καρανικόλας, ο Βασίλης Καραπατάκης, ο Αντώνης Κατινάρης, ο Γιώργος Χατζηνάσιος και ο ίδιος ο τραγουδιστής. Ελάχιστα γνωστά τα περισσότερα, αποτελούν αναμφισβήτητα τεκμήρια μιας αυθεντικής λαϊκής φωνής κι ενός λαϊκού τραγουδιού που σημάδεψε μιαν ολόκληρη εποχή. Στις δεύτερες φωνές ακούμε τη Βούλα Γκίκα, τη Βούλα Γεωργούτη, τη Γιώτα Λύδια, τη Σία Ροζάκη, την Άννα Χρυσάφη, αλλά και τον ίδιο τον Βασίλη Τσιτσάνη στο δικό του τραγούδι «Και χίλιες καρδιές».

Χρήστος Γιαννόπουλος: Ακριβή μου μητέρα (2019)

Γιορτή της μητέρας σήμερα κι ευκαιρία να στρέψουμε την προσοχή μας στο πιο προσφιλές πρόσωπο της ζωής του καθενός μας. Η συγκεκριμένη επέτειος έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται στη χώρα μας - και σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, όχι όμως σε όλες την ίδια ημέρα - τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου κάθε χρόνο, τη στιγμή που η άνοιξη έχει μπει για τα καλά και η αναγεννημένη φύση ετοιμάζει να μας προσφέρει τα δώρα της, λουλούδια και καρπούς. Αξίζει να πούμε ότι η πρωτοβουλία για ένα τέτοιο τιμητικό αφιέρωμα ξεκίνησε από τα φεμιστικά κινήματα της Αμερικής κατά τον 19ο αιώνα, ενώ η χριστιανική παράδοση είχε ως αντίστοιχη γιορτή την ημέρα της Υπαπαντής, η οποία ωστόσο από τις αρχές του 20ου αιώνα έδωσε τη θέση της στην καινούργια γιορτή που υιοθετήθηκε σταδιακά απ' όλο τον κόσμο και φυσικά από τη χώρα μας, ήδη από τη δεκαετία του 1920.

Η ιερή μορφή της ανώνυμης μητέρας στην παράδοσή μας έχει αποκτήσει μια συμβολική πολυσημία που πέρασε στη συλλογική συνείδηση και λειτουργεί με έναν πηγαίο αυθορμητισμό κάθε φορά που νιώθουμε την ανάγκη να επικαλεστούμε μιαν αόρατη προστασία και βοήθεια σαν μια δέηση στην ίδια την Παναγία, την υπέρτατη μητέρα μας. Διαβάζοντας κανείς τη συγκλονιστική «Κυρά των αμπελιών» του Γιάννη Ρίτσου νιώθει ανά πάσα στιγμή ότι αυτές οι αδρές εικόνες χτίζονται γύρω από μια κυριαρχική γυναικεία παρουσία που μεταλλάσσεται ασταμάτητα στη μορφή της Παναγίας, της πατρίδας ή της ερωμένης κι όλες αυτές οι μεταλλάξεις εμφανίζονται κωδικοποιημένες στη μορφή της μάνας.

Ως μια μικρή λοιπόν συμβολή στη σπουδαία σημερινή γιορτή προτείνω ένα μάλλον άγνωστο κύκλο τραγουδιών που κυκλοφόρησε το 2019 από την εταιρεία Καθρέφτης με τίτλο «Ακριβή μου μητέρα». Πρόκειται για έναν ευρύ κύκλο 19 συνολικά τραγουδιών που συνέθεσε ο Χρήστος Γιαννόπουλος, ένας λαϊκός τραγουδοποιός που πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1984 συμμετέχοντας στο συλλογικό άλμπουμ «11 Επιλογές» (από το 10ο Φεστιβάλ ΚΝΕ Οδηγητή) και συνέχισε με πάμπολλες εμπορικές συνεργασίες κυρίως στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού. Έτσι το βρίσκουμε πίσω από τραγούδια που ερμήνευσαν μεταξύ άλλων η Μαρία Δημητριάδη, η Ελένη Δήμου, ο Λάκης Με Τα Ψηλά Ρεβέρ, ο Γιάννης Ζουγανέλης, ο Αντώνης Βαρδής, η Γιούλη Τσίρου, η Χριστίνα Μαραγκόζη, η Σοφία Βόσσου, αλλά και ο Λευτέρης Πανταζής και ο Ζαφείρης Μελάς!

Οι στίχοι των τραγουδιών υπογράφονται από 16 άγνωστους στιχουργούς (μεταξύ αυτών και ο συνθέτης) και αποτελούν μικρά έμμετρα εγκώμια για τη μητέρα παρμένα από τον πραγματικό κόσμο της καθημερινότητας, αλλά και από εσωτερικά συναισθηματικά ερεθίσματα και, χωρίς να διεκδικούν βέβαια δάφνες λογοτεχνικού ενδιαφέροντος, καταφέρνουν με απλό ή και απλοϊκό τρόπο να αναδείξουν το μεγαλείο της μητρικής παρουσίας και να δώσουν στον συνθέτη την ευκαιρία να γράψει μια σειρά εύληπτων τραγουδιών που κινούνται μεταξύ λαϊκών και ελαφρολαϊκών ρυθμών, ενίοτε και σε ύφος λαϊκής μπαλάντας, χωρίς να λείπουν και τα ροκ ξεπετάγματα. Τα ερμηνεύουν 15 γνωστοί και άγνωστοι ερμηνευτές, μεταξύ των οποίων και οι: Ελένη Δήμου, Λάμπρος Καρελάς, Μαρία Κανελλοπούλου, Βάσια Ζήλου και Πέννυ Ξενάκη.

Λεωνίδας Μαριδάκης: Σε βάθος δρόμου (2010)

Μετά το δισκογραφικό του ντεμπούτο με το άλμπουμ «Αβάδιστα» (2005) κι αφού μεσολάβησε το 2008 ένας δίσκος («Ο τυφλοσύρτης») με δική του μουσική υπόκρουση σε αναγνώσεις διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, το 2010 ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης μας έδωσε το δεύτερο προσωπικό του δίσκο με τίτλο «Σε βάθος δρόμου» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μετρονόμος.

Πρόκειται για έναν κύκλο ένδεκα και πάλι τραγουδιών, μεταξύ των οποίων κι ένα ορχηστρικό θέμα που κλείνει το δίσκο με μια δαιμονιώδη ρυθμική ανάπτυξη. Η συνταγή είναι και πάλι ίδια. Απλά ρυθμικά και εξωστρεφή θέματα σε λάτιν ηχοχρώματα, ενίοτε πάντως και αρκούντως τρυφερά κι ευαίσθητα, βασισμένα κυρίως στον ποιητικό λόγο με μια θεματολογία της φυγής και των μακρινών οριζόντων, όπως υποδηλώνει και η σημειολογία του εξωφύλλου. Έχουμε λοιπόν ποιήματα του Λόρκα σε μετάφραση του Βασίλη Λαλιώτη, ποιητή και του ίδιου με δύο δικά του ποιήματα μελοποιημένα. Επίσης έχουμε ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, του Γιώργου Κοροπούλη και του Διονύση Καψάλη, ενώ το υλικό συμπληρώνεται με τρία τραγούδια σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη και του συνθέτη.

Βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών είναι ο ίδιος ο δημιουργός τους, ενώ από ένα τραγούδι αποδίδουν η Μάρθα Φριτζήλα και η Πέννυ Μπαλτατζή, η οποία μοιράζεται με τον συνθέτη την ερμηνεία του νοσταλγικού ρέγγε τραγουδιού «Η αγάπη νικάει». Στα φωνητικά συμμετέχει και η σπουδαία Τυνήσια ερμηνεύτρια Λάμια Μπεντίουι. Στην ενορχήστρωση συνεργάστηκαν με τον συνθέτη ο Αλέξανδρος Κτιστάκης, ο Γιώργος Ζερβός και ο Δημήτρης Δημητριάδης που είχε και την ευθύνη της ηχοληψίας.

Λεωνίδας Μαριδάκης: Αβάδιστα (2005)

Θέλω σήμερα να δώσουμε το βήμα σε έναν πολύ διακριτικό, αλλά πολύ ενδιαφέροντα τραγουδοποιό της νεότερης γενιάς, τον Χανιώτη Λεωνίδα Μαριδάκη που μας τον πρωτοσύστησε δισκογραφικά ο Νίκος Ξυδάκης το 2005 υπογράφοντας την παραγωγή του πρωτόλειου άλμπουμ του «Αβάδιστα».

Ο Λεωνίδας Μαριδάκης έκανε τις βασικές μουσικές του σπουδές στη γενέτειρά του, ενώ συνέχισε στην Αθήνα στο Εθνικό και Κεντρικό Ωδείο του Κώστα Κλάββα, καθώς και στο Ωδείο Νικόλαος Μάντζαρος, ενώ σήμερα η κύρια ενασχόλησή του είναι η διδασκαλία φωνητικής και οργάνων (γιουκαλίλι και άλλα). Στο δημιουργικό επίπεδο ασχολείται περισσότερο με τη μουσική επένδυση θεατρικών παραγωγών με αρκετές συμμετοχές στο Φεστιβάλ Αθηνών, αλλά και συνεργασίες με το Θέατρο Τέχνης, το Θέατρο Χορν, το Θέατρο Άττις, το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, το Ίδρυμα Κακογιάννης και άλλα. Η πιο πρόσφατη θεατρική του δουλειά έχει να κάνει με μια παράστση για τον Νίκο Καζαντζάκη.

Η δισκογραφική παρουσία του Λεωνίδα Μαριδάκη είναι περιορισμένη, αφού μέχρι σήμερα μας έχει δώσει τρεις ολοκληρωμένες προσωπικές δουλειές όλες κι όλες, αρχής γενομένης με το άλμπουμ «Αβάδιστα» (2005), για να ακολουθήσουν δυο ακόμη δουλειές για λογαριασμό των Εκδόσεων Μετρονόμος, πρώτα το «Σε βάθος δρόμου» (2010) κι αργότερα το «Βάρκα στο σπίτι» (2017).

Το άλμπουμ «Αβάδιστα» λοιπόν εκδόθηκε από τη Mercury σε παραγωγή του Νίκου Ξυδάκη, όπως προείπαμε. Μάλιστα ο Ξυδάκης συμμετέχει κι ως ερμηνευτής του ξυδακικού ύφους τραγουδιού «Το φιλί» σε ποίηση του παλιού Τούρκου μυστικιστή ποιητή Γιουνούς Εμρέ (13ος αι.) σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Υφαντή, ενώ στο δίσκο φιλοξενούνται και άλλα μελοποιημένα ποιήματα, όπως του Πέρση ποιητή Τζελαλαντίν Ρουμί (13ος αι.) σε μετάφραση της Καδιώς Κολύμβα, του Αμερικανού Άλεν Γκίνσμπεργκ (1926-1997) σε μετάφραση Τ.Μ. (;), του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη («Παραμυθάκι») και του Γιώργου Κοροπούλη («Σ' έχω ξεχάσει»). Τρία επίσης τραγούδια έχουν στίχους της Αγγελικής Βασιλάκου, ένα του Γιάννη Δούκα κι ένα του συνθέτη. 

Βασικοί ερμηνευτές των τραγουδιών είναι ο Μάκης Παπαγαβριήλ, η Αναστασία Έδεν και ο συνθέτης, ενώ από ένα τραγούδι αποδίδουν ο Νίκος Ξυδάκης και ο Φοίβος Δεληβοριάς. Όλα τα τραγούδια είναι ντυμένα με καλογραμμένες μελωδίες με λάτιν με «έντεχνες» αποχρώσεις και ενορχήστρωση με ακουστικά όργανα (κιθάρα, τρομπόνι, φλάουτο, βιολί, τρομπέτα, ακορντεόν, κρουστά και πλήκτρα).

Ο Τάκης Φαραζής παίζει Χατζιδάκι: 24 (2008)

Με τίτλο τον αριθμητικό προσδιορισμό «24» κυκλοφόρησε από τον Σείριο το 2008 ένα υπέροχο ψηφιακό άλμπουμ, όπου ο πιανίστας και συνθέτης Τάκης Φαραζής συναντιέται με τον μεγάλο συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι μέσα από τις αθάνατες μελωδίες του (τραγούδια ή οργανικά θέματα) που είχε την ιδέα ο καλός πιανίστας να διασκευάσει για σόλο πιάνο εν είδει σπουδής για νέους πιανίστες, όπως άλλωστε επισημαίνεται χαρακτηριστικά και στην έντυπη έκδοσή τους από τις εκδόσεις Fagotto που είχε προηγηθεί την ίδια χρονιά. Σημειώνει σχετικά ο πιανίστας: «Ένας στίχος, πολλές εικόνες, αισθήσεις... αισθήματα γραμμένα ανεξίτηλα στο βάθος του κοινού μας χρόνου... Μικρά τραγούδια... μικρά μαργαριτάρια πολύτιμα για το σήμερα. Ένα CD που ξεκίνησε για να συνοδεύσει τα "24 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι για νέους πιανίστες", παρέα με το βιβλίο, αλλά και μόνο του βρέθηκε να ταξιδεύει χωρίς τις τυπωμένες νότες. Αφιερωμένο στους νοσταλγούς της αιώνιας αθωότητας...».

Στην πραγματικότητα βέβαια το ψηφιακό άλμπουμ αποτελεί ένα συνταίριασμα δύο παρεμβάσεων που επιχείρησε ο Τάκης Φαραζής στο πολύτιμο αυτό υλικό, μία πλήρη με 24 μελωδίες για σόλο πιάνο, σε μια λιτή μεταγραφή πασίγνωστων κι αγαπημένων μελωδιών του Μάνου Χατζιδάκι, και μια δεύτερη γραφή περιορισμένη σε 14 μέρη από τον κύκλο «Παραλλαγές για μικρά σύνολα», όπου παρουσιάζει τις αντίστοιχες σόλο μελωδίες με μικρή ενορχηστρωτική ένδυση με το πιάνο να συνοδεύεται από όργανα, όπως το βιολί, το βιολοντσέλο, το ακορντεόν, την άρπα, το σαντούρι και το μεταλλόφωνο προσδίδοντάς τους έτσι μια πιο φινετσάτη και γοητευτική ηχητική ομορφιά. 

Πιάνο (και άλλα όργανα) παίζει φυσικά ο Τάκης Φαραζής, ενώ στις «Παραλλαγές» τον συνοδεύουν οι μουσικοί: Διονύσης Βερβιτσιώτης (βιολί), Τάκης Μισυρλής (βιολοντσέλο) και Αγγελίνα Τσάτσεβα (σαντούρι).

Τάκης Φαραζής, Τάνια Τσανακλίδου: Το μαγικό κουτί (1998)

Θα ολοκληρώσουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον πιανίστα και συνθέτη Τάκη Φαραζή με δυο εξαιρετικές δισκογραφικές του δουλειές, όπου εμφανίζεται με την ιδιότητα του πιανίστα και διασκευαστή σε υλικό που δεν ανήκει στον ίδιο. Η πρώτη είναι μια εξαίσια μουσική συνάντησή του με τη σπουδαία ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου και η δεύτερη μια σπουδή πάνω σε μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι.

Τον Μάρτιο του 1996 λοιπόν παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη (και στη συνέχεια στην Αθήνα) ένα μουσικοποιητικό πρόγραμμα για φωνή και πιάνο με τίτλο «Το μαγικό κουτί». Πρ'οκειταιο για μια μουσική και ποιητική περιάβαση στον ανθόκηπο του ελληνικού τραγουδιού που επιμελήθηκε μουσικά ο Τάκης Φαραζής και ερμήνευσε με κατανυκτικό τρόπο η Τάνια Τσανακλίδου αναδεικνύοντας όλη την ελεγειακή λυρική δύναμη της φωνής της. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο ποίημα «Ο πληθυντικός αριθμό» της Κικής Δημουλά που λειτουργεί ως ένα είδος leitmotif γεφυρώνοντας μελωδίες και ποιητικά αποσπάσματα. Επιλέχθηκαν μουσικά θέματα του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, της Ελένης Καραΐνδρου, του Σταμάτη Κραουνάκη, της Αφροδίτης Μάνου, αλλά και του Σπύρου Περιστέρη και του Μιχάλη Σουγιούλ μαζί με το γλυκύτατο «Wild is the Wind» του Dimitri Tiomkin και την 1η από τις «Gnosiennes» του Eric Satie, ενώ ακούγονται απαγγελίες - εκτός από το «Πληθυντικός αριθμός» της Δημουλά - και από το «Άσμα Ασμάτων» του Σολομώντα και τη «Μήδεια» του Ευριπίδη. Οι στίχοι των τραγουδών έχουν τις υπογραφές του Οδυσσέα Ελύτη, του Νίκου Γκάτσου, το Λόρκα, του Μάνου Ελευθερίου, του Μίνου Μάτσα, του Μίμη Τραϊφόρου και της Αρλέτας.

Το υλικό του δίσκου προέρχεται από μια μίξη ζωντανών ηχογραφήσεων  από τις παραστάσεις στο Θεατράκι της Θεσσαλονίκης, αλλά και από εγγραφές στο στούντιο. Αξίζει να επισημάνουμε ότι το πρόγραμμα παρουσιάστηκε και στην τηλεόραση της ΕΤ1 από τις παραστάσεις που δόθηκαν το καλοκαίρι του 1998 στο θέατρο Ιλίσια με τη συμμετοχή του Νίκου Ζούδιαρη, αλλά και του Γιάννη Φέρτη στην απαγγελία στίχων από την «Αμοργό» του Νίκου Γκάτσου. Μάλιστα είχαμε και μια συνέχεια της ιδέας αυτής σε ένα δεύτερο «Μουσικό κουτί» 24 ολόκληρα χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο το 2022 στο Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης με τον Σπύρο Μάνεση στο πιάνο.

Τάκης Φαραζής: Ευριπίδη Μήδεια (2008)

Άλλη μια σημαντική στιγμή της πολύχρονης ενασχόλησης του συνθέτη Τάκη Φαραζή με το χώρο του αρχαίου δράματος αποτελεί η μουσική του για τη «Μήδεια» του Ευριπίδη που ανέβηκε το καλοκαίρι του 2008 από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας σε σκηνοθεσία του διάσημου Ρώσου θεατράνθρωπου Ανατόλι Βασίλιεφ και μετάφραση της Έφης Φερεντίνου-Μπάστα με σκηνικά του Διονύση Φωτόπουλου και πρωταγωνιστές τους Λυδία Κονιόρδου, Νίκο Ψαρρά, Γιώργο Γάλλο, Νίκο Καραθάνο και Αγλαΐα Παππά.

Η «Μήδεια» βέβαια είναι μία από τις πιο επιδραστικές τραγωδίες ανά τους αιώνες, ένα έργο με τον ισχυρό συμβολισμό της προδομένης γυναίκας που σκοτώνει τα ίδια τα παιδιά της καταγγέλλοντας την ανδρική απιστία και την κατώτερη θέση της γυναίκας απέναντι στον άνδρα. Το έργο διδάχθηκε το σημαδιακό έτος 431 π.Χ., τη χρονιά που ξεκίνησε ο εμφύλιος Πελοποννησιακός Πόλεμος, και κατέλαβε μόλις την 3η θέση ως μέρος μιας τετραλογίας που συμπλήρωναν οι χαμένες τραγωδίες «Φιλοκτήτης» και «Δίκτυς» μαζί με το σατυρικό δράμα «Θερισταί». Το έργο επηρέασε διαχρονικά μεγάλες νεότερες δημιουργίες είτε στο χώρο της λογοτεχνίας (από τον Οβίδιο και τον Σενέκα ως τους νεότερους Κορνέιγ, Ζαν Ανούιγ, αλλά και τον Μποστ), είτε και στο χώρο της μουσικής, όπως η ομώνυμη κωμική όπερα του Κερουμπίνι που λάμπρυνε με μια μεγάλη ερμηνεία η Μαρία Κάλλας, αλλά και το ομώνυμο μπαλέτο του Σάμιουελ Μπάρμπερ. Στην ελληνική δισκογραφία βρίσκουμε αρκετές εκδόσεις με μουσική για σκηνικές παρουσιάσεις του έργου, μία του 1964 σε μουσική Άκη Λυμούρη, άλλη μία του 1969 με μουσική του Ιάννη Ξενάκη, μια νεότερη του 1990 με μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη και μια πιο πρόσφατη της Ελένης Καραΐνδρου (2014), καθώς και την ομώνυμη όπερα του Μίκη Θεοδωράκη (1991). Σ' αυτές λοιπόν ήρθε να προστεθεί και η προσέγγιση του Τάκη Φαραζή.

Στην πραγματικότητα η παράσταση που ετοίμασε ο Ρώσος σκηνοθέτης και παίχτηκε μάλιστα στην Επίδαυρο, όπου όμως έτυχε πολύ κακής υποδοχής, ήταν μια τολμηρή προσαρμογή του μύθου σε μια φόρμα λαϊκού μιούζικαλ βασισμένου σε μια σειρά τραγουδιών που, καθ' υπόδειξη του σκηνοθέτη, αντλούν τη μελωδική τους βάση από τα αρχέτυτα του νεοελληνικού τραγουδιού ανατρέχοντας στα πρώτα ρεμπέτικα που εμφανίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι αυθεντικές μάλιστα μελωδίες κάποιων παλιών τραγουδιών είναι εύκολα ανιχνεύσιμες σε πολλά από τα τραγούδια αυτά που αποδίδει ο ανδρικός χορός με μια ευρεία γκάμα λαϊκών οργάνων, όπως μπουζούκι, μπαγλαμά, τζουρά, κιθάρα, πολίτικη και κρητική λύρα, ακορντεόν, κλαρίνο, φλογέρα, ντέφι, νταϊρέ και κρουστά. Ο γυναικείος μάλιστα χορός αποδίδει μελωδίες σε ύφος ανατολίτικου αμανέ, ενώ τα διάφορα μέρη γεφυρώνονται με οργανικά περάσματα. Το αποτέλεσμα ήταν μακριά από κάθε έννοια τυπικής παράστασης αρχαίου δράματος με μιαν υπερβολική φολκλορική ελευθεριότητα που δεν κατάφερε να περάσει στο κοινό. Παρόλα αυτά, τουλάχιστον στο μουσικό της μέρος η δουλειά του Τάκη Φαραζή επαινέθηκε ιδιαίτερα και ίσως είναι το μόνο θετικό αποτύπωμα εκείνης της παραγωγής μαζί φυσικά με την πάντα στιβαρή υποκριτική παρουσία της Λυδίας Κονιόρδου.

Τάκης Φαραζής: Ευριπίδη Άλκηστις (1996)

Η πρώτη επαφή του πιανίστα και συνθέτη Τάκη Φαραζή με τον κόσμο του θεάτρου ήρθε αμέσως μετά την αυτονόμησή του από το τζαζ σχήμα Iskra στις αρχές της δεκαετίας του '90. Το 1996, την ίδια χρονιά που μας χάρισε το πρώτο προσωπικό άλμπουμ με ορχηστρικές μελωδίες («Ονειρέματα»), ηχογράφησε και τη μουσική του για την παράσταση του έργου «Άλκηστις» του Ευριπίδη, ενός ιδιότυπου δράματος με ανάμικτα τραγικά και κωμικά στοιχεία, αφού γράφτηκε ως τέταρτο έργο μιας θεατρικής τετραλογίας, όπου κανονικά είχε θέση ένα σατυρικό δράμα. Το έργο διδάχθηκε το 438 π.Χ. και απέσπασε το δεύτερο βραβείο, ενώ οι τρεις βασικές τραγωδίες που συγκροτούσαν την τετραλογία («Κρήσσαι», «Αλκμέων ο διά ψωφίδος», «Τήλεφος») δεν σώζονται.

Το σκηνικό του έργου τοποθετείται στις Φερές της Θεσσαλίας, το σημερινό Βελεστίνο, οπου και πρωτοπαίχτηκε η παράσταση που έντυσε μουσικά ο Τάκης Φαραζής στις 20 Ιουλίου 1995 από το ΔΗΠΕΘΕ Βόλου, ένα θεατρικό σχήμα που προέκυψε από το πρώην Δημοτικό Θέατρο Βόλου και είχε πρώτη του διευθύντρια την ηθοποιό Λυδία Κονιόρδου. Για τη συγκεκριμένη παράσταση αξιοποιήθηκε η παλιά μετάφραση του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, ενώ τη σκηνοθεσία και τον κεντρικό ρόλο της επώνυμης ηρωίδας είχε η Λυδία Κονιόρδου, με την οποία ο συνθέτης συμπορεύτηκε για πολλά χρόνια στο χώρο της θεατρικής του δραστηριότητας. Αξίζει επίσης να σημειώσουμε ότι στα σκηνικά και κοστούμια της παράστασης (σε μορφή «κούκλας») είχαμε τη βαριά υπογραφή του Διονύση Φωτόπουλου. Στην παράσταση συμμετείχαν επίσης οι ηθοποιοί Χρήστος Στεργιόγλου, Χρήστος Σαπουντζής, Γεράσιμος Γεννατάς, Μανώλης Μαυροματάκης, Ναταλία Στεφάνου, Νίκος Καραθάνος και άλλοι.

Οργανικά, χορωδιακά και αφηγηματικά μέρη περιλαμβάνει η μουσική του συνθέτη που παίζει με ηχοχρώματα αρχαιοπρεπή (έντονη η χρήση της άρπας) και παραδοσιακά τονίζοντας τα κύρια σημεία του έργου με διακριτική υπόκρουση που γεφυρώνει όμορφα τα διαδοχικά επεισόδια και τα χορικά μέρη. Μαζί με τον συνθέτη συνέπραξε το Κέντρο Μουσικού Θεάτρου Βόλου και οι μουσικοί Γιώργος Δεληγιάννης, Κωνσταντίνος Θεοδώρου και Βασίλης Βασιλάτος.

Τάκης Φαραζής: Ο κύκλος με την κιμωλία (2006)

Μια άλλη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πλευρά της συνθετικής δουλειάς του Τάκη Φαραζή είναι ασφαλώς η μακρόχρονη προσφορά του στο χώρο της θεατρικής μουσικής. Ήδη τη χρονιά που παρουσίασε την πρώτη προσωπική του δουλειά («Ονειρέματα», 1996) μας έδωσε παράλληλα και το πρώτο θεατρικό του soundtrack για την τραγωδία «Άλκηστις» του Ευριπίδη σηματοδοτώντας την πολύχρονη συνεργασία του με τη Λυδία Κονιόρδου και το Εθνικό Θέατρο. Η επαφή του με το χώρο του θεάτρου έγινε πολύ πιο συστηματική μετά το 2000 με πολυάριθμες παραστάσεις του ελληνικού και διεθνούς δραματολογίου («Ηλέκτρα», «Αντιγόνη», «Πέρσες», «Μήδεια», «Φόνισσα», «Τρισεύγενη», «Κύκλος με την κιμωλία» κ.ά.), ενώ συχνές ήταν οι παρουσίες του στο Φεστιβάλ Επιδαύρου και Αθηνών. Από την πλούσια αυτή θεατρική σοδειά θα σταθούμε σε κάποιες ξεχωριστές του στιγμές που πέρασαν και στη δισκογραφία. Πρώτα με τη μουσική του για τον «Κύκλο με την κιμωλία» του Μπρεχτ και αμέσως μετά με τη μουσική του για το αρχαίο θέατρο. 

Το εμβληματικό αριστούργημα του Bertolt Brecht (1898-1956) «Ο κύκλος με την κιμωλία» (πλήρης τίτλος: «Ο Καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία»), γραμμένο το 1944, είναι ένα έργο που γνώρισε πολλαπλές σκηνικές παρουσιάσεις στη χώρα μας, ενώ η δισκογραφία φιλοξενεί ήδη λαμπρές μουσικές σελίδες με τις υπογραφές ενός Μάνου Χατζιδάκι (1956/7) κι ενός Νίκου Μαμαγκάκη (1977). Μάλιστα η πρώτη ελληνική του μετάφραση έγινε από τον Οδυσσέα Ελύτη, στην οποία άλλωστε βασίστηκε και η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για το Θέατρο Τέχνης. Στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου που παρουσιάστηκε κατά τη σεζόν 2005-2006 τη μετάφραση έκανε ο Πέτρος Μάρκαρης και τη σκηνοθεσία ο Κώστας Τσιάνος. Πρωταγωνίστρια της παράστασης ήταν η Λυδία Κονιόρδου πλαισιωμένη από αξιόλογους ηθοποιούς, όπως ο Νίκος Μπουσδούκος, ο Γιάννης Δεγαΐτης, ο Σωτήρης Τζεβελέκος, η Νικολέττα Βλαβιανού, ο Δημήτρης Πετρόπουλος και πολλοί άλλοι.

Ο Τάκης Φαραζής έγραψε τη μουσική για τη συγκεκριμένη παράσταση προσπαθώντας να αποδώσει το πνεύμα της σκηνοθετικής οπτικής στο έργο που μοιάζει λίγο σαν ένα συμβολικό παραμυθόδραμα. Το πλούσιο μουσικό υλικό της παράστασης περιλαμβάνει χορωδιακά, σολιστικά, αφηγηματικά και ορχηστρικά μέρη. Η Λυδία Κονιόρδου είναι η βασική ερμηνεύτρια των σόλο τραγουδιών, ενώ κορυφαίοι του χορού είναι ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος και η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά. Αφηγητές είναι οι ηθοποιοί Δημήτρης Πετρόπουλος, Αλεξάνδρα Παντελάκη, Γιάννης Στόλλας και Σοφία Καλμκερίδου. Ο ίδιος ο συνθέτης εκτελεί τα περισσότερα όργανα της ορχήστρας (ακορντεόν, άρπα, μαντολίνο, λαούτο, φλογέρα, φυσαρμόνικα, μπαλαλάικα, κρουστά), ενώ συμμετέχουν ο Σωκράτης Σινόπουλος (ταμπουρά, κεμανέ), ο Διονύσης Βαρβιτσιώτης (βιολί) και ο Παντελής Πασχαλίδης (τρομπέτα).

Τάκης Φαραζής: Ονειρέματα (1996)

Περνάμε σήμερα σε έναν άλλο εκλεκτό μουσικό της νεότερης γενιάς, τον πιανίστα Τάκη Φαραζή, έναν διακριτικό αλλά εξαίρετο καλλιτέχνη που συχνά κρύβεται πίσω από δουλειές άλλων δημιουργών ως απλός μουσικός, αλλά έχει ήδη χτίσει και το δικό του άκρως ενδιαφέρον ρεπερτόριο με εκλεκτές δημιουργίες, κυρίως στο πεδίο της τζαζ μουσικής. 

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964 κι έκανε τις πρώτες μουσικές του σπουδές στο ωδείο «Ορφείο», ενώ παράλληλα είχε αρχίσει να ενδιαφέρεται για τη τζαζ συμμετέχοντας σε ποικίλα νεανικά σχήματα της εποχής παίζοντας, εκτός από πιάνο, και άλλα όργανα (ακορντεόν, φλογέρα, τσέμπαλο, κιθάρα κλπ). Το 1984 δημιούργησε το τζαζ σχήμα Iskra με τους σπουδαίους μουσικούς David Lynch, Γιώργο Φακανά και Νίκο Τουλιάτο και το αποτέλεσμα ήταν δύο οργανικά άλμπουμ («A New Day» 1986, «Parastasis» 1990), ενώ στη συνέχεια ακολούθησε σόλο διαδρομή γράφοντας μουσική για το θέατρο και ηχογραφώντας προσωπικές δουλειές, παράλληλα με ποικίλες συμπράξεις του με σημαντικούς δημιουργούς, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Χρήστος Λεοντής, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Θάνος Μικρούτσικος, η Ελένη Καραΐνδρου, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και πολλοί άλλοι.

Το 1990 ο Τάκης Φαραζής μας έδωσε την πρώτη προσωπική δισκογραφική του εργασία με τον ποιητικό τίτλο «Ονειρέματα». Πρόκειται για ένα έργο δομημένο σε δύο ενότητες. Η πρώτη επιγράφεται «Το χαμόγελο του φεγγαριού» και περιλαμβάνει εννέα οργανικά θέματα για πιάνο και μικρά οργανικά σύνολα (συνδυασμούς πιάνου με ακορντεόν, άρπα, φλογέρα, βιόλα, βιολοντσέλο και μπάσο), τα οποία φέρουν τίτλους που αποτυπώνουν μια έντονη συναισθηματική φόρτιση κι έναν ξεχειλίζοντα λυρισμό, ενίοτε μάλιστα με αδρές ιμπρεσιονιστικές πινελιές που εικονίζουν ονειρικά τοπία και παραμυθένια σκηνικά. Η δεύτερη ενότητα έχει τον τίτλο «Δρόμοι της καρδιάς» και είναι ένας κύκλος εννέα λυρικών στιγμών για σόλο πιάνο με μελωδίες που παραπέμπουν σε αρχαιοελληνικούς «τρόπους» σαν ένα ταξίδι της φαντασίας σε πανάρχαια ιωνικά, δωρικά, φρυγικά και αιολικά τοπία.

Πιάνο παίζει φυσικά ο Τάκης Φαραζής. Συμπράττουν ο Στάμος Σέμσης (βιόλα), ο Κωστής Θέος (βιολοντσέλο) και ο Τάκης Καπογιάννης (μπάσο). Η πολύ προσεγμένη έκδοση της Lyra κοσμείται με ζωγραφιές της κόρης του Δάφνης Φαραζή και της Αφροδίτης Πουρνάρη.

H Φωτεινή Δάρρα τραγουδά Δημήτρη Παπαδημητρίου: Monitor (2008)

Η μακροχρόνια σχέση, προσωπική και καλλιτεχνική, του συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου και της ερμηνεύτριας Φωτεινής Δάρρα έχει αποφέρει σημαντικούς καρπούς στο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι κατά την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα. Παρά τον ενοχλητικό ναρκισσισμό που ενίοτε διακρίνει την εικόνα της συγκεκριμένης τραγουδίστριας (και ηθοποιού), η αλήθεια είναι ότι διαθέτει σπουδαία ερμηνευτικά προσόντα, με τα οποία σφράγισε μερικές από τις καλύτερες στιγμές του νεότερου τραγουδιού μας με αφορμές που συνήθως ξεκινούσαν από τη μικρή οθόνη και τις τηλεοπτικές σειρές που επένδυσε μουσικά ο συνθέτης. 

Το 2008 λοιπόν κυκλοφόρησε από τη Lyra το άλμπουμ «Monitor» που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο το επισφράγισμα αυτής της όμορφης συμπόρευσης και καταγράφει επιλεγμένες στιγμές από τη συνεργασία τους για την ελληνική τηλεόραση και ειδικότερα για το Mega Channel μέσα από τις εκλεκτές σειρές που ήταν ντυμένες με μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου και τραγούδια ερμηνευμένα από τη Φωτεινή Δάρρα. 

Αν η πρώτη χρυσή πενταετία του συνθέτη στο πεδίο της τηλεοπτικής μουσικής (1993-1998) απέφερε εξαιρετικές δουλειές («Αναστασία», «Μη φοβάσαι τη φωτιά», «Λόγω τιμής», «Η ζωή που δεν έζησα»), η δεύτερη πενταετία (2002-2007) σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από τη σχεδόν αποκλειστική συνεργασία του με τη Φωτεινή Δάρρα. Το άλμπουμ «Monitor» λοιπόν αποτυπώνει αυτή τη συνεργασία ως μια απολύτως αντιπροσωπευτική ανθολογία, η οποία άτυπα μοιράζεται σε δυο μικρές ενότητες: Η μία περιλαμβάνει τραγούδια ανέκδοτα από τη διετία 2006-2007 και η δεύτερη τραγούδια της περιόδου 2002-2005 που είχαν ήδη εκδοθεί σε αυτόνομες δισκογραφικές εκδόσεις. Συγκεκριμένα, η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει πέντε τραγούδια από τις σειρές «Ιωάννα της καρδιάς» (2006) και «Γιούγκερμαν» (2007) σε στίχους των Κώστα Φασουλά, Γιώργου Κορδέλλα, Διονύση Καψάλη και του συγγραφέα Μ. Καραγάτση, τα οποία δεν είχαν ως τότε εκδοθεί ποτέ σε μορφή αυτοτελούς soundtrack. Το υπόλοιπο μέρος του άλμπουμ καλύπτεται με τραγούδια από τα δισκογραφημένα soundtrack των σειρών «Φεύγα» (2002), «Λένη» (2003) και «Μάγισσες της Σμύρνης» (2005). Τους στίχους εδώ υπογράφουν οι: Νίκος Γκάτσος, Ηλίας Κατσούλης, Διονύσης Καψάλης, Γιάννης Γιαβάρας και Κώστας Φασουλάς.