Τάκης Φαραζής: Ονειρέματα (1996)

Περνάμε σήμερα σε έναν άλλο εκλεκτό μουσικό της νεότερης γενιάς, τον πιανίστα Τάκη Φαραζή, έναν διακριτικό αλλά εξαίρετο καλλιτέχνη που συνήθως κρύβεται πίσω από δουλειές άλλων δημιουργών ως απλός μουσικός, αλλά έχει ήδη χτίσει και το δικό του άκρως ενδιαφέρον ρεπερτόριο με εκλεκτές δημιουργίες, κυρίως στο πεδίο της τζαζ μουσικής. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964 κι έκανε τις πρώτες μουσικές του σπουδές στο ωδείο «Ορφείο», ενώ παράλληλα είχε αρχίσει να ενδιαφέρεται για τη τζαζ συμμετέχοντας σε ποικίλα νεανικά σχήματα της εποχής παίζοντας, εκτός από πιάνο, και άλλα όργανα (ακορντεόν, φλογέρα, τσέμπαλο, κιθάρα κλπ). Το 1984 δημιούργησε το τζαζ σχήμα Iskra με τους σπουδαίους μουσικούς David Lynch, Γιώργο Φακανά και Νίκο Τουλιάτο και το αποτέλεσμα ήταν δύο οργανικά άλμπουμ («A New Day» 1986, «Parastasis» 1990), ενώ στη συνέχεια ακολούθησε σόλο διαδρομή γράφοντας μουσική για το θέατρο και ηχογραφώντας προσωπικές δουλειές, παράλληλα με ποικίλες συμπράξεις του με σημαντικούς δημιουργούς, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Χρήστος Λεοντής, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Θάνος Μικρούτσικος, η Ελένη Καραΐνδρου, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και πολλοί άλλοι.

Το 1990 ο Τάκης Φαραζής μας έδωσε την πρώτη προσωπική δισκογραφική του εργασία με τον ποιητικό τίτλο «Ονειρέματα». Πρόκειται για ένα έργο δομημένο σε δύο ενότητες. Η πρώτη επιγράφεται «Το χαμόγελο του φεγγαριού» και περιλαμβάνει εννέα οργανικά θέματα για πιάνο και μικρά οργανικά σύνολα (συνδυασμούς πιάνου με ακορντεόν, άρπα, φλογέρα, βιόλα, βιολοντσέλο και μπάσο), τα οποία φέρουν τίτλους που αποτυπώνουν μια έντονη συναισθηματική φόρτιση κι έναν ξεχειλίζοντα λυρισμό, ενίοτε μάλιστα παραπέμποντας σε ονειρικά τοπία και παραμυθένια σκηνικά. Η δεύτερη ενότητα έχει τον τίτλο «Δρόμοι της καρδιάς» και είναι ένας κύκλος εννέα λυρικών στιγμών για σόλο πιάνο με μελωδίες που παραπέμπουν σε αρχαιοελληνικούς «τρόπους» σαν ένα ταξίδι της φαντασίας σε πανάρχαια ιωνικά, δωρικά, φρυγικά και αιολικά τοπία.

Πιάνο παίζει φυσικά ο Τάκης Φαραζής. Συμπράττουν ο Στάμος Σέμσης (βιόλα), ο Κωστής Θέος (βιολοντσέλο) και ο Τάκης Καπογιάννης (μπάσο). Η πολύ προσεγμένη έκδοση της Lyra κοσμείται με ζωγραφιές της Δάφνης Φαραζή και της Αφροδίτης Πουρνάρη.

H Φωτεινή Δάρρα τραγουδά Δημήτρη Παπαδημητρίου: Monitor (2008)

Η μακροχρόνια σχέση, προσωπική και καλλιτεχνική, του συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου και της ερμηνεύτριας Φωτεινής Δάρρα έχει αποφέρει σημαντικούς καρπούς στο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι κατά την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα. Παρά τον ενοχλητικό ναρκισσισμό που ενίοτε διακρίνει την εικόνα της συγκεκριμένης τραγουδίστριας (και ηθοποιού), η αλήθεια είναι ότι διαθέτει σπουδαία ερμηνευτικά προσόντα, με τα οποία σφράγισε μερικές από τις καλύτερες στιγμές του νεότερου τραγουδιού μας με αφορμές που συνήθως ξεκινούσαν από τη μικρή οθόνη και τις τηλεοπτικές σειρές που επένδυσε μουσικά ο συνθέτης. 

Το 2008 λοιπόν κυκλοφόρησε από τη Lyra το άλμπουμ «Monitor» που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο το επισφράγισμα αυτής της όμορφης συμπόρευσης και καταγράφει επιλεγμένες στιγμές από τη συνεργασία τους για την ελληνική τηλεόραση και ειδικότερα για το Mega Channel μέσα από τις εκλεκτές σειρές που ήταν ντυμένες με μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου και τραγούδια ερμηνευμένα από τη Φωτεινή Δάρρα. 

Αν η πρώτη χρυσή πενταετία του συνθέτη στο πεδίο της τηλεοπτικής μουσικής (1993-1998) απέφερε εξαιρετικές δουλειές («Αναστασία», «Μη φοβάσαι τη φωτιά», «Λόγω τιμής», «Η ζωή που δεν έζησα»), η δεύτερη πενταετία (2002-2007) σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από τη σχεδόν αποκλειστική συνεργασία του με τη Φωτεινή Δάρρα. Το άλμπουμ «Monitor» λοιπόν αποτυπώνει αυτή τη συνεργασία ως μια απολύτως αντιπροσωπευτική ανθολογία, η οποία άτυπα μοιράζεται σε δυο μικρές ενότητες: Η μία περιλαμβάνει τραγούδια ανέκδοτα από τη διετία 2006-2007 και η δεύτερη τραγούδια της περιόδου 2002-2005 που είχαν ήδη εκδοθεί σε αυτόνομες δισκογραφικές εκδόσεις. Συγκεκριμένα, η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει πέντε τραγούδια από τις σειρές «Ιωάννα της καρδιάς» (2006) και «Γιούγκερμαν» (2007) σε στίχους των Κώστα Φασουλά, Γιώργου Κορδέλλα, Διονύση Καψάλη και του συγγραφέα Μ. Καραγάτση, τα οποία δεν είχαν ως τότε εκδοθεί ποτέ σε μορφή αυτοτελούς soundtrack. Το υπόλοιπο μέρος του άλμπουμ καλύπτεται με τραγούδια από τα δισκογραφημένα soundtrack των σειρών «Φεύγα» (2002), «Λένη» (2003) και «Μάγισσες της Σμύρνης» (2005). Τους στίχους εδώ υπογράφουν οι: Νίκος Γκάτσος, Ηλίας Κατσούλης, Διονύσης Καψάλης, Γιάννης Γιαβάρας και Κώστας Φασουλάς.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Οι μάγισσες της Σμύρνης (2005)

Το δεύτερο τηλεοπτικό soundtrack που μας έδωσε μέσα στο 2005 ο Δημήτρης Παπαδημητρίου ήταν γραμμένο για την πολύ πετυχημένη εμπορικά σειρά «Οι μάγισσες της Σμύρνης» που παίχτηκε από το Mega Channel κατά τη σεζόν 2005-2006 σε 30 επεισόδια, ενώ η επιτυχία της είχε ως συνέπεια να επαναληφθεί έκτοτε αρκετές φορές τα επόμενα χρόνια από τη μικρή οθόνη. 

Το έργο βασίστηκε στο ομώνυμο best seller μυθιστόρημα της Μάρας Μεϊμαρίδη που διασκευάστηκε κατάλληλα για την τηλεόραση από τον Βασίλη Μαυρόπουλο σε συνεργασία με τον σκηνοθέτη Κώστα Κουτσομύτη, τον άνθρωπο που συνέδεσε άρρηκτα την καλλιτεχνική του ταυτότητα με την πετυχημένη τηλεοπτική μεταφορά πολλών δημοφιλών μυθιστορημάτων. Τους βασικούς ρόλους της σειράς ερμήνευσαν οι ηθοποιοί: Μαρία Καβογιάννη, Μαρία Τζομπανάκη, Φιλαρέτη Κομνηνού, Άρης Λεμπεσόπουλος, Υβόνη Μαλτέζου, Νίκος Ψαράς, Υρώ Μανέ και Γιώργος Τζώρτζης. Το θέμα του έργου ανατρέχει στην παλιά Σμύρνη κάπου προς τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν δυο γυναίκες (μάνα και κόρη) αποφάσισαν να φύγουν από το χωριό τους αναζητώντας καλύτερη τύχη στη μεγάλη πολιτεία, όπου βρέθηκαν στο περιβάλλον μιας Τουρκάλας μάγισσας, η οποία τις μύησε στα μυστικά της τέχνης της αλλάζοντας ολοκληρωτικά τη ζωή τους.

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου αυτή τη φορά βρέθηκε στην ανάγκη να προσαρμόσει τη μουσική του μανιέρα σε ένα πολύ διαφορετικό μουσικό ήχο προσπαθώντας να αποδώσει τα ηχοχρώματα της Ανατολής. Έγραψε τελικά ένα πλούσιο soundtrack με 21 συνολικά θέματα, κυρίως οργανικά, ανάμεσα στα οποία και έξι τραγούδια σε στίχους (τα περισσότερα) του Ηλία Κατσούλη, ένα σε στίχους του Κώστα Φασουλά κι άλλο ένα σε στίχους του ποιητή Διονύση Καψάλη. Τα τραγούδια έχουν εμφανή τα ανατολίτικα χρώματα, ακόμη και τσιφτετέλια ντυμένα με μια νοσταλγική διάθεση. Η ορχήστρα είναι κατάλληλα προσαρμοσμένη με την προσθήκη οργάνων, όπως το ούτι και ο τζουράς που παίζει ο Μανόλης Πάππος. Αξιοσημείωτο πάντως είναι ότι το οργανικό θέμα «Στρόβιλος» έχει ως αφετηρία του τη μελωδία του εμβληματικού βιεννέζικου βαλς «Γαλάζιος Δούναβης» του Γιόχαν Στράους.

Τα τραγούδια ερμηνεύει ο Φωτεινή Δάρρα κι αυτό έμελλε να είναι το τελευταίο δισκογραφημένο soundtrack με τη φωνή της που θα παρουσίαζε ο συνθέτης, αν και δε σταμάτησε να γράφει για την τηλεόραση αραιώνοντας πάντως πολύ στη συνέχεια την δραστηριότητά του στο συγκεκριμένο χώρο.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Έτσι ξαφνικά (2005)

Μετά τη «Λένη» (2003) ο Δημήτρης Παπαδημητρίου μας δίνει απανωτά δύο τηλεοπτικά soundtrack μέσα στο 2005 για δύο ακόμη σειρές που παίχτηκαν διαδοχικά στο Mega Channel, πρώτα το «Έτσι ξαφνικά» (σεζόν 2004-2005) κι αμέσως μετά το «Μάγισσες της Σμύρνης» (σεζόν 2005-2006).

Η αισθηματική σειρά «Έτσι ξαφνικά» αποτελεί άλλη μια σύμπραξη του συνθέτη με την παραγωγική σεναριογράφο Μιρέλλα Παπαοικονόμου, ενώ τη σκηνοθεσία αυτή τη φορά έκανε ο Γιώργος Σιούγας. Στους κύριους ρόλους της σειράς εμφανίστηκαν οι: Αιμίλιος Χειλάκης, Βικτώρια Χαραλαμπίδου, Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, Φάνης Μουρατίδης, Μελίνα Βαμβακά και Χρήστος Τσάγκας. Με φόντο το πανέμορφο τοπίο των Κυθήρων εκτυλίσσεται η ιστορία της ήρεμης ζωής ενός αγαπημένου ζευγαριού, ώσπου ξαφνικά όλα ανατρέπονται, όταν έρχονται στο προσκήνιο σκοτεινές στιγμές του παρελθόντος.

Ο έμπειρος πλέον στο συγκεκριμένο πεδίο συνθέτης δεν είχε παρά να ξετυλίξει το ταλέντο του στη δημιουργία ατμοσφαιρικών οργανικών θεμάτων που παρακολουθούν διακριτικά την πλοκή του έργου και φυσικά διανθίζονται με όμορφα τραγούδια, όπως πάντα. Το πλούσιο soundtrack περιλαμβάνει 17 συνολικά θέματα, ανάμεσα στα οποία και πέντε τραγούδια σε ύφος μπαλάντας, αλλά και λαϊκού χρώματος που ερμηνεύει ο Παντελής Θαλασσινός - ξεχώρισε κυρίως το «Βαθύ ποτάμι ο έρωτας» - σε στίχους του Γιώργου Κορδέλλα, του Κώστα Φασουλά και του συνθέτη, ο οποίος παίζει τα περισσότερα όργανα της ορχήστρας που ο ίδιος ενορχήστρωσε, ενώ συμπράττουν οι σολίστ του μπουζουκιού Μανώλης Καραντίνης και Μανόλης Πάππος.

Δημήτρης Παπαδημητρίου, Νίκος Γκάτσος: Λένη (2003)

Ένα χρόνο μετά το «Φεύγα» (2002) το αχώριστο τρίο που είχε ήδη χτίσει τη δική του παράδοση στην ελληνική τηλεόραση, δηλαδή ο συνθέτης Δημήτρης Παπαδημητρίου, η σεναριογράφος Μιρέλλα Παπαοικονόμου και ο σκηνοθέτης Λάμπης Ζαρουτιάδης, ξανασυναντιέται σε μια καινούργια τηλεοπτική σειρά με τίτλο «Λένη» που παίχτηκε και πάλι από το Mega Channel σε 20 επεισόδια κατά τη σεζόν 2003-2004. Θέμα της σειράς ήταν η ιστορία μιας άτεκνης γυναίκας που βρήκε απροσδόκητα στο πορτ μπαγκάζ του αυτοκινήτου της ένα μικρό κορίτσι, με το οποίο θα ανέπτυσσε μια πολύ δυνατή σχέση αγάπης, ώσπου εμφανίστηκε η πραγματική μητέρα του κοριτσιού... Τους κεντρικούς ρόλους ερμήνευσαν η Κάτια Δανδουλάκη και ο Γιώργος Βογιατζής και μαζί τους η μικρή Δήμητρα Δουμένη.

Ο συνθέτης έγραψε και πάλι ένα εμπνευσμένο soundtrack πλημμυρισμένο με μελωδίες και τραγούδια, τα οποία, όπως πάντα, ακούγονται και σε οργανικές παραλλαγές. Το πιο ενδιαφέρον - θα το έλεγα εντυπωσιακό - είναι ότι οι στίχοι των τραγουδιών φέρουν μια βαριά υπογραφή: Του Νίκου Γκάτσου! Πρόκειται για τέσσερα αμελοποίητα στιχουργήματα του μεγάλου ποιητή που παραχώρησε η κληρονόμος του Αγαθή Δημητρούκα στον συνθέτη, για να τα μελοποιήσει για τη συγκεκριμένη σειρά. Τα ερμηνεύει θαυμάσια η Φωτεινή Δάρρα. Και πρέπει να επισημάνω ότι με βάση αυτό το πρώτο υλικό των τεσσάρων τραγουδιών ο συνθέτης θα χτίσει δέκα χρόνια αργότερα έναν όλοκληρωμένο κύκλο τραγουδιών αποκλειστικά με αμελοποίητους στίχους του Νίκου Γκάτσου που εκδόθηκε το 2012 με τίτλο «Λουλούδι στη φωτιά» πάντα με τη φωνή της Φωτεινής Δάρρα.

Το βασικό τραγούδι του soundtrack «Στου καιρού τη ζυγαριά» ερμηνεύει η Φωτεινή Δάρρα μαζί με τη μικρή Δήμητρα Δουμένη. Ο ίδιος ο συνθέτης παίζει όλα τα όργανα της ορχήστρας με εξαίρεση το υπέροχο «Κόκκινα γαρίφαλα», όπου ο Μανώλης Καραντίνης παίζει μπουζούκι και κιθάρες.

Δημήτρης Παπαδημητρίου, Φωτεινή Δάρρα: Φεύγα (2002)

Μετά από μια μικρή ανάπαυλα τεσσάρων περίπου ετών από τα τηλεοπτικά πράγματα (1998-2002) ο συνθέτης Δημήτρης Παπαδημητρίου επανέρχεται το 2002 με ένα καινούργιο και άκρως ενδιαφέρον soundtrack για τη σειρά του Mega Cannel «Φεύγα» που παίχτηκε σε είκοσι επεισόδια κατά τη σεζόν 2002-2003 με μέτρια αποδοχή από το κοινό. Αυτή τη φορά η Μιρέλλα Παπαοικονόμου περιορίστηκε σε βοηθητικό ρόλο στη δημιουργία του σεναρίου που βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Μανίνας Ζουμπουλάκη, η οποία επιμελήθηκε προσωπικά και τη γραφή του σεναρίου, ενώ τη σκηνοθεσία έκανε και πάλι ο Λάμπης Ζαρουτιάδης. Θέμα του έργου ήταν μια παρέα φίλων από ένα χωριό της Βόρειας Ελλάδας που κάποια στιγμή χωρίζουν οι δρόμοι τους, χωρίς ποτέ να σβήσει η παιδική τους φιλία. Τους βασικούς ρόλους ερμήνευσαν νέοι και άσημοι ηθοποιοί, όπως η Ιωάννα Παππά, ο Αργύρης Ξάφης, ο Γιώργος Καραμίχος και η Φαίη Ξυλά, πλαισιωμένοι και με αρκετούς έμπειρους ηθοποιούς, όπως η Θέμις Μπαζάκα, η Ειρήνη Ιγγλέση και ο Κώστας Κόκλας.

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου έγραψε ένα πλουσιότατο soundtrack με 27 μέρη, το οποίο ουσιαστικά εμπεριέχει έναν πλήρη κύκλο τραγουδιών - ακούγονται συνολικά 13 τραγούδια - με οργανικές εκδοχές των περισσότερων από αυτά. Ξεχωρίζει το ομότιτλο τραγούδι που έδωσε την ευκαιρία στην καινούργια ακόμη τότε ηθοποιό και ερμηνεύτρια Φωτεινή Δάρρα - σύντροφο και στη ζωή του συνθέτη - να μας δώσει μία από τις κορυφαίες ερμηνείες της καριέρας της, η οποία στο ξεκίνημά της ήταν αποκλειστικά συνδεδεμένη με τον συνθέτη, αφού δίπλα του πρωτοεμφανίστηκε το 2000 με το κινηματογραφικό soundtrack «Το φως που σβήνει» και τη θεατρική μουσική για τους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη. Τους στίχους των τραγουδιών έγραψαν ο Γιάννης Γιαβάρας, ο Γιώργος Κορδέλλας, ο Κώστας Φασουλάς και ο Οδυσσέας Ιωάννου.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Η ζωή που δεν έζησα (1998)

Η τέταρτη (μέσα σε μια πενταετία) συνεχόμενη συνεργασία του συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου με τη σεναριογράφο Μιρέλλα Παπαοικονόμου για λογαριασμό πάντα του Mega Channel ήρθε το 1998 με τη μουσική για τη δραματική κοινωνική σειρά «Η ζωή που δεν έζησα» που σκηνοθέτησε και πάλι ο Λάμπης Ζαρουτιάδης και παρουσιάστηκε την περίοδο 1998-1999 σε 20 συνολικά επεισόδια. Το θέμα της σειράς ήταν η αντισυμβατική ερωτική σχέση μιας ώριμης γυναίκας με τον πολύ νεότερό της φίλο του γιου της. Τους βασικούς ρόλους ερμήνευσαν οι ηθοποιοί: Ταμίλα Κουλίεβα, Αιμίλιος Χειλάκης και Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, ενώ σε μικρότερους ρόλους είχαμε μια σειρά εκλεκτών ηθοποιών της παλιότερης γενιάς, όπως: Ντίνος Ηλιόπουλος, Σπύρος Κωνσταντόπουλος, Αλέκα Παΐζη, Γιάννης Μόρτζος και Νένα Μεντή.

Ο συνθέτης δεν επιδίωξε κάποια πρωτοτυπία στη σύνθεση της μουσικής επαναλαμβάνοντας την ίδια και πάλι συνταγή με ατμοσφαιρικά οργανικά θέματα λειτουργικού χαρακτήρα, όπως τα υπαγόρευε η πλοκή της δράσης, πάντα όμως διανθισμένα με όμορφα τραγούδια. Εδώ λοιπόν έχουμε τρία τραγούδια που ερμηνεύουν η Ελευθερία Αρβανιτάκη («Το τρένο των 9:10»), ο Γιάννης Κότσιρας («Αν ήτανε να ξανάρθεις») και ο Γιώργος Μάκρας («Πάρε με ουρανέ»). Τους στίχους έγραψαν αντίστοιχα ο Μιχάλης Γκανάς, η Πέγκυ Στεφανίδου και ο Στάθης Κατσαρός. Τα τραγούδια, κατά την πάγια λογική τέτοιων συνθέσεων, ακούγονται και σε οργανικές παραλλαγές. Πάντως η λυρική φλέβα του συνθέτη μας δίνει μερικές υπέροχες μελωδικές στιγμές, ιδιαίτερα κάποια θέματα για σόλο πιάνο, από τα οποία το κομμάτι «Στιγμές καθημερινές» είναι σίγουρα ένα μικρό μελωδικό αριστούργημα.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Λόγω τιμής (1997)

Το τρίτο τηλεοπτικό soundtrack του Δημήτρη Παπαδημητρίου ήρθε το 1997 και είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον απ' όλα και πάντως αυτό που έχει τα περισσότερα τραγούδια. Πρόκειται για τη μουσική επένδυση της σειράς «Λόγω τιμής» που παίχτηκε σε 32 επεισόδια από το Mega Channel, ενώ πολλά χρόνια αργότερα (το 2019) επανήλθε στη μικρή οθόνη σε μορφή sequel με 12 νέα επεισόδια. Το σενάριο και πάλι ανήκει στη Μιρέλλα Παπαοικονόμου, ενώ τη σκηνοθεσία επιμελήθηκε ο Λάμπης Ζαρουτιάδης και πρωταγωνίστησαν οι ηθοποιοί: Άλκης Κούρκουλος, Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, Βίκυ Βολιώτη, Χριστίνα Αλεξανιάν, Γιώργος Πυρπασόπουλος, Σμαράγδα Καρύδη, καθώς και αρκετοί ηθοποιοί της παλιότερης γενιάς σε μικρότερους ρόλους, όπως η Άννα Βαγενά, ο Ντίνος Καρύδης, η Κλεώ Σκουλούδη και η Κάκια Ιγερινού. Το σενάριο αναφέρεται σε μια παρέα νεαρών από την Πάτρα που μοιράζονται την υπόσχεση στο λόγο της τιμής τους ότι δε θα χωριστούν ποτέ, φεύγουν όμως κάποια στιγμή στην Αθήνα, όπου οι δρόμοι τους χωρίζουν, για να ξανασμίξει η παρέα με την επιστροφή τους στην Πάτρα.

Ο συνθέτης έγραψε ένα πολύ ξεχωριστό soundtrack με έξι συνολικά τραγούδια, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν το υπέροχο και πολυτραγουδισμένο «Χρώμα  δεν αλλάζουνε τα μάτια» σε στίχους του Μιχάλη Γκανά και το γλυκύτατο «Το σκάκι» σε ποίηση Μανόλη Αναγνωστάκη. Στα υπόλοιπα τραγούδια οι στίχοι ανήκουν στους Δημήτρη Βλάχο, Χρήστο Θεσσαλονικέα και Γιώργο Ευσταθίου. Τραγουδά ο Γεράσιμος Ανδρεάτος, ενώ ένα τραγούδι («Πέρασε η ώρα») ερμηνεύουν οι ηθοποιοί Βίκυ Βολιώτη και Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης.

Ας αφήσουμε τον ίδιο το συνθέτη να μας εξηγήσει καλύτερα πώς προσέγγισε μουσικά τη συγκεκριμένη σειρά: «Το "Λόγω Τιμής" δεν είναι μια τηλεοπτική σειρά για νέους, αλλά μια σειρά με νέους. Προσκάλεσε να την παρακολουθήσουν αδιακρίτως όλες οι ηλικίες και συγκέντρωσε τα βλέμματα τηλεθεατών όλων των ειδών. Έπρεπε συνεπώς κι εγώ κατ' αρχήν να προσπαθήσω το μουσικό γεφύρωμα δύο και τριών γενεών όχι με την ανάμιξη, αλλά με την κατευθείαν αντιπαράθεση μουσικών διαφορετικών εποχών καλώντας αφενός τους γονείς να δουν τον εαυτό τους μέσα από τα μάτια των νέων, αλλά και τους νέους αντίστοιχα μέσα από τα μάτια των γονιών τους (...) Ακολουθώντας αυτόν τον τρόπο σκέψης επιχείρησα να συσχετίσω με διαφορετικές στιγμές της ζωής τους θέματα ανάλογα διαφορετικού είδους παρακινδυνεύοντας σε σχέση με τους νεανικούς χαρακτήρες των ηρώων και μια "ακατέργαστη" μουσική αισθητική που παρέχει όμως κατά το δυνατόν ορμή και αμεσότητα...».

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Μη φοβάσαι τη φωτιά (1994)

Η πρώτη άκρως πετυχημένη τηλεοπτική μουσική εργασία του Δημήτρη Παπαδημητρίου για τη σειρά «Αναστασία» (1993) δε θα μπορούσε παρά να έχει άμεση συνέχεια, η οποία ήρθε μερικούς μήνες αργότερα με τη νέα σειρά του Mega «Μη φοβάσαι τη φωτιά» που προβλήθηκε κατά τη σεζόν 1994-1995 σε 18 επεισόδια βασισμένη πάλι σε σενάριο της Μιρέλλας Παπαοικονόμου, αλλά σκηνοθετημένη αυτή τη φορά από τον σκηνοθέτη (και συνθέτη) Ανδρέα Θωμόπουλο. Το σενάριο είναι χτισμένο και πάλι πάνω στα ίδια δυνατά και βασανιστικά διλήμματα που πηγάζουν μέσα από τις περίπλοκες ανθρώπινες σχέσεις και τις συγκρούσεις με τη συντηρητική ηθική του κοινωνικού πλαισίου. Στους βασικούς ρόλους ήταν οι ηθοποιοί: Γιώργος Νινιός, Ελευθερία Ρήγου, Άννα Μιχαήλου, Μπάμπης Χατζηδάκης, Θόδωρος Κατσαφάδος και Νίκος Δημητράτος.

Ο συνθέτης συνέθεσε ένα άριστο soundtrack πλημμυρισμένο με μελωδίες και ατμοσφαιρικά οργανικά θέματα που υπηρετούν λειτουργικά την εξέλιξη της πλοκής. Το υπέροχο τραγούδι με τίτλο «Κοίτα κοίτα» ερμηνεύει ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, ο οποίος μόλις την προηγούμενη χρονιά είχε κάνει το δισκογραφικό του ντεμπούτο με τον κύκλο τραγουδιών «Στην Αγορά του κόσμου» του Νίκου Ζούδιαρη. Η Χαρούλα Αλεξίου επίσης συμμετέχει ερμηνεύοντας άλλα δύο θαυμάσια τραγούδια («Οι δρόμοι», «Ό,τι κι αν γίνει»). Οι στίχοι των τραγουδιών ανήκουν και πάλι στη Λίνα Νικολακοπούλου. Ο ηθοποιός και τραγουδιστής Νίκος Δημητράτος αποδίδει (σε δικούς του στίχους) το ανατολίτικο «Καημός του Μπαρμπαρόσα». Επίσης ακούγεται κι ένα χορωδιακό μέρος (χορικό) από την Έξοδο της τραγωδίας «Ικέτιδες» του Αισχύλου (σε μετάφραση του Ίωνα Βιστάκη). 

Τα οργανικά θέματα αποτελούν ουσιαστικά όμορφες παραλλαγές των τραγουδιών, ενώ αναμφισβήτητα την κορυφαία στιγμή ολόκληρου του soundtrack αποτελεί το εξαίσιο «Πρωινό κουαρτέτο», μια προσφυής μεταγραφή για κουαρτέτο εγχόρδων της μελωδίας του τραγουδιού «Κοίτα κοίτα».

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Αναστασία (1993)

Μετά τον Νίκο Κυπουργό και τη σπουδαία θεατρική του μουσική περνάμε σε έναν άλλο συνθέτη της νεότερης γενιάς που επίσης καταπιάστηκε και μάλιστα πολύ πετυχημένα με το χώρο της σκηνικής μουσικής, λιγότερο με το θέατρο και πολύ περισσότερο με τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. 

Ο λόγος για τον Δημήτρη Παπαδημητρίου, ο οποίος γεννήθηκε στη Σαουδική Αραβία το 1959, αλλά έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '70 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα αρχικά για σπουδές νομικής, αν και σύντομα τον κέρδισε η μουσική ύστερα μάλιστα από ισχυρή παρότρυνση του Μάνου Χατζιδάκι. Στη δισκογραφία μπήκε με τη μουσική που έγραψε για την ταινία «Ηλεκτρικός άγγελος» (1982), για να γίνει σύντομα ο κατεξοχήν συνθέτης του λεγόμενου Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. 

Δέκα χρόνια αργότερα το κύριο ενδιαφέρον του συνθέτη στράφηκε στη μουσική για την τηλεόραση ξεκινώντας με τη μουσική επένδυση της σειράς «Αναστασία» (1993), για να αναπτύξει ως τα μέσα της επόμενης δεκαετίας μια πολύ γόνιμη σχέση με τη μικρή οθόνη καταφέρνοντας μάλιστα μέσα από τα τηλεοπτικά του soundtrack να αναδείξει και πολλές εμπορικές επιτυχίες με όμορφα τραγούδια που πέρασαν στο ευρύ κοινό. Κι επειδή με την κινηματογραφική μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου έχουμε ήδη ασχοληθεί κατά κόρον, το τωρινό μας αφιέρωμα θα επικεντρωθεί στην τηλεοπτική μουσική του που καλύπτει την περίοδο 1993-2005 και περιλαμβάνει συνολικά οκτώ ολοκληρωμένες δουλειές που πέρασαν μάλιστα και στη δισκογραφία.

Η αρχή, όπως προαναφέραμε, έγινε το 1993 με το soundtrack για την πετυχημένη τηλεοπτική σειρά «Αναστασία» που προβλήθηκε από το τηλεοπτικό κανάλι Mega κατά την περίοδο 1993-1994 σε 18 επεισόδια. Τη σειρά σκηνοθέτησε ο Γιώργος Κορδέλλας, ενώ το σενάριο έγραψε η Μιρέλλα Παπαοικονόμου. Θέμα της σειράς ήταν η τολμηρή ιστορία ενός ερωτικού τριγώνου με πατέρα και γιο να συνδέονται ερωτικά με την ίδια νεαρή κοπέλα. Πρωταγωνιστούσαν ο Μηνάς Χατζησάββας, ο Άλκης Κούρκουλος και η Μυρτώ Αλικάκη.

Ο συνθέτης έγραψε ένα πολύ εμπνευσμένο soundtrack με δεκατέσσερα ατμοσφαιρικά οργανικά θέματα διανθισμένα και με τρία όμορφα τραγούδια («Αναστασία», «Να 'χε η νύχτα άκρη», «Θέλω να σε δω») σε στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου και ερμηνεία της Ελευθερίας Αρβανιτάκη, τα οποία μάλιστα δίνονται και σε οργανικές παραλλαγές. Ο δίσκος γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία κι έγινε «πλατινένιος» ενθαρρύνοντας τον συνθέτη να συνεχίσει στο δρόμο αυτό για τα επόμενα χρόνια.

Νίκος Κυπουργός: Aenigma est (1997)

Η πιο μακροχρόνια και ιδιαίτερα γόνιμη σκηνική συνεργασία του συνθέτη Νίκου Κυπουργού ήταν αυτή με τον εξ Αιγύπτου ορμώμενο σημαντικό σκηνοθέτη της μεταπολιτευτικής θεατρικής μας σκηνής Δημήτρη Μαυρίκιο (γενν. 1948), η οποία κράτησε πάνω από δέκα χρόνια (1987-1997) και απέφερε σπουδαίους καρπούς τόσο στη θεατρική σκηνή, όσο και στη μεγάλη οθόνη. Η έκδοση του Σείριου με τον κυριολεκτικά αινιγματικό τίτλο «Aenigma est» (παρμένο από την ομώνυμη ταινία του 1990) καταγράφει την πορεία αυτής της συνεργασίας κυρίως μέσα από μια σειρά κλασικών θεατρικών παραστάσεων που ανέβηκαν κατά την περίοδο εκείνη.

Το άλμπουμ ξεκινάει με το τραγούδι «Ραλέιλε» γραμμένο το 1991 σε στίχους του Δημήτρη Μαυρίκιου που ερμηνεύει ο γιος του Γιάννης Μαυρίκιος και η ηθοποιός Δώρα Μασκλαβάνου. Πρόκειται για έναν συμβολικό πρόλογο που αποτελεί το θέμα μιας υποθετικής ταινίας, η οποία επρόκειτο να γυριστεί ...στο μέλλον αφήνοντας έτσι ανοιχτούς λογαριασμούς για τη συμπόρευση των δύο συνεργατών!

Το κύριο σώμα της έκδοσης περιλαμβάνει μια μουσική ανθολόγηση οργανικών θεμάτων και τραγουδιών από τέσσερις συνολικά θεατρικές παραστάσεις και μία κινηματογραφική παραγωγή. Συγκεκριμένα, έχουμε τα εξής κατά χρονική σειρά έργα:

«Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του κορυφαίου Ιταλού δραματουργού Luigi Pirandello που ανέβηκε στη σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος τον Απρίλιο του 1987 σε μετάφραση και σκηνοθεσία πάντα του Δημήτρη Μαυρίκιου με πρωταγωνιστές την Εύα Κοταμανίδου, τον Δημήτρη Καρέλη, τον Νίκο Σεργιανόπουλο, τον Γιώργο Βελέντζα  και άλλους. Το «Τραγούδι της προγονής» σε στίχους του Δημήτρη Μαυρίκιου ερμηνεύει η Εύα Κοταμανίδου. 

«Ρωμαίος και Ιουλιέτα», το κλασικό αριστούργημα του William Shakespeare, που ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο το 1989 σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου. Η μουσική σουίτα που συνέθεσε ο Νίκος Κυπουργός για την παράσταση αυτή περιλαμβάνει μια σειρά εξαίσια οργανικά θέματα, όπως οι δύο χοροί που είναι γραμμένοι σε χαρακτηριστικά αναγεννησιακά χρώματα, καθώς και το τραγούδι «Έλα νύχτα...» που ερμηνεύει η πρωταγωνίστρια της παράστασης Λυδία Φωτοπούλου, την οποία πλαισιώνουν πολλοί αξιόλογοι ηθοποιοί, όπως ο Χρήστος Καλαβρούζος, η Τζέση Παπουτσή, η Ταϋγέτη, ο Χρήστος Ευθυμίου και ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης.

«Aenigma Est», βραβευμένη ταινία (ντοκιμαντέρ) παραγωγής 1990 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου, ο οποίος έγραψε και τους στίχους του ομότιτλου τραγουδιού που ερμηνεύει ο μικρός Γιάννης Μαυρίκιος. Για τη μουσική του αυτή ο συνθέτης βραβεύτηκε (για πολλοστή φορά άλλωστε στην καριέρα του) στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης την ίδια χρονιά. Στο εισαγωγικό θέμα «Πατρίς» ακούγονται οι φωνές του καθηγητή Δημήτρη Μαρωνίτη και του Γιάννη Μαυρίκιου.

«Σαλώμη» του Oscar Wilde, πάντα σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου που ανέβηκε το 1992 από το Θέατρο του Νότου με πρωταγωνιστές τους ηθοποιούς Λυδία Φωτοπούλου, Άννα Μακράκη, Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη και άλλους. Η μουσική του Κυπουργού περιλαμβάνει μόνο οργανικές συνθέσεις, στις οποίες έχουν ενσωματωθεί και φευγαλέα μελωδικά θέματα από την ομώνυμη όπερα του Γερμανού συνθέτη Richard Strauss.

«Γυάλινος κόσμος» του μεγάλου Αμερικανού δραματουργού Tennessee Williams σε μετάφραση και σκηνοθεσία Δημήτρη Μαυρίκιου που ανέβηκε επί σκηνής από το Θεατρικό Οργανισμό Μορφές τη σεζόν 1996-97 με πρωταγωνιστές τη Ράνια Οικονομίδου, τον Νίκο Κουρή, την Αγγελική Παπαθεμελή και τον Άγη Εμμανουήλ. Το τραγούδι «Λεμονάδα» (στίχοι Δημήτρη Μαυρίκιου) ερμηνεύουν η Ράνια Οικονομίδου και η κόρη του συνθέτη Λυδία Κυπουργού.

Επισημαίνω ότι από τις παραπάνω μουσικές του Νίκου Κυπουργού είχαν ήδη κυκλοφορήσει σε αυτόνομες εκδόσεις τα έργα «Ρωμαίος και Ιουλιέτα / Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» (Lyra, 1989) και «Aenigma est» (Minos, 1990).

Νίκος Κυπουργός: Ανέκδοτη μουσική για το θέατρο (2026)

Προσπερνώντας την επετειακή σηματοδότηση της σημερινής αποφράδος ημέρας θα συνεχίσουμε με άλλη μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα - και πολύ πρόσφατη - δισκογραφική έκδοση του μουσικού περιοδικού Μετρονόμος. Πρόκειται για το άλμπουμ «Ανέκδοτες ηχογραφήσεις - Μουσική για το θέατρο» που διανεμήθηκε με το τελευταίο τεύχος (αρ. 86) του περιοδικού που είναι αφιερωμένο στον σημαντικό συνθέτη και μαέστρο Νίκο Κυπουργό, ο οποίος γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 21 Απριλίου 1952 στην Αθήνα.

Ο Νίκος Κυπουργός ολοκλήρωσε τις μουσικές σπουδές στο Ωδείο Αθηνών και στο Παρίσι παράλληλα με τις σπουδές του στη Νομική και στο τμήμα Πολιτικών επιστημών. Πριν βρεθεί στο Παρίσι (1979), όπου είχε την τύχη να μαθητεύσει δίπλα σε ογκόλιθους της πρωτοποριακής μουσικής τέχνης, όπως ο Max Deutsch, o Pierre Boulez, o Witold Lutoslawski και ο Ιάννης Ξενάκης, είχε ήδη παρουσιάσει τις πρωτόλειες συνθετικές του δοκιμές με δυο κύκλους τραγουδιών που ερμήνευε ο ίδιος παίζοντας κιθάρα (Rodstrof, 1969-1970), ενώ ακολούθησαν και δυο παιδικοί δίσκου («Ο Φεγγαρής και τα πουλιά», 1971, «Ο Μιχάλης ο σφυρίχτρας», 1979), παράλληλα με την πρώτη συνεργασία του με το Τρίτο Πρόγραμμα του Μάνου Χατζιδάκι, της οποίας κυριότερος καρπός ήταν η συμμετοχή του στη συνθετική ομάδα της ιστορικής παιδικής σειράς «Εδώ Λιλιπούπολη», η οποία εκδόθηκε σε δίσκο το 1980 κάνοντας ευρύτερα γνωστό το όνομά του στο εγχώριο μουσικό στερέωμα. Η συνέχεια ήταν λαμπρή για τον ίδιο, αρχικά ως βοηθό του Μάνου Χατζιδάκι και κατόπιν ως αυτόνομο δημιουργό που δραστηριοποιήθηκε σε πάμπολλα πεδία της μουσικής, κυρίως στον κινηματογράφο και το θέατρο, συνθέτοντας πρωτότυπες σκηνικές δημιουργίες ή ασκώντας συχνά και το ρόλο του ενορχηστρωτή, διασκευαστή και μαέστρου. Εδώ και χρόνια έχει αποφασίσει να ζει μόνιμα στην Ερμούπολη της Σύρου, όπου δραστηριοπoιείται έντονα στην τοπική πολιτιστική ζωή ως επικεφαλής της Ορχήστρας των Κυκλάδων, με την οποία μάλιστα συχνά περιοδεύει ανά την επικράτεια συμμετέχοντας σε πολλές μουσικές παραγωγές, ενίοτε μάλιστα και για λογαριασμό μουσικών σχολείων.

Η πλούσια μουσική του Νίκου Κυπουργού για το θέατρο έχει αποτυπωθεί σε αρκετές ως τώρα δισκογραφικές εκδόσεις, όπως: «Εν Αθήναις» (1986), «Ρωμαίος και Ιουλιέτα / Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» (1989), «Saved / Aenigma est» (1990), «Music on Stage» (1993), «Aenigma Est» (1997) και «Τα μυστικά του κήπου» (2001). Και φυσικά σε όλες αυτές τις σπουδαίες εκδόσεις προστίθεται τώρα και η καινούργια κυκλοφορία από τις Εκδόσεις Μετρονόμος, μαζί με το τελευταίο τεύχος του περιοδικού που κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο. 

Ο δίκσος περιλαμβάνει συνολικά 33 ανέκδοτα θεατρικά θέματα (κυρίως τραγούδια) από παραστάσεις της περιόδου 1987-2024 χωρισμένα σε δύο άτυπες ενότητες, μία ελληνική και μία διεθνή. Η «ελληνική» ενότητα καλύπτεται με επιλογές από το σύγχρονο θεατρικό δραματολόγιο και συγκεκριμένα από τις παραστάσεις: «Μελίσσια» (του Αλέξη Σταμάτη) που παίχτηκε από το Εθνικό Θέατρο το 2019, «Φεγγάρι από χαρτί» (Μιχάλη Ρέππα, Θανάση Παπαθανασίου) από το Εθνικό Θέατρο (2020), «Frankestein, Ο χαμένος παράδεισος» (της Λένας Κιτσοπούλου) από το Θέατρο Στέγη (2022) και «Ματαρόα» (του Θοδωρή Αμπαζή) από την Εθνική Λυρική Σκηνή (2024). Τραγουδούν: Σαβίνα Γιαννάτου, Γιάννης Στάνκογλου, Ζαχαρίας Καρούνης, Μαρίνα Σάττι, Άρης Πλασκασοβίτης, Τζίνη Παπαδοπούλου, Ελίτα Κουνάδη, Γιάννης Διονυσίου και Γιάννης Μπουραζάνας. Στίχους έγραψαν ο Παρασκευάς Καρασούλος και η Αφροδίτη Μάνου.

Η δεύτερη ενότητα καλύπτει το διεθνές ρεπερτόριο με επιλογές από την Ιταλία (Λουίτζι Πιραντέλο, Εντουάρντο Ντε Φιλίππο), την Ισπανία (Λόρκα, Ρόγιας, Θερβάντες), την Αγγλία (Σέξπιρ, Μπεν Τζόνσον), την Αμερική (Άρθουρ Μίλλερ), τη Νορβηγία (Ίψεν) και τη Γαλλία (Μολιέρος, Βίκτορ Ουγκό, Λαμπίς). Τα έργα αυτά ανέβηκαν σε διάφορες χρονικές περιόδους από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, το Θέατρο Διονύσια, το Θέατρο Τέχνης, το Θέατρο Παλλάς, το Θέατρο Επί Τάπητος, το Εθνικό Θέατρο, τη Νέα Σκηνή, το Θέατρο Καρέζη και το Θέατρο Εμπρός. Τα τραγούδια ερμηνεύουν η Εύα Κοταμανίδου, η Σαβίνα Γιαννάτου, η Ελεονώρα Ζουγανέλη, ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος, καθώς και ηθοποιοί των παραστάσεων.

Στην εκτέλεση του πλούσιου αυτού μουσικού υλικού έλαβαν μέρος η Καμεράτα, Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, η Ορχήστρα τψν Χρωμάτων υπό τον Μίλτο Λογιάδη και σπουδαίοι σολίστες οργάνων, μεταξύ των οποίων οι: Μάνος Αβαράκης (φλογέρα), Σωκράτης Άνθης (τρομπέτα), Ιρίνα Βαλεντίνοβα (πιάνο, τσέμπαλο), Δημήτρης Βράσκος (βιολί, μαντολίνο), Βαγγέλης Καρίπης (κρουστά), Θόδωρος Κοτεπάνος (πιάνο, εκκλησιαστικό όργανο), Στέλλα Κυπράιου (λαούτο), Γιώργος Μουλουδάκης (κιθάρα), Γιώργος Μαγκλάρας (βιολί), Νεοκλής Νεοφυτίδης (πιάνο), Στέλιος Ταχιάτης (βιολοντσέλο) και πολλοί άλλοι.

Χρήστος Οικονομίδης: Έρως, ζώο αγέρωχο και ηχηρό (2011)

Περνάμε σήμερα σε έναν άλλο εξαιρετικά ενδιαφέροντα ποιητικό δίσκο που κυκλοφόρησε το 2011 με τον πρωτότυπο και άκρως ποιητικό τίτλο «Έρως, ζώο αγέρωχο και ηχηρό» παρμένο από ένα ποίημα της Μάτσης Χατζηλαζάρου, συζύγου του ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκου, η οποία μάλιστα θεωρείται και η πρώτη γυναικεία φωνή του ελληνικού υπερρεαλισμού.

Ο δίσκος αποτελεί την τρίτη δισκογραφική κατάθεση του αξιόλογου συνθέτη Χρήστου Οικονομίδη (Δράμα, 1963), ενός καλλιεργημένου μουσικού με λόγιες σπουδές στο πιάνο και τη μουσική θεωρία, ο οποίος πρωτοεμφανίστηκε στα μουσικά μας πράγματα στα μέσα της δεκαετίας του '90 ως δημιουργός του εναλλακτικού ροκ συγκροτήματος Επόμενη Κίνηση, με το οποίο παρουσίασε το 1997 την ομώνυμη δισκογραφική δουλειά, ενώ στη συνέχεια ακολούθησε προσωπική πορεία στη μουσική παρουσιάζοντας αρχικά το άλμπουμ «Piano Music I» (με 13 πρελούδια για πιάνο) και το 2011 τη σημαντικότερη ως τώρα εργασία του με το άλμπουμ της σημερινής μας παρουσίασης.

Ο δίσκος «Έρως, ζώο αγέρωχο και ηχηρό» αποτελεί έναν κύκλο δεκατριών μελοποιημένων ποιημάτων μιας μεγάλης σειρά ποιητών της μεσοπολεμικής και μεταπολεμικής γενιάς. Συγκεκριμένα, έχουν ανθολογηθεί οι ποιητές: Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), Μαρία Πολυδούρη (1902-1930), Μελισσάνθη (1907-1991), Νίκος Εγγονόπουλος (1907-1985), Μάτση Χατζηλαζάρου (1914-1987), Τάσος Λειβαδίτης (1922-1988), Γιώργος Ιωάννου (1927-1985), Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου (1931-1996), Μαρία Λαϊνά (1947-2023), Ισαάκ Σούσης (1962-2024), καθώς και ο Αμερικανός John Berryman (1914-1972). Η μουσική κινείται στο πεδίο της ροκ με τζαζ και αυτοσχεδιαστικά στοιχεία που σε πολλές περιπτώσεις (ιδιαίτερα στο ομότιτλο τραγούδι) καταφέρνει να δημιουργήσει πολύ γοητευτικά ατμοσφαιρικά τοπία που πραγματώνονται μέσα από τα καθαρά ακουστικά όργανα της ορχήστρας (βιολί, όμποε, άρπα, βιολοντσέλο, πιάνο, φλάουτο, τρομπέτα και κρουστά). Ο ίδιος ο συνθέτης είναι και ο βασικός ερμηνευτής, ενώ εξαιρετικοί στέκονται δίπλα του ο Δώρος Δημοσθένους και η Μόρφω Τσαϊρέλη. 

Σημειώνει χαρακτηριστικά ο συνθέτης: «Ανακάλυψα μετά από μακροχρόνιους περιπάτους κάποια ποιήματα που, ενώ από τη μια υμνούν τον έρωτα και το δράμα του χωρίς στολίδια, από την άλλη εκφράζουν το ονειρώδες και το ευφάνταστο των στιγμών, σαν αυτές να είναι κυριολεκτικά μοναδικές. Στη συνέχεια έντυσα διά της μιμητικής το λόγο με μουσική που καθώς εκτυλίσσεται, αποζητά μέσω του παλαιού τη νεορομαντικότητά της. Έφτιαξα έτσι δεκατρία τραγούδια προσδοκώντας η πραγματικότητα να διεκδικεί την ουτοπία της».

Anemos: Φ Λόγος Χρυσός (2009)

Το ντουέτο Anemos, αποτελούμενο από τον Κώστα Χατζόπουλο (σύνθεση, κιθάρα) και την Κατερίνα Νιτσοπούλου (τραγούδι, στίχοι), υπήρξε ένα πολύ ενδιαφέρον μουσικό σχήμα που κινούνταν σε ένα ύφος "έντεχνου" ποπ ήχου και πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1998 με το ομότιτλο άλμπουμ διαγράφοντας μια όμορφη δεκαετή διαδρομή που απέφερε πέντε προσωπικές δουλειές, μεταξύ των οποίων και το τηλεοπτικό soundtrack «Θύματα ειρήνης» (1999), καθώς και κάποιες σκόρπιες συμμετοχές, όπως στο άλμπουμ «Το φιλί μου ταξιδεύει» (2002) του Ηλία Λιούγκου, μέχρι το 2009 που έκλεισε τον κύκλο του προσφέροντάς μας την πιο ολοκληρωμένη μουσική του πρόταση με το ποιητικό άλμπουμ «Φ Χρυσός Λόγος».

Πρόκειται για μια επιμελημένη παραγωγή της στιχουργού Λίνας Νικολακοπούλου που υπογράφει κιόλας τους στίχους στα επτά από τα δεκαεπτά συνολικά τραγούδια του δίσκου μαζί με άλλα τέσσερα της Βασιλικής Νικοπούλου. Το κύριο σώμα του δίσκου ωστόσο καλύπτουν μελοποιημένα ποιήματα του Ανδρέα Εμπειρίκου, της Κικής Δημουλά, του Γιώργου Σκούρτη, αλλά και του Πέρση ποιητή Τζαλαλαντίν Ρουμί (13ος αι.), καθώς και του νεότερου Ουαλλού ποιητή Dylan Thomas (1914-1953), όλα μελοποιημένα με τον ανάλαφρο μελωδικό τόνο που χαρακτηρίζει τη μουσική του συγκροτήματος. 

Η συνύπαρξη απλών στίχων πλάι στον ποιητικό λόγο αποτελεί μια προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ δύο αντίρροπων φαινομενικά εκφράσεων του λόγου, όπως προφανώς υπαινίσσεται το γράμμα «Φ» που προτάσσεται της φράσης «Χρυσός λόγος» του τίτλου παραπέμποντας στο μαθηματικό σύμβολο "φ" που ορίζει την έννοια της χρυσής τομής. Ως πρόθεση τουλάχιστον αυτός μοιάζει να ήταν ο στόχος. Η αλήθεια βέβαια είναι ότι τα στιβαρά ποιητικά κείμενα δείχνουν μάλλον απονευρωμένα από το ποπ ύφος της μελοποιίας τους, το οποίο μοιάζει πιο ταιριαστό για τα υπόλοιπα στιχουργήματα, με αποτέλεσμα ο δίσκος να ακούγεται μεν σε πρώτο επίπεδο πολύ ευχάριστα ως ένα καλοφτιαγμένο και ισορροπημένο ηχητικό προϊόν, αλλά να προβληματίζει τελικά η υποταγή του ποιητικού λόγου στον ήχο αυτό, με εξαίρεση ίσως τις στιγμές όπου περνούν σε πρώτο πλάνο οι απαγγελίες κειμένων από την Κική Δημουλά και τη Λίνα Νικολακοπούλου ξεφεύγοντας κάπως από την ευθύγραμμη ομοιογένεια του υπόλοιπου υλικού.

Μάρθα Μεναχέμ: Αλληλουχία (2015)

Χρειάστηκε να μεσολαβήσουν οκτώ ολόκληρα χρόνια από τη «Μικρή ελεγεία», μέχρι να αποφασίσει η τραγουδοποιός Μάρθα Μεναχέμ να ξαναμπεί στο στούντιο και να μας δώσει το δεύτερο κύκλο τραγουδιών της με τίτλο «Αλληλουχία» που κυκλοφόρησε το 2015 από τις Εκδόσεις Μετρονόμος.

Δεν μας επιφυλάσσει εκπλήξεις το συγκεκριμένο άλμπουμ, αλλά αυτό δε μειώνει σε τίποτε τη μελωδική και εκφραστική δύναμη που διαθέτουν τα περισσότερα από τα δέκα τραγούδια του. Και πάλι ο ποιητικός λόγος αποτελεί τη βάση της δουλειάς της καλής τραγουδοποιού. Παρών λοιπόν ο αγαπημένος της ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης («Στο κέντρο το νυχτερινό»), παρών επίσης και ο Κωνσταντίνος Καβάφης σε μια ακόμη μελοποίηση του εξαίσιου ερωτικού-νοσταλγικού ποιήματος «Επέστρεφε» και μαζί τους ο Τάσος Λειβαδίτης με το ποίημα «Συνομιλίες», καθώς και - αυτό ίσως είναι μια έκπληξη! - ο περίφημος Ψαλμός 140 του Δαβίδ («Κύριε, εκέκραξα προς Σε, εισάκουσόν μου...») σε πρωτότυπη μελοποίηση. Τα υπόλοιπα τραγούδια έχουν στίχους του Μιχάλη Γκανά, του Ηλία Κατσούλη, της Λίνα Δημοπούλου, της Μαίρης Φασουλάκη και της Αγγελικής Θερμού. Μαζί με τη Μάρθα Μεναχέμ στην ερμηνεία των τραγουδιών συμμετέχουν η Μαρία Αναματερού, η Ιφιγένεια Καρολόγου, ο Θοδωρής Βουτσικάκης και ο Αλέξανδρος Καψοκαβάδης, ο οποίος συμμετέχει και στην ομάδα ενορχηστρωτών του δίσκου μαζί με τους Τάσο Ρωσόπουλο, Μάνο Κιτσικόπουλο και Ισίδωρο Πάτερο. 

Η μουσική είναι πλημμυρισμένη με λυρικά χρώματα και λαϊκότροπους σκοπούς σε μια συναρπαστική «αλληλουχία» ευαισθησίας και επίμονων συναισθηματικών μεταπτώσεων που παρακολουθούν με συνέπεια τις κυμαινόμενες εντάσεις του μελοποιημένου λόγου. Ακουστικά και ηλεκτρικά όργανα (πιάνο, βιολοντσέλο, ηλεκτρική και κλασική κιθάρα, λαούτο, βιολί, νέι, κοντραμπάσο, λύρα, κανονάκι, μπουζούκι και κρουστά) συνυπάρχουν αρμονικά για τη δημιουργία ενός ατμοσφαιρικού τοπίου που ώρες ώρες ακούγεται ιδιαίτερα γοητευτικό. Ο δίσκος κλείνει εξίσου γοητευτικά με ένα υποβλητικό ορχηστρικό θέμα («Συνομιλία»). Το εξώφυλλο και τη συνολική αισθητική της έκδοσης επιμελήθηκε και πάλι ο ζωγράφος Παντελής Σαμπαλιώτης.

Μάρθα Μεναχέμ: Μικρή ελεγεία (2007)

Η Μάρθα Μεναχέμ - απλή συνωνυμία με τον παλιό μουσικό παραγωγό Ζακ Μεναχέμ - είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα τραγουδοποιός της νεότερης γενιάς με καλές μουσικές σπουδές (πιάνο, κιθάρα, θεωρητικά) στο ωδείο του Κώστα Κλάβα και στο Ελληνικό και Ιαμβικό Ωδείο και με καλή προϋπηρεσία στο ξεκίνημα της μουσικής της περιπέτειας δίπλα στους συνθέτες Γιάννη Σπανό και Γιώργο Χατζηνάσιο, αλλά και τους Λαθρεπιβάτες. Η πρώτη συνθετική της δουλειά ήταν θεατρική και γράφτηκε το το 2004 για την παράσταση «Στα πεταχτά» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Αρζόγλου, ενώ λίγο αργότερα μας έδωσε τον πρώτο κύκλο τραγουδιών της.

Το 2007 λοιπόν η Μάρθα Μεναχέμ έκανε την επίσημη είσοδό της στην ελληνική δισκογραφία με το άλμπουμ «Μικρή ελεγεία» που αποτελεί έναν πολύ αξιόλογο κύκλο μελοποιημένης ποίησης, αλλά και απλών τραγουδιών, οκτώ συνολικά με έναν ορχηστρικό επίλογο. Το άλμπουμ περιλαμβάνει τρία ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888-1944), μεταξύ των οποίων και το ομότιτλο του δίσκου, ένα ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη (1863-1933) κι άλλο ένα του Στέλιου Γεράνη (1920-1993). Το σώμα του δίσκου συμπληρώνεται με δυο τραγούδια σε στίχους του Κώστα Τριπολίτη κι άλλο ένα σε στίχους του Θράσου Καμινάκη. Βασική ερμηνεύτρια των τραγουδιών είναι η ίδια η συνθέτρια, ενώ συμμετέχουν ο Χρήστος Θηβαίος, ο Απόστολος Ρίζος και ο Γιάννης Λεκόπουλος, ένας νέος ευαίσθητος ερμηνευτής που είχε ξεκινήσει ένα χρόνο νωρίτερα συμμετέχοντας στα φωνητικά του δίσκου «Carte postale» (2006) του Νότη Μαυρουδή.

Η μουσική των τραγουδιών αποκαλύπτει μια καλλιεργημένη μουσικό με μελωδίες και ρυθμούς που διακρίνονται για την ευαισθησία και τον πηγαίο τους λυρισμό. Η δημιουργός σημειώνει χαρακτηριστικά στο εσώφυλλο του δίσκου: «Η Μικρή Ελεγεία είναι ένα ηχητικό σχεδίασμα λυρικών εξομολογήσεων με θέματα που απασχόλησαν και απασχολούν τον άνθερωπο: Έρωτας, θάνατος, ελπίδα για την επικράτηση της αλήθειας, αγώνας για την κατάκτηση των αυτονόητων...». Tην ενορχήστρωση συνυπογράφουν ο Σωτήρης Καστάνης, ο Απόστολος Καλτσάς (από το συγκρότημα Υπόγεια Ρεύματα) και ο συνθέτης Μιχάλης Ανδρονίκου. Το εξώφυλλο κοσμείται από ζωγραφικό πίνακα του Παντελή Σαμπαλιώτη.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Ηχώ και Νάρκισσος (1954)

Κλείνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στα 100 χρόνια από τη γέννηση της μεγάλης ηθοποιού Έλλης Λαμπέτη με ένα αυθεντικό θεατρικό ντοκουμέντο από την πρώιμη φάση της καριέρας της. Πρόκειται για μια ιστορική ηχογράφηση του θεατρικού έργου «Ηχώ και Νάρκισσος» που μεταδόθηκε από την Ελληνική Ραδιοφωνία (ΕΙΡ) το 1954. 

Το έργο υπογράφει ο Νότης Περγιάλης (1920-2009), ο εκλεκτός αυτός θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός που έχει στο ενεργητικό του αρκετά αξιόλογα θεατρικά κείμενα, όπως: «Ο πόνος γεννάει θεούς», «Ηλιογέννητη», «Νυφιάτικο τραγούδι, «Το κορίτσι με το κορδελλάκι», «Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή» και πολλά άλλα, ενώ έχει και μια μικρή θητεία στο χώρο του τραγουδιού ως στιχουργός των διαχρονικών: «Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι» (μουσική Μάνου Χατζιδάκι), «Γκρεμισμένα σπίτια» (μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου), «Τι να την κάνω τη χαρά» και «Ο λεβέντης» (μουσική Μίκη Θεοδωράκη). 

Το έργο παρουσιάστηκε σε ραδιοσκηνοθεσία του Μήτσου Λυγίζου από το θίασο Έλλης Λαμπέτη και Δημήτρη Χορν, όταν το καλλιτεχνικό αυτό ζευγάρι βρισκόταν ακόμη στο ξεκίνημα της εμβληματικής τους συμπόρευσης που κράτησε ως το τέλος της δεκαετίας του '50. Το κείμενο δραματοποιεί το γνωστό μύθο της νύμφης Ηχώς που ερωτεύτηκε παράφορα τον άστατο και ωραιοπαθή Νάρκισσο. Η Έλλη Λαμπέτη υποδύεται την Ηχώ, ο Δημήτρης Χορν τον Νάρκισσο και η Αντιγόνη Βαλάκου τη νύμφη Νικοθόη. Συμμετέχουν επίσης η Τάνια Καράλη (Ωκυπόδη), η Μαρία Μιχαλοπούλου (Αχολόη), ο Στέλιος Βόκοβιτς (Αργέστης άνεμος), η Άννα Λώρη (Αελλώ) και οι Μιχάλης Μπούχλης και Νίκος Φιλιππόπουλος (Στοιχειά του ανέμου).

Το ιστορικό αυτό ηχητικό ντοκουμέντο περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Κασετίνα (2008)

Ένα δεύτερο μεγάλο αφιέρωμα στην πρωθιέρεια της σκηνικής τέχνης Έλλη Λαμπέτη - αυτές τις ημέρες συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννησή της - μας πρόσφερε η δισκογραφική εταιρεία Lyra το 2008. Πρόκειται για ένα τετραπλό άλμπουμ με τίτλο το όνομά της, το οποίο στην πραγματικότητα αποτελεί επανέκδοση σε ενιαίο σώμα τριών παλιότερων ανεξάρτητων δισκογραφικών εκδόσεων που κυκλοφόρησαν λίγο μετά το θάνατο της ηθοποιού κατά το διάστημα 1983-1984.

Οι δύο πρώτοι δίσκοι της έκδοσης φέρουν τον κοινό τίτλο «Μονόπρακτα» και περιλαμβάνουν έξι μονόπαρκτα θεατρικά κείμενα με τη φωνή της Έλλης Λαμπέτη, τα οποία είχαν αποτελέσει ενιαία παράσταση που ανέβασε ο Θίασος Λαμπέτη τον Απρίλιο του 1978 και είχαν πρωτοκυκλοφορήσει σε δίσκο με τον ίδιο τίτλο το 1984. Πρόκειται για τα έργα: «Η Εβραία» (από το θεατρικό έργο «Τρόμος και αθλιότητα στο Γ΄Ράιχ») του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η πιο δυνατή ψυχή» του Αύγουστου Στρίνμπεργκ, «Όλυα, μια ψυχούλα» του Άντον Τσέχοφ σε διασκευή του Γκαμπριέλ Αρού, καθώς και τρία μονόπρακτα του Ζαν Κοκτό («Η ανθρώπινη φωνή», «Η ψεύτρα», «Την έχασα»). Η ανάγνωση των μονόπρακτων συνοδεύεται από μουσικά θέματα για σόλο πιάνο του Μότσαρτ και του Σοπέν που ερμηνεύει ο πιανίστας Κώστας Λούκος, ανεψιός της Λαμπέτη.

Ο τρίτος δίσκος περιλαμβάνει το υλικό του άλμπουμ «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει Καβάφη» που είχε πρωτοεκδοθεί το 1983 από την ετικέτα Διόνυσος της Lyra. Το υλικό της έκδοσης απλώνεται σε 25 συνολικά αναγνώσεις ποιημάτων του Κωνσταντίνου Καβάφη, τα οποία είχαν ηχογραφηθεί σε δύο διαφορετικές φάσεις, μία το 1975 και μία το 1981. Μαζί με τα εμβληματικά και πασίγνωστα ποιήματα του μεγάλου Αλεξανδρινού έχουν επιλεγεί και πολλά ποιήματα λιγόετο γνωστά ή ακόμη και αποκηρυγμένα από τον ίδιο τον ποιητή. Ο τελευταίος δίσκος της έκδοσης περιλαμβάνει αυτούσιο το υλικό του άλμπουμ «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο και από τους Ύμνους και Εγκώμια της Μεγάλης Εβδομάδας». Η αρχική έκδοση του άλμπουμ (1983) είχε τον απλό τίτλο «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει τα Κατά Ματθαίον Πάθη».

Η έκδοση είναι ιδιαίτερα επιμελημένη σε μορφή πολυσέλιδου βιβλίου με σκληρά εξώφυλλα και με πλούσιο φωτογραφικό και πληροφοριακό υλικό για τη θεατρική διαδρομή της Έλλης Λαμπέτη στα 40 χρόνια της καριέρας της (1942-1982). Τα κείμενα επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός Άγγελος Πυριόχος.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Αποσπάσματα θεατρικού λόγου (1989)

Σαν χθες, 13 Απριλίου, γεννήθηκε μια κορυφαία Ελληνίδα ηθοποιός που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στο ελληνικό θέατρο, αλλά και στον κινηματογράφο. Συμπληρώνονται λοιπόν 100 χρόνια από τη γέννηση της Έλλης Λαμπέτη (1926-1983), μιας μοναδικής θεραπαινίδας της σκηνικής τέχνης, όπου κυριάρχησε επί 40 χρόνια (1942-1982), παρόλο που έφυγε πρόωρα από τη ζωή, παίζοντας ωστόσο μέχρι και την τελευταία στιγμή. Υπήρξε σύζυγος του μεγάλου θεατράνθρωπου Μάριου Πλωρίτη (1950-1953) και είχε μια θυελλώδη ερωτική και επαγγελματική σχέση με τον Δημήτρη Χορν κατά το διάστημα 1953-1959.

Η Έλλη Λαμπέτη, κατά κόσμον Έλλη Λούκου, γεννήθηκε στα Βίλλια Αττικής και σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στη Σχολή Κοτοπούλη. Ήταν μόλις 16 χρόνων, όταν πρωτοανέβηκε στη σκηνή το 1942 μέσα στα μαύρα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Η πορεία της έκτοτε ήταν λαμπρή παίζοντας ασταμάτητα σπουδαίους ρόλους του παγκόσμιου δραματολογίου ως μέλος μεγάλων θιάσων, όπως ο θίασος του Καρόλου Κουν στο Θέατρο Τέχνης, ο θίασος Κοτοπούλη και Μουσούρη, το Εθνικό Θέατρο και φυσικά ο δικός της θίασος, αρχικά σε συνεργασία με τον Δημήτρη Χορν και στη συνέχεια μόνη της ως το τέλος της ζωής της. Η πρώτη της παράσταση ήταν το έργο «Η Χάνελε πάει στον Παράδεισο» (1942) και ο μακρύς κύκλος έκλεισε το 1982 με το έργο «Τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού» παίζοντας το ρόλο μιας κωφάλαλης, όταν πια η οδυνηρή αρρώστια της είχε στερήσει τη φωνή.

Η Λαμπέτη είχε και μια μικρή, αλλά άκρως σημαντική παρουσία και στον ελληνικό κινηματογράφο συμπρωταγωνιστώντας κυρίως με το σύντροφό της Δημήτρη Χορν. Η πρώτη κινηματογραφική της εμφάνιση σημειώθηκε το 1946 με την ταινία «Αδούλωτοι σκλάβοι» του Βίωνα Παπαμιχάλη. Ακολούθησαν δυο τρεις μέτριες ταινίες, ώσπου συνάντησε στο δρόμο της τον μεγάλο σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη, με τον οποίο συνεργάστηκε ως πρωταγωνίστρια σε τρεις σπουδαίες ταινίες: «Κυριακάτικο ξύπνημα» (1954), «Το κορίτσι με τα μαύρα» (1956) και «Το τελευταίο ψέμα» (1958). Στο ενδιάμεσο συμμετείχε και στην εμβληματική ταινία «Η κάλπικη λίρα» (1955) του Γιώργου Τζαβέλλα.

Στο χώρο της δισκογραφίας καταγράφονται κάποιες σποραδικές παρουσίες της Έλλης Λαμπέτη. Εν ζωή κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Γλυκιά Ίρμα» (1972) με τη μουσική του Γιάννη Σπανού για την ομώνυμη μουσικοθεατρική παράσταση, ενώ τη χρονιά του θανάτου της (1983) εκδόθηκαν δύο δίσκοι με απαγγελίες ποιημάτων του Καβάφη και αποσπασμάτων από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. 

Το 1989 ωστόσο από το Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι εκδόθηκε ένα μεγάλο δισκογραφικό αφιέρωμα στη Λαμπέτη με τίτλο «Αποσπάσματα Θεατρικού Λόγου» σε τρεις δίσκους που φιλοδοξούσαν να καλύψουν αντιπροσωπευτικά όλη τη θεατρική διαδρομή της κορυφαίας ηθοποιού. Οι παλιότερες από τις ηχογραφήσεις αυτές ανατρέχουν στις δεκαετίες του '50 και '60 κι έτσι έχουν αξία ιστορικού ντοκουμέντου. Μεταξύ των ανθολογημένων παραστάσεων περιλαμβάνονται αποσπάσματα από τα έργα: «Τελευταίο βαλς» (1956) του Σόμερσετ Μομ, «Πεγκ καρδούλα μου» (1961) του Τζον Χάρτλι Μάννερς, «Δεσποινίς Πέπσι» (1966) της Πιερρέτ Μπρινό, «Θυμήσου τον Σεπτέμβρη» (1967) του Νόελ Κάουαρντ, «Βυσσινόκηπος» (1974) του Τσέχοφ, «Φθινοπωρινή ιστορία» (1977) του Αρμπούζοφ, «Φιλουμένα Μορτουράνο» (1978) του Εντουάρντο Ντε Φίλιππο και «Ο κύκλος με την κιμωλία» (1981) του Μπρεχτ. Εκτός από την ίδια ακούγονται και οι φωνές μεγάλων συμπρωταγωνιστών της, όπως ο Δημήτρης Χορν, ο Μάνος Κατράκης, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Μάρθα Βούρτση, η Σαπφώ Νοταρά, ο Κώστας Ρηγόπουλος και ο Γιώργος Μοσχίδης. Τα αποσπάσματα συνοδεύονται από μικρά μουσικά θέματα, όλα παρμένα από τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για το «Ματωμένο Γάμο» του Λόρκα.

Σταμάτης Σπανουδάκης, Χρήστος Μακρόπουλος:Τανγκό στην Ακτή (2007)

Το 2007 ο αξιόλογος κλασικός πιανίστας της νεότερης γενιάς Χρήστος Μακρόπουλος (γενν. 1975) μας χάρισε ένα θαυμάσιο άλμπουμ αποκλειστικά για σόλο πιάνο βασισμένο σε διαχρονικές μελωδίες του Σταμάτη Σπανουδάκη. Το άλμπουμ επιγράφεται «Τανγκό στην ακτή» με έμμεση υπόμνηση του ομότιτλου τραγουδιού («Ακτή»), ενός από τα πιο αναγνωρίσιμα και πετυχημένα που έγραψε ο καλός συνθέτης.

Ο δίσκος περιλαμβάνει οκτώ συνολικά μελωδίες που διατηρούν τους τίτλους των αρχικών τραγουδιών του Σπανουδάκη συνοδευόμενους όμως με διευκρινιστικούς υπότιτλους, οι οποίοι προσπαθούν να αποδώσουν ακριβέστερα το πνεύμα της πιανιστικής εκδοχής, αφού ο σολίστας δεν περιορίστηκε στην απλή μεταγραφή των μελωδιών, αλλά τους έδωσε και τις δικές του αυτοσχεδιαστικές προεκτάσεις που αγγίζουν τη λόγια μουσική παράδοση, με έμφαση στους δύο μεγάλους Σέργιους της ρωσικής σχολής, τον Ραχμάνινοφ και τον Προκόφιεφ.

Οι μελωδίες που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονται από τις μουσικές επενδύσεις τριών ταινιών του Παντελή Βούλγαρη, δηλαδή: Πέτρινα χρόνια (1985), Η φανέλα με το 9 (1989) και Νύφες (2004), μίας ταινίας του Γιώργου Κατακουζηνού (Απουσίες, 1987) κι άλλης μίας του Γιώργου Τσεμπερόπουλου (Άντε γεια, 1991). Επίσης έχουμε και άλλα τρία θέματα παρμένα από τους κύκλους τραγουδιών «Κοντραμπάντο» (1986), «Το δίλημμα» (1990) και «Επαφή» (1992). 

Σταμάτης Σπανουδάκης, Μανώλης Μητσιάς, Ημέρα Τρίτη (1990)

Πάσχα των Ελλήνων σήμερα, λυτρωτική ανάσταση των ανθρώπινων ψυχών και πέρασμα από το μουντό χρώμα του χειμώνα στο φως της άνοιξης και της ζωής. Τρίτη ημέρα από τη Σταύρωση του Χριστού, ημέρα της Ανάστασης. Και ήταν ένα φωτογραφικό άλμπουμ με τίτλο Ημέρα Τρίτη που βρήκε σε κάποια επίσκεψή του στα Μετέωρα ο Σταμάτης Σπανουδάκης και του ενέπνευσε τον θρησκευτικό κύκλο «Ημέρα Τρίτη», ο οποίος εκδόθηκε το 1990 από τη CBS.

Το φωτογραφικό αυτό άλμπουμ φέρει την υπογραφή του Λέσβιου φωτογράφου Δημήτρη Ταλιάνη (Μόλυβος, 1948) και αποτελεί μια καταγραφή παλιών μοναστηριών και λατρευτικών σκευών που συνάντησε στις περιηγήσεις του σε τόπους εγκατελειμμένους στη μοναξιά και τη σιωπή, σαν εκείνο το αρχέγονο τοπίο που μορφοποιήθηκε την «τρίτη ημέρα» της βιβλικής δημιουργίας, για να φιλοξενήσει τον άνθρωπο και τα ζώα. Το εξώφυλλο του άλμπουμ σχεδίασε ο Βασίλης Φωτόπουλος (1934-2007), ο διάσημος Έλληνας ζωγράφος και σκηνογράφος, βραβευμένος μάλιστα με το όσκαρ σκηνογραφίας για την ταινία Αλέξης Ζορμπάς.

Ο συνθέτης ανέσυρε από τη βυζαντινή παράδοση μερικούς εκλεκτούς ύμνους και τους έντυσε με δική του μουσική ή διασκεύασε την αυθεντική μελωδία κάποιων («Επιτάφιος θρήνος», «Τη Υπερμάχω», «Φως ιλαρόν») προσπαθώντας να αποδώσει το πνεύμα του φωτογραφικού αυτού λευκώματος. Ο ίδιος λέει μεταξύ άλλων: «Ακολούθησα νοητά την πορεία του φωτογράφου μεταφράζοντας τις εικόνες σε ήχους». Βασικός συμπαραστάτης του σ' αυτό το διάβημα ο υπέροχος Μανώλης Μητσιάς, κορυφαίος ερμηνευτής και δοκιμασμένος ψάλτης, ο οποίος κατέθεσε μια μνημειώδη, αλλά απολύτως απέριττη ερμηνεία. Σόλο κλαρίνο παίζει ο Βασίλης Σαλέας.

Σταμάτης Σπανουδάκης: Εαρινή ώρα (1994)

Σε όλη τη μουσική του διαδρομή ο συνθέτης Σταμάτης Σπανουδάκης φρόντιζε πάντα να διανθίζει τη δισκογραφία του με θρησκευτικές πινελιές είτε με πρωτότυπες συνθέσεις, είτε και με εναρμονίσεις παραδοσιακών θρησκευτικών μελωδιών. Το 1994 μας έδωσε την «Εαρινή ώρα», δυο χρόνια αργότερα το «Δάκρυ του Ιωάννη» κι έκλεισε τον αιώνα με το μεγαλόπρεπο «Χιλιαννιακοσιαενενηνταεννέα», για να επανέλθει το 2010 με το άλμπουμ «Σαν προσευχή...», το τελευταίο μέχρι σήμερα έργο του στο θρησκευτικό πεδίο.

Το άλμπουμ «Εαρινή ώρα» πρωτοεκδόθηκε το 1994 από την FM Records κι επανεκδόθηκε το 1996 και το 2002 από τη Wea. Αυτή τη φορά ο συνθέτης μας πρόσφερε μια εξολοκλήρου οργανική δουλειά βασισμένη όμως εν πολλοίς σε προϋπάρχουσες μελωδίες από παλιότερα έργα του μαζί με κάποιες καινούργιες. Το κύριο σώμα του άλμπουμ προέρχεται από τους δίσκους: «7 Παρακλήσεις» (1985), «Ω, γλυκύ μου έαρ» (1987) και «Ημέρα Τρίτη» (1990). Μας τα εξηγεί καλύτερα ο ίδιος στο ένθετο σημείωμα του δίσκου:

«Είναι καιρός που αισθάνομαι την ανάγκη να συγκεντρώσω τις καλύτερες στιγμές των "ορχηστρικών θρησκευτικών" μου δίσκων. Τελικά το καταφέρνω τώρα. Ξαναδούλεψα τα κομμάτια προσθέτοντας ή αφαιρώντας όσα σήμερα αισθάνθηκα ότι έπρεπε (...) Οι μελωδίες και οι εισαγωγές είναι δικές μου, εκτός φυσικά από τις μελωδίες των: "Η ζωή εν τάφω", "Ω, γλυκύ μου έαρ", "Ιδού ο νυμφίος έρχεται", "Τον νυμφώνα σου βλέπω" και τους αυτοσχεδιασμούς του Βασίλη και του Λευτέρη (...) Αφιερώνω ολόψυχα και με θαυμασμό αυτόν το δίσκο στους αγαπημένους μελωδούς της Μεγάλης Εβδομάδος».

Ενορχήστρωση, εκτέλεση, παραγωγή και ηχοληψία, όλα διά χειρός Σταμάτη Σπανουδάκη. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το 1994 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη. Κλαρίνο έπαιξε ο Βασίλης Σαλέας και βιολί ο Λευτέρης Ζέρβας. Το σόλο συνθεσάιζερ στο «Η ζωή εν τάφω» έπαιξε ο Σαράντης Σαλέας. Ο ίδιος ο συνθέτης έπαιξε πλήκτρα, κιθάρες και κρουστά.  

Σταμάτης Σπανουδάκης: Κύριε των Δυνάμεων (1982)

Ο Σταμάτης Σπανουδάκης είναι παραγωγικότατος συνθέτης και μας έχει δώσει μέχρι σήμερα πληθώρα συνθέσεων που κινούνται σε όλο το φάσμα της μουσικής δημιουργίας. Έχουμε λοιπόν μεγαλοϊδεατικές οργανικές συνθέσεις εμπνευσμένες από την ελληνική ιστορία, κύκλους παιδικών τραγουδιών, αλλά και κύκλους κανονικών τραγουδιών, μουσική για τον κινηματογράφο και μπόλικη θρησκευτική μουσική, έτσι που να τον καθιστά τον κατεξοχήν συνθέτη αυτού του ιδιαίτερου μουσικού είδους, καθώς ήδη καταγράφονται στο ενεργητικό του μπόλικες δημιουργίες στο συγκεκριμένο πεδίο («Κύριε των Δυνάμεων», «7 Παρακλήσεις», «Ω, γλυκύ μου έαρ», «Ημέρα Τρίτη», «Εαρινή ώρα», «Το δάκρυ του Ιωάννη», «Χιλιαεννιακοσιαενενηνταεννέα», «Σαν προσευχή...»).

Η πρώτη του συνθετική απόπειρα θρησκευτικού προσανατολισμού ήρθε τη στιγμή που ο ίδιος έβγαινε από μια προσωπική του «περιπέτεια». Πρώτο ξεφωτό λοιπόν σ' αυτή τη γκρίζα διαδρομή στάθηκε ο κύκλος «Κύριε των Δυνάμεων» που εκδόθηκε το 1982 από τη Lyra. Ο τίτλος του άλμπουμ βεβαίως παραπέμπει στον ομώνυμο εμβληματικό βυζαντινό ύμνο που γράφτηκε κάπου μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα και ψάλλεται στο Μέγα Απόδειπνο κατά την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής. Πάνω στο ιερό κείμενο του ύμνου ο συνθέτης έγραψε δική του πρωτότυπη μουσική επένδυση, ενώ τα υπόλοιπα μέρη του άλμπουμ έχουν δικούς του στίχους και φυσικά μουσική, η οποία κινείται μεταξύ βυζαντινών απόηχων και κοσμικών ακουσμάτων (ποπ, ροκ κλπ) κι όλα αυτά μάλιστα δοσμένα με σύγχρονη ενορχήστρωση, όπου συνυπάρχουν τα ακουστικά όργανα με κυρίαρχο το ηλεκτρονικό υπόστρωμα των συνθεσάιζερ. 

Τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν η Ελένη Βιτάλη και ο Γιάννης Κούτρας. Ξεχωρίζει το τραγούδι «Γύρω μου φωτιά» που ακούγεται σε διπλή εκτέλεση εναλλάξ από τους δύο ερμηνευτές. Ο ίδιος ο Σπανουδάκης έπαιξε κιθάρες, μπουζούκι, μαντολίνο, μπαλαλάικα, κρουστά και συνθεσάιζερ. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε από τον Σεπτέμβριο του 1981 ως τον Γενάρη του 1982 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη.

Χρόνης Αηδονίδης: Άφραστον Θαύμα (2010)

Μιας και βρισκόμαστε στη Μεγάλη Εβδομάδα, είναι καιρός να ανοίξουμε μια παρένθεση στη συνήθη ροή των θεμάτων μας, για να προσαρμοστούμε στο πνεύμα των ημερών. Θα ήθελα λοιπόν να ξεκινήσουμε με τον σπουδαίο θεράποντα της παραδοσιακής μας μουσικής και εξαίρετο ψάλτη Χρόνη Αηδονίδη (1928-2023), ένα σεμνό υπηρέτη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής μας μουσικής παράδοσης που συχνά κατέφυγε στην εκκλησιαστική υμνογραφία και μας κληροδότησε υπέροχες ηχογραφήσεις. Ήδη πέρσι τέτοιον καιρό είχαμε παρουσιάσει ένα πειστικό δείγμα της ψαλτικής του δύναμης με το άλμπουμ «Επικράνθη» (2006) και συνεχίζουμε σήμερα στην ίδια ακριβώς γραμμή με το νεότερο διπλό άλμπουμ «Άφραστον Θαύμα» που κυκλοφόρησε το 2010 σε διπλό ψηφιακό δίσκο από την Legend (υπό την ετικέτα "7").

Επί της ουσίας τα δύο άλμπουμ αποτελούν μια αδιάσπαστη ενότητα, αφού το υλικό τους συμπίμπει σε μεγάλο βαθμό με κάποιες μικρές προσθαφαιρέσεις. Και φυσικά συμμετέχουν οι ίδιοι συντελεστές, αφού δίπλα στον μεγάλο παραδοσιακό βάρδο βρίσκεται και πάλι η πιστή του μαθήτρια και ψάλτρια Νεκταρία Καραντζή και ο Πρωτοψάλτης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, φιλόλογος και θεολόγος Δημήτρης Βερύκιος. Η έκδοση περιλαμβάνει μια ευρεία ανθολόγηση 29 ύμνων από το Θείο Πάθος μέχρι και την Ανάσταση του Χριστού που αποδίδονται με σεπτό και απέριττο τρόπο μέσα σε μια ατμόσφαιρα κατανυκτικής εκφραστικής δύναμης. Ο ίδιος ο Χρόνης Αηδονίδης σημειώνει στο εσώφυλλο της έκδοσης: 

«Ευχαριστώ τον Θεό που με αξίωσε, για μία ακόμη φορά, να ηχογραφήσω βυζαντινούς εκκλησιαστικούς ύμνους, ένα όνειρο που είχα από μικρό παιδί, απ' όταν μάθαινα βυζαντινή μουσική κοντά στον ιερέα πατέρα μου. Το δημοτικό τραγούδι βέβαια που υπηρέτησα όλα αυτά τα -πενήντα και πλέον- χρόνια δεν είναι παρά η «δίδυμη αδελφή» της βυζαντινής μουσικής. Ως δίδυμες αδελφές αυτές οι δύο τέχνες έχουν σίγουρα πολλές ομοιότητες αλλά και κάποιες διαφορές. Η ουσία όμως είναι ότι είναι παιδιά της ίδιας μάνας: της ελληνικής μουσικής μας. Φροντίδα και μέλημά μου, όλα αυτά τα χρόνια, ήταν να βάλω κι εγώ ένα λιθαράκι στην προσπάθεια διάσωσης και διάδοσης στις επόμενες γενιές αυτού του μουσικού θησαυρού. Γι' αυτό χαίρομαι από καρδιάς που συνοδοιπόρος μου, και σε αυτό το έργο, είναι η Νεκταρία Καραντζή. Η σκέψη ότι η εκλεκτή μου μαθήτρια και πλέον συνεργάτιδα συνεχίζει το δικό μου έργο στην αλυσίδα της μακραίωνης ελληνικής μουσικής παράδοσης, με αναπαύει. Ο διπλός αυτός δίσκος περιέχει επιλογές βυζαντινών εκκλησιαστικών μελών σε ανάμικτη σειρά, κυρίως από τα ψαλλόμενα της Μεγάλης Εβδομάδας αλλά όχι μόνο, όπως και έναν πολύ γνωστό λαϊκό θρήνο της Μ. Παρασκευής. Έχουμε επίσης για μια ακόμη φορά, τη χαρά να μας συνοδεύει ο Πρωτοψάλτης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, φιλόλογος και θεολόγος Δημήτρης Βερύκιος, τον οποίο από καρδιάς ευχαριστώ για την πολύτιμη υποστήριξη και βοήθειά του...».

Απόστολος Καλδάρας: Τα κινηματογραφικά (1990)

Η χθεσινή και η σημερινή ημέρα, 7 και 8 Απριλίου, συνιστούν διπλή επέτειο για τον μεγάλο λαϊκό δημιουργό Απόστολο Καλδάρα (1922-1990), ο οποίος γεννήθηκε στις 7 Απριλίου 1922 στα Τρίκαλα και πέθανε στις 8 του ίδιου μήνα το 1990 έχοντας μόλις συμπληρώσει τα 68 του χρόνια. Φυσικά το μεγάλο εκτόπισμα του κορυφαίου αυτού δημιουργού δε θα μπορούσε παρά να έχει ευρύτατη συμμετοχή στις δισκογραφικές μας παρουσιάσεις εδώ στο Δισκοβόλο με επίκεντρο βέβαια τους εμβληματικούς κύκλους τραγουδιών που παρουσίασε στη Minos κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 («Μικρά Ασία», «Βυζαντινός Εσπερινός», «Για ρεμπέτες και για φίλους», «Ροβινσώνες»). 

Σήμερα λοιπόν θα σταθούμε λίγο παραπάνω σε μιαν άλλη ξεχωριστή σελίδα της μεγάλης του καριέρας, την κινηματογραφική, όπου είχε μια έντονη παρουσία στα χρόνια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου την εποχή της μεγάλης εμπορικής του ακμής, δηλαδή μέσα στη δεκαετία του '60. Όχι, ο Καλδάρας δεν ήταν συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής και γιαυτό δεν πρόκειται να δούμε κάποια δικά του soundtrack, αφού ο ρόλος του περιοριζόταν καθαρά στη συμμετοχή του με ανεξάρτητα τραγούδια που ακούγονταν σε διάφορες ταινίες εκείνου του καιρού, συνήθως με τη δική του παρουσία στο πάλκο, τραγούδια που παράλληλα κυκλοφορούσαν και στη δισκογραφία των 45 στροφών κατά κανόνα με άλλους ερμηνευτές από αυτούς που τα ερμήνευαν στις ταινίες.

Το 1990 η ΕΜΙ έθεσε σε κυκλοφορία ένα άλμπουμ με τον λιτό τίτλο «Τα κινηματογραφικά» που περιλαμβάνει 14 τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα που ακούστηκαν σε παλιές ελληνικές ταινίες. Ειδικότερα μάλιστα πρόκειται για τραγούδια από οκτώ ταινίες της Κλακ Φιλμ που γυρίστηκαν κατά το διάστημα 1965-1968, όλες σκηνοθετημένες από τον Απόστολο Τεγόπουλο (1936-2007) με βασικό πρωταγωνιστή τον Νίκο Ξανθόπουλο στη χρυσή εποχή του, όταν είχε ταυτιστεί με τον δημοφιλέστατο ρόλο του τίμιου λαϊκού παιδιού έχοντας σχεδόν πάντα για συμπρωταγωνίστρια τη Μάρθα Βούρτση, συχνά μάλιστα πλαισιωμένος και από άλλα μεγάλα ονόματα του κινηματογράφου, όπως ο Μάνος Κατράκης, ο Ορέστης Μακρής, ο Κώστας Καζάκος, ο Κώστας Κακαβάς, ο Ανδρέας Ντούζος, η Αφροδίτη Γρηγοριάδου, η Σπεράντζα Βρανά και πολλοί άλλοι. Πρόκειται για τις ταινίες: Καρδιά μου πάψε να πονάς (1965), Απόκληροι της κοινωνίας (1965), Με πόνο και με δάκρυα (1965), Περιφρόνα με γλυκιά μου (1965), Έχω δικαίωμα να σ' αγαπώ (1966), Δακρυσμένα μάτια (1967), Κάποτε κλαίνε και οι δυνατοί (1967), Ξεριζωμένη γενιά (1968). Οι περισσότερες από τις ταινίες αυτές είχαν ξεπεράσει τις 200.000 εισιτήρια στην πρώτη τους προβολή με κορυφαία την τελευταία (Ξεριζωμένη γενιά) που έφτασε τα 448.679 εισιτήρια!

Στις ταινίες αυτές ακούστηκαν δεκάδες υπέροχα λαϊκά τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα, συνήθως ερμηνευμένα από τον Νίκο Ξανθόπουλο, τα οποία ωστόσο στην επίσημη δισκογραφία πέρασαν με άλλες φωνές. Εδώ λοιπόν τα ακούμε από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τη Βίκυ Μοσχολιού, τον Μιχάλη Μενιδιάτη, τον Μανώλη Αγγελόπουλο, τη Χαρούλα Λαμπράκη και τη Φούλη Δημητρίου. Ανάμεσά τους και τα πολυτραγουδισμένα: «Ένα αστέρι πέφτει πέφτει», «Μην τα φιλάς τα μάτια μου», «Αφού αμαρτήσανε τα δυο σου χείλη», «Πετραδάκι πετραδάκι», «Τα καλά όλου του κόσμου», «Στ' Αποστόλη το κουτούκι» και «Καλή τύχη». Την επιλογή και επιμέλεια του υλικού υπογράφει ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός Άγγελος Πυριόχος.

Γρηγόρης Μπιθικώτσης: Για τον Γρηγόρη (Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, 2002)

Πριν από 21 χρόνια, στις 7 Απριλίου 2005, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 χρόνων ο κορυφαίος λαϊκός ερμηνευτής Γρηγόρης Μπιθικώτσης (1922-2005) αφήνοντας πίσω του μιαν ανεκτίμητης αξίας κληρονομιά εκατοντάδων μεγάλων τραγουδιών που ερμήνευσε στις πέντε περίπου δεκαετίες της ενεργού παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο είτε ως απαράμιλλος ερμηνευτής, είτε και ως εμπνευσμένος συνθέτης αρκετών διαχρονικών επιτυχιών που κοσμούν το πλούσιο προσωπικό του ρεπερτόριο. Μάλιστα η πρώτη του εμπλοκή στο δισκογραφικό στερέωμα ήταν με την ιδιότητα του συνθέτη με πρώτο τραγούδι του «Το καντήλι τρεμοσβήνει» που ηχογραφήθηκε για τις 78 στροφές το 1949. Στα μέσα της δεκαετίας του '50 πρώτος ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν ο συνθέτης που αξιοποίησε τις ερμηνευτικές του δυνατότητες, για να έρθει λίγο αργότερα ο Μίκης Θεοδωράκης να τον μετατρέψει στον κορυφαίο λαϊκό ερμηνευτή της γενιάς του μέσα από μια μεγάλη σειρά εμβληματικών κύκλων («Επιτάφιος», «Αρχιπέλαγος», «Πολιτεία Α' & Β'», «Επιφάνια», «Όμορφη πόλη», «Τραγούδι του νεκρού αδελφού», «Μαγική πόλη», «Το Άξιον εστί», «Ρωμιοσύνη», «Χρυσοπράσινο φύλλο», «Θαλασσινά φεγγάρια»). Στη συνέχεια συμπορεύτηκε με την εκλεκτή γενιά των νέων συνθετών του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού, όπως ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Δήμος Μούτσης, ο Γιάννης Σπανός, ο Σταύρος Κουγιουμτζής και άλλοι, ενώ στα χρόνια της Επταετίας ανέπτυξε συστηματικά και την προσωπική του δισκογραφία με αποκλειστικά δικές του συνθέσεις που απέφερεαν πολλές επιτυχίες ευρείας αποδοχής.

Τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή ο μεγάλος καλλιτέχνης ευτύχησε να τιμηθεί με μια συγκλονιστική συναυλία αφιερωμένη αποκλειστικά στον ίδιο. Ήταν στις 11 Μαρτίου του 2002, όταν πραγματοποιήθηκε στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας μια μεγάλης διάρκειας (άνω των δύο ωρών) συναυλία με τη συμμετοχή δεκαοκτώ εκλεκτών ερμηνευτών της παλιότερης και νεότερης γενιάς, οι οποίοι πρόθυμα συνέπραξαν στην τιμητική αυτή βραδιά για τον μεγάλο βάρδο. Οι τραγουδιστές εμφανίστηκαν επί σκηνής με αλφαβητική σειρά ερμηνεύοντας ο καθένας από δύο τραγούδια, συνολικά 38 κλασικά τραγούδια (στη συναυλία ακούστηκαν περισσότερα) που σημάδεψαν τη λαμπρή διαδρομή του Γρηγόρη Μπιθικώτση στο ελληνικό πεντάγραμμο. Ιδού τα ονόματα: Δήμητρα Γαλάνη, Αντώνης Καλογιάννης, Γιάννης Κότσιρας, Κώστας Μακεδόνας, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Δημήτρης Μητροπάνος, Μανώλης Μητσιάς, Δημήτρης Μπάσης, Γιώργος Νταλάρας, Πόλυ Πάνου, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Γιάννης Πάριος, Αντώνης Ρέμος, Μαρία Σουλτάτου, Πασχάλης Τερζής, Ελένη Τσαλιγοπούλου και Ντίνα Χρονά. Στη συναυλία τραγούδησε επίσης κι ο γιος του ερμηνευτή Γρηγόρης Γρ. Μπιθικώτσης συνοδευόμενος από τον Γεράσιμο Ανδρεάτο, ενώ στο πανηγυρικό φινάλε της συναυλίας εμφανίστηκε επί σκηνής και ο ίδιος ο Μπιθικώτσης ερμηνεύοντας μόνος ή με συνοδεία όλης της παρέας δύο τραγούδια μέσα σε ένα κλίμα διάχυτης συγκίνησης και ενθουσιασμού. Εκτός από συνθέσεις του ίδιου του Μπιθικώτση, ακούστηκαν επίσης κλασικά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, του Βασίλη Τσιτσάνη, του Γιώργου Μητσάκη, του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Σταύρου Κουγιουμτζή και του Γιάννη Σπανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι τη συναυλία προλόγισαν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, τότε υπουργός πολιτισμού. Ο ίδιος ο Μπιθικώτσης μιλώντας συγκινημένος στο κοινό έδειξε και τη γενναιοδωρία της ψυχής του μνημονεύοντας τον μεγάλο συνοδοιπόρο του Στέλιο Καζαντζίδη, ο οποίος είχε φύγει ήδη από τη ζωή μισό χρόνο νωρίτερα. Να προσθέσω απλώς ότι επικεφαλής της λαϊκής ορχήστρας ήταν οι μπουζουξήδες Μανώλης Καραντίνης και Βαγγέλης Μαχαίρας, ενώ την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Νίκος Κούρος. Ο διπλός ψηφιακός δίσκος που εκδόθηκε την ίδια χρονιά κοσμείται με όμορφες ζωγραφιές που φιλοτέχνησε ο Αλέκος Φασιανός.

Λίτσα Διαμάντη: Τραγούδια από τις 45 στροφές (1997)

Ενταγμένο στη μεγάλη σειρά με γενικό τίτλο «Τραγούδια από τις 45 στροφές» της Minos-EMI κυκλοφόρησε το 1997 ένα άλμπουμ με 18 συνολικά τραγούδια ανθολογημένα από τις δεκάδες ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε η Λίτσα Διαμάντη κατά την πρώτη περίοδο της καριέρας της και συγκεκριμένα κατά το διάστημα 1965-1973. Είναι η περίοδος που η καλή ερμηνεύτρια προσπαθούσε να χτίσει την προσωπική της καριέρα και να ξεφύγει από το ρόλο της δεύτερης συνοδευτικής φωνής δίπλα στα μεγάλα ονόματα του λαϊκού πενταγράμμου της εποχής.

Όπως έχουμε ξαναπεί, ο πρώτος της μέντορας στο τραγούδι στάθηκε ο μεγάλος λαϊκός δημιουργός Γιώργος Μητσάκης που της έγραψε το 1965 τις περίφημες «Συννεφιές», τραγούδι αναφοράς σε ολόκληρη την καριέρα της Λίτσας Διαμάντη. Με τον Γιώργο Μητσάκη λοιπόν ξεκινάει χρονικά η συγκεκριμένη συλλογή και ειδικότερα με ένα άλλο τραγούδι ηχογραφημένο το 1965 με τίτλο «Μας έκλεισαν τη στράτα μας». Στην ίδια χρονιά επίσης ανήκει και το πολυτραγουδισμένο τσιφτετέλι «Εσένα θέλω μόνο» του Βαγγέλη Σούκα που το ερμηνεύει (σε δεύτερη εκτέλεση) συνοδευόμενη από τον Μπάμπη Τσετίνη σε μια αντιστροφή ρόλων, αφού εκείνη συνήθως έκανε τη δεύτερη φωνή στον καταξιωμένο λαϊκό ερμηνευτή. Η συλλογή φτάνει ως το 1973 με ένα άλλο σουξέ της Λίτσας Διαμάντη με τίτλο «Γιατί να πικραινόμαστε γιατί» σε μουσική του Γιώργου Κατσαρού, του συνθέτη που είχε μαζί της την πιο μακροχρόνια συνεργασία. 

Τα υπόλοιπα τραγούδια της συλλογής υπογράφουν ο Βασίλης Βασιλειάδης, ο Λυκούργος Μαρκέας, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Μπάμπης Μπακάλης και ο Παναγιώτης Πετσάς. Στα μισά τραγούδια οι στίχοι ανήκουν στον Πυθαγόρα, άλλα δύο έγραψε ο Ηλίας Λυμπερόπουλος, ενώ τα υπόλοιπα έχουν στίχους των συνθετών τους. Στις δεύτερες φωνές, εκτός από τον Μπάμπη Τσετίνη, ακούμε τον Μάνο Παπαδάκη, τον Σωτήρη Χατζηαντωνίου και τον Γ. Ραζή που δεν είναι άλλος από τον Γιάννη Πάριο!