Τετάρτη, 21 Αυγούστου 2019

Σταύρος Ξαρχάκος: Νυν και Αεί (1974) νέο rip

Πριν από τρία χρόνια περίπου είχα παρουσιάσει το δίσκο "Νυν και αεί" (1974) του μεγάλου συνθέτη Σταύρου Ξαρχάκου και σήμερα επανέρχομαι στον εμβληματικό αυτό κύκλο τραγουδιών με ένα φρέσκο rip από το παλιό βινύλιο. Δε βλέπω το λόγο να γράψω κάτι διαφορετικό λοιπόν σήμερα, οπότε δανείζομαι το κείμενο της παλιάς παρουσίασης...
Μέσα στον κατακλυσμό της θεοδωρακικής πλημμυρίδας που σημειώθηκε το 1974, το έτος της Μεταπολίτευσης, ο Σταύρος Ξαρχάκος έδωσε ένα βροντερό παρών και στάθηκε ο πιο ανταγωνιστικός αντίποδας αυτού του ρεύματος. Γιατί η χρονιά εκείνη αποδείχθηκε ή πλέον παραγωγική για τον σπουδαίο συνθέτη, καθώς παρουσίασε μαζεμένους πέντε καινούργιους δίσκους και μάλιστα από τους σημαντικότερους της καριέρας του! Σημειώνω: "Το Μεγάλο μας Τσίρκο", "Συλλογή""Κόκκινα Τριαντάφυλλα για Μένα", "Χωρίς Λόγια" και "Νυν και Αεί". Όλοι τους αριστουργηματικοί δίσκοι, έστω κι αν δε γνώρισαν όλοι την ίδια ευρεία αποδοχή από το κοινό.
Ας σταθούμε λοιπόν στον κύκλο τραγουδιών με το γενικό τίτλο "Νυν και Αεί", τον οποίο κατατάσσω στους κορυφαίους δίσκους που μας έδωσε συνολικά ο συνθέτης, πλάι στα "Ένα μεσημέρι", "Διόνυσε, καλοκαίρι μας" και "Ρεμπέτικο". Τείνω μάλιστα αυτόν να θεωρώ τον κορυφαίο του. Ένα σφριγηλό έργο με εξαιρετική μουσική έμπνευση, αριστουργηματικούς και πολυσήμαντους στίχους από τον Νίκο Γκάτσο, υποδειγματικές ερμηνείες από τη Βίκυ Μοσχολιού και τον Νίκο Δημητράτο, αλλά και μια λεπτοδουλεμένη ενορχήστρωση με λόγιες αποχρώσεις που αναδεικνύει διαυγέστατα τις υπέροχες μελωδίες των τραγουδιών. 
Πάντα χαμογελώ με συγκατάβαση, όταν ακούγοντας το δίσκο φέρνω στο μυαλό μου τη στενοκέφαλη αξιολόγησή του που είχα διαβάσει προ ετών στο γενικά συμπαθητικό τρίτομο έργο του Κώστα Μυλωνά "Ιστορία του Ελληνικού Τραγουδιού" (Κέδρος, 1992), όπου ο εν λόγω κριτικός (και παλιός μουσικός) προσπερνάει αδιάφορα το δίσκο με δυο επιπόλαιες αράδες που κάνουν λόγο για τραγούδια χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον! Ίσως θα όφειλε κάποια στιγμή ο κ. Μυλωνάς να διορθώσει το κραυγαλέο λάθος του αποκαθιστώντας τη δίκαιη αξιολόγηση αυτού του κορυφαίου έργου.
Ο δίσκος ξεκινά με το έξοχο ομώνυμο τραγούδι που ανασκαλεύει οδυνηρές εμπειρίες της δύσκολης εποχής που είχε προηγηθεί. Οι δυνατοί στίχοι ποιητικών αξιώσεων του Νίκου Γκάτσου φορτίζουν δυναμικά την έμπνευση του συνθέτη σε κάθε τραγούδι και αφυπνίζουν συνειδήσεις. Αν θα θέλαμε να σταθούμε μόνο σε κάποιες ακρώρειες, θα ξεχωρίζαμε τα τραγούδια "Στον κάτω δρόμο", "Ο μαύρος ήλιος", "Ανώνυμον" και, πάνω απ' όλα, στο σπαρακτικό adagio "Μεγάλη Παρασκευή". Κάθε πλευρά του δίσκου κλείνει μ' έναν λυτρωτικό επίλογο που παιανίζει το λαμπρό χορό της καινούργιας μέρας που ανατέλλει ("Ήρθε ο καιρός", "Εμείς που μείναμε")

Τρίτη, 20 Αυγούστου 2019

Σταύρος Ξαρχάκος: Μάρκος ο δάσκαλός μας (1968)

Το 1968 ο Σταύρος Ξαρχάκος βρίσκεται ήδη στο απόγειο της δημιουργικής του ακμής έχοντας πίσω του μια πολύ παραγωγική 6ετία, στη διάρκεια της οποίας είχε καταθέσει τα καλύτερα τραγούδια του κι έγραψε σπουδαία μουσική για τον κινηματογράφο και το θέατρο. Τη χρονιά αυτή μάλιστα εμφανίστηκε δυναμικά με έναν ολοκληρωμένο κύκλο τραγουδιών ("Χρώματα"), ένα υπέροχο soundtrack ("Κορίτσια στον ήλιο"), καθώς κι έναν δίσκο με ρεμπέτικα τραγούδια σε δική του ενορχήστρωση.
Θέλω λοιπόν σήμερα να σταθώ σ' αυτόν τον τελευταίο δίσκο. Τίτλος του: "Μάρκος ο δάσκαλός μας". Και φυσικά ο Μάρκος δεν είναι άλλος από τον πατριάρχη του αυθεντικού ρεμπέτικου τραγουδιού Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972). Ο Ξαρχάκος σε κάθε ευκαιρία έχει δηλώσει τον απέραντο θαυμασμό του για το έργο του μεγάλου Συριανού κι ο συγκεκριμένος δίσκος αποδεικνύει έμπρακτα αυτόν το θαυμασμό. Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα κλασικά τραγούδια του Βαμβακάρη, γραμμένα τα παλιότερα στα μέσα της δεκαετίας του '30 και τα νεότερα στις αρχές του '60. Έχουν επιλεγεί μερικά από τα πιο εμβληματικά τραγούδια, όπως "Φραγκοσυριανή", "Τα ματόκλάδα σου λάμπουν", "Ο Κάβουρας", "Βεργούλες", "Αντιλαλούν οι φυλακές", "Αλεξανδριανή", μαζί με κάμποσα άλλα λιγότερο γνωστά. Ο Ξαρχάκος έχει ενορχηστρώσει το υλικό με απόλυτο σεβασμό και βαθιά γνώση του είδους και, χωρίς να ακυρώσει την πρωτότυπη οργανική γραμμή, περιορίστηκε σε λιγοστές, αλλά καίριες προσωπικές πινελιές τονίζοντας κάποια σημεία που ήθελε να τους δώσει μια καινούργια δυναμική. Το αποτέλεσμα είναι αντάξιο του μεγάλου δασκάλου του, ο οποίος ήταν ακόμη εν ζωή, αν και πλέον στα αζήτητα των εταιριών. Και φαίνεται πως ο δίσκος αφύπνισε και πάλι το ενδιαφέρον τους για τον απόμαχο συνθέτη δίνοντάς του κάποιες τελευταίες ευκαιρίες να επανέλθει στο προσκήνιο.
Στην ερμηνεία των τραγουδιών ο Ξαρχάκος εμπιστεύτηκε τους τρεις βασικούς τραγουδιστές των δικών του τραγουδιών, δηλαδή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τη Βίκυ Μοσχολιού και τον Σταμάτη Κόκοτα. Μαζί τους πρόσθεσε και δυο φωνές από το χώρο του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού: Την υπέροχη Γιώτα Λύδια που ερμηνεύει συγκλονιστικά το τραγούδι "Το συμφέρον", και τον Γιώργο Ζαμπέτα που ερμηνεύει με το δικό του αμίμητο τρόπο κάποια πιο εύθυμα τραγούδια του δίσκου.
Εν κατακλείδι οφείλω να αποδώσω τα εύσημα στη  συγκεκριμένη εργασία του Σταύρου Ξαρχάκου, γιατί ιστορικά αποτελεί την πρώτη "έντεχνη" προσέγγιση στο ρεμπέτικο τραγούδι με πολύ σοβαρό τρόπο. Το "πρώτη" έχει να κάνει με την ολοκληρωμένη μορφή αυτών των τραγουδιών (μουσική και φωνή), γιατί φυσικά δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι πρώτος απ' όλους ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις που ανέσυρε από την ανυποληψία το ρεμπέτικο και δούλεψε συστηματικά στο πεδίο αυτό με τις εμπνευσμένες οργανικές διασκευές του, κρατώντας δηλαδή τις μελωδίες  χωρίς λόγια ("Έξι λαϊκές ζωγραφιές", "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη"), μια προσέγγιση που τη συνέχισε και μετά την "παρέμβαση" του Ξαρχάκου στη δεκαετία του '70 ("Λειτουργικά", "Ο σκληρός Απρίλης του '45").
Πρέπει να διευκρινίσω ότι ο δίσκος γνώρισε αρκετές επανεκδόσεις στο διάστημα 1968-1970, καθώς και μια ξενόγλωσση έκδοση στην Αγγλία με τίτλο "A Vision of Greece", ενώ το 1991 και το 1993 επανεκδόθηκε και ψηφιακά.

Δευτέρα, 19 Αυγούστου 2019

Σταύρος Ξαρχάκος: Διόνυσε, καλοκαίρι μας (1972)

Παρουσιάζοντας το δίσκο "Συλλογή" (1974) κάναμε νύξη και στο δίσκο "Διόνυσε, καλοκαίρι μας" του Σταύρου Ξαρχάκου, από τον οποίο είχαν χρησιμοποιηθεί τρία τραγούδια.
Ευκαιρία λοιπόν να σταθούμε λίγο παραπάνω στον σπουδαίο αυτό δίσκο, ο οποίος κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ το 1972 κι επανεκδόθηκε από την ίδια εταιρία ένα χρόνο αργότερα, ενώ το 1993 γνώρισε την πρώτη ψηφιακή επανέκδοσή του και το 2011 μια πολύ πιο επιμελημένη remaster ψηφιακή επανέκδοση. Αξιοσημείωτο είναι ότι στις δυο αυτές ψηφιακές επανεκδόσεις αντικαταστάθηκε εξολοκλήρου το αρχικό εξώφυλλο που έφερε τη χαρακτηριστική προφίλ εικόνα του συνθέτη (δεν σας θυμίζει τον ...Ερμή του Πραξιτέλη;), με εντελώς διαφορετικό εξώφυλλο, όπως συνέβη και με όλες τις υπόλοιπες ψηφιακές μεταγραφές της δισκογραφίας του συνθέτη. Προσωπικά, προτιμώ τα αρχικά εξώφυλλα και δεν κατανοώ το λόγο που οδήγησε σ' αυτή τη μαζική διαγραφή των ιστορικών πρώτων εκδόσεων.
Πάμε όμως στο δίσκο "Διόνυσε, καλοκαίρι μας". Και πώς θα σας φαινόταν αν έλεγα ότι αυτόν θεωρώ την κορυφαία δισκογραφική στιγμή του Σταύρου Ξαρχάκου με μόνο ικανό ανταγωνιστή το "Νυν και αεί"; Δεν υπερβάλλω. Πάντα είχα μια ξεχωριστή εκτίμηση στον συγκεκριμένο κύκλο τραγουδιών που ασφαλώς αποτελούν ένα υψηλό δείγμα του ταλέντου του συνθέτη τόσο στη σύλληψη εξαιρετικών μελωδιών, όσο και στην υποδειγματική κι ενίοτε πρωτοποριακή ενορχήστρωση. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ακριβό μελωδικό υλικό που το εμπλουτίζει ο δαιμόνιος συνθέτης με απίθανα ηχοχρώματα συνδυάζοντας αριστοτεχνικά στοιχεία τόσο από την ελληνική παράδοση, όσο κι από το ροκ, αλλά και το διεθνές έθνικ κίνημα της εποχής φτάνοντας ακόμη και στις παρυφές της συμφωνικής μουσικής! 
Στο ξεκίνημα του δίσκου βρίσκουμε το εμβληματικό τραγούδι "Αυτόν τον κόσμο τον καλό" που εισβάλλει στο προσκήνιο με μια δυναμική ροκ εισαγωγή, πράγμα που δεν το εμποδίζει στην ανάπτυξή του να ενσωματώσει ακόμη και το παραδοσιακό σαντούρι! Λίγο παρακάτω έχουμε το συγκλονιστικό, μουσικά, στιχουργικά και ερμηνευτικά, "Πώς να σωπάσω", στην πρώτη και σαφώς ωραιότερη εκτέλεσή του από τον καθηλωτικό Νίκο Ξυλούρη που είναι και ο βασικός ερμηνευτής του δίσκου. Σημειώνω ότι δυο από τα τραγούδια που ερμηνεύει ο Ξυλούρης ("Αυτόν τον κόσμο τον καλό", "Ωραίος που είσαι Αυγερινέ") είχαν ήδη κυκλοφορήσει τον προηγούμενο χρόνο, για να ενσωματωθούν τελικά στον ίδιο κύκλο με τα υπόλοιπα αυτού του δίσκου, ενώ το πρώτο συνέχισε τη διαδρομή του μπαίνοντας και στο δίσκο "Συλλογή" (1974).
Τέσσερα τραγούδια ερμηνεύει με πολλή ευαισθησία η Αφροδίτη Μάνου. Ο συνθέτης της εμπιστεύτηκε τα πιο λυρικά μέρη του έργου με πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα το αριστουργηματικό τραγούδι "Ήταν τα λόγια σου φωτιά", το οποίο με τη θεσπέσια μελωδία του και την έξοχη ενορχήστρωση που διακρίνεται για τις επίμονες συμφωνικές της εκρήξεις νομίζω πως αποτελεί ένα από τα ωραιότερα τραγούδια που έγραψε ποτέ ο συνθέτης. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το τραγούδι "Έγειραν τα μάτια σου", πάλι με την Αφροδίτη Μάνου, όπου ξαφνικά στην ενορχήστρωση έχει παρεισφρήσει το ινδικό σιτάρ με τον τόσο ιδιόμορφο ηχοχρωματισμό του, σαφής επιρροή από το φολκ κίνημα!
Ο Κώστας Κινδύνης είναι ο βασικός στιχουργός του δίσκου κι εδώ μας έχει δώσει τους καλύτερους στίχους της όχι και μεγάλης ποσοτικά στιχουργικής του παρακαταθήκης. Έχουμε επίσης στίχους του Βασίλη Ανδρεόπουλου, του Παύλου Μάτεσι, του Α. Κορτέση και του Δημήτρη Χριστοδούλου στη μοναδική (αν δεν κάνω λάθος) συνάντησή του με τον συνθέτη.
Με λίγα λόγια: Ένας αριστουργηματικός δίσκος. Μια κορυφαία στιγμή του μεγάλου συνθέτη και ολόκληρης της ελληνικής δισκογραφίας!

Κυριακή, 18 Αυγούστου 2019

Σταύρος Ξαρχάκος, Νίκος Ξυλούρης: Συλλογή (1974/1975)

Παραμένουμε στον μεγάλο συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο, για να δούμε έναν από τους κορυφαίους δίσκους της μεγάλης του καριέρας, ο οποίος αποτελεί και τον σημαντικότερο προσωπικό δίσκο του σπουδαίου ερμηνευτή Νίκου Ξυλούρη στο χώρο του λεγόμενου "έντεχνου" τραγουδιού. Τίτλος του: "Συλλογή". Εκδόθηκε το 1974 από την Odeon/Columbia και εντελώς ανεξήγητα είναι ο μοναδικός κύκλος τραγουδιών του Ξαρχάκου που, πέρα από μια απλή ψηφιακή επανέκδοση, δεν αξιώθηκε ποτέ μιας καινούργιας remaster επανέκδοσης, παρόλο που περιέχει μεγάλα τραγούδια και μάλιστα διαχρονικής αποδοχής*.
Υπάρχει ένα μικρό θέμα με την κατάταξη του δίσκου αυτού, καθώς δε βλέπω γενικά να καταχωρίζεται ως δίσκος του Ξαρχάκου, αλλά μόνο ως προσωπικός δίσκος του Ξυλούρη. Και ναι μεν, το δεύτερο ισχύει, αλλά γιατί αποκλείεται το πρώτο; Εξετάζοντας το περιεχόμενο του άλμπουμ, εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι είναι γεμάτο Ξαρχάκο! Τα δέκα από τα ένδεκα τραγούδια έχουν την υπογραφή του, ενώ για ανεξήγητους λόγους έχει περιληφθεί κι ένα τραγούδι του Χριστόδουλου Χάλαρη! Τέλος πάντων. Πάμε στην ουσία τώρα:
Ο δίσκος αυτός χωρίς αμφιβολία αποτελεί μια από τις ακρώρειες του "έντεχνου" λαϊκού ρεπερτορίου, καθώς είναι γεμάτος με σπουδαία τραγούδια. Ο τίτλος "Συλλογή" δικαιολογείται εν πολλοίς από τη συγκέντρωση και επανεπεξεργασία υλικού από ετερόκλητες πηγές. Η πρώτη πλευρά περιλαμβάνει τρία τραγούδια από τον κύκλο "Διόνυσε καλοκαίρι μας" (1972), από τα οποία τα δύο ("Γυρνάν αμίλητα παιδιά", "Πώς να σωπάσω") εδώ έχουν καινούργια ενορχήστρωση. Έχουμε επίσης μια εξαιρετική διασκευή ενός αποσπάσματος από τον "Ερωτόκριτο" που ενορχήστρωσε υποδειγματικά ο Ξαρχάκος, καθώς και το μοναδικό τραγούδι άλλου συνθέτη, το "Πάνω στ' αργυρό σκαμνί" του Χριστόδουλου Χάλαρη από το δίσκο "Τροπικός της Παρθένου" (1973), όπου το είχε ερμηνεύσει ο ίδιος ο συνθέτης. 
Πιο σημαντική είναι η δεύτερη πλευρά του δίσκου, όπου βρίσκουμε τέσσερα πρωτότυπα και - χωρίς δεύτερη κουβέντα - αριστουργηματικά και διαχρονικά τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου σε στίχους Νίκου Γκάτσου ("Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη", "Γεια σου χαρά σου Βενετιά", "Η κόρη του Πασά", "Παλικάρι στα Σφακιά"), ενώ η πλευρά συμπληρώνεται με δυο ακόμη τραγούδια που έχουν άλλη αρχική εκτέλεση. Το ένα είναι το αγαπημένο "Ήτανε μια φορά" σε στίχους Κώστα Φέρη που ακουγόταν στους τίτλους της θρυλικής τηλεοπτικής σειράς "Οι έμποροι των Εθνών", και το άλλο είναι το "Παραμύθι" σε νέα εκτέλεση, το οποίο είχε ακουστεί αρχικά στην ταινία "Λυσιστράτη" (1972) από τη Τζένη Καρέζη.
Μεγάλα τραγούδια, μεγάλες ερμηνείες και με μια κουβέντα: Μεγάλος δίσκος!

Σάββατο, 17 Αυγούστου 2019

Σταύρος Ξαρχάκος, Γιώργος Ζαμπέτας: Όνειρα στις γειτονιές (1976)

Η συνεργασία του Σταύρου Ξαρχάκου ως συνθέτη με τον Γιώργο Ζαμπέτα ως δεξιοτέχνη του μπουζουκιού είναι παλιά, ήδη από τα πρώτα δημιουργικά χρόνια του σπουδαίου συνθέτη στις αρχές της δεκαετίας του '60. Και ποιος δεν έχει συγκινηθεί μ' εκείνο το συγκλονιστικό οργανικό "ιντερμέδιο" στο αριστουργηματικό τραγούδι "Να με θυμάσαι" με τη φωνή της Μελίνας και το μπουζούκι του Ζαμπέτα!
Ο δίσκος "Όνειρα στις γειτονιές" αποτελεί άλλη μια ευτυχή συνάντηση των δύο σημαντικών αυτών μουσικών μας. Εκδόθηκε από την Polydor το 1976 κι επανεκδόθηκε ψηφιακά το 1995. Περιλαμβάνει δώδεκα κλασικές συνθέσεις του Σταύρου Ξαρχάκου σε οργανική μεταγραφή, παρμένες από τα αντίστοιχα τραγούδια που ανήκουν στην περίοδο 1962-1968. Από τα δώδεκα κομμάτια τα δύο ήταν οργανικά και στην αρχική τους γραφή ("Χορός του Σάκαινα", "Γιουσουρούμ"), αλλά εδώ τα έχουμε σε νέα ενορχήστρωση. 
Περιττό μάλλον να σχολιάσω την ποιότητα αυτών των κλασικών μελωδιών του νεαρού τότε συνθέτη που εξακολουθούν μέχρι σήμερα να συγκινούν και να τραγουδιούνται. Και φυσικά η δεξιοτεχνική ερμηνεία του Γιώργου Ζαμπέτα είναι υπεράνω κριτικής. 
Αν θα είχα μια μικρή επιφύλαξη, αυτή εντοπίζεται στον σκληρό ήχο της ενορχήστρωσης που δεν μπορεί να συγκριθεί με τη γλυκύτητα των πρώτων εκτελέσεων. Δεν γνωρίζω αν είναι ο ίδιος ο συνθέτης υπεύθυνος της νέας ενορχήστρωσης, γιατί αυτό το στοιχείο δεν αναφέρεται πουθενά στο δίσκο. Όπως δεν αναφέρεται και ο καλλιτέχνης που φιλοτέχνησε την πανέμορφη ζωγραφιά του εξωφύλλου.

Παρασκευή, 16 Αυγούστου 2019

Γιάννης Μαρκόπουλος: Επιχείρησις Απόλλων (1968)

Η πρώτη συνθετική περίοδος του Γιάννη Μαρκόπουλου καλύπτει ουσιαστικά τη δεκαετία του '60 με οριακό σημείο την ηχογράφηση του εμβληματικού έργου "Ήλιος ο Πρώτος" (1969) που σηματοδότησε και τη μεγάλη μεταστροφή του μουσικού του ύφους. Κατά την περίοδο αυτή ο μεγάλος συνθέτης πειραματίστηκε πολύ πάνω στο λαϊκό ύφος γράφοντας τραγούδια σε απλές λαϊκές φόρμες, ενώ συγχρόνως καταπιάστηκε συστηματικά και με την κινηματογραφική μουσική, όπου του δόθηκε η ευκαιρία να διερευνήσει συνθετότερες μορφές έκφρασης, χωρίς ωστόσο να απομακρυνθεί από το απλό τραγούδι. Δεν είχε δυσκολία να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της κινηματογραφικής γραφής καταθέτοντας μερικά πανέμορφα soundtrack πλημμυρισμένα συνήθως με λαϊκά τραγούδια που πολλές φορές έγιναν και μεγάλες επιτυχίες της εποχής. Με την ίδια ευκολία λοιπόν που έγραφε τα δροσερά τραγουδάκια για την Αλίκη Βουγιουκλάκη στο "Πιο λαμπρό αστέρι", μπορούσε να γράψει και την εσωστρεφή και κλειστοφοβική μουσική μιας αλλιώτικης ταινίας, όπως "Ο θάνατος του Αλέξανδρου" ή να συνθέσει την κατάλληλη ηχητική υποστήριξη των απαιτητικών ταινιών του Νίκου Κούνδουρου.
Από τα πάμπολλα και ετερόκλητα soundtrack αυτής της περιόδου θα ήθελα σήμερα να σταθώ στο πιο αγαπημένο μου, αυτό που έγραψε ο Μαρκόπουλος για μια μάλλον ασήμαντη τουριστική ταινιούλα του Γιώργου Σκαλενάκη με τίτλο "Επιχείρησις Απόλλων", όπου πρωταγωνιστούσε η πανέμορφη Έλενα Ναθαναήλ ως τουριστική ξεναγός και θέμα της ήταν η επίμονη ερωτική πολιορκία της από έναν ξανθομάλλη ξένο πρίγκιπα! Δεν έχει σημασία όμως η ταινία, η οποία διαφημίστηκε τότε ως μια μεγάλη έγχρωμη υπερπαραγωγή, αλλά η μουσική που την πλημμυρίζει από την αρχή ως το τελικό της πλάνο. Είναι το πρώτο χρονικά από τα τρία ωραιότερα "τουριστικά" soundtrack που γράφτηκαν εκείνα τα χρόνια από τρεις διαφορετικούς συνθέτες. Τα άλλα δύο ήταν τα "Κορίτσια στον ήλιο" (1969) του Σταύρου Ξαρχάκου και "Εκείνο το καλοκαίρι" (1971) του Γιάννη Σπανού.
Ο Γιάννης Μαρκόπουλος υπογράφει εδώ μια πολύ εμπνευσμένη λαϊκή σουίτα με οργανικές μελωδίες μοναδικής ομορφιάς βασισμένες στους δρόμους του λαϊκού τραγουδιού και ενορχηστρωμένες με αέρινους ηχοχρωματισμούς λαϊκών οργάνων, όπως ο μπαγλαμάς και το μπουζούκι. Το βασικό θέμα των τίτλων (το οποίο παραδόξως στο δίσκο καταλαμβάνει την προτελευταία θέση) μας δίνεται σε τέσσερις συνολικά ευφάνταστες παραλλαγές, ενώ το δεύτερο βασικό θέμα σε τρεις. Τα υπόλοιπα θέματα περιλαμβάνουν το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο της έναρξης ("Διογένης"), το καθιερωμένο για την εποχή συρτάκι ("Στην Κέρκυρα"), τον υπέροχο "Συρτό γρήγορο" και το "Εκδρομικό τραγούδι" που βασίζεται στη μελωδία του παλιότερου τραγουδιού "Νύχτα και γειτονιά"
Υπάρχει επίσης ένας διασκευασμένος παραδοσιακός κερκυραϊκός χορός και κυρίως το "Ζαβαρακατρανέμια"! Ναι, εδώ πρωτοακούστηκαν τα περίφημα "Ζαβαρακατρανέμια" με τη φωνή του Μαρκόπουλου, αυτό το σουρεαλιστικό τραγούδι που εμπεριέχει εμφανώς τα σπέρματα του μουσικού ύφους που σύντομα θα υιοθετήσει ο συνθέτης. Η αλήθεια είναι ότι το δυνατό αυτό κομμάτι μοιάζει εντελώς έξω από το κλίμα του δίσκου, ενώ οι στίχοι του βασίζονται σε μια σκόπιμα ακατανόητη φράση που φαίνεται πως εμπεριέχει αιχμές κατά του δικτατορικού καθεστώτος. Δεν ξέρω πάντως αν αυτοί οι δυο λόγοι προκάλεσαν τελικά την αφαίρεση του τραγουδιού από τη δεύτερη έκδοση του δίσκου το 1971, όπου κρατήθηκε μόνο η οργανική του εκδοχή.
Διευκρινίζω ότι η νεότερη ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου έχει συμπεριλάβει και το τραγούδι, αλλά η αναλογική έκδοση που σας δίνω δεν το περιέχει, παρόλο που αναγράφεται κανονικά στους τίτλους του οπισθόφυλλου (όχι όμως και στην ετικέτα του βινυλίου)!

Πέμπτη, 15 Αυγούστου 2019

Βασιλική Λαβίνα: Δυο σταγόνες ευτυχίας (1979)

Με τη συνειρμική λογική που διέπει συνήθως τις αναρτήσεις του Δισκοβόλου περνάω σήμερα από τον Αντώνη Ρεπάνη στη Βασιλική Λαβίνα! Όσο κι αν αυτό μοιάζει μάλλον ξεκάρφωτο, διευκρινίζω ότι η Λαβίνα ερμήνευσε τραγούδια του καλού λαϊκού συνθέτη κι ακριβώς αυτόν το δίσκο θα σας παρουσιάσω σήμερα.
Πρόκειται για τον δεύτερο προσωπικό δίσκο της Βασιλικής Λαβίνα με τίτλο "Δυο σταγόνες ευτυχίας" που εκδόθηκε από την Columbia το 1979, δυο χρόνια μετά το "Πες μου" και δύο επίσης χρόνια πριν από τους "Ορίζοντες" (1981) του Γιάννη Μαρκόπουλου που ήταν και ο τελευταίος προσωπικός της. Το 1979 μάλιστα είναι η χρονιά που συναντήθηκε για πρώτη φορά με τον μεγάλο συνθέτη στο δίσκο "Σεργιάνι στον κόσμο", για να παραμείνει έκτοτε αποκλειστικά στο πλάι του είτε ως ερμηνεύτρια, είτε ως σύντροφος της ζωής του.
Ο δίσκος "Δυο σταγόνες ευτυχίας" ανήκει στην κατηγορία του ελαφρολαϊκού τραγουδιού και περιλαμβάνει δώδεκα ευχάριστα και καλογραμμένα τραγουδάκια που δεν ακούστηκαν ιδιαίτερα στον καιρό τους και σήμερα έχουν λησμονηθεί εντελώς, παρόλο που θα άξιζαν ίσως μια καλύτερη τύχη για τις ωραίες ερμηνείες της Λαβίνα. Με τρία τραγούδια ο καθένας συμμετέχουν οι συνθέτες Γιώργος Ζαμπέτας, Γιώργος Κατσαρός, Αντώνης Ρεπάνης και Γιάννης Καραλής. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα τραγούδια του Ρεπάνη και του Καραλή έχει ενορχηστρώσει ο Τάσος Καρακατσάνης, συνεργάτης επί μακρόν του Μάνου Χατζιδάκι.

Τετάρτη, 14 Αυγούστου 2019

Αντώνης Ρεπάνης: 14 Μεγάλες Επιτυχίες (1978)

Συνεχίζοντας με το λαϊκό τραγούδι θα ήθελα να σταθώ σήμερα σε έναν εκλεκτό εκπρόσωπο του είδους, τραγουδιστή και συνθέτη, με διακριτική παρουσία στο χώρο επί μισόν αιώνα, σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του που συνέβη μόλις πριν από μερικούς μήνες.
Αναφέρομαι στον Αντώνη Ρεπάνη (1933-2019), ο οποίος πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο του τραγουδιού το 1958, αρχικά ως τραγουδιστής - διαθέτοντας μια όμορφη κι εκφραστική φωνή - με σημαντική επιτυχία, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια του '60, την εποχή της μαζικής επανεκτέλεσης ρεμπέτικων τραγουδιών, ενώ σύντομα άρχισε να συνθέτει και ο ίδιος τραγούδια που ερμήνευε είτε ο ίδιος, είτε άλλοι λαϊκοί τραγουδιστές. Μάλιστα με τη φωνή του Στράτου Διονυσίου γνώρισε τεράστιες επιτυχίες κατά καιρούς ("Αγάπη μου επικίνδυνη", "Ο παλιατζής").
Το 1978, σε μια εποχή που είχε αρχίσει πλέον η παρακμή του ορθόδοξου λαϊκού τραγουδιού, η Columbia εξέδωσε ένα μικρό αφιέρωμα στον συνθέτη και τραγουδιστή Αντώνη Ρεπάνη με τίτλο "14 Μεγάλες Επιτυχίες". Ο τίτλος είναι εν πολλοίς ακριβής, γιατί τα περισσότερα από τα τραγούδια αυτού του αφιερώματος υπήρξαν μεγάλες λαϊκές επιτυχίες. Ξεχωρίζουν κυρίως τα: "Διπρόσωπη", "Γιατί κοντά μου κάθεσαι", "Είναι η σκέψη μου τρελή", "Να 'χε μάτια ο καιρός", "Δυο γυναίκες, δυο αγάπες". Τα 11 από τα 14 τραγούδια του δίσκου είναι δικές του συνθέσεις πάνω σε στίχους Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, Κώστα Βίρβου, Ηρακλή Παπασιδέρη, Δημήτρη Γκούτη και Τάσου Οικονόμου. Τα υπόλοιπα τρία έγραψαν οι Απόστολος Καλδάρας, Βασίλης Βασιλειάδης και Στέλιος Μακρυδάκης.

Τρίτη, 13 Αυγούστου 2019

Πάνος Τζανετής: Σπάνια 45άρια (1965-66)

Συνεχίζοντας με το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι, θέλω σήμερα να σας παρουσιάσω δυο σπάνια δισκάκια 45 στροφών της Polydor που κυκλοφόρησαν στο διάστημα 1965-1966. Ερμηνευτής τους είναι ο σπουδαίος Πάνος Τζανετής, αυτός ο υπέροχος τραγουδιστής που μας επέβαλε ο Γιώργος Ζαμπέτας με το αξεπέραστο λαϊκό αριστούργημα "Χάθηκες" ("Δεν έχει δρόμο να διαβώ") ένα χρόνο νωρίτερα, για να διαγράψει στη συνέχεια και ως το τέλος της ίδιας δεκαετίας μια λαμπρή διαδρομή με σπουδαία τραγούδια μεγάλων λαϊκών δημιουργών, αλλά και "έντεχνων", όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Γιάννης Σπανός, ο Μίμης Πλέσσας και άλλοι, και δυστυχώς στη συνέχεια να χαθεί απότομα και οριστικά.
Το πρώτο 45άρι είναι του 1965 και περιλαμβάνει τα τραγούδια: "Φεύγω", "Κλαίει απόψε ο ουρανός". Η μουσική είναι του Γιώργου Μανισαλή και οι στίχοι του Κώστα Ψυχογιού. Το δεύτερο 45άρι εκδόθηκε το 1966 και περιλαμβάνει τα τραγούδια: "Κάθε σπίτι κι ένα δράμα", "Κλαις, κλαις". Η μουσική είναι του συνθέτη-μπουζουξή Χάρη Λεμονόπουλου και οι στίχοι του πολυγραφότατου Πυθαγόρα. Απλά λαϊκά τραγουδάκια σε κλασικούς ρυθμούς χασάπικου, ζεϊμπέκικου ή καρσιλαμά, όμορφα τραγουδισμένα από τον Πάνο Τζανετή. Κάποια από αυτά μπορούν να βρεθούν και σε νεότερες ψηφιακές ανθολογίες του τραγουδιστή, αλλά εδώ θα τα ακούσετε από τα γνήσια πολυπαιγμένα 45άρια εκείνου του καιρού με τις αναπόφευκτες ηχητικές ατέλειες, αλλά και την αυθεντικότητα του αρχικού ήχου, έτσι περίπου που τα ακούγαμε κάποτε στα ηλεκτρόφωνα των καφενείων!

Δευτέρα, 12 Αυγούστου 2019

Συλλογή: Μπουζούκι και καημοί (1963)

Από τα μέσα της δεκαετίας του '50, με τη σταδιακή παρακμή του γνήσιου ρεμπέτικου και την παράλληλη κυριαρχία του σαλονίσιου αρχοντορεμπέτικου, οι παλιοί λαϊκοί δημιουργοί κινήθηκαν σε ένα νέο ύφος διαμορφώνοντας αυτό που έχει ονομαστεί κλασικό λαϊκό τραγούδι, το οποίο κυριάρχησε μέχρι τα τέλη του '60 αναδεικνύοντας και καινούργιους συνθέτες και πάμπολλες σπουδαίες λαϊκές φωνές, όπως του Στέλιου Καζαντζίδη, του Γρηγόρη Μπιθικώτση, του Πάνου Γαβαλά, του Μανώλη Αγγελόπουλου, του Βαγγέλη Περπινιάδη, της Καίτης Γκρέυ, της Πόλυς Πάνου, της Γιώτας Λύδια και πολλών άλλων. Φυσικά το κύριο εκφραστικό εργαλείο αυτών των τραγουδιών ήταν το μπουζούκι και γιαυτό πολλές φορές αυτά τα τραγούδια με εμφανή υποτιμητική διάθεση κάποιοι τα ονομάζουν μπουζουκοτράγουδα, χωρίς φυσικά αυτός ο όρος να έχει σαφές περιεχόμενο και πάντως χωρίς να μπορεί να σταθεί στην επίσημη μουσικολογική ορολογία.
Ο σημερινός δίσκος μας δίνει ένα χαρακτηριστικό δείγμα αυτού του είδους τραγουδιού, όπως είχε διαμορφωθεί στα πρώτα χρόνια του '60. Το μπουζούκι είναι κυρίαρχο και γιαυτό μπαίνει πρώτο πρώτο και στον τίτλο του δίσκου: "Μπουζούκι και καημοί". Η δεύτερη λέξη του τίτλου αποδίδει πολύ χαρακτηριστικά τη θεματολογία αυτών των τραγουδιών. Τραγούδια του "καημού", τραγούδια του ερωτικού πόνου που δεν βρίσκει άλλον τρόπο να εκτονωθεί, παρά μέσα από το τραγούδι. Συνθέτες παλιότεροι με ρεμπέτικη προϊστορία, όπως ο Γιώργος Μητσάκης και ο Απόστολος Καλδάρας, αλλά και νεότεροι, όπως ο Θόδωρος Δερβενιώτης, ο Μπάμπης Μπακάλης και ο Γιώργος Μανισαλής, υπογράφουν τη μουσική των τραγουδιών, μερικά από τα οποία αποτέλεσαν τεράστιες επιτυχίες στον καιρό τους ("Μέσα σε μια νύχτα", "Στης Λαρίσης το ποτάμι", "Άμα θες να κλάψεις κλάψε", "Πληγωμένοι κι οι δυο", "Μην περιμένεις πια", "Προσευχή", "Αναμνήσεις"). Τραγουδούν: Βαγγέλης Περπινιάδης, Μαριάννα Χατζοπούλου, Σπύρος Ζαγοραίος, Πέτρος Αναγνωστάκης, ενώ έχουμε και ωραίες διφωνίες με γυναικείες φωνές, όπως της Ρία Νόρμα και της Ζωής Ζαγοραίου.
ΥΓ. Ο δίσκος έχει τα προβλήματά του λόγω χρήσης, αλλά έτσι μου φαίνεται πως αποδίδονται καλύτερα αυτά τα τραγούδια! Άλλωστε ο δίσκος έχει ιστορική αξία, γιατί - όπως μας θυμίζει κι ο Μανόλης στο σχόλιό του - ήταν ο πρώτος δίσκος μακράς διαρκείας που εξέδωσε η Odeon υπό τη διεύθυνση του Μάκη Μάτσα, ο οποίος είχε μόλις αναλάβει τα ηνία της εταιρίας από τον πατέρα του Μίνωα!

Κυριακή, 11 Αυγούστου 2019

Διονύσης Τσακνής: Η μπαλάντα του ταξιδιώτη (1983)

Ο Διονύσης Τσακνής (γενν. 1954) ανήκει στη γενιά των τραγουδοποιών του '80 (Μαχαιρίτσας, Πορτοκάλογλου, Κατσιμιχαίοι) με το πρώτο ξεκίνημά του στις αρχές του '80 να συνδέεται με τη λεγόμενη "Σχολή της Θεσσαλονίκης", για να αυτονομηθεί στη συνέχεια και να εξελιχθεί σε έναν ολοκληρωμένο μουσικό που δεν περιορίστηκε μονάχα στην ηχογράφηση τραγουδιών, αλλά πολύ συχνά επεκτάθηκε σε πιο σύνθετα πεδία, όπως η μουσική για επένδυση θεατρικών ή τηλεοπτικών παραγωγών.
Το πρώτο δισκογραφικό του φανέρωμα σημειώθηκε το 1983 σε μια σπάνια ανεξάρτητη παραγωγή. Πρόκειται για τον ξεχασμένο πια κύκλο τραγουδιών "Η μπαλάντα του ταξιδιώτη" που ηχογραφήθηκε κυρίως στη Θεσσαλονίκη σε μια εποχή που ο Τσακνής ζούσε ακόμη στην ιδιαίτερη πατρίδα του την Καρδίτσα. Ο δίσκος αυτός (μιας και τελευταία έγινε στο παρασκήνιο του Δισκοβόλου η σχετική κουβέντα) αποτελεί κλασικό δείγμα πρωτόλειου με την έννοια του πρώτου σχετικά ανώριμου έργου, όπου ανιχνεύονται βέβαια καθαρά τα μουσικά χαρακτηριστικά του δημιουργού, αλλά βρίσκονται ακόμη σε σπερματική μορφή, έτοιμα να καρποφορήσουν με τη σταδιακή ωρίμανση του συνθέτη. 
Ο ίδιος γράφει, όπως πάντα, τη μουσική και τους στίχους, αλλά τα πρώτα αυτά τραγούδια του - μη εμπιστευόμενος τη δική του φωνή - προτίμησε να τα δώσει σε μια άλλη φωνή, πρωτοεμφανιζόμενη μάλιστα στο στερέωμα. Πρόκειται για τη Δάφνη Μπόκοτα, γνωστή περισσότερο από τις μετέπειτα τηλεοπτικές της παρουσίες, γιατί στο χώρο του τραγουδιού δεν ευδοκίμησε ιδιαίτερα, έχοντας στο ενεργητικό της δύο δίσκους όλους κι όλους συμπεριλαμβανομένου και του παρόντος. Ο Τσακνής συμμετέχει ερμηνεύοντας το κομμάτι "Όνειρο". Προσωπικά πάντως θα προτιμούσα να είχε πει όλα τα τραγούδια ο ίδιος!

Σάββατο, 10 Αυγούστου 2019

Γιάννης Μαρκόπουλος: Ηλεκτρικός Θησέας (1987)

Το 1987 ο μεγάλος συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος παρουσίασε το διπλό άλμπουμ "Τολμηρή επικοινωνία" με πρωτότυπο υλικό, αλλά και επανεκτελέσεις κλασικών τραγουδιών του με ερμηνευτές παλιότερους και νεότερους συνεργάτες του.
Από το άλμπουμ αυτό λοιπόν αποσπάστηκε ένα μέρος κι εκδόθηκε λίγο αργότερα σε 12ιντσο βινύλιο ως ανεξάρτητος κύκλος τραγουδιών με τίτλο "Ηλεκτρικός Θησέας". Τα τρία από τα έξι συνολικά τραγούδια του μικρού αυτού κύκλου ("Ηλεκτρικός Θησέας", "Γαλανή ζωγραφιά", "Στο Πολυτεχνείο") βασίζονται σε ποίηση του δημοσιογράφου-ποιητή Δημήτρη Βάρου (1949-2017). Μεταξύ αυτών και το ομότιτλο του δίσκου, ένα συγκλονιστικό επτάλεπτο τραγούδι-ποταμός που ερμηνεύουν εναλλάξ ο Παύλος Σιδηρόπουλος και η Μαρία Φωτίου. Θεματικά το εμβληματικό αυτό τραγούδι μας γυρίζει στις απαρχές της μουσικής διαδρομής του συνθέτη, στο πρωτόλειο χορόδραμα "Θησέας" που είχε κυκλοφορήσει το 1963 σε στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου. Εδώ έχουμε μια σύγχρονη εκδοχή του Θησέα, ο οποίος εξακολουθεί να αναζητείται, για να μας απαλλάξει από μια σειρά σημερινών "ληστών" που λυμαίνονται το βίο μας.
Τα υπόλοιπα τρία τραγούδια έχουν στίχους του Πάνου Θεοδωρίδη, του Γιώργου Χρονά και του συνθέτη. Εκτός των δύο ερμηνευτών που προαναφέρθηκαν, τραγουδούν επίσης ο Δημήτρης Ζερβουδάκης με τους Νέους Επιβάτες του, ο Άγγελος Διονυσίου και η Ρούλα Μανισάνου. Στο εξώφυλλο απεικονίζεται λεπτομέρεια από τον περίφημο Δίσκο της Φαιστού.

Παρασκευή, 9 Αυγούστου 2019

Δημήτρης Λέκκας: Νύχτα κι άλλη νύχτα (1987)

Για τον αξιόλογο συνθέτη Δημήτρη Λέκκα (γενν. 1950) έχουμε ξαναμιλήσει με αφορμή την παρουσίαση των δύο πρώτων δισκογραφικών του εργασιών, δηλαδή "Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι" (1980) και "Οι καιροί της άνοιξης" (1983), αλλά και του κινηματογραφικού του "Ηλεκτρικού Άγγελου" (1982). Μέσα στην ίδια εκείνη παραγωγική του δεκαετία μας έδωσε κάμποσα ακόμη δείγματα του συνθετικού του ταλέντου, το οποίο σαφώς και δεν κρύβει τις χατζιδακικές του καταβολές, ενώ στα επόμενα χρόνια, αν και δεν έπαψε ποτέ να ασχολείται με τη σύνθεση, παραδόξως δεν έχει δισκογραφική παρουσία, εκτός από δυο θεατρικές μουσικές εργασίες, τη "Χώρα των πουλιών" (2009) και τον "Αρχοντοχωριάτη" (2015). 
Το 1987 λοιπόν ηχογράφησε τον κύκλο τραγουδιών "Νύχτα κι άλλη νύχτα" που δεν έχει κυκλοφορήσει ποτέ σε ψηφιακή μορφή. Περιλαμβάνει 10 τραγούδια, στα οποία ο Δημήτρης Λέκκας υπογράφει τη μουσική, την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση ορχήστρας. Τους στίχους έγραψε ο πρόωρα χαμένος στιχουργός και σεναριογράφος Δημήτρης Βενιζέλος (1959-2015). Τραγουδά η υπέροχη Ελένη Τσαγκαράκη, μια πολύ ενδιαφέρουσα και καταφανώς αδικημένη ερμηνεύτρια που τη γνωρίσαμε ήδη από το 1974 στο δίσκο "Ποίησις και μελωδία" του Γιώργου Γεωργιάδη, το 1977 στον ιστορικό δίσκο "Πρώτος Συλλογικός", αλλά και σε πολλές άλλες εκλεκτές ηχογραφήσεις στη δεκαετία του '80. Ωστόσο ο δίσκος "Νύχτα κι άλλη νύχτα" είναι ο μοναδικός προσωπικός της στη μακρόχρονη, αλλά τόσο διακριτική παρουσία της στο ελληνικό τραγούδι. 
Σημειώνω ότι σε ένα τραγούδι συμμετέχει και η σοπράνο Τζούλια Σουγλάκου, ενώ στην ορχήστρα συμμετέχουν πολλοί και σημαντικοί σολίστες, όπως ο Δημήτρης Βράσκος και η Ευανθία Ρεμπούτσικα στο βιολί, ο Παναγιώτης Καλαντζόπουλος στην κιθάρα, ο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας στο βιολοντσέλο, ο Στέφανος Κορκολής στο πιάνο, ο Θύμιος Παπαδόπουλος στα ξύλινα πνευστά, ο Νίκος Τσεσμελής στο κοντραμπάσο και άλλοι. 

Πέμπτη, 8 Αυγούστου 2019

Γιώργος Κατσαρός: Δέκα χρόνια τραγούδι (1979)

Χωρίς αμφιβολία ο Γιώργος Κατσαρός είναι ένας από τους παραγωγικότερους και διαχρονικότερους συνθέτες μας με μια διαδρομή που ξεπερνάει πλέον τα 60 χρόνια και με μια παρακαταθήκη κάποιων χιλιάδων τραγουδιών, μερικά από τα οποία αγαπήθηκαν πολύ κι έγιναν τεράστιες επιτυχίες, ιδιαίτερα στα χρόνια του '60 και '70, τότε που δραστηριοποιήθηκε κυρίως στο πεδίο του ελαφρολαϊκού ρεπερτορίου. 
Είναι αλήθεια βέβαια ότι δεν έχει καταφέρει να μας δώσει το μεγάλο έργο, αυτό που θα μπορούσε να εδραιώσει βάσιμα την υστεροφημία του, αλλά πάντως στο πρώτο μισό του '70 μια σειρά καλών δίσκων και πάμπολλες επιτυχίες ευρείας αποδοχής με κορυφαίους ερμηνευτές του έχουν εξασφαλίσει μια καλή θέση στο ελληνικό πεντάγραμμο. Στην κορυφή όλων ο όμορφος δίσκος "Ο δρόμος για τα Κύθηρα" (1973).
Ακριβώς λοιπόν από αυτή την ιδιαίτερα γόνιμη περίοδό του έχει επιλεγεί το υλικό αυτής της μικρής ανθολογίας με τίτλο "Δέκα χρόνια τραγούδι" που εκδόθηκε από τη Minos το 1979 στο πλαίσιο μιας ευρύτερης σειράς ανάλογων αφιερωμάτων της εταιρίας στους μεγάλους συνθέτες που συνεργάζονταν μαζί της. 
Έχουν επιλεγεί λοιπόν δώδεκα πασίγνωστα τραγούδια του συνθέτη ηχογραφημένα κατά το διάστημα 1965-1975 - εξού και ο τίτλος - και ερμηνευμένα από πρωτοκλασάτα ονόματα: Μαρινέλλα, Τόλης Βοσκόπουλος, Τζένη Βάνου, Γιάννης Καλατζής, Λίτσα Διαμάντη και Γιάννης Πάριος. Μεταξύ αυτών και τα τρία εμβληματικά τραγούδια ("Ο επιπόλαιος", "Κυρά Γιώργαινα", "Ο Σταμούλης ο λοχίας") που συνέβαλαν αποφασιστικά στην εκτόξευση της δημοτικότητας του Γιάννη Καλατζή εκεί στα πρώτα χρόνια του '70. Τα παλιότερα τραγούδια της συλλογής είναι τα δυο λαϊκά ("Κλείσε τα μάτια σου", "Απόψε χάνω μια ψυχή") με τη Μαρινέλλα, ενώ νεότερο το ακροτελεύτιο "Έρωτά μου ανεπανάληπτε" από τον ομότιτλο δίσκο με τη Τζένη Βάνου. 
Αξιοσημείωτο είναι ότι τα ένδεκα από τα δώδεκα τραγούδια του δίσκου έχουν στίχους του Πυθαγόρα, στενότατου άλλωστε συνεργάτη του Γιώργου Κατσαρού επί πολλά χρόνια. Το όμορφο εξώφυλλο φιλοτέχνησε ο Τάσος Ζωγράφος.

Τετάρτη, 7 Αυγούστου 2019

Τα ωραιότερα τραγούδια της Καίτης Χωματά (1976)

Στην καρδιά του καλοκαιριού βρισκόμαστε και σκέφτηκα να σας προτείνω έναν κατεξοχήν καλοκαιρινό δίσκο που παραπέμπει σε ξένοιαστα καλοκαίρια του παλιού καιρού, στα χρόνια του "Νέου Κύματος" και των υπέροχων εκείνων μελωδιών που ξαφνικά είχαν πλημμυρίσει με τα αρώματά τους το ελληνικό τραγούδι μέσα από καινούργιες φωνές γεμάτες φρεσκάδα και ευαισθησία. 
Πρόκειται για ένα δισκογραφικό πορτρέτο της εξαίσιας ερμηνεύτριας Καίτης Χωματά (1946-2010), αυτής της αξεπέραστης τρυφερής ιέρειας της νεοκυματικής μπαλάντας, της εμβληματικότερης ίσως γυναικείας φωνής αυτού του μουσικού ρεύματος, το οποίο γνώρισε μεγάλη άνθηση στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60 με πρωτομάστορα τον ανεξάντλητο μελωδιστή Γιάννη Σπανό και μαζί του μια πλειάδα άλλων θαυμάσιων συνθετών που στέγαζε τότε η Lyra του Αλέκου Πατσιφά.
Ο δίσκος επιγράφεται "Τα ωραιότερα τραγούδια της Καίτης Χωματά" κι εκδόθηκε από τη Lyra το 1976, αλλά το υλικό του ανατρέχει στο διάστημα 1964-1971 που είναι και η περίοδος της μεγάλης ακμής της Καίτης Χωματά. Περιλαμβάνει 14 πανέμορφα τραγούδια, από τα οποία τα δέκα υπογράφει ο Γιάννης Σπανός κι από ένα οι Μιχάλης Βιολάρης, Ηλέκτρα Παπακώστα, Βασίλης Κουμπής και Γιώργος Κριμιζάκης. Φυσικά περιλαμβάνεται το υπέροχο "Μια αγάπη για το καλοκαίρι" που είναι και το πρώτο στη μακροχρόνια συνεργασία του Γιάννη Σπανού με τη Χωματά, καθώς και μερικά τραγούδια από τις δύο ποιητικές "Ανθολογίες" του συνθέτη. Περιλαμβάνονται επίσης τα θαυμάσια τραγούδια "Να διώξω τα σύννεφα" της Ηλέκτρας Παπακώστα και το χρονικά τελευταίο "Η Μαρία των βράχων" του Γιώργου Κριμιζάκη από τον κύκλο "Φωτογραφίες" (1971). Ο δίσκος κλείνει με το τραγούδι που δικαιολογεί περισσότερο απ' όλα τον πρόλογό μου. Πρόκειται για το ταξιδιάρικο θαλασσοτράγουδο "Τα καραβάκια" του Βασίλη Κουμπή πάνω στους καλογραμμένους στίχους του Κώστα Γεωργουσόπουλου που καταφέρνουν με λίγες λέξεις να μας ταξιδέψουν σε όλα τα λιμανάκια και τα νησιά του Αργοσαρωνικού ίσαμε τις ανατολικές ακτές της Αττικής!

Τρίτη, 6 Αυγούστου 2019

Σταύρος Ξαρχάκος, Νίκος Ξυλούρης: Ο Δείπνος ο Μυστικός (1984)

Με αφορμή το δίσκο "Τα Ξυλουρέικα" (1978) είχαμε αναφερθεί στο δίσκο "Ο Δείπνος ο Μυστικός", σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου. Ο δυσεύρετος αυτός δίσκος κυκλοφόρησε από τη δισκογραφική εταιρεία ΑΕΜΕ (Στέλιος Αεράκης) το 1984, ένα χρόνο μετά το "Ρεμπέτικο", αν και είχε ηχογραφηθεί αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 1978, δύο χρόνια δηλαδή πριν από την αποδημία του μεγάλου ερμηνευτή Νίκου Ξυλούρη.
Το έργο είναι αφιερωμένο στον Αγώνα του '21 και μοιράζεται σε δύο ενότητες: α) Ο Δείπνος ο Μυστικός, β) Μνήμη παλιά κι αστοχισμένη. Καθεμιά περιλαμβάνει ορχηστρικά μέρη και τραγούδια. Τα ορχηστρικά, άλλοτε αποτελούν οργανική επεξεργασία πάνω στις μελωδίες των τραγουδιών, κατά την προσφιλή συνήθεια του συνθέτη, κι άλλοτε ακολουθούν αυτόνομη μελωδική ανάπτυξη.
Τα κείμενα που χρησιμοποιήθηκαν για τα τραγούδια ανήκουν στον Ματθαίο Μουντέ, στον Παναγιώτη Ανδρόνικο και σε Ανώνυμο ποιητή.
Τα ερμηνεύει συγκλονιστικά ο Νίκος Ξυλούρης.
Το πανέμορφο εξώφυλλο σχεδίασε ο Γιώργος Σταθόπουλος με την πάντα ξεχωριστή και άμεσα αναγνωρίσιμη αισθητική του.
Οι ποιητές:
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ
Καταγόταν από την ορεινή Δημητσάνα της Αρκαδίας. Φίλος των Υψηλάντηδων και δυναμικό μέλος της Φιλικής Εταιρείας με μεγάλη πατριωτική δράση. Του αποδίδεται το πατριωτικό θούριο "Ω, παιδιά μου ορφανά", που ξεσήκωνε τους ραγιάδες για τον Μεγάλο Αγώνα.
ΑΝΩΝΥΜΟΣ
Το τραγούδι "Του Νοταρά" ανήκει σε ανώνυμο λαϊκό ποιητή. Ο Νοταράς ήταν Φιλικός και γενναίος πολεμιστής του '21. Εδώ παρουσιάζεται σε μια προσωπική του ανθρώπινη στιγμή, όταν ερωτεύτηκε παράφορα τη Σοφία Ρέντη.
ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΜΟΥΝΤΕΣ
Θεολόγος και σημαντικός ποιητής της μεταπολεμικής γενιάς. Γεννήθηκε στη Χίο το 1925. Εργάστηκε ως εκπαιδευτικός στη Μέση Εκπαίδευση, ενώ παράλληλα έκανε εκπομπές στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Για 11 ολόκληρα χρόνια ήταν ο δημιουργός της ραδιοφωνικής εκπομπής "Αιγαίο: Ρίζα και διάρκεια". Συνεργάστηκε επίσης με την εφημερίδα "Το Βήμα", καθώς και με πολλά λογοτεχνικά περιοδικά. Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1955 στη "Νέα Εστία", ενώ το 1957 κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο "Παρακαταθήκη". Εξέδωσε συνολικά 5 ποιητικές συλλογές με τελευταία το "Νηπιοβαπτισμός" στα 1992. Πέθανε το 2000. Ποιήματά του μελοποίησαν ο Νίκος Κυπουργός, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Σωκράτης Βενάρδος και ο Χρήστος Αλεξόπουλος.

Δευτέρα, 5 Αυγούστου 2019

Σταμάτης Κραουνάκης: Σκουριασμένα χείλια / Σαριμπιντάμ (νέο rip)

Σήμερα, μετά από κάμποσες ημέρες αγρανάπαυσης, λέω να κάνω την αυγουστιάτικη πρεμιέρα με μια μικρή επιστροφή στα προηγούμενα, προκειμένου να αποκαταστήσω δύο δίσκους που νομίζω πως δεν παρουσιάστηκαν με σωστή ψηφιακή μεταγραφή από τις αρχικές αναλογικές τους πηγές.
Πρόκειται για τους δύο πρώτους κύκλους τραγουδιών του Σταμάτη Κραουνάκη και πιο συγκεκριμένα για τα "Σκουριασμένα χείλια" (1981) με ερμηνεύτρια τη Βίκυ Μοσχολιού και το "Σαριμπιντάμ" (1982) με τη Χριστιάνα. Δυο πολύ αξιόλογες, αν και πρωτόλειες, δισκογραφικές εργασίες του σπουδαίου συνθέτη, που τις ψηφιοποίησα εκ νέου για τους φίλους του Δισκοβόλου και νομίζω πλέον πως τα αρχικά προβλήματα έχουν εξαλειφθεί, αν και η χρήση των βινυλίων και ο χρόνος που εντωμεταξύ έχει φορτωθεί πάνω τους έχουν αφήσει κάποια μικρά εξωμουσικά κατάλοιπα που πάντως δε νομίζω πως είναι ιδιαίτερα αισθητά στο αυτί, ώστε να χαρακτηριστούν ενοχλητικά. Χαρείτε τα λοιπόν...

Δευτέρα, 29 Ιουλίου 2019

Κώστας Μουντάκης: Around the World (1973)

Με τον εμβληματικό λυράρη-τραγουδιστή της Κρήτης Κώστα Μουντάκη (1926-1991) ξεκινήσαμε πριν από μία εβδομάδα αυτό το γοητευτικό οδοιπορικό μας στα μουσικά μονοπάτια της πλούσιας κρητικής παράδοσης, με τον Κώστα Μουντάκη λέω να το κλείσουμε (προσωρινά, έστω) απόψε και μάλιστα με έναν σπανιότατο δίσκο του!
Πρόκειται για μια αμερικάνικη έκδοση με τίτλο "Around the World", που περιλαμβάνει μια άγνωστη ηχογράφηση που πραγματοποίησε ο Μουντάκης το 1973 στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια εμφανίσεών του στην υπερατλαντική ομογένεια. Ο δίσκος καταγράφει δέκα αυθεντικά κρητικές πινελιές με σκοπούς σε ρυθμούς καλαματιανού, συρτού, σούστας και φυσικά πεντοζάλη. Ο ίδιος ο Μουντάκης τραγουδά και παίζει λύρα, ενώ στο λαούτο τον συνοδεύει ο Νίκος Μανιάς. Σπάνιο ντοκουμέντο...

Νίκος Ξυλούρης: Παντέρμη Κρήτη (1983)

Ιδού τώρα και μια μεταθανάτια έκδοση με "κρητικά" τραγούδια του Νίκου Ξυλούρη. Εκδόθηκε από την Columbia το 1983 με την επιμέλεια του Γιώργη Ξυλούρη, γιου του μεγάλου βάρδου. Είναι μια συγκινητική έκδοση μνήμης τρία χρόνια μετά το θάνατο του αγαπημένου μας Ψαρονίκου.
Ο δίσκος επιγράφεται "Παντέρμη Κρήτη" και περιλαμβάνει μια μικρή καταγραφή δέκα σκόρπιων ηχογραφήσεων του Νίκου Ξυλούρη που είχαν κυκλοφορήσει αρχικά σε δισκάκια 45 στροφών κατά το διάστημα 1970-1974. Επιπλέον έχουν περιληφθεί και δυο ανέκδοτες ηχογραφήσεις ("Ο βράχος", "Ανωγιανές κοντυλιές") που έγιναν το 1978, αλλά δεν μπήκαν ποτέ σε κάποιο δίσκο.
Νομίζω πως κάπου εδώ μπορώ να σταματήσω αυτή τη σειρά των "κρητικών" τραγουδιών του Νίκου Ξυλούρη, παρόλο που ξέρω ότι υπάρχουν κι άλλες κυκλοφορίες, κυρίως νεότερες, σε ψηφιακές πλέον εκδόσεις που ίσως μπορούν να βρεθούν ευκολότερα από τους λάτρεις του είδους.
Φυσικά δεν τελειώσαμε ακόμη με την Κρήτη. Το βράδυ έρχεται ένας ωραίος επίλογος. Προσωρινός βέβαια επίλογος. Η κρητική μουσική παράδοση είναι ανεξάντλητη...

Κυριακή, 28 Ιουλίου 2019

Νίκος Ξυλούρης: Περήφανη ράτσα (1973)

Όλο λέω να τελειώσω με τα "Κρητικά" του μεγάλου Νίκου Ξυλούρη κι όλο συνεχίζω, με τη συνδρομή βέβαια και καλών φίλων του Δισκοβόλου.
Έχω λοιπόν τώρα ένα δίσκο του Ξυλούρη από το 1973. Τίτλος του: "Περήφανη ράτσα". Εκδόθηκε από τη Music Box, αν και εκείνη την εποχή ο τραγουδιστής είχε συμβόλαιο με την Columbia και μεγαλουργούσε ερμηνεύοντας "έντεχνους" κύκλους τραγουδιών του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Σταύρου Ξαρχάκου. 
Κι αυτός ο δίσκος έχει τα ίδια χαρακτηριστικά των αξεπέραστων ερμηνειών του Νίκου Ξυλούρη στο οικείο γι' αυτόν κρητικό ρεπερτόριο με ένδεκα χαρακτηριστικούς σκοπούς, κυρίως ριζίτικα και συρτά. Τραγουδά φυσικά και παίζει λύρα ο ίδιος.

Νίκος Ξυλούρης: Τα Ξυλουρέικα (1978)

Ο τελευταίος χρονικά "κρητικός" δίσκος του Νίκου Ξυλούρη φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο "Τα Ξυλουρέικα" κι εκδόθηκε από την Columbia το 1978.
Πρέπει να επισημάνω εδώ ότι το 1978 αποτελεί το τελευταίο μεγάλο ορόσημο στη μουσική διαδρομή του μεγάλου ερμηνευτή. Είναι η χρονιά που εκδηλώθηκαν τα πρώτα συμπτώματα της μοιραίας ασθένειας που θα τον οδηγήσει στο θάνατο λίγους μήνες αργότερα (Φεβρουάριος του 1980) κι ενώ ήδη ηχογραφούσε έναν δίσκο με τον Σταύρο Ξαρχάκο, ο οποίος όμως τελικά θα εκδοθεί μεταθανάτια ("Ο Δείπνος ο Μυστικός", 1984). Μέσα στο 1978 όμως σημειώθηκαν απανωτές κυκλοφορίες δίσκων του Νίκου Ξυλούρη! Για την ακρίβεια, εκδόθηκαν συνολικά τέσσερις προσωπικοί του δίσκοι! Από αυτούς μόνο ο ένας ("14 Χρυσές επιτυχίες") είχε παλιότερο υλικό, ενώ οι άλλοι τρεις είχαν καινούργιο. Βέβαια ο κύκλος τραγουδιών "Σάλπισμα" του Λουκά Θάνου είχε ηχογραφηθεί λίγο νωρίτερα, αλλά τελικά εκδόθηκε αυτή τη χρονιά, ενώ παράλληλα σχεδόν εκδόθηκε και ο δίσκος "Τα αντιπολεμικά" του Λίνου Κόκοτου. Και μαζί με όλα αυτά είχαμε και τα "Ξυλουρέικα"!!!
Όπως ήρθαν λοιπόν τα πράγματα, ο τελευταίος αυτός δίσκος αποτελεί τον ύστατο φόρο τιμής του μεγάλου ερμηνευτή στη μουσική και τα τραγούδια του τόπου του, στα οποία πάντοτε έδινε το προβάδισμα όσο κι αν στο μεταξύ είχε βρεθεί σε άλλα κατατόπια υπηρετώντας με λαμπρά αποτελέσματα το πεδίο του "έντεχνου" τραγουδιού. Εδώ λοιπόν συγκέντρωσε και ερμήνευσε με τον δικό του αξεπέραστο τρόπο ένδεκα κρητικούς σκοπούς, μεταξύ των οποίων οι δύο δίνονται σε οργανική μορφή, ενώ ένα τραγούδι ("Κράτα καλό λογαριασμό") το ερμηνεύει η Κατερίνα Σκορδαλάκη. Όλα τα κομμάτια τυπικά υπογράφονται μουσικά και στιχουργικά από τον Νίκο Ξυλούρη, εκτός από το "Μπέρδε και μπέρδε" που έχει στίχους του Ερρίκου Θαλασσινού.

Σάββατο, 27 Ιουλίου 2019

Νίκος Ξυλούρης: Ψαρρονίκος / Δημοτική Ανθολογία (1970/1976)

Ένα χρόνο μετά το δίσκο "Τα που θυμούμαι τραγουδώ" κυκλοφόρησε από την EMI ένας ακόμη "κρητικός" δίσκος του Νίκου Ξυλούρη και συγκεκριμένα ο υπ' αριθμόν 10 δίσκος της μεγάλης σειράς παραδοσιακών εκδόσεων με γενικό τίτλο "Δημοτική Ανθολογία". Στην πραγματικότητα βέβαια  δεν επρόκειτο για καινούργιο υλικό, αλλά για επανέκδοση με νέο τίτλο του δίσκου "Ψαρρονίκος: Κρητικά Τραγούδια" (1970).
Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα κρητικούς σκοπούς, ανάμεσα στους οποίους και οι πασίγνωστοι "Ανυφαντού" και "Μαλεβιζιώτικος χορός", καθώς και δύο θέματα από τον "Ερωτόκριτο", το μεγάλο αυτό κρητικό έπος με την πανελλήνια εμβέλεια, έργο στο οποίο ο Νίκος Ξυλούρης έχει επιστρέψει πολλές φορές στη μουσική του διαδρομή ερμηνεύοντάς το είτε με τον αυθεντικό κρητικό τρόπο, είτε στις διάφορες "έντεχνες" διασκευές του.
Αξιοσημείωτο είναι ότι τα περισσότερα κομμάτια του δίσκου φέρουν ως υπογραφή συνθέτη το όνομα της συζύγου του Ξυλούρη Ουρανίας Μελαμπιανάκη! Δεν ξέρω το λόγο. Υποθέτω ότι έχει μάλλον σχέση με τα πνευματικά δικαιώματα...

Παρασκευή, 26 Ιουλίου 2019

Μνήμη Χριστόφορου Λιοντάκη (1945-2019)


Αφιέρωμα στη μουσική της Κρήτης έχουμε αυτές τις μέρες και ιδού που η συγκυρία μας υποχρεώνει ξαφνικά να αναφερθούμε σ' ένα άλλο εκλεκτό τέκνο της Κρητικής γης που ανήκει σε διαφορετικό δημιουργικό πεδίο, αυτό της ποίησης. 
Δυστυχώς η αφορμή δόθηκε από έναν απροσδόκητο θάνατο: Έφυγε λοιπόν σήμερα από τη ζωή ο σημαντικός μεταπολεμικός ποιητής και μεταφραστής Χριστόφορος Λιοντάκης., ο οποίος γεννήθηκε το 1945 στο Ηράκλειο. Γραμματολογικά εντάσσεται στη λεγόμενη "Γενιά του '70" μιας και η πρώτη ποιητική του συλλογή με τίτλο "Το τέλος του τοπίου" κυκλοφόρησε το 1973. Για το έργο του "Με το φως" (1999) απέσπασε το πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης, ενώ έχει δεχθεί ανώτατες τιμητικές διακρίσεις τόσο από τη γενέθλια πόλη του, όσο και από το Γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, στα αγγλικά, στα γερμανικά και στα ιταλικά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μελοποίηση ποιημάτων του από δύο εκλεκτούς μας συνθέτες. Πρώτος ο Θανάσης Νικόπουλος στο δίσκο του "Μοναχικοί σαλτιμπάγκοι" (1987) συμπεριέλαβε το ποίημα του Λιοντάκη "Ο έρωτας δεν ήτανε δοσμένος" και αρκετά χρόνια αργότερα άλλο ένα ("Αθώος ιχθύς") στο δίσκο "Τραγούδια του έρωτα και της θάλασσας" (2001).
Πιο συστηματικά ασχολήθηκε με την ποίησή του ο Θάνος Μικρούτσικος στο δίσκο του "Ποίηση με μουσική" (1997), όπου μαζί με ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη περιλαμβάνεται και μια μεγάλη ενότητα με τα εξής ποιήματα του Λιοντάκη: "Υπάρχει ακόμα χώρος", "Ήχος κλεισμένος", "Χειμώνας-άνοιξη", "Στην όχθη της λογικής", "Μινώταυρος", "Χρόνος και σταγόνες βροχής", "Δεν ήμουν κομπάρσος", "Ν' αλλάξει αίμα", "Πλατεία γεμάτη θάματα" και "Με αλκοόλ, νερό και πάγο". Ερμηνεύει ο Κώστας Θωμαΐδης. 

Νίκος Ξυλούρης: Τα που θυμούμαι τραγουδώ (1975)

Μετά τους πρώτους προσωπικούς του δίσκους με παλιότερες ηχογραφήσεις τραγουδιών και σκοπών της πατρίδας του - "Μαντινάδες και χοροί" (1970), "Ο Νίκος Ξυλούρης τραγουδά για την Κρήτη" (1973) - ο μεγάλος τραγουδιστής Νίκος Ξυλούρης είχε αφοσιωθεί σε ερμηνείες "έντεχνου" ρεπερτορίου μέσα από μεγάλες συνεργασίες με σημαντικούς συνθέτες, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος και ο Σταύρος Ξαρχάκος. 
Κάνοντας λοιπόν ένα μικρό διάλειμμα σ' αυτό το δρόμο αποφάσισε το 1975 να επιστρέψει στις ρίζες του και να ηχογραφήσει έναν ακόμη "κρητικό" δίσκο για λογαριασμό της Columbia αυτή τη φορά, όπου ήδη ανήκε. Ο δίσκος ονομάστηκε "Τα που θυμούμαι τραγουδώ" και περιλαμβάνει δώδεκα χαρακτηριστικές χορευτικές μελωδίες από την Κρήτη δοσμένες μέσα από τη ματιά του Ξυλούρη, ο οποίος άλλωστε τις υπογράφει τυπικά και ως συνθέτης. 
Χωρίς άλλα σχόλια παραθέτω ένα απόσπασμα από το χαρακτηριστικό ιδιόγραφο σημείωμα του ερμηνευτή που υπάρχει στο οπισθόφυλλο του δίσκου. Κρατώ μάλιστα και τη δική του ορθογραφία:
"Τα που θημούμαι τραγουδώ, τα που κατέχω λέω..." Έξη χρόνους είχα να βγάλω δίσκο με δικά μου Κρητικά. Δούλεψα όλον αυτό το καιρό με μεγάλους και τρανούς συνθέτες. Είπα τραγούδια με πολλά λογιώ σκοπούς και δεν λέω, έμαθα πολλά. Όμως τα τραγούδια της Κρήτης και οι μαντινάδες που άκουγα σαν ήμουνα βοσκός στα όρη και ύστερα έπαιζα με τη λύρα στα πανηγίρια στα χωριά δεν αφήνανε το νου μου να πάρη αέρα. Έκατσα το ληπόν και δούλεψα πάνω σ' αυτούς τους παλιούς σκοπούς που με αγκιλώνανε και έβγαλα αυτόν το δίσκο. (...) Εκτός από τη λύρα και το λαγούτο, έβαλα σαντούρι, φλογέρα, ασκομαντούρα και νταούλια, γιατί και αυτά τα όργανα τα παίζανε παλιά στην Κρήτη...

Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2019

Ο Νίκος Ξυλούρης τραγουδά για την Κρήτη (1973)

Το 1973, εν μέσω των μεγάλων "έντεχνων" ηχογραφήσεων του Νίκου Ξυλούρη (Μαρκόπουλος, Ξαρχάκος), κυκλοφορεί από τη Melophone ο δίσκος "Ο Νίκος Ξυλούρης τραγουδά για την Κρήτη". Και πάλι περιέχονται ηχογραφήσεις παλιότερες συγκεντρωμένες στο συγκεκριμένο άλμπουμ με υλικό από την Κρήτη που ερμηνεύει ο μεγάλος τροβαδούρος με την κρυστάλλινη φωνητική του άρθρωση και το αψεγάδιαστο παίξιμο της λύρας.
Εκείνο που πρέπει να διευκρινίσω βέβαια είναι ότι ο δίσκος αυτός ουσιαστικά αποτελεί επανέκδοση εν πολλοίς του δίσκου "Μαντινάδες και χοροί", αφού τα οκτώ από τα δώδεκα τραγούδια είναι τα ίδια. Η διαφορά των δύο δίσκων περιορίζεται σε τέσσερα "ριζίτικα" τραγούδια που έχουν προστεθεί εδώ, τα οποία μας δίνουν και την ευκαιρία να τα συγκρίνουμε με τη διαφορετική και πιο φρέσκια ερμηνεία τους που καταγράφηκε στη βραβευμένη έκδοση των "Ριζίτικων" (1971) υπό την επιμέλεια του Γιάννη Μαρκόπουλου.

Τετάρτη, 24 Ιουλίου 2019

Νίκος Ξυλούρης: Μαντινάδες και χοροί (1970)

Δε νομίζω πως χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις ο μέγας Κρητικός τραγουδιστής και λυράρης Νίκος Ξυλούρης, ο αγαπημένος μας Ψαρονίκος, που έχει προσφυώς αποκληθεί και Αρχάγγελος της Κρήτης, ο συγκλονιστικός ερμηνευτής των μεγάλων έντεχνων δημιουργιών του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Σταύρου Ξαρχάκου στα πρώτα κυρίως χρόνια του '70, ο τόσο άδικα χαμένος αυτός λαϊκός καλλιτέχνης που έφυγε πάνω στην καλύτερη στιγμή της καριέρας του το 1980, πριν καν συμπληρώσει τα 45 χρόνια της επίγειας ζωής του. 
Γεννήθηκε στα Ανώγεια το 1936 και ήδη από τα εφηβικά του χρόνια είχε βγει στο κλαρί παίζοντας λύρα και τραγουδώντας παραδοσιακούς σκοπούς της πατρίδας του. Το πρώτο ηχογραφημένο του τραγούδι ("Κρητικοπούλα μου") εκδόθηκε το 1958 από την Odeon. Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε μόνιμα το 1969, όταν και έκανε τις πρώτες ηχογραφήσεις του στις 33 στροφές, τότε που συνάντησε και τον Γιάννη Μαρκόπουλο κι έγινε ο βασικός ερμηνευτής των μεγάλων του έργων, αρχής γενομένης με το "Χρονικό" (1970) κι αμέσως μετά με τα περίφημα "Ριζίτικα" (1971), αλλά και με μια πλούσια στη συνέχεια σοδειά, όπως η "Ιθαγένεια", το "Διάλειμμα", ο "Στράτης Θαλασσινός", τα "Ανεξάρτητα" και οι "Ελεύθεροι πολιορκημένοι". Μέχρι το τέλος εκείνης της λαμπρής δεκαετίας του στο ελληνικό τραγούδι πρόλαβε να ερμηνεύσει πολλούς "έντεχνους" συνθέτες πέρα από τον Μαρκόπουλο. Ήταν πρώτα ο Σταύρος Ξαρχάκος ("Διόνυσε καλοκαίρι μας", "Το μεγάλο μας τσίρκο", "Συλλογή", "Κομέντια") και μετά ο Χριστόδουλος Χάλαρης ("Τροπικός της Παρθένου", "Ακολουθία", "Ερωτόκριτος"), ο Χρήστος Λεοντής ("Καπνισμένο τσουκάλι", "Παραστάσεις"), ο Ηλίας Ανδριόπουλος ("Κύκλος Σεφέρη"), o Λϊνος Κόκοτος ("Αντιπολεμικά"), ο Λουκάς Θάνος ("Σάλπισμα") και άλλοι. Μια ακριβή παρακαταθήκη αξεπέραστων ερμηνειών που χάρισαν στον ίδιο την αθανασία στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού.
Ο πρώτος προσωπικός δίσκος μακράς διαρκείας του Νίκου Ξυλούρη κυκλοφόρησε το 1970 από την Olympic με τίτλο "Μαντινάδες και χοροί". Περιλαμβάνει ηχογραφήσεις παλιότερες που συγκεντρώθηκαν στο συγκεκριμένο άλμπουμ. Παίζει και τραγουδά ο ίδιος χαρακτηριστικά τραγούδια του τόπου του, όπως το ήξερε τόσο καλά από τα παιδικά του χρόνια. Ακριβό υλικό και ακριβό ντοκουμέντο μιας μεγαλειώδους φωνής που σφράγισε την εποχή της και παραμένει αξεπέραστο πρότυπο και διαρκές σημείο αναφοράς.

Τρίτη, 23 Ιουλίου 2019

Κώστας Μουντάκης: Η Κρήτη τραγουδάει (1963)

Για τον κορυφαίο Κρητικό λυράρη και τραγουδιστή Κώστα Μουντάκη (1926-1991) τα έχουμε ξαναπεί. Σήμερα απλώς θα περιοριστώ σε μια από τις πρώτες δισκογραφικές του καταθέσεις που μας έχει χαρίσει σε ανύποπτο χρόνο ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης. Πρόκειται για μια από τις πρώτες εκδόσεις της Odeon από τη μετά Μίνωα Μάτσα εποχή, όταν η εταιρία πέρασε στα χέρια του Μάκη Μάτσα, τότε που ο νέος ιδιοκτήτης προσπαθούσε να επαναφέρει την εταιρία στην παλιά της αίγλη φιλοξενώντας στους καταλόγους πολλούς δημιουργούς της παλιάς εποχής από το χώρο του ρεμπέτικου, του ελαφρού και του παραδοσιακού τραγουδιού. 
Το 1963 λοιπόν (αν και δεν είμαι απολύτως βέβαιος για την ακριβή χρονολογία) εκδόθηκε ο πρώτος δίσκος  της σειράς "Η Κρήτη τραγουδάει" που ήταν αφιερωμένος στην τέχνη του Κώστα Μουντάκη. Περιλαμβάνει δώδεκα χαρακτηριστικές "κρητικές" πινελιές με τραγούδια χορευτικά (πεντοζάλης, συρτό κ.α.) που αναφέρονται στην καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων, τις δουλειές, τους έρωτες τους και τους καημούς τους, διανθισμένα όλα αυτά με σπινθηροβόλες μαντινάδες. Παίζει λύρα και τραγουδά φυσικά ο Κώστας Μουντάκης. 

Δευτέρα, 22 Ιουλίου 2019

Χρήστος Νικολόπουλος, Γιώργος Σαρρής: Οι νταλίκες (1983)

Το 1982, ένα χρόνο μετά την πολύ επιτυχημένη του συνεργασία με τον Μανώλη Ρασούλη στο δίσκο "Οι κυβερνήσεις πέφτουνε, μα η αγάπη μένει", ο πολυγραφότατος λαϊκός συνθέτης και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού Χρήστος Νικολόπουλος επανέρχεται με έναν ανάλογου περιεχομένου δίσκο που είχε τον τίτλο "Παίξε Χρήστο επειγόντως". Ο δίσκος αυτός απογειώθηκε εμπορικά χάρις σε ένα τραγούδι που ξεχώρισε αμέσως. Πρόκειται για το κλασικό ζεϊμπέκικο "Με τα φώτα νυσταγμένα", που επικράτησε με τον συντομότερο τίτλο "Οι νταλίκες". Ερμηνευτής του ο Γιώργος Σαρρής.
Με όχημα λοιπόν αυτό το τεράστιο σουξέ ο Γιώργος Σαρρής, αδελφός της Χαρούλας Αλεξίου, ξεκινάει την επόμενη χρονιά τη δική του προσωπική καριέρα. Φυσικό ήταν ο πρώτος του προσωπικός δίσκος να πάρει τον τίτλο του πρώτου - και αξεπέραστου - εκείνου σουξέ: "Οι νταλίκες". Εκδόθηκε το 1983 από τη Minos. με δεκατρία συνολικά λαϊκά τραγούδια, όλα σε μουσική Νικολόπουλου, ενώ τους στίχους έγραψαν οι Μανώλης Ρασούλης, Λευτέρης Χαψιάδης, Μάνος Ελευθερίου και Δημήτρης Χατζηδιάκος. Ο δίσκος μάλιστα κλείνει με ένα μελοποιημένο ποίημα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, το γνωστό "Στη φυλακή με κλείσανε", το οποίο μάλιστα τα επόμενα χρόνια γνώρισε αρκετές ακόμη μελοποιήσεις από άλλους συνθέτες. Δυο τραγούδια του δίσκου ερμηνεύει η Χαρούλα Αλεξίου, το ένα σε δεύτερη εκτέλεση ("Με ιπτάμενο δίσκο").

Σάββατο, 20 Ιουλίου 2019

Σταμάτης Κόκοτας: Εγώ και ο έρωτας (1974)

Κατά τη δισκογραφική συνήθεια της εποχής, στα πρώτα χρόνια δηλαδή της δεκαετίας του '70, ο Σταμάτης Κόκοτας κυκλοφορεί το 1974 τον πέμπτο κατά σειρά προσωπικό του δίσκο με τον υπότιτλο "Εγώ και ο έρωτας", πάντα από την EMI, όπου στεγαζόταν από το ξεκίνημα της μεγάλης του καριέρας.
Πρόκειται για ένα τυπικό προσωπικό άλμπουμ, όπου είναι συγκεντρωμένα μερικά από τα δημοφιλέστερα τραγούδια εκείνου του καιρού με τη φωνή του μεγάλου ερμηνευτή, παρμένα τα περισσότερα από συμμετοχές του σε μεγάλους δίσκους διαφόρων συνθετών. Εδώ η κύρια πηγή είναι οι δίσκοι "Διαδρομή" του Γιώργου Χατζηνάσιου και "Μέρες αγάπης" του Γιάννη Σπανού, αμφότεροι του 1973. Από τους δυο αυτούς δίσκους λοιπόν σταχυολογήθηκαν τέσσερα τραγούδια: "Νάχα τα χρόνια σου", "Ήσουνα παιδί", "Άσ' τους να λένε", "Μια βραδιά του Μαγιού". Τα υπόλοιπα τραγούδια υπογράφουν οι Γιώργος Ζαμπέτας, Ευάγγελος Πιτσιλαδής, Αντώνης Κατινάρης, καθώς κι ο Σταύρος Ξαρχάκος στο υπέροχο "Έσβησε το τραγούδι", σε δεύτερη εκτέλεση, από το δίσκο "Χρώματα" (1968), όπου το ερμήνευσε πρώτη η Βίκυ Μοσχολιού.

Πέμπτη, 18 Ιουλίου 2019

Μάνος Λοΐζος: Σπάνιες ερμηνείες (1962-1980)

Ο Μάνος Λοΐζος (1937-1982) ανήκει αναμφισβήτητα στο εκλεκτότερο κομμάτι εκείνης της ευλογημένης γενιάς συνθετών του '60 που αναδεύει ακατάπαυστα τη μνήμη και την ευαισθησία μας. Και μάλιστα ο Μάνος, παρά τη μακρόχρονη "απουσία" του από τα εγκόσμια, 37 ολόκληρα χρόνια ήδη, έχει κατακτήσει μια υστεροφημία που μεγαλώνει με το πέρασμα του χρόνου, καθώς τα τραγούδια του εξακολουθούν να τραγουδιούνται και να περνούν στις νεότερες γενιές παραμένοντας πάντα φρέσκα και χυμώδη με την ίδια οξύμωρη σχέση απέναντι στο χρόνο που έχει το παλιό κρασί!
Στα είκοσι σχεδόν δημιουργικά του χρόνια ο Μάνος Λοΐζος δεν έγραψε και πολλά τραγούδια, λίγο περισσότερα από τα εκατό, αλλά συγκριτικά με άλλους ομοτέχνους του είναι ίσως ο συνθέτης με τον υψηλότερο δείκτη δημοφιλίας των τραγουδιών του, αφού κανένα δεν είναι μέτριο ή αδιάφορο, ακόμη κι αν δεν προοριζόταν για την επίσημη δισκογραφία, αλλά γράφτηκε κατά παραγγελία για διάφορες σκηνικές ανάγκες (κινηματογράφος, θέατρο). 
Επειδή λοιπόν όλα τα τραγούδια της επίσημης δισκογραφίας του Μάνου Λοΐζου είναι πασίγνωστα και πολυτραγουδισμένα, σκέφτηκα να συγκεντρώσω σε μια μεγάλη συλλογή τα "άλλα" τραγούδια του, τα δεύτερα, ας πούμε. Αυτά που γράφτηκαν για τον κινηματογράφο κυρίως ή ηχογραφήθηκαν για διάφορες άλλες περιστάσεις ή ακόμα δεν ηχογραφήθηκαν ποτέ στο στούντιο, αλλά μας διασώζονται σε πρόχειρες οικιακές ηχογραφήσεις με φτηνά μηχανήματα και αντίστοιχα μέτρια έως κακή ποιότητα ηχοληψίας. 
Η συλλογή που σας παρουσιάζω περιλαμβάνει 37 τραγούδια, μερικά γνωστά μέσα από άλλες εκτελέσεις και ηχογραφήσεις και μερικά παντελώς άγνωστα και ανέκδοτα. Τα περισσότερα προέρχονται από τις ταινίες: "Μπετόβεν και μπουζούκι" (1965), "Το λεβεντόπαιδο" (1969), "Η νεράιδα και το παλικάρι" (1969), "Πρόκληση" (1970), "Η ιδιωτική ζωή μου" (1971), "Διακοπές στην Κύπρο μας" (1971), "Η Αλίκη δικτάτωρ" (1972). Δυο από τα ανέκδοτα τραγούδια της ταινίας "Μπετόβεν και μπουζούκι" έχουν στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου στη μοναδική της συνεργασία με τον συνθέτη! Παρόλο που φρόντισα να αποφύγω όσα τραγούδια έχουν ενταχθεί στην επίσημη δισκογραφία του συνθέτη, έχω συμπεριλάβει κατ' εξαίρεση το πρώτο δισκογραφημένο τραγούδι του, το "Τραγούδι του δρόμου" (ηχογρ. 1962) σε ποίηση Λόρκα μεταφρασμένο από τον Νίκο Γκάτσο, στη μοναδική επίσης συνάντηση του συνθέτη με τον μεγάλο στιχουργό, σε αντίθεση με την ευρεία συνεργασία του με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, ο οποίος κι εδώ καταλαμβάνει συντριπτικά τη μερίδα του λέοντος. Μεταξύ των τραγουδιών έχουμε κι ένα ακυκλοφόρητο 45άρι του 1967 με τη Μαρινέλλα, το οποίο δεν πρόλαβε να κυκλοφορήσει λόγω του πραξικοπήματος των συνταγματαρχών, ενώ στη συνέχεια ξεχάστηκε οριστικά! Έχουμε επίσης ένα ανέκδοτο τραγούδι γραμμένο για το θεατρικό έργο "Οι κουραμπιέδες" (1977) που παρουσιάστηκε στην ελληνική τηλεόραση. Τέλος, έχουμε ένα μικρό δείγμα από τον κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων "Γράμματα στην αγαπημένη" του Ναζίμ Χικμέτ από μια ανέκδοτη ηχογράφηση με τη φωνή του Μανώλη Ρασούλη.
Οι ερμηνευτές των τραγουδιών είναι κυρίως ηθοποιοί, όπως η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Άννα Φόνσου, η Ευαγγελία Σαμιωτάκη, ο Λαυρέντης Διανέλλος, η Ελένη Ανουσάκη και η Δώρα Σιτζάνη. αλλά και γνωστοί τραγουδιστές, όπως η Kλειώ Δενάρδου, η Αλέκα Μαβίλη, η Μαρινέλλα, ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο Γιάννης Πάριος, η Χάρις Αλεξίου και ο Νίκος Δημητράτος. Και φυσικά ο ίδιος ο Μάνος Λοΐζος με την υπέροχη και άκρως εκφραστική φωνή του.

Τετάρτη, 17 Ιουλίου 2019

Εκδόσεις Σκαρίφημα: Η καινούργια σοδειά (2019)

Οι εκδόσεις "Σκαρίφημα" που επιμελείται ο Σωτήρης Καρκαλάτος, καλός φίλος του Δισκοβόλου, συνεχίζουν το μαγικό ταξίδι τους στο χώρο του έντυπου λογοτεχνικού βιβλίου και μας παρουσιάζουν μια υπέροχη καινούργια σοδειά μέσα στη χρονιά που διανύουμε.
Θυμίζω ότι η πρώτη μας γνωριμία με το Σκαρίφημα έγινε το περασμένο Νοέμβρη με την παρουσίαση μιας σειράς εκδόσεων που πραγματοποιήθηκαν στο διάστημα 2014-2017. Από την καινούργια εκδοτική του δραστηριότητα έχω σήμερα εδώ τέσσερα μικρά βιβλία λογοτεχνικού περιεχομένου, τα δύο πεζογραφήματα και τα άλλα δύο ποιητικά.
Ειδικότερα, από τη σειρά "Ανασύροντας από τη λήθη" έχουμε το δεύτερο πεζογράφημα με τον μακροσκελή τίτλο "Νύχτα εγκληματική με πράσινους καπνούς κρυσταλλωμένους στον ορίζοντα". Το υπογράφει ο Πάνος Καραβίας (1907-1985), συγγραφέας που γραμματολογικά εμπίπτει στη λεγόμενη "Γενιά του '30". Όπως και στην περίπτωση του βιβλίου του Πάνου Σαμαρά, και πάλι το καινούργιο αυτό βιβλίο γράφτηκε και θεματολογικά εκτυλίσσεται στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, αλλά παρέμεινε ανέκδοτο για πολλές δεκαετίες. 
Το δεύτερο πεζογράφημα ανήκει στον Σπύρο Καρυδάκη κι επιγράφεται "Χ.Τ. 1985 μ.Χ., μια νέκυια". Πρόκειται για μια σύντομη νουβέλα σε διάρθρωση επυλλίου μοιρασμένου σε 24 μικρές ραψωδίες με θεματικό άξονα την πορεία προς τον θάνατο.
Από τα δύο ποιητικά βιβλία το πρώτο ανήκει στον παραγωγικό Σαράντο Ρηγάκο. Η "Κοσμογονία" του είναι η τέταρτη κατά σειρά ποιητική του συλλογή μετά τις τρεις πρώτες ("Ασφαλής διέλευση", "Όρυγμα", "Γαλάζιο λίκνο"), τις οποίες ήδη παρουσιάσαμε. Η γραφή του εξακολουθεί να έχει τα ίδια χαρακτηριστικά ενός λόγου κατακερματισμένου που πασχίζει ασθμαίνοντας να εξωτερικεύσει χωρίς ανάσα έναν ταραγμένο εσωτερικό κόσμο βυθισμένο στο άγχος και την ανησυχία. 
Τέλος, έχουμε τη σύντομη ποιητική συλλογή "Μπορεί επίτηδες να μένω από τσιγάρα" του Αλέξανδρου Κυπριώτη που περιλαμβάνει μικρά επιγραμματικά ποιήματα, το καθένα με ξεχωριστό τίτλο, όλα ερωτικής θεματολογίας, μερικά από τα οποία είχαν ήδη δημοσιοποιηθεί νωρίτερα (2015-2016) σε ηλεκτρονικά μέσα, ενώ κάποια άλλα παρουσιάστηκαν σε δημόσια τρίγλωσση ανάγνωση στο Στράλεν της Γερμανίας το φθινόπωρο του 2018.