Η Ρένα Κουμιώτη τραγουδά Μίμη Πλέσσα (1969-1974)

Κλείνουν σήμερα δύο χρόνια από την αποδημία του μεγάλου συνθέτη Μίμη Πλέσσα (1924-2024) που έφυγε από τη ζωή στις 5 Οκτωβρίου 2024, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει ένα πλήρη αιώνα ζωής. Πολυγραφότατος και υπερδραστήριος μέχρι το βαθύ του γήρας, εξαίρετος πιανίστας και ενορχηστρωτής, διήλθε ολόκληρη την κλίμακα της μουσικής δημιουργίας, αρχικά ως συνθέτης «ελαφρών» τραγουδιών, στη συνέχεια με επίμονη ενασχόληση στο πεδίο της τζαζ, ώσπου τον κέρδισε η σκηνική μουσική και κυρίως ο κινηματογράφος, όπου κατέθεσε κολοσσιαίο έργο και πληθώρα εξαιρετικών τραγουδιών που γνώρισαν τεράστια λαϊκή αποδοχή με τις φωνές των πιο εκλεκτών ερμηνευτών, όπως: Τζένη Βάνου, Νάνα Μούσχουρη, Γιάννης Βογιατζής, Γιάννης Πουλόπουλος, Ρένα Κουμιώτη, Μαρινέλλα, Βίκυ Μοσχολιού, Τόλης Βοσκόπουλος, Δήμητρα Γαλάνη, Στράτος Διονυσίου και πολλοί άλλοι νεότεροι.

Στη μακρά λοιπόν και γόνιμη αυτή διαδρομή ο Μίμης Πλέσσας ανέδειξε, πρώτος αυτός, μερικές κορυφαίες φωνές του ελληνικού πενταγράμμου. Πρώτος και καλύτερος ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο βασικός ερμηνευτής του μετά τα μέσα της δεκαετίας του '60, ερμηνευτής άλλωστε του κορυφαίου έργου του, του περίφημου «Δρόμου» (1969). Ακολουθούν δύο γυναικείες φωνές, πρώτη η Τζένη Βάνου, με την οποία είχε την πιο μακροχρόνια συνεργασία, και δεύτερη η Ρένα Κουμιώτη. Ειδικότερα, η συνεργασία του με τη Ρένα Κουμιώτη (1941-2023), αν και κράτησε ελάχιστα χρόνια, ουσιαστικά κατά το διάστημα 1969-1973, αποτελεί ένα από τα μεγάλα κεφάλαια στην καριέρα του συνθέτη που ήταν αυτός που ξεχώρισε τα εκλεκτά φωνητικά της προσόντα και δε δίστασε να της δώσει τη μεγάλη ευκαιρία με δυο πανέμορφα τραγούδια στο «Δρόμο».

Η συμπόρευση του Μίμη Πλέσσα με τη Ρένα Κουμιώτη κατά την πενταετία 1969-1974 θα αποφέρει συνολικά 26 τραγούδια, τα περισσότερα σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, αλλά και του Άκου Δασκαλόπουλου, του Κώστα Βίρβου και της Βαρβάρας Τσιμπούλη. Πολλά από αυτά τα τραγούδια πρωτοκυκλοφόρησαν στις 45 στροφές, ενώ στη συνέχεια ενσωματώνονταν και σε δίσκους μεγάλης διάρκειας. Έτσι το υλικό είναι απλωμένο σε έξι συνολικά δίσκους 33 στροφών, δηλαδή στους δίσκους: «Ο δρόμος» (1969), «Μέρες του καλοκαιριού» (1970), «Ρένα Κουμιώτη» (1970), «Ρένα Κουμιώτη 2» (1971), «Θάλασσα πικροθάλασσα» (1973) και «Μίλα μου για τη λευτεριά» (1974). Αξιοσημείωτο είναι ότι ο τελευταίος δίσκος εκδόθηκε μεν του 1974, στη μεταπολίτευση δηλαδή, αλλά είχε ηχογραφηθεί ήδη από το 1970, μόνο που η λογοκρισία δεν επέτρεψε την κυκλοφορία του τότε. Στο σώμα των 24 αυτών τραγουδιών περιλαμβάνονται και μερικές ομολογουμένως κορυφαίες στιγμές που εξακολουθούν μέχρι σήμερα να διατηρούν ακέραιη την ομορφιά τους. Προσωπικά θα ξεχώριζα στην πρώτη γραμμή τα τραγούδια: «Πρώτη φορά», «Δώσε μου το στόμα σου», «Σταμάτησε του ρολογιού τους δείχτες», «Καινούργιο μου φεγγάρι», «Ένα καράβι», «Το γλυκό τ' αηδόνι», «Άγια Κυριακή» και «Πρόσω ολοταχώς».

Δούκισσα: Το ελληνικό τραγούδι, αρ.21 (2006)

Κλείνοντας το αφιέρωμά μας στη λαϊκή ερμηνεύτρια Δούκισσα (1941-2010) θα σταθούμε σε ένα αφιερωματικό άλμπουμ που εκδόθηκε το 2006 από τη Universal (Polydor) στο πλαίσιο της μεγάλης σειράς «Το ελληνικό τραγούδι», μιας εκτεταμένης δισκογραφικής σειράς, η οποία κυκλοφόρησε σε τρεις ενότητες των δώδεκα δίσκων η καθεμία, η πρώτη αφιερωμένη στο «ελαφρό» τραγούδι, η δεύτερη στο λαϊκό και η τρίτη στο δημοτικό. Ο υπ' αριθμόν 21 λοιπόν δίσκος (9ος της λαϊκής ενότητας) είναι αφιερωμένος στη Δούκισσα.

Πρόκειται για ένα άλμπουμ με είκοσι συνολικά ερμηνευτικές στιγμές της Δούκισσας σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση, παρμένες από διάφορες ηχογραφήσεις της μέσα από τη μακρόχρονη θητεία της στο λαϊκό πεντάγραμμο. Στην πραγματικότητα βέβαια το υλικό μοιράζεται σε δύο άτυπες ενότητες, οι οποίες ανήκουν σε τελείως διαφορετικές χρονικές περιόδους. Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει επτά τραγούδια από τη χρυσή περίοδο της καριέρας της, δηλαδή το διάστημα 1964-1970, όλα προερχόμενα από τις 45 στροφές. Εδώ θα βρούμε σημαντικά τραγούδια στην αυθεντική πρώτη τους εκτέλεση («Πού πας χωρίς αγάπη», «Οι αναμνήσεις», «Άνθρωποι είμαστε» κ.ά.), ανάμεσά τους και δύο επανεκτελέσεις τραγουδιών του Γιάννη Σπανού («Στον ουρανό είν' ένα αστέρι», «Πες πως μ' αντάμωσες»).

Η δεύτερη ενότητα είναι πολύ ευρύτερη, καθώς περιλαμβάνει 13 τραγούδια, όλα σε δεύτερη εκτέλεση ηχογραφημένα κατά τη δεκαετία του '80. Συγκεκριμένα, το υλικό αντλήθηκε από τα άλμπουμ «Παλιά ρεμπέτικα και λαϊκά» και «Τα χασικλίδικα», αμφότερα εκδόσεις του 1983, μαζί με δύο ανεξάρτητες ηχογραφήσεις του 1981 και 1986, οι οποίες ενσωματώθηκαν στο πρώτο άλμπουμ στην ψηφιακή του επανέκδοση το 1996. Πρόκειται για ένα απάνθισμα τραγουδιών από την εποχή του ρεμπέτικου και κλασικού λαϊκού με τις υπογραφές του Βασίλη Τσιτσάνη, του Γιώργου Μητσάκη, του Γιάννη Παπαϊωάννου, του Γιάννη Τατασόπουλου, του Γεράσιμου Κλουβάτου, του Στράτου Παγιουμτζή, του Στελλάκη Περπινιάδη, του Στέλιου Χρυσίνη, του Άκη Πάνου και φυσικά του Γιώργου Ζαμπέτα.

Δούκισσα: 2ος προσωπικός της δίσκος (1970)

Το 1970 η Δούκισσα μας δίνει τον δεύτερο προσωπικό της δίσκο με τίτλο απλώς το όνομά της, μιας και είχε πλέον εδραιωθεί ως μεγάλο όνομα στο ελληνικό πεντάγραμμο. Πρόκειται για ένα τυπικό άλμπουμ δώδεκα λαϊκών τραγουδιών, τα περισσότερα από τα οποία είναι συγκεντρωμένα από διάσπαρτες κυκλοφορίες σε δίσκους 45 στροφών της τελευταίας διετίας. Το κύριο όχημα για τη σημαντική εμπορική απήχηση του δίσκου στάθηκε το τραγούδι «Άνθρωποι είμαστε» σε μουσική και στίχους του άσημου ακόμη τότε Γιώργου Κοινούση, γνωστού πάντως στο λαϊκό συνάφι ως ακορντεονίστα, ο οποίος λίγο αργότερα θα ξεκινήσει τη δική του προσωπική δισκογραφία με όχημα το συγκεκριμένο τραγούδι που έγινε τεράστιο σουξέ. 

Υπάρχει κι ένα δεύτερο τραγούδι του Κοινούση στο δίσκο με τίτλο «Να 'χα τη χάρη σου ουρανέ», ενώ από τα υπόλοιπα ξεχωρίζουν ασφαλώς τα καλογραμμένα τραγούδια του Γιώργου Ζαμπέτα, δύο σε στίχους του Πυθαγόρα («Ο δρόμος ο αμαρτωλός», «Τον χώρισα, τον χώρισα») και κυρίως το πολυτραγουδισμένο «Στη μοντέρνα την Αθήνα» σε στίχους του Ναπολέοντα Ελευθερίου. Έχουμε επίσης τρία τραγούδια του συνθέτη και μαέστρου Νάκη Πετρίδη, δύο του πρωτοεμφανιζόμενου Σπύρου Παπαβασιλείου, ένα του Θύμιου Στουραΐτη κι ένα του Γιώργου Κατσαρού, ο οποίος στα αμέσως επόμενα χρόνια θα γίνει ο κύριος αιμοδότης του ρεπερτορίου της Δούκισσας.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η νέα δεκαετία που βρήκε τη Δούκισσα σε πλήρη ακμή πλέον, θα την οδηγήσει σύντομα στις πρώτες θέσεις της εμπορικότητας με τα μεγάλα σουξέ που θα της γράψει ο Τάκης Μουσαφίρης («Ατάκα κι επί τόπου», «Σου μιλάω για μεγάλη τρέλα» κ.ά.) μέσα από μια σειρά προσωπικών δίσκων, έξι συνολικά, που είχαν όλοι ...τον ίδιο τίτλο, δηλαδή απλώς το όνομά της, χωρίς καν διακριτή αρίθμηση!

Δούκισσα: Πού πας χωρίς αγάπη (1969)

Θα συνεχίσουμε το μικρό μας αφιέρωμα στη λαϊκή ερμηνεύτρια Δούκισσα με τους δύο πρώτους προσωπικούς της δίσκους που κυκλοφόρησαν από την PolyGram κατά τη διετία 1969-1970, με τους οποίους κλείνει ουσιαστικά ο πρώτος μεγάλος κύκλος της καριέρας της που ήταν και ο σημαντικότερος, τουλάχιστον από άποψη ποιότητας ρεπερτορίου.

Το 1969 λοιπόν η Δούκισσα μας έδωσε το πρώτο εξολοκλήρου προσωπικό της άλμπουμ με τίτλο «Πού πας χωρίς αγάπη», ενώ την ίδια χρονιά συμμετείχε και στο δίσκο «Αναμνήσεις» δίπλα στον Τόλη Βοσκόπουλο. Πρόκειται για έναν κύκλο δώδεκα λαϊκών τραγουδιών, τα περισσότερα από τα οποία - κατά τα συνήθη της εποχής - αποτελούσαν υλικό διάσπαρτο σε δίσκους 45 στροφών που είχν ήδη κυκλοφορήσει. Ο τίτλος του άλμπουμ προέρχεται φυσικά από το ομότιτλο τραγούδι του Γιώργου Ζαμπέτα σε στίχους του Κώστα Πρετεντέρη, ένα πανέμορφο χασάπικο που έμελλε να γίνει και η μεγαλύτερη προσωπική της επιτυχία στην πρώιμη αυτή φάση της καριέρας της. Στο δίσκο ο Ζαμπέτας έχει συνεισφέρει άλλα δυο τραγούδια, ένα σε στίχους του Πυθαγόρα («Παιδικά μου όνειρα») κι ένα σε στίχους του Διονύση Τζεφρώνη («Ο Σταύρος»).

Το άλμπουμ συμπληρώνεται με δύο τραγούδια του Γιάννη Καραμπεσίνη, άλλα δυο του Θόδωρου Δερβενιώτη, ένα του Θύμιου Στουραΐτη μαζί με δυο από τα πρώτα τραγούδια του Χρήστου Νικολόπουλου, καθώς και δυο τραγούδια του Γιώργου Κατσαρού σε στίχους φυσικά του Πυθαγόρα, από τα οποία το ένα («Ο Πειραιώτης») ακούστηκε πολύ στην εποχή του.

Στη νεότερη ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1994 το άλμπουμ εμπλουτίστηκε με έξι επιπλέον τραγούδια από ηχογραφήσεις της περιόδου 1966-1967 για τις 45 στροφές. Μεταξύ αυτών το εμβληματικό «Οι αναμνήσεις» σε μουσική του Τόλη Βοσκόπουλου και στίχους του Μίμη Θειόπουλου, το οποίο παράλληλα ενσωματώθηκε και στο ομώνυμο άλμπουμ του 1969. Έχουμε επίσης το τσιφτετέλι «Θέλω τα ώπα μου» του Γιάννη Σπανού σε στίχους Αλέκου Σακελλάριου γραμμένο αρχικά για την ταινία «Όλοι οι άντρες είναι ίδιοι» (1966). Τα υπόλοιπα τέσσερα τραγούδια («Στον ουρανό είν' ένα αστέρι», «Μάγκας βγήκε για σεργιάνι», «Έχω μια καρδιά μεγάλη», «Θέλω να σε τιμωρήσω») έχουν μουσική των Γιάννη Σπανού, Γιώργου Μουζάκη και Τόλη Βοσκόπουλου και εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε μεγάλο δίσκο.

Δούκισσα: Τα πρώτα μου τραγούδια (Ηχογραφήσεις 1964-1968)

Χθες είδαμε την πρώτη δισκογραφική περίοδο της Δούκισσας με ηχογραφήσεις αποκλειστικά για τις 78 και 45 στροφές που πραγματοποιήθηκαν κατά το διάστημα 1957-1963 και έβαλαν τα πρώτα θεμέλια της μεγάλης της καριέρας. Σήμερα θα σταθούμε στη δεύτερη φάση αυτής της πορείας, την κρίσιμη πενταετία 1964-1968, κατά την οποία μπόρεσε να εδραιώσει πλέον την παρουσία της ως σημαντική λαϊκή ερμηνεύτρια χτίζοντας ταυτόχρονα κι ένα πιο ποιοτικό ρεπερτόριο με τραγούδια διαχρονικά μέσα από ποικίλες συνεργασίες της με εκλεκτούς δημιουργούς, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Γιάννης Σπανός και άλλοι.

Το 1996 η Polygram - όπου είχε μεταστεγαστεί δισκογραφικά η ερμηνεύτρια το 1964 μετά την πρώτη της θητεία στην Columbia - έδωσε στην κυκλοφορία ένα ευρύ άλμπουμ με τίτλο «Τα πρώτα μου τραγούδια | 1964-1968» (ο τίτλος προφανώς αναφέρεται στο ξεκίνημα της ερμηνεύτριας στη συγκεκριμένη εταιρεία) που περιλαμβάνει 18 συνολικά τραγούδια ηχογραφημένα κατά την εν λόγω περίοδο. Παλιότερα είναι δυο τραγούδια του Γιώργου Μητσάκη («Γιώργο μου, Γιώργο μου», «Όλο φεύγεις, όλο φεύγεις») ηχογραφημένα για τις 45 στροφές το 1964, ενώ νεότερα κάποιες συνθέσεις του Γιώργου Κατσαρού και του Πυθαγόρα («Ανηφόρες, κατηφόρες», «Πού να ξενύχταγες εχθές») και κυρίως το εμβληματικό τραγούδι του Γιώργου Ζαμπέτα σε στίχους του Κώστα Πρετεντέρη «Πού πας χωρίς αγάπη», όλα ηχογραφημένα το 1968. Από το ενδιάμεσο διάστημα έχουμε τραγούδια του Ζακ Ιακωβίδη, του Γιάννη Σπανού («Θέλω τα ώπα μου») και του Τόλη Βοσκόπουλου («Οι αναμνήσεις», «Μ' έμαθες ν' αγαπώ» κ.ά), αλλά κυρίως τρία από τα τέσσερα συνολικά τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου που ερμήνευσε («Τα παλικάρια», «Στα μάτια σου γεννήθηκαν», «Κόκκινα χείλη φίλησα») γραμμένα κατά τη διετία 1965-1966 για ταινίες της εποχής. Λείπει μόνο το τραγούδι «Τι να πω και τι κάνω».

Όπως είναι φανερό, στη συλλογή αυτή βρίσκουμε συγκεντρωμένα μερικά από τα σημαντικότερα τραγούδια που σημάδεψαν την καριέρα της Δούκισσας, όπως τα τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου, το οριακό για την καριέρα της «Πού πας χωρίς αγάπη» του Γιώργου Ζαμπέτα και φυσικά τις «Αναμνήσεις» του Τόλη Βοσκόπουλου. Όλα προέρχονται από δίσκους 45 στροφών, αν και τα δυο τελευταία πέρασαν αμέσως και στις 33 στροφές, όταν η ερμηνεύτρια άρχισε πλέον να παρουσιάζει και προσωπικούς δίσκους μεγάλης διάρκειας.

Δούκισσα: Το ξεκίνημα (Ηχογραφήσεις 1957-1963)

Σαν σήμερα πριν από 16 χρόνια, στις 30 Σεπτεμβρίου 2010, έφυγε από τη ζωή η σπουδαία λαϊκή ερμηνεύτρια Δούκισσα (πλήρες όνομα Δούκισσα Φωταρά), η οποία γεννήθηκε στον Πειραιά το 1941, πρωτοβγήκε στο πάλκο ως χορεύτρια μόλις 12 χρονών και υπηρέτησε το λαϊκό τραγούδι επί τέσσερις δεκαετίες γνωρίζοντας στη μακρόχρονη πορείας της πολλές μεγάλες επιτυχίες, κυρίως μετά τα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν στράφηκε οριστικά προς ένα είδος εύπεπτου τραγουδιού της μεγάλης νυχτερινής πίστας.

Η πρώτη δισκογραφική καταγραφή της φωνής της ανατρέχει στο πολύ μακρινό 1957, όταν ηχογράφησε για δίσκο 78 στροφών το πρώτο της τραγούδι («Με την κοπέλα π' αγαπώ») σε μουσική του Στέλιου Χρυσίνη. Συνέχισε με το ίδιο ρεπερτόριο ως τα μέσα της δεκαετίας του '60, όταν η συνάντησή της με τον Γιάννη Μαρκόπουλο θα της δώσει την πρώτη μεγάλη ευκαιρία να αναδείξει τα σπουδαία ερμηνευτικά της προσόντα με τραγούδια, όπως: «Στα μάτια σου γεννήθηκαν», «Κόκκινα χείλη φίλησα», «Τα παλικάρια», «Τι να πω και τι να κάνω». Ακολούθησαν σημαντικές συνεργασίες με πολλούς άλλους συνθέτες και κυρίως με τον Γιώργο Ζαμπέτα που της απέφεραν και αξιόλογες εμπορικές επιτυχίες («Πού πας χωρίς αγάπη», «Η μοντέρνα η Αθήνα», «Παιδικά μου όνειρα»), αλλά και με τον Τόλη Βοσκόπουλο («Οι αναμνήσεις»), με τον οποίο συμπορεύτηκε για κάμποσα χρόνια και ως ηθοποιός συμπρωταγωνιστώντας δίπλα του σε μια σειρά μελό ταινιών της εποχής (1966-1970), ενώ από το 1969 άρχισε να παρουσιάζει και προσωπικούς πλέον δίσκους 33 στροφών.

Το αφιέρωμά μας στη Δούκισσα θα ξεκινήσει με τις πρώτες της ηχογραφήσεις για τις 78 και 45 στροφές που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1957-1963, τραγούδια σε καθαρόαιμο λαϊκό ύφος από τους εκλεκτότερους μάστορες του είδους. Ηχογραφώντας 2-3 ζεύγη τραγουδιών το χρόνο υπολογίζονται γύρω στα 30 τα πρώτα αυτά σκόρπια τραγούδια της Δούκισσας, τα οποία παραμένουν σχεδόν άγνωστα στο ευρύτερο κοινό και φυσικά είναι πλέον δυσεύρετα. Ευτυχώς η Columbia φρόντισε να μας διασώσει τα μισά σχεδόν από αυτά σε ένα συγκεντρωτικό άλμπουμ με 14 τραγούδια που κυκλοφόρησε το 1985 με τίτλο: «25 Χρόνια Δούκισσα» και υπότιτλο: «Οι μεγαλύτερες επιτυχίες». Μικρή σημασία έχει να πούμε ότι οι τίτλοι αυτοί δεν ανταποκρίνονται και τόσο στην ιστορική πραγματικότητα, αφού το υλικό χρονολογείται μερικά χρόνια πιο πίσω από το όριο που θέτει ο τίτλος (1960) και ασφαλώς δεν πρόκειται για «επιτυχίες» με την έννοια του εμπορικού αντικρίσματος, αλλά για απλά λαϊκά τραγούδια που αποτέλεσαν ωστόσο τις πρώτες βάσεις της μεγάλης καριέρας που ακολούθησε, έστω κι αν τα ίδια έχουν πλέον ξεχαστεί. 

Η συλλογή λοιπόν μας διασώζει αρκετές από τις πρώτες πρώτες ηχογραφήσεις της έφηβης ακόμη ερμηνεύτριας, όπως το πρώτο της τραγούδι που προαναφέραμε («Με την κοπέλα π' αγαπώ») του Στέλιου Χρυσίνη ηχογραφημένο το 1957. Το 1958 συνεργάστηκε με τον Μανώλη Χιώτη στη δεύτερη εκτέλεση των τραγουδιών «Σβήσε τη φλόγα» και «Απότομα», ενώ την ίδια χρονιά τραγούδησε Γιώργο Μητσάκη («Οι άντρες»), Απόστολο Καλδάρα («Αχ, βρε φτώχεια κακομοίρα»), αλλά και Άκη Πάνου («Μια βραδιά καταραμένη»). Το άλμπουμ περιλαμβάνει επίσης τραγούδια του Απόστολου Χατζηχρήστου, του Θόδωρου Δερβενιώτη, του Στέλιου Μακρυδάκη, του Παναγιώτη Πετσά, του Γιάννη Καραμπεσίνη, του Βασίλη Καραπατάκη, του Τόλη Εσδρά και του Γιώργου Μουφλουζέλη. Σε κάποια τραγούδια συνοδεύουν στα φωνητικά ο Μανώλης Χιώτης και ο Χρηστάκης.

Έλλη Αλεξίου: Ο δρόμος για τη Σελένα (2008)

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1988 έφυγε από τη ζωή η γεννημένη στο Ηράκλειο σημαντική μας πεζογράφος, δημοσιογράφος και παιδαγωγός Έλλη Αλεξίου (1894-1988), αδελφή της ποιήτριας Γαλάτειας Αλεξίου-Καζαντζάκη (πρώτης συζύγου του Νίκου Καζαντζάκη), αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης και της Αριστεράς και θεία του ροκ τραγουδοποιού Παύλου Σιδηρόπουλου. Το πρώτο της συγγραφικό πόνημα ήταν η συλλογή διηγημάτων «Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή» (1931), ενώ το 1934 εκδόθηκε ένα από τα γνωστότερα βιβλία της, το μυθιστόρημα «Γ' Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον», και το 1980 έκλεισε ο δημιουργικός της κύκλος με το αυτοβιογραφικό αφήγημα «Βασιλική δρυς».

Το 1966 η Έλλη Αλεξίου εξέδωσε το έργο «Για να γίνει μεγάλος», ένα είδος βιογραφίας του Νίκου Καζαντζάκη. Στο κείμενο λοιπόν αυτό βασίστηκε η μουσική εργασία του Δημήτρη Σφακιανάκη που κυκλοφόρησε το 2008 με τη χορηγεία του Πολιτιστικού Συλλόγου «Κράσι», μιας γραφικής κοινότητας του νομού Ηρακλείου στα ριζά του όρους Σελένα. Τίτλος του έργου: «Ο δρόμος για τη Σελένα». Το έργο περιγράφεται ως «Μουσικά σχόλια σε κείμενα της Έλλης Αλεξίου για κρητική λύρα, πιάνο και χορωδία». Πρόκειται για ένα είδος αφηγηματικής καντάτας με μουσική συνοδεία και μελοποιημένα ποιήματα γραμμένα από διάφορους ποιητές της ίδιας εποχής με τη συγγραφέα, όπως ο Κώστας Βάρναλης, ο Μάρκος Αυγέρης, ο Νίκος Καζαντζάκης, η Γαλάτεια Καζαντζάκη και ο παλιός ηρακλειώτης ποιητής Λευτέρης Αλεξίου μαζί με στίχους από δημοτικά λιανοτράγουδα. 

Τα πεζά μέρη του έργου διαβάζει η συγγραφέας Στέλλα Παλαιολόγου, ενώ τα τραγούδια αποδίδει η 17μελής χορωδία Ομάδα Χρόες του Ηρακλείου, μέλη της οποίας (Βιβή Σακαβέλη, Μανόλης Ψυχογιός, Μαρία Φανουράκη) αποδίδουν τα σολιστικά μέρη. Κρητική λύρα παίζει ο Άρης Κορνελάκης και πιάνο ο συνθέτης. Αξιοσημείωτο είναι ότι το έργο ξαναπαρουσιάστηκε ζωντανά στο κοινό του Ηρακλείου σε μορφή παράστασης με τίτλο «Επιστροφή στη Σελένα» μόλις τον περασμένο Αύγουστο στο χώρο του Ιστορικού Μουσείου του Ηρακλείου. 

Κλείνοντας, να επισημάνουμε ότι η έκδοση αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη μοναδική μουσική δισκογραφική παρουσία της σπουδαίας συγγραφέως πέραν της απλής καταγραφής της φωνής της σε δύο παλιότερες εκδόσεις, το άλμπουμ «Φωνές της λογοτεχνίας, αρ.2» (1985) και το μεταθανάτιο άλμπουμ «Φωνές μέσα από το χρόνο» (1990).

Κώστας Τουρνάς: Τραγούδια για φίλους (1995)

Ο Κώστας Τουρνάς στάθηκε πάντα γενναιόδωρος με τους συναδέλφους του και δε δίσταζε από την αρχή της καριέρας του να προσφέρει συνθέσεις και σε άλλους ερμηνευτές και μάλιστα τραγούδια που πολλές φορές είχαν τα εχέγγυα του σουξέ χαρίζοντας σημαντικές εμπορικές επιτυχίες σε συναδέλφους του, όπως η Ελπίδα, η Χριστιάνα, η Αγνή και άλλοι.

Κι ακριβώς αυτή την παράλληλη δισκογραφία του Κώστα Τουρνά αποτυπώνει το αναδρομικό άλμπουμ «Τραγούδια για φίλους» που εξέδωσε η Polydor το 1995 σε αναλογική και ψηφιακή μορφή συγκεντρώνοντας δεκαοκτώ χαρακτηριστικές στιγμές αυτής της κατηγορίας που καλύπτουν τις δεκαετίες του '70 και '80 και συγκεκριμένα το διάστημα 1974-1987. Οι παλιότερες είναι από το 1974, τη χρονιά που ο ίδιος μας έδωσε το σημαντικότερο προσωπικό του άλμπουμ («Κυρίες και κύριοι»), όταν υπέγραψε και κάποιες συνθέσεις για τη Μαρίνα στο δίσκο της «Να 'μουν αητός», τον Πασχάλη στο δίσκο «Το τραγούδι μου» και τον Robert Williams, παλιό του συνοδοιπόρο από τα χρόνια των Poll, στον ομώνυμο δίσκο του. Την επόμενη χρονιά συνεργάστηκε με τη Μαριάννα Τόλη στο άλμπουμ «Πάμε για δουλειά», ενώ μερικά χρόνια αργότερα ήρθε η σειρά της Ελπίδας, με την οποία συνεργάστηκε κατά την τριετία 1979-1981 σε τρία διαφορετικά άλμπουμ («Αγαπημένη», «Τα ωραιότερα τραγούδια μου», «Για την Ελπίδα»). Το 1980 έδωσε τραγούδια στη Χριστιάνα στο άλμπουμ «Τι να μας κάνει η νύχτα», για να κλείσει αυτός ο κύκλος το 1987 με την Αγνή και το προσωπικό της άλμπουμ «Σαν νυχτερινό πέρασμα». Αξιοσημείωτα είναι επίσης δυο όμορφα φωνητικά ντουέτα του ίδιου με την Τάνια Τσανακλίδου και την Τυνήσια ερμηνεύτρια Moreira στο άλμπουμ «Κλισέ» (1986).

Κώστας Τουρνάς: Χωρίς λόγια (1981)

Το ξεκίνημα της δεκαετίας του '80 βρίσκει τον Κώστα Τουρνά στην πλήρη ωριμότητά του και ήδη με σημαντική μουσική παρακαταθήκη από την πρώτη συμπληρωμένη δεκαετία του στο ελληνικό τραγούδι. Την ίδια εποχή μάλιστα αρχίζει να διευρύνει τον κύκλο συνεργασιών του λειτουργώντας κι ο ίδιος ως τροφοδότης του προσωπικού ρεπερτορίου άλλων ερμηνευτών, πρώτα της Χριστιάνας κι αμέσως μετά της Ελπίδας, μια τάση που τα επόμενα χρόνια θα διερυνθεί ακόμη περισσότερο.

Η καινούργια δεκαετία λοιπόν ξεκινάει με τις πιο αισιόδοξες προοπτικές για τον καλό τραγουδοποιό, ο οποίος μάλιστα θέλησε να ρίξει μια τελευταία ματιά πίσω του κι αποφάσισε να συγκεντρώσει μερικές από τις πιο πετυχημένες μελωδίες της πρόσφατης δισκογραφικής του παραγωγής για τη διαμόρφωση ενός ορχηστρικού άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1981 με τον λιτό τίτλο «Χωρίς λόγια». Είναι δεδομένο ότι η αφαίρεση του φωνητικού μέρους από τα τραγούδια αφήνει εκτεθειμένη πλέον τη μελωδία στα αφτιά του ακροατή κι αυτό ενέχει τον κίνδυνο να αποκαλυφθεί η πιθανή απουσία πραγματικής μουσικής ουσίας. Ο Τουρνάς δεν το φοβήθηκε αυτό κι εξέθεσε τις μελωδίες του στο κοινό αποδεικνύοντας ότι πίσω από τα καλογραμμένα στιχάκια του υπήρχε και μουσική έμπνευση. 

Ο δίσκος χτίστηκε πάνω σε δέκα οργανικές μεταπλάσεις αντίστοιχων τραγουδιών από την πρόσφατη δισκογραφία του (1979-1981). Συγκεκριμένα, έχουμε τα τραγούδια «Τι να πεις» και «Αγαπιόμασταν» από το άλμπουμ «Αγαπημένη» (1979), «Μην της το πεις», «Πες πως φταίω εγώ» και «Δε μετανιώνω» από το άλμπουμ «Τώρα» (1980), «Η αγάπη» και «Οι άντρες τη νύχτα» από το δίσκο της Ελπίδας «Με την Ελπίδα» (1981), το τραγούδι «Τίποτε, τίποτα» από το δίσκο «Μείνε» (1981) με τη Ρένα Πάντα, καθώς και τα ομότιτλα τραγούδια από τους δίσκους «Τι να μας κάνει η νύχτα» (1980) με τη Χριστιάνα και «Στη ντισκοτέκ» (1980) με την Ελπίδα. Το άλμπουμ συμπληρώνεται με δυο πρωτότυπα ορχηστρικά θέματα με αγγλόφωνους τίτλους («Prize of Love», «Fight Back»).

Κώστας Τουρνάς: Τώρα ! (1980)

Επιχειρώντας μια νέα εκκίνηση της καριέρας του με το άλμπουμ «Αγαπημένη» (1979) ο Κώστας Τουρνάς συνεχίζει δυναμικά στο χώρο της δισκογραφίας το 1980 με τον 7ο προσωπικό του δίσκο που επιγράφεται «Τώρα!» και παράλληλα με ευρύτερες συνεργασίες ως συνθέτης τραγουδιών για άλλους ερμηνευτές, πρώτα για τη Χριστιάνα («Τι να μας κάνει η νύχτα») κι αμέσως μετά για την Ελπίδα, με την οποία είχε ήδη μια πρώτη συνάντηση την προηγούμενη χρονιά. 

Ο δίσκος «Τώρα!» συγκροτείται από δώδεκα καινούργια τραγούδια σε δική του μουσική και στίχους με εξαίρεση το τραγούδι «Γεφύρι της ζωής σου» που υπογράφει μουσικά ο Δημήτρης Ψαριανός, αλλά και το ιστορικό τραγούδι «UFO» που έχει στίχους του Γιάννη Μαρίνου. Το συγκεκριμένο τραγούδι αρχικά είχε κυκλοφορήσει ξεχωριστά σε maxi single, πριν ενσωματωθεί τελικά ως φινάλε στο άλμπουμ και είναι το τραγούδι που έγραψε ο Κώστας Τουρνάς για το διαγωνισμό της Eurovision συνεργαζόμενος με το φωνητικό γκρουπ Επίκουροι (Αχιλλέας Μιχαηλίδης, Ζαχαρίας Μιχαηλίδης, Εύα Τσελίδου). Το τραγούδι ωστόσο δεν προκρίθηκε από την επιτροπή της ΕΡΤ, αν και ήταν το αδιαφιλονίκητο φαβορί, και τελικά στη Eurovision πήγε το τραγούδι «Ωτοστόπ» με την Άννα Βίσση, την οποία παραδόξως συνόδευαν επί σκηνής οι Επίκουροι!

Πάντως ο δίσκος αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευπώλητος (έγινε χρυσός), ίσως λόγω του θορύβου που προκλήθηκε από το παρασκήνιο της προκριματικής διαδικασίας για τη Eurovision, ίσως και λόγω του πιασάρικου ρυθμού του ομότιτλου τραγουδιού που ακούστηκε πολύ. Πέρα από τα δύο αυτά τραγούδια όμως ο δίσκος ανέδειξε κι άλλα σουξέ, κάποια από τα οποία είναι και όμορφα τραγούδια, όπως: «Αυτή που έφυγε», «Δε μετανιώνω», «Κάνε ό,τι σ' αρέσει», «Μη της το πεις» και πάνω απ' όλα η τρυφερή μπαλάντα «Ο Αχιλλέας απ' το Κάιρο», μια τολμηρή για την εποχή της ελεγεία για την ομοφυλοφιλία εμπνευσμένη από την ανοιχτή παραδοχή του Γιώργου Μαρίνου για την ερωτική του επιλογή, με τον οποίο άλλωστε ο Τουρνάς θα συνεργαστεί στη συνέχεια στο άλμπουμ «Ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει» (1982).

Κώστας Τουρνάς: Αγαπημένη (1979)

Μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ «Στο σινεμά» (1976) ακολούθησε μια τρίχρονη ανάπαυλα από τη δισκογραφική δραστηριότητα του Κώστα Τουρνά με εξαίρεση ένα χορευτικό maxi single με τίτλο «Dance On» που κυκλοφόρησε το 1978. 

Το 1979 λοιπόν επανήλθε και πάλι στο προσκήνιο με τον κύκλο τραγουδιών «Αγαπημένη», 6ο κατά σειρά προσωπικό του δίσκο με ένδεκα καινούργια τραγούδια σε μουσική, ερμηνεία και ενορχήστρωση δική του, ενώ στους στίχους βρίσκουμε για πρώτη φορά και κάποιες συνεργασίες. Συγκεκριμένα, το τραγούδι «Φωνή» έχει στίχους του Μάνου Κουφιανάκη, το «Αν γράψω ένα τραγούδι» στίχους του Γιώργου Οικονομίδη, ενώ το τραγούδι «Στον Κώστα Τουρνά» έχει στίχους του Σ. Στρογγυλόπουλου και μουσική του Γιώργου Χατζηνάσιου, ο οποίος και το ενορχήστρωσε. Στα υπόλοιπα οι στίχοι είναι του Τουρνά.

Ακριβώς λοιπόν αυτά τα ανοίγματα και σε άλλους δημιουργούς φανερώνουν και μια μετατόπιση του προσωπικού ύφους του Κώστα Τουρνά προς την κατεύθυνση του «έντεχνου» ήχου, ιδιαίτερα στον τομέα της ενορχήστρωσης. Χαρακτηριστικό άλλωστε είναι ότι το τραγούδι «Φωνή» είναι γραμμένο σε ρυθμό ζεϊμπέκικο! Ούτως ή άλλως από την επόμενη δεκαετία θα βρούμε πλέον να γεφυρώνεται πολύ πιο φανερά το χάσμα που χώριζε παλιότερα το μοντέρνο (ποπ) τραγούδι με το λαϊκό. Πάντως ο δίσκος αυτός του Τουρνά, παρόλο που δεν ακούστηκε ιδιαίτερα στην εποχή του, περιέχει όμορφα τραγούδια, όπως: «Φωνή», «Στον Κώστα Τουρνά», «Αγαπημένη», «Τον Σεπτέμβρη». Μια λυρική διάθεση είναι εμφανής στα περισσότερα και γιαυτό το πιάνο έχει κεντρική θέση στην ενορχήστρωση.

Να σημειώσω ότι στην ερμηνεία του τραγουδιού «Πού να 'σαι εσύ» συμμετέχει και η Ελπίδα και ότι στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1996 ενσωματώθηκε και το χορευτικό θέμα από το single «Dance On» σε διπλή μάλιστα μορφή, μία φωνητική και μία ορχηστρική.

Κώστας Τουρνάς: Στο σινεμά (1976)

Το 1974 με το τραγούδι «2009 μ.Χ.» ο εικοσιπεντάχρονος τότε ποπ τραγουδοποιός Κώστας Τουρνάς οραματιζόταν με αισιοδοξία το μακρινό του μέλλον, όταν θα έφτανε τα 60 του! Το 2009 ήδη πέρασε προ πολλού και ο Τουρνάς συμπληρώνει σήμερα αισίως τα 77 χρόνια ζωής, αφού γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1949 στην Τρίπολη, μπήκε στο χώρο της μουσικής στα εφηβικά του ακόμη χρόνια, ενώ από τις αρχές του '70, αρχικά με το συγκρότημα των Poll κι από το 1972 ως ανεξάρτητος καλλιτέχνης, συνεχίζει μια γόνιμη πορεία στο χώρο του ποπ και ροκ τραγουδιού χωρίς διακοπές μέχρι τις μέρες μας, περισσότερο πια με ζωντανές εμφανίσεις και λιγότερο με ενεργή δισκογραφική παρουσία.

Ο Τουρνάς ξεκίνησε την ανεξάρτητη πορεία του το 1972 με το ιστορικό άλμπουμ «Απέραντα χωράφια» (κυκλοφόρησε το 1973), ακολούθησαν τα «Αστρόνειρα» (1973), το «Κυρίες και κύριοι» (1974) και τα «Λευκά φτερά» (1975) - αφού στο μεταξύ μας έδωσε κι ένα άλμπουμ παιδικού και θρησκευτικού περιεχομένου με τίτλο «Επί γης ειρήνη...» (1974) - για να φτάσουμε στο πέμπτο προσωπικό του άλμπουμ το 1976 που επιγράφεται «Στο σινεμά» ολοκληρώνοντας έτσι έναν πρώτο δημιουργικό κύκλο, το οποίο θα ακολουθήσει μια τριετής ανάπαυλα μέχρι την επόμενη προσωπική του δουλειά. 

Το άλμπουμ συγκροτείται από δεκατέσσερα τραγούδια στο οικείο ύφος του συνθέτη, όλα σε δική του μουσική, στίχους, ερμηνεία και ενορχήστρωση. Αρκετά από αυτά ξεχώρισαν και πέρασαν στο κοινό, όπως: «Ο τελευταίος παράδεισος», «Λεν'», «Στο σινεμά». Ερωτική και κοινωνικού προσανατολισμού θεματολογία με μια έντονη διάθεση νοσταλγίας και αναπόλησης της παιδικότητας μέσα από τις μαγικές εικόνες του σινεμά, όλα σωστά και αρμονικά δεμένα με τις απλές μελωδίες των τραγουδιών. Στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου προστέθηκε και το τραγούδι «Δεν έχει άλλη Ελλάδα» που ερμηνεύει μαζί με τον ποπ τραγουδιστή Τάκη Αντωνιάδη από ηχογράφηση του 1977 με διεύθυνση ορχήστρας του Μάικ Ροζάκη.

Σταύρος Λογαρίδης: Οικογένεια Ζαρντή (1983)

Από τα μέσα κιόλας της δεκαετίας του '70 ο Σταύρος Λογαρίδης βρέθηκε να υπηρετεί το χώρο της σκηνικής μουσικής χάρις στη φιλία που τον συνέδεε με τον σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη, συνεργάτη του άλλωστε (στιχουργό) στις πρώτες του ανεξάρτητες δουλειές στον τομέα της τραγουδοποιίας. Το 1974 λοιπόν έγραψε τη μουσική για την ταινία «Φόνισσα» που σκηνοθέτησε ο Φέρρης, ενώ δυο χρόνια αργότερα ξανασυναντήθηκαν στην τηλεοπτική σειρά «Μενεξεδένια πολιτεία» (1976). Το 1979 ο Λογαρίδης έλαβε μέρος ως ηθοποιός στην ταινία του Νίκου Ζερβού «Εξόριστος στην κεντρική λεωφόρο», ενώ το 1981 επένδυσε μουσικά την ταινία «Οι απέναντι» του Γιώργου Πανουσόπουλου, για να κλείσει αυτός ο κύκλος το 1983 με τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά «Οικογένεια Ζαρντή» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης.

Με εξαίρεση τη μουσική για τη «Μενεξεδένια πολιτεία» που δεν εκδόθηκε ποτέ στην ολοκληρωμένη της μορφή, όλες οι υπόλοιπες σκηνικές συνθέσεις του Σταύρου Λογαρίδη πέρασαν νωρίς και στη δισκογραφία. Το 1982 λοιπόν κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Προσεχώς» με το μουσικό υλικό των ταινιών «Η Φόνισσα» και  «Οι απέναντι», ενώ το 1983 κυκλοφόρησε ανεξάρτητα το ολοκληρωμένο soundtrack της τηλεοπτικής σειράς «Οικογένεια Ζαρντή» που θα μας απασχολήσει σήμερα.

Η σειρά λοιπόν «Οικογένεια Ζαρντή» βασίστηκε στο όμώνυμο μυθιστόρημα του Κώστα Δ. Χατζηαργύρη που εκδόθηκε το 1950. Τη σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης σε δικό του σενάριο με τη συνεργασία του ηθοποιού Νικηφόρου Νανέρη. Προβλήθηκε από την ΕΡΤ σε 14 συνολικά επεισόδια κι έλαβαν μέρος οι ηθοποιοί: Νίκος Τζόγιας, Γιάννης Βόγλης, Πηνελόπη Πιτσούλη, Κωνσταντίνος Τζούμας, Σωτηρία Λεονάρδου, Θεόδωρος Έξαρχος, Δημήτρης Ιωακειμίδης και άλλοι, ενώ σε μερικά επεισόδια εμφανίστηκε ως ηθοποιός και ο Παύλος Σιδηρόπουλος. 

Το soundtrack της σειράς αποτελεί την πιο ώριμη και ολοκληρωμένη δουλειά του Σταύρου Λογαρίδη για σκηνική χρήση. Περιλαμβάνει τραγούδια, αλλά και οργανικά μέρη. Τους στίχους έγραψε ο Κώστας Φέρρης με εξαίρεση το «Πρώτο τραγούδι» που ακούγεται σε επανεκτέλεση, το οποίο έχει στίχους του Μανώλη Ρασούλη και γράφτηκε για το άλμπουμ «Σταύρος Λογαρίδης» (1978). Επισημαίνω επίσης ότι το τραγούδι «Saigon» προέρχεται από το soundtrack της ταινίας «Οι απέναντι». Το ορχηστρικό «Αετοί στο δοξάρι του Γιώργου» αναφέρεται στον δεξιοτέχνη του βιολιού Γιώργο Μαγγλάρα που συμμετέχει ως σολίστ, ενώ το ορχηστρικό «Αυτοσχεδιασμός στο σπίτι» έχει ως συνδημιουργό τον Δημήτρη Πουλικάκο. 

Την ενορχήστρωση έκανε ο Λογαρίδης που τραγούδησε κιόλας κι έπαιξε όλα τα όργανα της ορχήστρας με κάποιες μικρές συμπράξεις, όπως του Κώστα Στρατηγόπουλου στην κιθάρα, του Δημήτρη Πουλικάκου στο συνθεσάιζερ και της Αριάδνης McKinnon Andrew στο πιάνο. Ολόκληρο το soundtrack αυτό μαζί με το υλικό του δίσκου «Προσεχώς» ενσωματώθηκε αργότερα σε μια ενιαία ψηφιακή έκδοση που κυκλοφόρησε το 1995 με τίτλο «Μουσική για εικόνα».

Σταύρος Λογαρίδης, Δημήτρης Πουλικάκος: Τα παιδία παίζει (2009)

Πριν από 73 χρόνια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1953, γεννήθηκε ο τραγουδοποιός Σταύρος Λογαρίδης (1953-2022), ο οποίος ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του '70 ως μέλος του ποπ σχήματος Poll (μαζί με τον Κώστα Τουρνά και τον Robert Williams) και συνέχισε με το συγκρότημα Ακρίτες, για να ακολουθήσει αυτόνομη πορεία στη συνέχεια παρουσιάζοντας κατά καιρούς κάμποσες ενδιαφέρουσες συνθετικές δουλειές, ενώ έδειξε ενδιαφέρον και για το σκηνικό χώρο γράφοντας μουσική για τον κινηματογράφο (σε συνεργασία κυρίως με τον Κώστα Φέρρη) και την τηλεόραση.

Στο διπλό άλμπουμ «Τα παιδία παίζει» ο Σταύρος Λογαρίδης μοιράζεται το υλικό με τον γερόλυκο του ελληνικού ροκ Δημήτρη Πουλικάκο, ένα υλικό εντελώς ετερόκλητο, αφού συγκροτείται με πρωτότυπες συνθέσεις, επανεκτελέσεις, αλλά και ζωντανές ηχογραφήσεις των δύο καλλιτεχνών από διάφορες συναυλίες τους. Ουσιαστικά λοιπόν πρόκειται για ένα τσουβάλιασμα ανόμοιων ηχογραφημάτων που ενοποιούνται στοιχειωδώς μόνο από την παρουσία και την ερμηνεία των δύο κατά συνθήκην συνεργατών. 

Από τα βασικά χαρακτηριστικά της έκδοσης είναι το άνοιγμα του Σταύρου Λογαρίδη σε συναδέλφους του που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς μουσικούς χώρους, όπως οι τραγουδοποιοί Νίκος Ζούδιαρης και Κώστας Λειβαδάς, αλλά και οι στιχουργοί Λίνα Δημοπούλου και Ελένη Ζιώγα με υλικό παρμένο εν μέρει από το άλμπουμ «Ξαφνικά καλοκαίρι» (2007). Ενδιαφέρουσες είναι οι επανεκτελέσεις επιλεγμένων κομματιών από το διεθνές ρεπερτόριο, όπως συνθέσεις των Mick Jagger, Paul Anka και David Bowie, ενώ το δικό του (μεταθανάτιο) «παρών» δίνει και ο Παύλος Σιδηρόπουλος με τον εμβληματικό «Μπάμπη τον Φλου». Έχουμε επίσης και δύο οργανικά θέματα, ένα από τον καθένα, από τα οποία η σύνθεση του Σταύρου Λογαρίδη αποτελεί το βασικό θέμα της μουσικής του για την παλιά τηλεοπτική σειρά «Μενεξεδένια πολιτεία» (1975). Η μεγάλη έκπληξη όμως βρίσκεται στο φινάλε του άλμπουμ, όπου ο Δημήτρης Πουλικάκος μας δίνει μια εντελώς ιδιόμορφη στα όρια του γκροτέσκου διασκευή του κλασικού λαϊκού τραγουδιού «Υπάρχω» των Χρήστου Νικολόπουλου και Πυθαγόρα που είχε σφραγίσει με την ερμηνεία του ο Στέλιος Καζαντζίδης.

Νίκος Σκαλκώτας: Έργα μουσικής δωματίου (1980)

Θα σταθούμε σήμερα σε μια σημαντική έκδοση της ΕΜΙ αφιερωμένη κυρίως στο πολυδιάστατο έργο του Νίκου Σκαλκώτα στον τομέα της μουσικής δωματίου που καλύπτει πάνω από το ένα τρίτο της συνολικής του εργογραφίας και αποτυπώνει τις ανησυχίες και τις διαρκείς αναζητήσεις του συνθέτη μέσα από τα ατονικά ή δωδεκαφθογγικά ρεύματα που κυριαρχούσαν στην ευρωπαϊκή μουσική της εποχής του.

Η έκδοση δομείται άτυπα πάνω σε δυο ανισοβαρείς ενότητες, από τις οποίες η πρώτη περιλαμβάνει συνθέσεις για μικρή ορχήστρα εγχόρδων οργάνων. Συγκεκριμένα, έχουμε τα έργα: «10 Σκίτσα για έγχορδα», σύνθεση πιθανότατα του 1940, και «5 Ελληνικοί Χοροί» (Ηπειρώτικος, Κρητικός, Τσάμικος, Αρκαδικός Κλέφτικος), μια επιλογή από το corpus των 36 Ελληνικών Χορών που γράφτηκαν κατά το διάστημα 1933-1936. Τα έργα εκτελεί η Μικρή Ορχήστρα Εγχόρδων υπό τη διεύθυνση του βιολονίστα και αρχιμουσικού Τάτση Αποστολίδη.

Η δεύτερη και πολύ ευρύτερη ενότητα καλύπτεται εξολοκλήρου από συνθέσεις μουσικής δωματίου με ποικίλους οργανικούς συνδυασμούς από ένα μέχρι τέσσερα όργανα. Ξεχωρίζουν οι τριμερείς «Σονατίνες για Πιάνο και Βιολί» αρ. 3 και αρ. 4 (έργα του 1935) που ερμηνεύουν η Ντιάνα Βρανούση (πιάνο) και η Νίνα Πατρικίδου (βιολί). Η Ντιάνα Βρανούση ερμηνεύει επίσης το τρυφερό «Νανούρισμα» για σόλο πιάνο, εικοστό στη σειρά των «32 Κομματιών για Πιάνο» που συνέθεσε ο Σκαλκώτας το 1940.

Η έκδοση περιλαμβάνει επίσης το δημοφιλές και πολυεκτελεσμένο «Τρίο για Πιάνο, Βιολί και Βιολοντσέλο», έργο της περιόδου 1937-1939 που επιγράφεται «Οκτώ Παραλλαγές πάνω σ' ένα Ελληνικό Θέμα» και αναπτύσσεται σε εννέα μέρη (θέμα και παραλλαγές). Παίζουν: Νέλλη Σεμιτέκολο (πιάνο), Δημήτρης Βράσκος (βιολί) και Χρήστος Σφέτσας (βιολοντσέλο). Σημαντικό επίσης είναι το 3ο «Κουαρτέτο Εγχόρδων», έργο του 1935 σε τρία μέρη (Allegro moderato, Andante, Allegro vivace) που ερμηνεύει εξαιρετικά το σπουδαίο Ελληνικό Κουαρτέτο αποτελούμενο από τους Τάτση Αποστολίδη (βιολί), Έρση Καγκελάρη (βιολί), Γιάννη Βατικιώτη (βιόλα) και Σωτήρη Ταχιάτη (βιολοντσέλο). Ο Τάτσης Αποστολίδης με τον Γιάννη Βατικιώτη ερμηνεύουν επίσης το τριμερές  «Ντούο για Βιολί και Βιόλα», έργο του 1939 (ή 1940).

Στο τελευταίο μέρος της έκδοσης έχουμε την ολοκληρωμένη ηχογράφηση των πέντε συνολικά συνθέσεων του Νικου Σκαλκώτα για Βιολοντσέλο και Πιάνο που χρονολογούνται κατά την τελευταία διετίας της ζωής του (1948-1949). Συγκεκριμένα, έχουμε την τριμερή «Σονατίνα για Βιολοντσέλο και Πιάνο» και τις μονομερείς σύντομες συνθέσεις «Τρυφερή μελωδία», «Largo», «Μπολερό» και «Μικρή Σερενάτα». Τα ερμηνεύουν ο Σωτήρης Ταχιάτης στο βιολοντσέλο και ο Γιάννης Γ. Παπαϊωάννου στο πιάνο.

Η έκδοση είναι εξαιρετικά φροντισμένη με πλούσιο ένθετο βιβλιαράκι που περιλαμβάνει αναλυτικά τους τίτλους των έργων, ένα άκρως κατατοπιστικό εργοβιογραφικό σημείωμα για τον μεγάλο συνθέτη, καθώς κι ένα πληροφοριακό αναλυτικό κείμενο για τα περιεχόμενα έργα με την έγκυρη υπογραφή του ιστορικού της μουσικής Γιώργου Β. Μονεμβασίτη.

Νίκος Σκαλκώτας: 36 Ελληνικοί Χοροί για Ορχήστρα (1991)

Ανοίγουμε και πάλι μια μικρή παρένθεση στη συνήθη ροή των μουσικών μας θεμάτων, για να επανέλθουμε στον κορυφαίο Έλληνα λόγιο συνθέτη Νίκο Σκαλκώτα (1904-1949) με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου του που συνέβη πριν από 77 χρόνια, στις 19 Σεπτεμβρίου 1949, όταν ήταν μόλις 45 χρόνων έχοντας ωστόσο προλάβει να καταθέσει ένα ογκώδες σε έκταση και ανεκτίμητο σε ποιότητα έργο νεωτερικής μουσικής γραφής εναρμονισμένης με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά ρεύματα των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Τα έργα του ξεπερνούν τα 170 και οι αυθεντικές τους παρτιτούρες φυλάσσονται στο Αρχείο Σκαλκώτα στην Αθήνα. Τα περισσότερα από αυτά ανήκουν στον τομέα της ατονικής ή σειραϊκής γραφής. 

Από το σπουδαίο λοιπόν αυτό έργο ο χρόνος έχει αναδείξει ως το δημοφιλέστερο τους περίφημους «Ελληνικούς Χορούς» του, 36 συνολικά διαρθρωμένους σε τρεις σειρές των 12 χορών η καθεμιά. Ο Σκαλκώτας ξεκίνησε να συνθέτει τους χορούς εμπνευσμένος από την ελληνική παράδοση ενόσω ακόμη βρισκόταν στη Γερμανία και τους ολοκλήρωσε μετά τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα (1933), όταν συνεργάστηκε και με τη μουσικολόγο και λαογράφο Μέλπω Μερλιέ. Όλοι οι χοροί επιγράφονται με βάση την τοπική τους προέλευση, ενώ αρκετοί από αυτούς έχουν την ίδια ονομασία (με διαφορετική αρίθμηση), όχι γιατί έχουν την ίδια μελωδική βάση, αλλά γιατί η αρχική τους μελωδία έχει την ίδια καταγωγή. Γιαυτό και βρίσκουμε μέσα στο corpus των χορών αρκετούς «Κλέφτικους», «Πελοποννησιακούς», «Μακεδονικούς» ή «Κρητικούς» χορούς εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους. Η αρχική τους γραφή ήταν για ορχήστρα, αλλά ο σύνθέτης δε δίστασε να επαξεργαστεί επανειλημμένα το υλικό του προσαρμόζοντάς το σε ποικίλες φόρμες, όπως για κουαρτέτο εγχόρδων, ορχήστρα πνευστών ή ορχήστρα εγχόρδων. Στην τελευταία εκδοχή μάλιστα τέσσερις επιλεγμένοι Χοροί του («Χωστιανός», «Κλέφτικος», «Πελοποννησιακός», «Ηπειρώτικος») αποτέλεσαν το υλικό μιας ιστορικής ηχογράφησης που πραγματοποίησε το 1956 στη Νέα Υόρκη ο διάσημος Έλληνας αχριμουσικός Δημήτρης Μητρόπουλος συστήνοντας έτσι πολύ δυναμικά τον συνθέτη στο διεθνές κοινό, έστω και μετά το θάνατό του.

Ο βιολοντσελίστας και αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής ηχογράφησε το σύνολο των 36 Ελληνικών Χορών για Ορχήστρα του Νίκου Σκαλκώτα κατά το διάστημα 23 Ιουλίου μέχρι 2 Οκτωβρίου 1990 στο Studio "500" της Τηλεόρασης του Σβεντλόφσκ (στην πρώην Σοβιετική Ένωση) διευθύνοντας την Κρατική Φιλαρμονική Ορχήστρα των Ουραλίων. Κατά κανόνα χρησιμοποιήθηκαν οι αναθεωρημένες τελικές ενορχηστρώσεις του συνθέτη που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διετία 1948-1949, λίγο πριν από το θάνατό του. Το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό και απόλυτα εύηχο καθιστώντας το συνολικό ακρόαμα ως την ιδανικότερη ίσως εισαγωγή ενός αμύητου ακροατή στο μαγικό κόσμο της λόγιας μουσικής.

Διονύσης Τσακνής, Κώστας Τριπολίτης: Γέφυρες (2002)

Δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μεσολάβησαν από την πρώτη συνεργασία του Διονύση Τσακνή με τον στιχουργό Κώστα Τριπολίτη, η οποία ξεκίνησε το 1987 με το ομότιτλο τραγούδι του δίσκου «Το τρίτο μάτι» και συνεχίστηκε το 2002 με το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Γέφυρες» που εκδόθηκε από τη βραχύβια δισκογραφική εταιρεία Nitro Music υπό την ετικέτα Fresco. Αυτή η επανεμφάνιση του Τριπολίτη ήρθε μετά από δέκα σχεδόν χρόνια απουσίας από το προσκήνιο, μετά δηλαδή από την έκδοση του άλμπουμ «Συγγνώμη για την άμυνα» (1992) του Θάνου Μικρούτσικου, και συνιστά την τελευταία ολοκληρωμένη του συνεισφορά στην ελληνική δισκογραφία.

Οι «Γέφυρες» είναι ένας ενδαφέρων κύκλος ένδεκα τραγουδιών κι ενός οργανικού φινάλε («Το κοινό»), από τα οποία ο Τριπολίτης έγραψε τα εννέα. Τα υπόλοιπα δύο τραγούδια έχουν στίχους του συνθέτη, ο οποίος έγραψε τη μουσική, ενορχήστρωσε και ερμήνευσε όλα τα τραγούδια έχοντας πάντως δίπλα του και σημαντικές παρουσίες, όπως ο Σταμάτης Κραουνάκης και οι Σπείρα-σπείρα, ο Δημήτρης Μητροπάνος («Του Τσιτσάνη η συννεφιά»), ο Γιώργος Μεράντζας, ο Κώστας Μακεδόνας, ο Φίλιππος Πλακιάς και μέλη της Χορωδίας του Δημήτρη Τυπάλδου. 

Η μουσική σε κάποιες περιπτώσεις ξεφεύγει από τα πλαίσια του οικείου ροκ ήχου του συνθέτη και αγγίζει το χώρο του λαϊκού τραγουδιού λειτουργώντας έτσι ως μια «γέφυρα» ανάμεσα σε τόσο ετερόκλητες μουσικές εκφάνσεις. Η ενορχήστρωση υπηρετεί σωστά τις μουσικές αυτές μεταλλάξεις χάρις στην παρουσία ικανών μουσικών, όπως ο Θύμιος Παπαδόπουλος στα πνευστά, ο Μανόλης Καραντίνης στο μπουζούκι και τον μπαγλαμά, ο Δημήτρης Σταρόβας στις κιθάρες και ο Γιώτης Κιουρτσόγλου στο ηλεκτρικό μπάσο.

Διονύσης Τσακνής: Το τρίτο μάτι (1987)

Παραμένοντας στη δισκογραφία του σημαντικού στιχουργού Κώστα Τριπολίτη θα σταθούμε στη διπλή συνεργασία που είχε με τον τραγουδοποιό Διονύση Τσακνή και μάλιστα με απόσταση 15 χρόνων μεταξύ των δύο συναντήσεών τους. 

Το 1987 λοιπόν από τη Minos κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Το τρίτο μάτι» που αποτελεί την τρίτη δισκογραφική κατάθεση του Διονύση Τσακνή, ο οποίος είχε πρωτοεμφανιστεί το 1983 με τον πρωτόλειο προσωπικό του δίσκο «Η μπαλάντα του ταξιδιώτη», για να ακολουθήσει το 1986 το άλμπουμ «Καλή ακρόαση», όπου μοιραζόταν το υλικό με τη Σοφία Βόσσου. Το ομότιτλο τραγούδι που ακούμε στην έναρξη του δίσκου έχει στίχους του Κώστα Τριπολίτη και διακρίνεται από τα γνωστά χαρακτηριστικά της αιχμηρής και οξυδερκούς στιχουργικής του. 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δέκα συνολικά τραγούδια, όλα σε μουσική και ερμηνεία του Διονύση Τσακνή, ενώ δικοί του είναι και οι στίχοι, εξαιρουμένου προφανώς του εναρκτήριου τραγουδιού, όπως προαναφέραμε. Ο ίδιος επίσης φρόντισε και την ενορχήστρωση που κινείται σε ένα ύφος ηλεκτρικού ροκ ήχου χαμηλών τόνων μέσα σε ένα κλίμα διάχυτου πεσιμισμού που συμπορεύεται και με το πνεύμα των στίχων. Ηλεκτρικές και ακουστικές κιθάρες, ηλεκτρικό μπάσο, συνθεσάιζερ και κρουστά διαμορφώνουν το ηχητικό τοπίο, ενώ στο ωραιότερο ίσως τραγούδι του δίσκου στο φινάλε («Αιχμάλωτος της νύχτας») η ενορχήστρωση εμπλουτίστηκε και με έγχορδα και πνευστά με τη συμμετοχή της Ευανθίας Ρεμπούτσικα στο βιολί και του Πλούταρχου Ρεμπούτσικα στο βιολοντσέλο. Στα φωνητικά είναι η Βούλα Καραχάλιου, ενώ συμμετέχει και χορωδία.

Κώστας Τριπολίτης: 15 χρόνια τραγούδια (1977-1992)

Πριν από 73 χρόνια, στις 16 Σεπτεμβρίου 1953, γεννήθηκε στην Αθήνα ο σημαντικός στιχουργός Κώστας Τριπολίτης, ο οποίος σπούδασε κινηματογράφο, νευροψυχολογία και γλωσσολογία στη Γερμανία. Πέρα από τη στιχουργική που του χάρισε ευρεία αναγνωρισιμότητα, έχει πολύπλευρη καλλιτεχνική δραστηριότητα ως σεναριογράφος, σκηνοθέτης ταινιών μικρού μήκους, αρθρογράφος, παραγωγός εκπομπών και συγχρόνως έντονη συνδικαλιστική δράση στον τομέα των πνευματικών δικαιωμάτων των καλλιτεχνών. Ο λόγος του είναι αιχμηρός κι ευρηματικός, ενίοτε κυνικά ωμός και ανατρεπτικός, χωρίς να λείπουν ωστόσο και οι λυρικές στιγμές, αλλά και η χιουμοριστική διάθεση. Άλλωστε υπήρξε από τους πρώτους συνεργάτες του Χάρρυ Κλυνν στην πρώτη του εμφάνιση με το άλμπουμ «Για δέσιμο» (1978). Αξιοσημείωτο είναι ότι σε κάποιες δουλειές του χρησιμοποίησε και το ψευδώνυμο Κώστας Άλλος.

Στη δισκογραφία η πρώτη του επίσημη καταγραφή εντοπίζεται στον προσωπικό δίσκο της Βασιλικής Λαβίνα «Πες μου» (1977), για να ακολουθήσουν πάμπολλες σημαντικές συνεργασίες με πολλούς και συχνά εντελώς διαφορετικού ύφους συνθέτες, όπως: Μίκης Θεοδωράκης, Γιώργος Χατζηνάσιος, Δήμος Μούτσης, ο Θάνος Μικρούτσικος, Λίνος Κόκοτος, Νίκος Ιγνατιάδης, Αντώνης Βαρδής, Ανδρέας Πρέζας, Τάκης Μπουγάς, Λάκης Παπαδόπουλος, Διονύσης Τσακνής και άλλοι. Συνήθιζε να κάνει δυναμικές εμφανίσεις κατά περιόδους με συγκεντρωμένο υλικό και στη συνέχεια να χάνεται από το προσκήνιο μέχρι την επόμενη δυναμική επανεμφάνισή του. Η δημιουργική του κορύφωση σημειώθηκε το 1981, όταν κυκλοφόρησαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, έξι μεγάλοι δίσκοι με δικούς του στίχους, δηλαδή: «Επιβάτης» και «Ραντάρ» του Μίκη Θεοδωράκη, «Φράγμα» του Δήμου Μούτση, «Πίσω απ' τη βιτρίνα» του Γιώργου Χατζηνάσιου, «Σκουριασμένα χείλια» του Σταμάτη Κραουνάκη και «Το γαϊτανάκι της ζωής» του Ανδρέα Πρέζα!

Η συλλογή των 20 τραγουδιών του Κώστα Τριπολίτη που επέλεξα καλύπτει την πρώτη δημιουργική του δεκαπενταετία, το διάστημα δηλαδή 1977-1992, γιατί στη συνέχεια η παρουσία του έγινε πολύ αραιή με τραγούδια διάσπαρτα σε προσωπικές δουλειές διαφόρων δημιουργών, με εξαίρεση τη δεύτερη συνεργασία του με τον Διονύση Τσακνή που απέφερε αρκετά χρόνια αργότερα το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Γέφυρες» (2002). Στη συλλογή αντιπροσωπεύονται αναλογικά όλοι σχεδόν οι συνθέτες που συνεργάστηκαν μαζί του κατά το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Είχε την τύχη μάλιστα να ερμηνεύσουν τα τραγούδια του μερικά από τα κορυφαία ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως: Σωτηρία Μπέλλου, Μαρία Φαραντούρη, Βίκυ Μοσχολιού, Γιώργος Νταλάρας, Δήμητρα Γαλάνη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Τάνια Τσανακλίδου, Γιάννης Κούτρας και άλλοι. Στη συλλογή περιλαμβάνονται μερικά σπουδαία τραγούδια που σφράγισαν την εποχή τους, όπως: «Στα κόκκινα φώτα του μπαρ», «Αγάπη», «Ξημερώνει», «Επιβάτης», «Ζω», «Δε λες κουβέντα», «Ερηνούλα μου», «Σχήμα λόγου», «Ανεμολόγιο».

Στέφανος Κορκολής: Ανεμόπτερο (2004)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον τραγουδοποιό Στέφανο Κορκολή με την ωριμότερη και πιο ενδιαφέρουσα μέχρι σήμερα δισκογραφική του κατάθεση στο χώρο του απλού τραγουδιού που εκδόθηκε το 2004 από τη Minos-EMI με τίτλο «Ανεμόπτερο».

Εννιά πρωτότυπα τραγούδια, από τα οποία το ένα («Havana») δίνεται σε διπλή εκδοχή (μία φωνητική και μία ορχηστρική), καθώς κι ένα οργανικό θέμα («Χαμηλή πτήση»), συγκροτούν το σώμα του δίσκου που ηχητικά παίζει μεταξύ «έντεχνου», ποπ και λάτιν ύφους δείχνοντας ένα δημιουργό σε πλήρη ωριμότητα και μεγάλη προσαρμοστική ικανότητα στα ιδιαίτερα φωνητικά χαρακτηριστικά των ερμηνευτών που επιλέγει για τα τραγούδια του. Τους στίχους έγραψε η Ρεβέκκα Ρούσση, γνωστή κι από άλλες ενδιαφέρουσες συνεργασίες της με εκλεκτούς δημιουργούς, όπως ο Μίμης Πλέσσας, ο Αντώνης Στεφανίδης, ο Νίκος Αντύπας, η Ευανθία Ρεμπούτσικα, ο Αντώνης Μιτζέλος και άλλοι. Δύο τραγούδια υπογράφονται από τον Παρασκευά Καρασούλο, παλιό συνοδοιπόρο του συνθέτη, από τα οποία το ένα («For esse mar») αποδίδεται και στα πορτογαλικά με στίχους του João Mendonça.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν κατά σειρά η Ανδριάνα Μπάμπαλη (το ομότιτλο), η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιώργος Νταλάρας, η Άλκηστις Πρωτοψάλτη και Πορτογαλέζα φολκ ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός Dulce Pontes, με την οποία ο Κορκολής είχε από παλιότερα στενή συνεργασία ως μαέστρος και πιανίστας σε συναυλίες της. Εδώ μάλιστα ερμηνεύει μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα τη μεγάλη επιτυχία του δίσκου («Havana») στη φωνητική της εκδοχή. Επίσης ένα τραγούδι («Βελάκια») ερμηνεύει ο ίδιος ο Κορκολής, παρόλο που ήδη είχε από χρόνια εγκαταλείψει το ρόλο του ερμηνευτή στα τραγούδια του. Ο ίδιος επίσης έκανε την ενορχήστρωση, ενώ την εικαστική επιμέλεια της προσεγμένης έκδοσης υπογράφει ο Αλέξανδρος Παπαλέξης.