Ο Δισκοβόλος πάει... εκλογές!

Καλημέρα σας!

Η προσωπική μου εμπλοκή στις διαδικασίες των εκλογών της Κυριακής δε θα μου αφήσει τον απαραίτητο χρόνο για νέο υλικό στον Δισκοβόλο μέχρι τις αρχές της επόμενης εβδομάδας.

Εύχομαι σε όλους καθαρό μυαλό και καλή ψήφο!

Θα τα ξαναπούμε σε μια εβδομάδα...

Σας αφήνω για λίγες μέρες λόγω επαγγελματικής υποχρέωσης με το σχολείο μου.
Θα συνοδεύσω τους μαθητές μου σε μεγάλη εκδρομή στο εξωτερικό.

Ο Νίκος Σκαλκώτας στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου

Έτος Νίκου Σκαλκώτα το 2019, μιας και συμπληρώνονται ήδη 70 χρόνια από τον πρόωρο και άδικο θάνατό του. Ας μην μένουμε λοιπόν κολλημένοι αποκλειστικά στη λαϊκή μουσική, γιατί αυτός ο τόπος γέννησε και σημαντικούς λόγιους δημιουργούς της μουσικής τέχνης, κορυφαίος των οποίων υπήρξε ο Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949).

Για όσους "τυχερούς" κατοικούν στο"κλεινόν άστυ" ή για όσους έχουν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στην πρωτεύουσα, αυτές τις ημέρες εκτυλίσσεται εκεί το πολυσήμαντο ετήσιο φεστιβάλ με γενικό τίτλο "Το μικρό Παρίσι των Αθηνών", το οποίο φέτος ξεκίνησε στις 21 αυτού του μήνα και θα ολοκληρωθεί την 1η Δεκεμβρίου. Το φετινό θέμα του φεστιβάλ είναι "Τα Καμπαρέ του Κόσμου" και στο θεματικό αυτό πλαίσιο ο έγκυρος και πολυπράγμων μουσικοκριτικός και ιστορικός της μουσικής τέχνης Γιώργος Β. Μονεμβασίτης θα παρουσιάσει μια εξόχως ενδιαφέρουσα ομιλία με θέμα "Το Βερολινέζικο Καμπαρέ στην εποχή του μεσοπολέμου, με το βλέμμα και τη μουσική του Νίκου Σκαλκώτα". Ιδού τι αναφέρει η σχετική αναγγελία της ομιλίας στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ:

Ο επιφανέστερος των Ελλήνων μουσουργών Νικος Σκαλκώτας - συμπληρώθηκαν φέτος 70 χρόνια από το θάνατό του - έζησε στο Βερολίνο από το 1921 έως το 1933, οπότε επέστρεψε στην Ελλάδα. Υπήρξε επομένως αυτόπτης μάρτυρας της μεγάλης ακμής του βερολινέζικου καμπαρέ. Δεν υπάρχουν προφορικές μαρτυρίες του ίδιου για τη σχετική εμπειρία του, μια και ήταν ιδιαιτέρως εσωστρεφής. Στη μουσική του ωστόσο, αυτή που συνέθεσε τόσο στην εκεί παραμονή του, όσο και μετέπειτα, αντικαθρεφτίζονται ξεκάθαρα τα χαρακτηριστικά ηχοχρώματα του βερολινέζικου καμπαρέ...

Η ομιλία του Γιώργου Μονεμβασίτη θα πραγματοποιηθεί στις 26 Νοεμβρίου, στις 6:30 το απόγευμα στο ιστορικό ξενοδοχείο της Πλατείας Ομονοίας "Μπάρκειον" και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Πρόσφυγες: Χυδαιότητα και ανθρωπιά, 2019 μ.Χ.

Κάνω μια μικρή παρένθεση εδώ στη συνεχή ροή δίσκων από την κλασική περίοδο του ελληνικού τραγουδιού (δεκαετίες '60 και '70), για να σταθώ λίγο στο φλέγον ζήτημα του καιρού μας, τις αθρόες εισροές προσφύγων από χώρες της Μέσης Ανατολής.
Κι επειδή έχω και προσωπική εμπλοκή στο θέμα με τη λειτουργία τάξης υποδοχής προσφυγόπουλων στο σχολείο μου, οφείλω να ομολογήσω τη συγκλονιστική εμπειρία που αποκομίζω καθημερινά από το υπέροχο χαμόγελο ευγνωμοσύνης των παιδιών αυτών και την απίστευτη επιθυμία τους να επικοινωνήσουν με όλα τα υπόλοιπα παιδιά του σχολείου μαθαίνοντας με ταχύτατο ρυθμό την ελληνική γλώσσα, αλλά και από την τεράστια αγκαλιά άδολης αγάπης που άνοιξαν τα Ελληνόπουλα του σχολείου, για να ενσωματώσουν τα κατατρεγμένα αυτά παιδιά στο δικό τους μικρόκοσμο.

Πόσο θλιβερή λοιπόν είναι η απέναντι πλευρά, αυτή που εκπέμπει ασταμάτητα μίσος και χυδαιότητα προς αυτούς τους ανθρώπους με αποκρουστικές δηλώσεις σαν κι αυτές διαφόρων απόμαχων ποδοσφαιριστών που δεν έχουν πώς να θυμίσουν τη θλιβερή ύπαρξή τους παρά εκτοξεύοντας τοξικές πομφόλυγες πασπαλισμένες με πατριδοκαπηλικές ιαχές!

Κι όμως, δεν είναι όλα μαύρα σ' αυτή την ξενοφοβική κοινωνία που ζούμε. Υπάρχουν και υγιείς φωνές που έρχονται να ενώσουν τη δική τους διαμαρτυρία με τη σιωπηρή κραυγή όλων εκείνων των άσημων ανθρώπων που παρακολουθούν αποσβολωμένοι αυτό το ρατσιστικό παραλήρημα. Πρώτος ο Ολυμπιονίκης μας Αλέξανδρος Νικολαΐδης που απάντησε με πολύ καίριο και σταράτο τρόπο στο χυδαιογράφημα γνωστού αστέρα του ποδοσφααίρου. Κι αμέσως μετά μια συγκλονιστική δήλωση του παλαίμαχου ποδοσφαιριστή Σάββα Κωφίδη που δημοσιεύτηκε στον "Ημεροδρόμο" με τίτλο "Μετανάστες, αδέρφια μας", η οποία νομίζω πως αξίζει να μεταφερθεί κι εδώ αυτούσια:

«Από τη μια υπάρχει η αξιοπρέπεια του Αφγανού, του Σύρου, του Έλληνα, του Γερμανού, του Ρώσου, του Πακιστανού, του ανθρώπου από οποιαδήποτε φυλή και από οποιαδήποτε μέρος της Γης που ψάχνει –  στην Ελλάδα και οπουδήποτε στον κόσμο – μια ζωή αντάξια της ανθρώπινης υπόστασής του. Από την άλλη υπάρχει ο εθνικοσοσιαλισμός, ο ρατσισμός, ο εθνικισμός που μισεί τους αδύναμους – από οποιαδήποτε φυλή και οποιαδήποτε χώρα – με πρόσχημα ότι είναι διαφορετικοί.

    Στην παρακμή και την ανηθικότητα που «ηθικολογεί» ψευδολογώντας, παραποιώντας, παραχαράσσοντας, διαστρεβλώνοντας έννοιες όπως «πατρίδα» και «πολιτισμός», η απάντηση είναι η αλήθεια. Και η αλήθεια είναι πως η διαφορετικότητα μεταξύ των ανθρώπων δεν είναι έγκλημα. Έγκλημα είναι ο μισανθρωπισμός. Που παριστάνει τον ιδιοκτήτη της πατρίδας μας και του πλανήτη για να μην επιτρέπει σε κατατρεγμένους ανθρώπους να αναπνέουν και να αναζητούν καταφύγιο πουθενά στον κόσμο.   Ούτε η Ελλάδα, ούτε ο πλανήτης ανήκουν στους φασίστες και στους μισανθρώπους. Οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, όσους η ανάγκη οδήγησε εδώ κι εκεί, από όπου κι αν έρχονται, όπου κι αν πηγαίνουν, είναι το ίδιο αδέρφια μας, όπως τα αδέρφια μας οι Έλληνες μετανάστες. Κι επειδή είναι αδέρφια μας, ο τόπος μας είναι τόπος τους, και ο τόπος τους είναι τόπος μας.   Ελλάδα δεν είναι να «τσικνίζεις» τον πεινασμένο. Αθλητισμός δεν είναι να κλωτσάς τον χτυπημένο. Ουμανισμός δεν είναι η λογοκοπία της «φιλανθρωπίας». Είναι ο σεβασμός στον ανήμπορο, το χέρι να σηκωθεί στον πεσμένο, ένα πιάτο φαΐ στον κατατρεγμένο. Ό,τι χρώμα, θρησκεία, καταγωγή κι αν έχει.    Το μόνο απαραβίαστο σύνορο είναι η ανθρωπιά. Το μόνο διαβατήριο για να πορεύεται κανείς στον κόσμο του Ανθρώπου, είτε τρώει χοιρινό είτε όχι, είτε πιστεύει στο Χριστό είτε όχι, είναι η αλληλεγγύη σε όσους την χρειάζονται».

Κι επειδή εδώ μέσα συνηθίσαμε να μιλάμε με τη γλώσσα της μουσικής, ας ακούσουμε το κλασικό τραγούδι "Προσφυγιά" του Απόστολου Καλδάρα και του Πυθαγόρα από το δίσκο "Μικρά Ασία" (1972) που τραγούδησε ο Γιώργος Νταλάρας. 

Η σπαρακτική κραυγή μιας προσφυγοπούλας

Αντιγράφω από διεθνή και ελληνικά μέσα την παρακάτω κραυγή διαμαρτυρίας μιας προσφυγοπούλας* από τη Συρία με αφορμή μια πρωτοφανή απρέπεια του σημερινού Γερμανού υπουργού Εσωτερικών: 

«Ακούω πώς εσείς, ο υπουργός Εσωτερικών Ζεεχόφερ , κάνετε ένα αστείο για τα 69α γενέθλιά σας και τις 69 απελάσεις στο Αφγανιστάν και λίγο αργότερα έρχεται ένα μήνυμα από εκεί: Ένας από τους απελαθέντες, ο Τζαμάλ Νάσερ Μαχμούντι, κρεμάστηκε στην Καμπούλ.
Στο μοναδικό συμπέρασμα που μπορώ να καταλήξω είναι ότι εσείς, ο υπουργός Ζεεχόφερ , δεν πρέπει πλέον να παρευρίσκεστε σε συνεντεύξεις Τύπου και δεν θα πρέπει πλέον να γιορτάζετε τα γενέθλιά σας δημόσια.
Ο Τζαμάλ Νάσερ, του οποίου την απέλαση εσείς χαιρετίσατε , έφυγε στα 23 του , ενώ εσείς έχετε ήδη διανύσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής σας. Αλήθεια , τι μέλλον θα περίμενε τον Νάσερ αν δεν είχε απελαθεί;
Ντρέπομαι να ζω σε έναν πλανήτη με τέτοιους υπουργούς σαν εσάς. Και ξέρετε γιατί; Δεν είναι μόνο η ντροπή που με επηρεάζει, είμαι επίσης φοβισμένη.
Έχετε κάποια ιδέα γιατί ένας 23χρονος άνδρας, που όπως και κάθε άλλο ανθρώπινο ον , που κανονικά θα έπρεπε να είναι ευτυχισμένος για την επιστροφή του στην πατρίδα του, κρεμάστηκε; Δεν ήταν ευτυχής να επιστρέψει στην πατρίδα του . Επειδή οι τόποι όπου έρχονται άνθρωποι όπως ο Τζαμάλ Νάσερ ή εγώ στη Γερμανία είναι κολαστήρια .Εκεί μας γίνεται πλύση εγκεφάλου και οι ψυχές μας σκοτώνονται. Και ανεξάρτητα από το αν ο αριθμός μας διπλασιάζεται ή μειώνεται, δεν είμαστε παρά αριθμοί. Αριθμοί που μπορούν να τρέξουν. Κανείς δεν εγκαταλείπει οικειοθελώς τη χώρα της οικογένειάς του, τις αναμνήσεις του από την παιδική ηλικία του, κανείς δεν μισεί να ζει στην πατρίδα του.
Θα μπορούσατε να πείτε ότι δεν έχουμε πει αρκετές ιστορίες για φυγάδες , ότι οι κάμερες δεν έχουν δείξει αρκετά τις φωτογραφίες και τα βίντεο από την καταστροφή των πόλεών μας , έτσι ώστε να μπορεί ο υπουργός Ζεεχόφερ όπως και πολλοί άλλοι, να πει ότι δεν μπορεί να εξηγήσει αυτό το μυστήριο.
Αφήνουμε τις χώρες μας και ερχόμαστε στην Ευρώπη για να επιβιώσουμε και να έχουμε μια ευκαιρία για μια κανονική ζωή. Θέλουμε να μάθουμε, να δουλεύουμε και να ζούμε!Μήπως η γη είναι πολύ μικρή για να μας φιλοξενήσει όλους μας;Νόμιζα ότι μόνο οι άθλιες χώρες μας θα κυβερνούσαν με τυραννία και καταπίεση. Νόμιζα ότι αυτή η αδικία προέρχεται μόνο από τους δικτάτορές μας. Αλλά όταν σας είδα να συγκρίνετε τον αριθμό των ετών της ζωής σας με τον αριθμό των απελαθέντων, κατάλαβα ότι η καταπίεση δεν γνωρίζει όρια. Ότι ακόμη και οι χώρες που στη φαντασία μου προσφέρουν μια εικόνα ειλικρίνειας και ανθρωπιάς, μπορούν να έχουν ένα άσχημο πρόσωπο.
Είναι πολύ επικίνδυνο για κάποιον που βρίσκεται στη θέση σας να αγνοεί τους λόγους για τους οποίους ζητώ άσυλο. Το βρίσκω περίεργο να πρέπει να επισημάνω ότι δεν θα είχα γίνει πρόσφυγας, αν ο κόσμος δεν είχε επιλέξει να σιωπήσει σχετικά με τον Μπασάρ αλ-Άσαντ. Βέβαια, εμείς, οι Σύροι, δεν είμαστε τα μόνα θύματα αυτής της σιωπής. Αν η τυραννία, η καταπίεση και η διαφθορά κυβερνά μια χώρα, οι ξαφνικές «σεισμικές» δονήσεις μπορεί να είναι τόσο εκτεταμένες ώστε η χώρα ανοίγει τις πόρτες και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες να φεύγουν σε μια άλλη χώρα, η οποία βρίσκεται 3.000 χιλιόμετρα μακριά.
Θα ήθελα να σας παρακαλέσω: προσπαθήστε να εξαλείψετε τους πραγματικούς λόγους της προσφυγιάς αντί να απελαύνετε ανθρώπους ή να τους αφήνετε να πεθαίνουν στη θάλασσα . Και αν δεν ενδιαφέρεστε για αυτό, τουλάχιστον αφήστε τους άλλους να το κάνουν και μην είστε ένας λίθος που εμποδίζει την ιστορία.
Δυστυχώς, ξέρω ότι πολλοί άνθρωποι σκέφτονται όπως εσείς. Αλλά γνωρίζω επίσης ότι ακόμη και όταν κλείνει το μάτι της δικαιοσύνης, η ανθρωπότητα δεν κοιμάται ποτέ.
Η Γερμανία θα μπορούσε να κάνει τόσα πολλά για να προστατέψει τους πολίτες της από το ρατσισμό, τον εξτρεμισμό και τη βία.
Ναι, κύριε υπουργέ, οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν μετράνε τα χρόνια ζωής τους, είναι γεμάτοι αγάπη στις καρδιές τους και υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι να το εκφράσεις αυτό. Ο αριθμός των δικών σας χρόνων σε τέτοιες στιγμές σπάνια αντιπροσωπεύει αυτό που παίρνουμε από άλλο άτομο, αλλά αυτό που μας δίνουν οι άλλοι. «Άνθρωπος» - αυτή είναι η λέξη που θα ήθελα να σας συλλαβίσω εκ των υστέρων, στα γερμανικά και στα αραβικά.»

* Η Λίνα Άτφαχ γεννήθηκε το 1989 στη Σαλαμίγια της Συρίας είναι ποιήτρια και συγγραφέας. Στα 17 της κατηγορήθηκε για βία και κρατικές προσβολές και αποκλείστηκε από όλα τα πολιτιστικά γεγονότα στη Συρία. Σήμερα ζει μαζί με την οικογένειά της στο Wanne-Eickel. Το 2017 κέρδισε το λογοτεχνικό βραβείο Small Hertha Koenig. 

Νίκος Δόικος: Περί ποιήσεως

Περι ποιησεως

Γράφει ο Νίκος Δόικος

Κάθε τόσο επανέρχονται στις συζητήσεις μας τα κλασικά ερωτήματα: - Βρίσκεται, άραγε, εκτός χώρου και χρόνου η Ποίηση, είναι αχωρική και αχρονική έτσι όπως κινείται στο μεταίχμιο μεταξύ προσωπικού και διαπροσωπικού (κοινωνικού) χώρου, καθώς ο Ποιητής έξω εμπνέεται και έσω συνθέτει, έτσι όπως κινείται, δηλαδή, στο χώρο του μηδενός.  

Άραγε υπερβαίνει τον ιστορικό χρόνο, το χρόνο των κοινωνικών εξελίξεων;

Προσδιορίζεται νοηματικώς και μορφολογικώς από το κοινωνικό περιβάλλον ή μήπως το ξεπερνά και κατακτά την αχωρική και αχρονική της υπόσταση πέραν της Ιστορίας;  

Και εάν όντως επηρεάζεται από το κοινωνικό περιβάλλον (ετεροπροσδιορίζεται), τότε σε ποιο βαθμό το κοινωνικό περιβάλλον ως πεδίο κοινωνικών δράσεων, εξελίξεων, εξισοροπιστικών θεσμίσεων και ανατροπών, επηρεάζει την Ποίηση και, αντιστρόφως, κατά πόσον η Ποίηση συμμετέχει στην και τροφοδοτεί την κοινωνική δυναμική;

Για τη σύνθεση μιας κάποιας θέσης απέναντι στις προηγούμενες διλημματικές εκδοχές  θα πρότεινα ως παράδειγμα το συγγραφικό έργο του Ρακίνα.

Φαντάζομαι συμφωνούμε στο ότι η δραματουργία του Ρακίνα δεν θα είχε, ενδεχομένως, την ίδια εσωτερική νοηματική χωροταξία  αν ο ίδιος δεν  είχε ανατραφεί μέσα σε ένα αμιγώς Γιανσενίτικο περιβάλλον, δηλαδή μέσα στο γνωστό Γαλλικό θρησκευτικό (και αργότερα πολιτικό) κίνημα του 17ου-18ου  αιώνα, που αναπτύχθηκε ως  αντίδραση στις υπερβολές του Παπισμού και του βασιλικού απολυταρχισμού και, ασμένως, στήριξε τη Γαλλική Αστική Επανάσταση.

Εάν ο Ρακίνας  μεγάλωνε σε ένα λ.χ. Ιησουιτικό  περιβάλλον θρησκευτικού φανατισμού, θα είχαμε πιθανότατα έναν διαφορετικό δραματουργό.

Από μιαν άλλην οπτική γωνία τώρα, χωρίς την προσωπική έφεση, το έμφυτο ταλέντο και τις συστηματικές σπουδές του ίδιου τόσο στο Γιανσενίτικο

Πορ-Ρουαγιάλ, όσο και στο κοσμοπολίτικο Παρίσι του Λουδοβίκου 14ου, πιθανόν δεν θα είχαμε κανέναν επώνυμο Ρακίνα.

Με την αναφορά στην ειδική (και κάθε ανάλογη) περίπτωση του Ρακίνα αγγίζει κανείς το ζεύγος  Αιτιοκρατίας – Αναιτιοκρατίας, πιο απλά το ζεύγος αυτο-προσδιοριστίας (αυστηρή νομοτέλεια,  απόρριψη του τυχαίου) και, από την άλλη, έτερο-προσδιοριστίας (αντίληψη περί ιστορικού επηρεασμού και προσδιορισμού των ανθρώπινων δράσεων). Δύο θεμελιωδώς αντιθετικές σχολές και αντιλήψεις. 

Παρότι γνωστά και χιλιοειπωμένα, θα επαναλάβω πως για την πρώτη, δηλαδή την αυτο-προσδιοριστία, η πορεία του δημιουργού, του ποιητή, του εικαστικού, νομοτελειακώς προδιαγράφεται από την προσωπική του ετερότητα.

Για τη δεύτερη αντίληψη της ετερο-προσδιοριστίας, οι κοινωνικές εξελίξεις και οι ανθρώπινες δράσεις ετεροκαθορίζονται από ιστορικές συγκυρίες, από το ιστορικό κοινωνικό περιβάλλον και βεβαίως από την ελεύθερη ανθρώπινη βούληση.

Ακραίες εκφάνσεις αυτών των δύο Σχολών - αντιλήψεων  στην Ποίηση αποτελούν η ατομοκεντρική, η αυτο-ψυχαναλυτική, θα έλεγα, γραφή και, από την άλλη μεριά,  ο ιδεολογικός ρεαλισμός, η ιδεοληπτική θεώρηση της Ποίησης,  η οποία ασφαλώς την οδηγεί σε ατραπούς ιδεολογικής χειραγώγησης. Και δεν υπάρχει τίποτα πιο ασυμβίβαστο με την Τέχνη από τη χειραγώγηση.

Θα πρότεινα λοιπόν για συζήτηση πως η αυθεντική Ποίηση βρίσκεται στον συγκερασμό των δύο αντιλήψεων.

Και εξηγούμαι με ένα δεύτερο παράδειγμα: Παρατηρώντας δείγματα της λεγόμενης Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής, της άλαλης Ποίησης, από τη Δημητσάνα έως τη Μακρινίτσα κι από την Καστοριά μέχρι την Ξάνθη, εύκολα διαπιστώνει κανείς μιαν επανάληψη ή, καλύτερα, αναπαραγωγή ομοειδών αρχιτεκτονικών στοιχείων. Αισθητικά και λειτουργικά στοιχεία, που σε όλες τις περιπτώσεις επαναλαμβάνονται, διατηρώντας όμως πάντοτε την ετερότητά τους, χωρίς να αντιγράφουν, χωρίς να συνιστούν απομιμήσεις.                                                         

Σε κάθε ξεχωριστό αρχιτεκτόνημα, εύκολα διακρίνονται μικρές ποιοτικές μορφολογικές διαφοροποιήσεις, μικρές, θα έλεγα, πινελιές ετερότητας, πάντοτε, όμως, στον ίδιο καμβά, στην ίδια ρυθμολογική βάση. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κεντρικός νοηματικός άξονας τής συγκεκριμένης αρχιτεκτονικής.

Πώς είναι δυνατόν, παρά την αναπαραγωγή ομοειδών στοιχείων, να αποφεύγεται η αντιγραφή; Ποιος είναι ο Μηχανισμός Γένεσης της δημώδους αρχιτεκτονικής;

Θα απαντούσα πως είναι αυτή ακριβώς η τάση αναπαραγωγής που κατορθώνει να μη συνιστά απομίμηση, αλλά επαναδιατύπωση αισθητικών και λειτουργικών κωδίκων κοινωνικά αποδεκτών και, κυρίως, κοινωνικά παραγόμενων.

Κοντολογίς, με τα μαστόρικα συνεργεία, με τους κουδαραίους μαΐστορες, μέσω της  βιωματικής εμπειρίας και του ταλέντου των, η ίδια η Κοινωνία αρχιτεκτονεί

μέσω της αναπαράστασης, της επαναδιατύπωσης κοινωνικών αισθητικών και λειτουργικών συμβάσεων με την αριστοτελική έννοια της «μιμήσεως» που δεν σημαίνει απομίμηση, αλλά αναπαράσταση κοινωνικά αποδεκτών αισθητικών και λειτουργικών αρχών.

Υπό το ίδιο πρίσμα θα έλεγα πως η κοινοτική εμπειρική αλήθεια λειτουργεί ως μαγιά της Τέχνης, ως μαγιά της Ποίησης.

Εάν συμφωνούσαμε πως η Τέχνη ασφυκτιά τόσο στο ατομοκρατικό όσο και στο ιδεοληπτικό-χειραγωγικό περιβάλλον, τότε θα αποτολμούσα έναν ορισμό, πως

αυθεντική Ποίηση είναι η αναδιατύπωση αισθητικών και λειτουργικών  κωδίκων κοινωνικώς αποδεκτών και κοινωνικώς παραγόμενων, με την καθοριστική συνδρομή της παιδείας και του ταλέντου του ποιητή, δηλαδή με τη σφραγίδα της προσωπικής ετερότητας του δημιουργού.

Σε κάθε συγγραφικό πεδίο εκφράζονται διαφορετικές ανάγκες επικοινωνίας και συμμετοχής στον ευρύτερο κοινωνικό διάλογο, διαφορετικές μορφές έκφρασης της ίδιας αγωνίας.

Εάν προσεγγίσουμε την Ποίηση ως λαλούσα Αρχιτεκτονική, θα έλεγα πως η Ποίηση έχει μια δική της εσωτερική χωροταξία. Και όχι μονάχα μορφολογική και ρυθμολογική, αλλά μιαν εσωτερική νοηματική χωροταξία που οφείλει να υπακούει σε κανόνες στατικής επάρκειας και λειτουργικής ρυμοτομίας, ειδάλλως καταρρέει. Και εδώ θα πρότεινα πως οι κανόνες αυτοί δεν είναι τίποτα άλλο παρά κοινωνικές συμβάσεις που κληρονομούνται και αναδιατυπώνονται από γενιά σε γενιά, από δημιουργό σε δημιουργό, από ποιητή σε ποιητή.

Νομίζω πως η  Κρίση, με την ευρεία έννοια τού όρου, δηλαδή η πρωτίστως πολιτισμική και εξ αυτής  κοινωνική, οικονομική και πολιτική κρίση, επηρεάζει τον ιδιωτικό και δημόσιο χώρο σε καθοριστικό βαθμό,  καθώς συντόμως

εξελίσσεται σε συμπεριφορική κρίση μπολιάζοντας έτσι και το πνευματικό  και θεσμικό πεδίο.

Πώς μπορεί λοιπόν να μείνει κανείς ουδέτερος, κλεισμένος στο χρυσό κλουβί της δικής του διαρκούς αυτο-ψυχανάλυσης;  

Θυμηθείτε από την Θεία Κωμωδία του Δάντη: - «Οι πιο σκοτεινές γωνιές της Κολάσεως είναι φυλαγμένες για εκείνους που διατηρούν την ουδετερότητά τους σε εποχές ηθικής κρίσης».

Θα έλεγα λοιπόν πως οι πνευματικοί δημιουργοί, οι ποιητές, επηρεάζονται βαθύτατα από τους τριγμούς της σημερινής και κάθε εποχής, αλλά, και συγχρόνως, πως το δημιουργικό αποτέλεσμα αυτού του επηρεασμού είναι ευθέως ανάλογο με την πνευματική ετερότητα του κάθε ποιητή.

Πάντοτε το κοινωνικό περιβάλλον και η ιστορική συγκυρία σημαδεύουν την θεματολογία και την ποιότητα της πνευματικής δημιουργίας. Πρόκειται για την κοσμική ακτινοβολία του «συλλογικού υποκείμενου» που προτιμώ να χαρακτηρίζω συλλογικό δημιουργό, όπου πάντως εμφιλοχωρεί καθοριστικά η προσωπική ετερότητα του καθενός πνευματικού  δημιουργού.

Συχνά με ρωτούν  ποιους αφορά η Ποίηση. Μα, νομίζω, τους πάντες.

Όπως όλες οι τέχνες, έτσι και η αυθεντική Ποίηση μπορεί να αρέσει, να προσλαμβάνεται δηλαδή με το συναίσθημα πολύ πριν γίνει εγκεφαλικώς κατανοητή . Άρα η απόλαυσή της δεν προϋποθέτει την κατοχή μεταπτυχιακών τίτλων,  ειμή μόνον αγαθή προαίρεση και στοιχειώδη κοινωνική παιδεία.

Κάτω από τούτο το πρίσμα, το ποιητικό έργο νοηματοδοτείται στο βαθμό που έχει κάτι να προσφέρει στη συλλογική προσπάθεια προς την επαλήθευση του  κοινοτικού βίου. Άρα, εάν έχει κάποια συναισθηματική σχέση, είναι εκείνη του δημιουργού με το συλλογικό υποκείμενο.

Θυμηθείτε τον Έλιοτ: - «Ποίηση δεν είναι η απελευθέρωση των αισθημάτων, αλλά η   δραπέτευση από τα αισθήματα. Δεν είναι η έκφραση της προσωπικότητας, αλλά η δραπέτευση από την προσωπικότητα. Αλλά θα πρέπει κανείς να έχει αισθήματα και προσωπικότητα, για να θέλει να δραπετεύσει από αυτά».

Θέλω να πω, τελειώνοντας, πως το έργο του καθενός, ιδίως δε το ποιητικό έργο, δεν αποτιμάται με κάποιο αισθηματόμετρο, αλλά με τον βαθμό της αυτοαναίρεσης, της αυταπάρνησης που εκφράζει, εάν εκφράζει, με την δική του αλήθεια, με το μερτικό του στην επαλήθευση του κοινοτικού βίου.

Μικρό αφιέρωμα στη μαύρη επέτειο της Κύπρου

Αισθάνομαι βαθιά την ανάγκη σήμερα, 20 Ιουλίου, να σκύψω ευλαβικά στη μαρτυρική Μεγαλόνησο και να της χαρίσω ένα δάκρυ, καθώς συμπληρώνονται 43 ολόκληρα χρόνια από την τραγική εκείνη ημέρα του 1974, όταν εισέβαλαν στην Κυπριακή γη τα στρατεύματα του Αττίλα και διχοτόμησαν το νησί και τον πληθυσμό του, δίχως μέχρι σήμερα η διεθνής κοινότητα να σταθεί ικανή να αποκαταστήσει το δίκιο του κυπριακού λαού, με συνέπεια να συντηρείται ακόμη εκεί στην ανατολική γωνιά της Μεσογείου μια ανοιχτή πληγή που συνεχώς κακοφορμίζει.

Σας παρουσιάζω λοιπόν ένα τριπλό αφιέρωμα στη σημερινή μαύρη επέτειο:

Το πρώτο περιλαμβάνει μια ηχογράφηση που εκδόθηκε το 1979 από τη Fidelity με τίτλο: "Κύπρος - Μακάριος" και υπότιτλο: "Υπέρ του ειδικού ταμείου Πρεσβείας Κύπρου για τα θύματα του πραξικοπήματος και της εισβολής". Πρόκειται για ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο που καταγράφει το χρονικό της μακραίωνης ιστορικής διαδρομής της Κύπρου από τα προϊστορικά χρόνια ίσαμε το μοιραίο καλοκαίρι του 1974 και την ανάληψη της διακυβέρνησης του ακρωτηριασμένου νησιού από τον Μακάριο. 
Το ντοκουμέντο αποκτά ιδιαίτερη αξία λόγω της παρουσίας στην αφήγηση του κορυφαίου ηθοποιού Μάνου Κατράκη, που διαβάζει τα κείμενα με στιβαρή άρθρωση των λέξεων και ολοφάνερη συγκίνηση. Μαζί του η ηθοποιός Άννα Μακράκη.

Το δεύτερο αφιέρωμα περιλαμβάνει το ηχητικό ντοκουμέντο "The Rape of Cyprus" ("Ο βιασμός της Κύπρου") που εκδόθηκε το 1975 από την αγγλική CBC. Αναφέρεται στο χρονικό της εισβολής των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο με αναδρομές στην πρόσφατη ιστορία του νησιού από τα χρόνια της ΕΟΚΑ και φτάνοντας μέχρι την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος της Ελλάδας στις 23 Ιουλίου του 1974. Η αφήγηση είναι στα αγγλικά με τη φωνή του Reuven Morgan σε κείμενα του Ανδρέα Χριστοφίδη διανθισμένα και με μαρτυρίες των θυμάτων, αλλά και δηλώσεις επιφανών πολιτικών προσωπικοτήτων της εποχής, όπως ο Γλαύκος Κληρίδης, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, φυσικά ο Μακάριος, αλλά και ο γ.γ. του ΟΗΕ Κουρτ Βαλντχάιμ.
Παρεμβάλλεται ένα απόσπασμα από το ορατόριο του Γιώργου Κοτσώνη "Αγία Τηλλυρία", ενώ στο φινάλε ακούγεται απόσπασμα του τραγουδιού "It Was an Island" του John Vickers.

Τέλος, έχω και την ολοκληρωμένη μορφή του υπέροχου τραγουδιού-ποταμού "It Was an Island - Cyprus 1974" που έγραψε και τραγούδησε ο John Vickers σε στίχους του Lana der Parthogh. Το τραγούδι περιγράφει με συγκινητικό τρόπο την κυπριακή τραγωδία. Εκδόθηκε το 1975 σε δίσκο 45 στροφών.

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΑ

Κύπρος - Μακάριος

The Rape of Cyprus

It Was an Island

πηγή: π.Αρτ./d58

Δείτε επίσης και τα παλιότερα αφιερώματά μας στην Κύπρο με τους δίσκους:

Γιώργος Κοτσώνης: "Μακάριος, ο νυν και αεί" (1981)  |  Μιχάλης Χριστοδουλίδης: "1955" (2005)

----

Δέσποινα Λάππα-Κόντου: Το παρελθόν που δεν λησμόνησα

Δέσποινα Λάππα-Κόντου

Το παρελθόν που δεν λησμόνησα

Εκδόσεις Έξη (2016)

Μια κριτική προσέγγιση από την Αλεξάνδρα Πάντσου

Η συγγραφέας Δέσποινα Λάππα-Κόντου, η οποία μας έχει ήδη προσφέρει τέσσερις μυθιστορηματικές συνθέσεις («Νεραντζούλα», «Σαν τα λιβάδια του Μαγιού», «Η ζωή τους έκανε ταξιδευτές», «Σ’ όποια γλώσσα κι το πεις…»), κάνοντας μια νέα χειρονομία προς το αναγνωστικό κοινό, του χαρίζει το πέμπτο μυθιστόρημά της με τον τίτλο «Το παρελθόν που δεν λησμόνησα». 

Ο μύθος του πεζογραφήματος εκτυλίσσεται στην πλέον ταραγμένη και γεμάτη αντιφάσεις περίοδο του Ελληνικού μεσοπολέμου, κατά την οποία οι δύο παλιννοστούντες κεντρικοί  ήρωές του, ο Χρήστος και η Νέλλη,  προσπαθούν να στήσουν ξανά τη ζωή τους στην πατρίδα έπειτα από πολλά χρόνια ξενιτεμό στην Αυστραλία. Αν και η χώρα μας διέρχεται μια βαθιά κρίση ως συνέπεια της μικρασιατικής καταστροφής, του τεράστιου προσφυγικού κύματος και του ασταθούς πολιτικού σκηνικού, η χαρά της επιστροφής και η αγάπη που τρέφουν ο ένας για τον άλλον τους οπλίζει με δύναμη ώστε να αντιμετωπίσουν όλες τις αντιξοότητες.

Ωστόσο, οι προσωπικές τους επιδιώξεις και επιθυμίες σκιάζονται από την έλλειψη ενός παιδιού, το οποίο δυστυχώς δεν έρχεται. Στο πρόσωπο, όμως, ενός ορφανού αγοριού, τον Στέφανο, θα βρουν το σκοπό της ζωής τους και την πληρότητα, αναπτύσσοντας έναν ασφαλή  δεσμό με αυτό το φτωχό παιδί. Αλλά, οι δολοπλοκίες των συγγενών τους, οι οποίοι διακαώς επιθυμούσαν τον σφετερισμό της περιουσίας, εξώθησαν τον ήδη ενήλικα Στέφανο να εγκαταλείψει την οικογενειακή εστία και να ψάξει την τύχη  του ως εσωτερικός μετανάστης. Στο σημείο αυτό που αρχίζει η «Οδύσσεια» του ήρωα, η συγγραφέας, φιλτράροντας θεματικές της παράδοσης και διαμορφώνοντας μιαν άλλην εκδοχή του Ομηρικού νόστου, δομεί το μυθιστόρημά της πάνω σε μια σειρά «αποκαλύψεων», οι οποίες σαφώς παραπέμπουν στο τυπικό της «αναγνωριστικής διαδικασίας» του Ομηρικού έπους. Αυτή φαίνεται να είναι ο κεντρικός άξονας του πεζογραφήματος, καθώς σε όλη την πλοκή του έργου υπάρχει μια πληθώρα ενδείξεων και προσημάνσεων, οι οποίες επάγουν στο τυπικό του αναγνωρισμού. Έτσι, εκτός από τις προϋποθέσεις που τίθενται από την συγγραφέα για μια μακρόχρονη απουσία του αναγνωριζόμενου (Στέφανος), αποκρύπτονται με παραμόρφωση κάποια στοιχεία της ταυτότητάς του, για τα οποία το πρόσωπο που αναγνωρίζει (Νέλλη) απαιτεί αποδεικτικά στοιχεία μετά την άρση της παραμόρφωσης. Μετά την κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο αναγνωριστικών υποκειμένων, η οποία συνοδεύεται από έντονη συναισθηματική διάχυση, η αναγνώριση δε θα αργήσει να εκπληρωθεί. Συνεπίκουροι σε αυτήν την προσπάθεια θα είναι ο Χάρης και η Μελισσάνθη - γιος των δολοπλόκων συγγενών της Νέλλης και κόρη του Στέφανου αντίστοιχα, καθώς η τύχη το 'φερε να ερωτευτούν και να «χτίσουν ξανά τις γέφυρες».

Η Δέσποινα Λάππα-Κόντου, λοιπόν, έχει πασχίσει να μας παραδώσει ένα βιβλίο, το οποίο, ξεδιπλώνοντας μιαν αφήγηση που την χαρακτηρίζει η αδέσμευτη ελευθερία και ο εκφραστικός πλούτος της γλώσσας, αντιπροσωπεύει την πνευματική αισιοδοξία με την έννοια πως κάθε δυσκολία και απώλεια είναι μια ευκαιρία για ωρίμανση.

Δυο ανέκδοτα ποιήματα του Νίκου Δόικου κι ένα μικρό σχόλιο

                           Η τελευταία έφοδος

                     Μιαν αυγή
                     Καβάλα σε κόκκινες φτερωτές πινελιές
                     Ψηλά θα συναχτούμε στις κρυφές σπηλιές
                     Πιο νέοι κι απ’ τα παιδιά μας
                     Με των παιδιών μας τον ξενιτεμό σημαία
                     Με της δικαίας οργής τα λάβαρα
                     Να ξεσηκώνουν τον Βαρδάρη
                     Και θα ριχτούμε στις ανήλιες κατηφόρες -
                     Μαζί με όλα τού δάσους μας τ’ αγρίμια
                     Τ’ αγριολούλουδα των μυστικών τους όρθρων
                     Αγνή πατρώα φιλοκαλία φυλακισμένη -
                     Ως ασυγκράτητη γαλάζια φάλαγγα
                     Για να γκρεμίσουμε τον κόσμο τον παλιό
                     Τον σκαρωμένο με μυθεύματα και μίσος
                     Ρίχνοντας όλα τα κουφάρια στην πυρά  
                     Τα ψεύτικα τούς άπληστους τις αλυσίδες
                     Να λιώσουνε της πλάνης οι αντηρίδες
                     Και πάνω στη πυρακτωμένη λάβα
                     Να περπατήσει ο νόστος των παιδιών μας
                     Ο Νέος Κόσμος της Χαράς
                     Κι ο αναστενάρης θάνατός μας.
    

                     Όνειρο V       

                     Λιγότερα πράγματα
                     Λιγότερα τάγματα
                     Λιγότερα κλάματα
                     Λιγότερα τραύματα
                     Λιγότερα φράγματα
                     Λιγότερα θαύματα
                     Περσότερα νάματα.

                     Λιγότερα χρήματα
                     Λιγότερα λύματα
                     Λιγότερα βλήματα
                     Λιγότερα θύματα
                     Λιγότερα ιδρύματα
                     Λιγότερα κρίματα
                     Περσότερα ποιήματα. 


Τα δυο «λάσια»* ανέκδοτα ποιήματα του Νίκου Δόικου

Υπάρχουν περιπτώσεις που το ποιητικό παρελθόν δεν παραμένει νεκρό σε κάποιο φιλολογικό μουσείο, αλλά ενεργοποιείται κάτω από την πίεση αντίξοων κοινωνικοπολιτικών και οικονομικών καταστάσεων, για να συγκροτήσει δυνάμεις αντίστασης, ρήξης και ανατροπής.

Τα δύο ανέκδοτα ποιήματα του Νίκου Δόικου με τον τίτλο «Η τελευταία έφοδος» και «Όνειρο V», τα οποία είναι σαφώς ένα κάλεσμα επαναστατικής αντίδρασης ενάντια  στις αδιέξοδες ασκήσεις επί χάρτου που θολώνουν την προοπτική αντιμετώπισης της παρούσας οικονομικής κρίσης, φαίνεται να συνομιλούν με το ποιητικό παρελθόν. Ο ποιητής, σηκώνοντας το βάρος μιας μεγάλης δοκιμασίας, μας παραπέμπει σε μιαν εξαίρεση του κανόνα της ποίησης του μεσοπολέμου, στα «αρσενικά» ποιήματα του Κώστα Βάρναλη. Αυτά, προβάλλοντας το ξεκίνημα νέων αγώνων ως τη μόνη διέξοδο από την τότε δραματική κατάσταση της Ελλάδας (μικρασιατική καταστροφή, ενταφιασμός της Μεγάλης Ιδέας, προσφυγιά, οικονομική καταστροφή της χώρας), κατέδειξαν μιαν καινούργια δυναμική, η οποία αντιμάχονταν την απαισιοδοξία, το αίσθημα της παρακμής και τις αυτοκαταστροφικές τάσεις της σχολής του Καρυωτακισμού.

Σήμερα, κατ’ αναλογία, σε μια χώρα που κλυδωνίζεται από μιαν πολύπλευρη και πρωτόγνωρη κρίση και όπου η πλειοψηφία των ποιητών, σαρκάζοντας μελαγχολικά την κατάρρευση μιας κοινωνίας, αποφεύγει να αναμετρηθεί με τις ψευδαισθήσεις της, ο Νίκος Δόικος, κάνοντας άλλη μια χειρονομία προς τον αναγνώστη, του χαρίζει δύο «λάσια» (αντρικά, αρρενωπά) ποιήματα. Ο ποιητής, χωρίς να προσφεύγει σε περιπλανήσεις στους ασφοδελούς λειμώνες και στις πεισιθανάτιες νότες της καρυωτακικής χρωστικής, η οποία άρχισε δυστυχώς να διαχέεται ξανά στην Ελληνική κοινωνία, φαίνεται να αποτελεί και αυτός μια από τις ποιητικές εξαιρέσεις που υποδεικνύει με «Την τελευταία έφοδο» - σημειωτέον ότι αυτή προβάλλεται και ως η τελευταία μας ευκαιρία - μορφές πάλης που θα δώσουν ελπίδα και όραμα, ώστε να εκπληρωθεί το «Όνειρο V». Ίσως η πρόταση του Νίκου Δόικου να είναι η πιο αναγκαία στην παρούσα οδυνηρή συγκυρία, καθώς τα περισσότερα πονήματα της «ποίησης της κρίσης» δε μιλάνε ευθέως για αυτήν, ούτε καταγράφουν μιαν άμεση αντίδραση σ’ αυτήν. Πιθανόν πολλοί από τους ποιητές αυτής της γενιάς, προσβλέποντας μέσω του διαδικτύου σε ένα παγκόσμιο αναγνωστικό κοινό, πιστεύουν ότι δε χρειάζεται να ανήκουν σε μιαν Ελληνική ποίηση, η οποία, ανάγοντας την πράξη της δημιουργίας σε επανάσταση, φιλοδοξεί να αφουγκραστεί τον άνθρωπο και τις αγωνίες του.

Αυτό που υπαινίσσονται, λοιπόν, τα δύο ανέκδοτα ποιήματα του Νίκου Δόικου είναι ότι η τέχνη μπορεί να κάνει επανάσταση χωρίς να πάψει να είναι τέχνη και ιδιαίτερα όταν είναι επιτακτική ανάγκη «να περπατήσει ο νόστος των παιδιών μας», τα οποία περιπλανώμενα σήμερα σε ξένους τόπους, βιώνουν τη δική τους οδύσσεια.

Με φιλικούς χαιρετισμούς,
Αλεξάνδρα Πάντσου

* Το επίθετο "λάσιος –ια –ιον"  είναι ομηρικό και σημαίνει δασύτριχος, τριχωτός, αρρενωπός, αλλά στην μεταφορική του σημασία αντρικός, αντρίκιος. ["Παφλαγόνων δ’ ηγείτο Πυλαιμένεος, λάσιον κήρ", Στους Παφλαγόνες αρχηγός ήταν ο Πυλαιμένης με την αντρίκια καρδιά] (Ιλιάδα, Β 851)

Μνήμη Βασίλη Τενίδη (1936-2017)

Η χθεσινή μέρα, 7 Φεβρουαρίου 2017, αποδείχθηκε αποφράδα για την ελληνική μουσική, καθώς χάθηκαν δύο πολύ αξιόλογες δημιουργικές μορφές με σημαντική προσφορά στο ελληνικό τραγούδι και την ελληνική μουσική γενικότερα. 

Ο ένας, πασίγνωστος κι αγαπημένος. Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης (1943-2017), που μας χάρισε δεκάδες διαχρονικές επιτυχίες, ενώ υπήρξε και σπουδαίος συνθέτης θεατρικής ("Ελεύθερο Θέατρο") και κινηματογραφικής ("Ο θίασος") μουσικής.

Ο άλλος, άγνωστος για τους πολλούς, ήταν ο Βασίλης Τενίδης (1936-2017), συνθέτης τραγουδιών, αλλά και λόγιων έργων, μεγάλος δεξιοτέχνης της κλασικής κιθάρας και ενορχηστρωτής. Ο Τενίδης υπήρξε από τους αφανείς ήρωες της ελληνικής μουσικής δουλεύοντας ελάχιστα στο προσκήνιο και πάρα πολύ στο παρασκήνιο για την έκδοση είτε δικών του συνθέσεων, είτε έργων άλλων συναδέλφων του. Υπήρξε επίσης και πολύ ενδιαφέρων ραδιοφωνικός παραγωγός με εκπομπές γύρω από την κλασική κιθάρα. 

Το όνομά του για το ευρύτερο κοινό συνδέθηκε με δυο πανέμορφα νεοκυματικά τραγούδια που ερμήνευσε ο Γιώργος Ζωγράφος ("Το όμορφο νησί", "Μια φλόγα ήσουν"), αλλά κι ένα λαϊκό σουξεδάκι του Μιχάλη Βιολάρη ("Ποια γωνιά"). 
Στις σελίδες του ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΥ φιλοξενούνται κάποιες σπάνιες δουλειές του Βασίλη Τενίδη και συγκεκριμένα τα έργα: "Επιτάφιος για εχθρούς και φίλους" (1966, μουσική για ταινία), "Δημήτρης Λάβδας" (1969), "Κύπρια έπη" (1977), "Οι φασουλήδες του Κατσιπόρα" (1977, ανέκδοτο), "Κιλελέρ" (1986).

Ευτυχισμένο το 2017

Η επιστολή του Bob Dylan στη Σουηδική Ακαδημία

Καλησπέρα σε όλους. 

Απευθύνω τις θερμότερες ευχές μου προς τα μέλη της Σουηδικής Ακαδημίας και σε όλους τους διακεκριμένους επισκέπτες που είναι παρόντες απόψε. 

Λυπάμαι που δεν μπορώ να είμαι μαζί σας αυτοπροσώπως, αλλά σας παρακαλώ να είστε βέβαιοι ότι είμαι μαζί σας εν πνεύματι και είναι ιδιαίτερη τιμή να λαμβάνω ένα τόσο αναγνωρισμένο βραβείο. Το να μου απονέμεται το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας είναι κάτι που ποτέ δεν θα μπορούσα να φανταστώ ή να προβλέψω. Από νεαρή ηλικία, έχω διαβάσει, απορροφήσει και εξοικειωθεί με τα έργα εκείνων που κρίθηκαν άξιοι μια τέτοια διάκριση: Kipling, Shaw, Thomas Mann, Pearl Buck, Albert Camus, Hemingway. Αυτοί οι γίγαντες της λογοτεχνίας των οποίων τα έργα διδάσκονται στις σχολικές αίθουσες, στεγάζεται σε βιβλιοθήκες σε όλο τον κόσμο και συζητιόνται σε ευλαβείς τόνους πάντα έχουν αφήσει μια βαθιά εντύπωση. Το ότι συγκαταλέγομαι στα ονόματα μιας τέτοιας λίστας δεν περιγράφεται με λόγια.

Δεν ξέρω αν αυτοί οι άνδρες και οι γυναίκες ποτέ σκέφτηκαν το βραβεία Νόμπελ ως μια τιμή τον εαυτό τους, αλλά υποθέτω ότι ο καθένας που γράφει ένα βιβλίο, ή ένα ποίημα, ή ένα θεατρικό έργο οπουδήποτε στον κόσμο, μπορεί να το έχει κρυφό όνειρο βαθιά μέσα του. Είναι πιθανόν τόσο βαθιά κρυμμένο ώστε να μην γνωρίζουν καν ότι είναι εκεί.

Αν κάποιος μου έλεγε ποτέ ότι είχα την παραμικρή πιθανότητα να κερδίσω το βραβείο Νόμπελ, θα σκεφτόμουν ότι είχα περίπου τις ίδιες πιθανότητες να περπατήσω στο φεγγάρι. Μάλιστα την χρονιά που γεννήθηκα και για μερικά χρόνια αργότερα δεν υπήρχε κανένας που να θεωρείτε αρκετά καλά για να κερδίσει αυτό το βραβείο Νόμπελ. Έτσι αναγνωρίζω το είμαι σε μια εκλεκτή παρέα, αν μη τι άλλο.

Βρισκόμουν σε περιοδεία όταν έλαβα αυτά τα εκπληκτικά νέα και μου πήρε αρκετά λεπτά για να το επεξεργαστώ. Άρχισα να σκέφτομαι για τον William Shakespeare, την μεγάλη προσωπικότητα της λογοτεχνίας. Πίστευα ότι ο ίδιος θα έβλεπε τον εαυτό τους ως δραματουργός. Η σκέψη ότι μπορεί να έγραφε λογοτεχνία δεν θα είχε περάσει από το μυαλό του. Τα λόγια του γράφτηκαν για το σανίδι. Να απαγγέλλονται, όχι να διαβάζονται. Όταν έγραφε τον Άμλετ, είμαι σίγουρος ότι έκανε διάφορες σκέψεις: «Ποιοι είναι οι κατάλληλοι ηθοποιοί για αυτούς τους ρόλους;», «Πώς πρέπει να παρασταθεί αυτό;», «Θέλω πραγματικά το έργο να διαδραματίζεται στη Δανία;». Αναμφίβολα το δημιουργικό του όραμα και οι φιλοδοξίες του τον απασχολούσαν, όμως είχε και πιο πεζά ζητήματα να ασχοληθεί. «Υπάρχει χρηματοδότηση;», «Υπάρχουν αρκετές καλές θέσεις για τους χορηγούς μου;», «Πού θα βρω ένα ανθρώπινο κρανίο;». Είμαι βέβαιος ότι το τελευταίο πράγμα που σκεφτόταν ήταν το ερώτημα «Είναι αυτό λογοτεχνία;».

Όταν άρχισα να γράφω τραγούδια στην εφηβεία μου, ακόμα και όταν άρχισα να αποκτώ κάποια φήμη για τις ικανότητές μου, οι φιλοδοξίες μου για τα τραγούδια αυτά ήταν συγκρατημένες. Πίστευα ότι θα ακούγονταν σε καφέ και μπαρ, ίσως αργότερα σε μέρη όπως το Carnegie Hall και το London Palladium. Όταν έκανα πραγματικά μεγάλα όνειρα, ίσως να φανταζόμουν ότι θα κατάφερνα να βγάλω κανέναν δίσκο και μετά θα άκουγα τα τραγούδια μου στο ραδιόφωνο. Αυτό ήταν το πραγματικά μεγάλο βραβείο στο μυαλό μου. Το να βγάζεις δίσκους και να ακούγονται τα τραγούδια σου στο ραδιόφωνο σήμαινε ότι αποκτούσες μεγάλο κοινό και ίσως κατάφερνες να συνεχίσεις να κάνεις αυτό που είχες βάλει σκοπό να κάνεις.

Λοιπόν, εδώ και πολλά χρόνια τώρα κάνω αυτό που είχα βάλει σκοπό εξαρχής. Έχω βγάλει δεκάδες δίσκους και έχω πραγματοποιήσει χιλιάδες συναυλίες σε όλο τον κόσμο. Τα τραγούδια μου, όμως, βρίσκονται στο ζωτικό κέντρο σχεδόν όλων όσων κάνω. Φαίνεται ότι έχουν βρει μια θέση στη ζωή πολλών ανθρώπων από πολλές διαφορετικές κουλτούρες και είμαι ευγνώμων γι’ αυτό.

Υπάρχει ωστόσο κάτι που πρέπει να να πω. Ως μουσικός έχω παίξει και για 50.000 θεατές και για 50 θεατές και μπορώ να σας πω ότι είναι πιο δύσκολο να παίζεις για 50. Οι 50.000 έχουν ένα πρόσωπο, ενώ οι 50 όχι. Ο καθένας τους έχει τη δική του, ξεχωριστή ταυτότητα, ένας ολόκληρος κόσμος από μόνος του. Αυτοί οι 50 αντιλαμβάνονται τα πράγματα πιο καθαρά. Εκεί δοκιμάζεται η εντιμότητά σου και η σχέση της με το βάθος του ταλέντου σου. Εκτιμώ πολύ το γεγονός ότι η επιτροπή του Νόμπελ είναι τόσο μικρή.

Ωστόσο, όπως ο Σαίξπηρ, συχνά με απασχολούν οι δημιουργικές μου αναζητήσεις και τα πεζά ζητήματα κάθε πτυχής της ζωής. «Ποιοι είναι οι καλύτεροι μουσικοί γι’ αυτά τα τραγούδια;», «Ηχογραφώ στο σωστό στούντιο;», «Είναι αυτό το τραγούδι στον κατάλληλο τόνο;». Κάποια πράγματα δεν αλλάζουν ποτέ, ούτε σε 400 χρόνια.

Ποτέ δεν είχα το χρόνο για να αναρωτηθώ «Είναι τα τραγούδια μου λογοτεχνία;»

Γι’ αυτό ευχαριστώ τη Σουηδική Ακαδημία, τόσο για το χρόνο που αφιέρωσε σε αυτό ακριβώς το ερώτημα, όσο και γιατί, εν τέλει, έδωσε μια τόσο υπέροχη απάντηση.

Τις καλύτερες ευχές μου σε όλους,

Bob Dylan

ΜΙΚΡΟ ΣΧΟΛΙΟ:

Εξαιρετικά σεμνή και μετρημένη αντίδραση από έναν μεγάλο τραγουδοποιό που ξαφνικά βρέθηκε στη δίνη των ακαδημαϊκών μικροϋπολογισμών και ένιωσε υποχρεωμένος να προστατεύσει το ήθος και την εικόνα του που στο διάβα των δεκαετιών έχει αποκτήσει μυθικές διαστάσεις. Έπραξε λοιπόν άριστα που δεν παραβρέθηκε στην απονομή, γιατί αισθάνθηκε πόσο παράταιρος θα ήταν σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον. Φαίνεται πως έχει επίγνωση της εντελώς απρόβλεπτης και συζητήσιμης αυτής κίνησης της Σουηδικής Ακαδημίας και φαίνεται να αισθάνεται το απαιτούμενο δέος απέναντι στα ιερά τέρατα της πραγματικής λογοτεχνίας. Έκαστος εφ’ ω ετάχθη. Ο Bob το γνωρίζει καλά αυτό κι επομένως δεν έχει καμιά ανάγκη ν’ αποδείξει κάτι!

Ο φίλος μου ο Παναγής...

Ο Παναγιώτης είναι γέννημα θρέμμα της Καστοριανής γης, αν και η απώτερη καταγωγή του ανάγεται στις χαμένες μικρασιατικές πατρίδες, ενώ απ' τη μεριά της μάνας του οι ρίζες του φτάνουν στη Μοσχόπολη της Κορυτσάς, το πάλαι ποτέ ιστορικό κέντρο των βλάχων. Γιαυτό και συχνά στο καφενείο τον φωνάζω "Τουρκόβλαχο"! 

Η ζωή του διέπεται από αυστηρές οικογενειακές αρχές ακολουθώντας με προσήλωση το τρίπτυχο "Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια". Και βέβαια είναι ασυμβίβαστος βασιλόφρων! Αυτές είναι οι μεγάλες αξίες της ζωής του. Και δεν ξέφυγε ποτέ από τις αρχές του! 

Μεγάλωσε μέσα στην ανέχεια, αλλά κατάφερε να φτιάξει το δικό του σπιτικό και μια μεγάλη οικογένεια που του χάρισε και τα δυο αγαπημένα του εγγόνια. 

Κάποια στιγμή τρούπωσε στην αρχαιολογική υπηρεσία κι έτσι κατάφερε να βγάλει τη συνταξούλα του, με την οποία τρέφει σήμερα ένα σωρό στόματα. 

Η ζωή του Παναγιώτη είναι δεμένη με τη λίμνη της πόλης του. Με τη γαλάζια βάρκα του βρίσκεται καθημερινά σχεδόν στα ήσυχα νερά της, πότε ψαρεύοντας και πότε αναπολώντας τα ταξίδια της νιότης του. Είναι ο γραφικός μοναχικός βαρκάρης της λίμνης!

Μα υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό στη ζωή του. Γιατί ο Παναγιώτης είναι Ολυμπιακάρα! Α, όλα κι όλα! Μην του πείτε άσχημη κουβέντα για την ομάδα της καρδιάς του! Γιατί τότε ξεχνάει φιλίες και καλούς τρόπους και είναι έτοιμος να τα βάλει με ολόκληρη την παρέα, για να αποκαταστήσει το σεβασμό στην ομάδα του! Είναι Ολυμπιακάρα βέβαια με τον δικό του τρόπο, τόσο που οι άλλοι Ολυμπιακοί της παρέας να νιώθουν ότι έχουν σοβαρό έλλειμμα ολυμπιακοφροσύνης!

Αυτός είναι ο φίλος μου ο Παναγιώτης ο Καστοριανός. Ένας αυθεντικός λαϊκός άνθρωπος...