Ανδρέας Α. Αρτέμης: Νυχτερινοί μονόλογοι (2001)

Άλλη μια ενδιαφέρουσα μουσική έκδοση με μελοποιημένο Λαπαθιώτη και άλλους ποιητές είναι η ανεξάρτητη κυπριακή παραγωγή «Νυχτερινοί μονόλογοι» που υπογράφεται από τον Κύπριο τραγουδοποιό και ποιητή Ανδρέα Α. Αρτέμη (Πάφος, 1962), που εκδόθηκε το 2001 με υλικό γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του '80 στην Αθήνα, όπου ζούσε τότε ο συνθέτης, ο οποίος αποτελεί μια σημαντική σύγχρονη φωνή της μαρτυρικής Μεγαλονήσου με πολύ ενδιαφέρον έργο που κατά κανόνα βασίζεται στο μελοποιημένο λόγο («Fontana amorosa», «Ο ερωτευμένος της Ρήγαινας», «Μελίσματα ήχων», «Μυθικό καλοκαίρι», «Λόγια της Κύπρου χάκινα», «Τρίλιες στο φως» κ.ά.).

Πρόκειται για μια μάλλον άγνωστη δουλειά που δεν στερείται ενδιαφέροντος, καθώς, αν και πρωτόλεια του δημιουργού, περιλαμβάνει εξολοκλήρου υλικό με μελοποιημένα ποιήματα παλιών Ελλήνων ποιητών, κυρίως της πρώτης μεσοπολεμικής γενιάς, κανείς από τους οποίους δεν βρίσκεται πια στη ζωή. Έχουμε λοιπόν τέσσερα ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888-1944), δύο της Μαρίας Αγγελάκη (1923-1991) κι από ένα των Γεώργιου Δροσίνη (1859-1951), Μυρτιώτισσας (1883-1968), Κώστα Ουράνη (1890-1953), Ζωής Καρέλη (1902-1998), Μαρίας Πολυδούρη (1902-1930), Χριστόδουλου Γαλατόπουλου (1902-1953), Ρίτας Μπούμη-Παπά (1906-1983) και Κατίνας Παΐζη (1911-1980). 

Η μουσική έχει ύφος νοσταλγικό με ρετρό διάθεση και διάχυτο λυρισμό που αναδεικνύει το μελαγχολικό χρώμα των ποιητικών κειμένων. Είναι ένα «παιχνίδι ήχων και λέξεων», όπως σημειώνει ο συνθέτης στο εσώφυλλο της λιτής έκδοσης. Αισθαντικές ερμηνείες καταθέτουν η Αθηνά Χαραλαμπίδου, ο Γιώργος Ελευθερίου και ο ίδιος ο συνθέτης.

Νίκος Τσιριγώτης: Φύρδην μίγδην (2025)

Παραμένουμε στη Λέσβο, για να σταθούμε στην καινούργια δισκογραφική δουλειά του δραστήριου ντόπιου συνθέτη Νίκου Τσιριγώτη, με τον οποίο έχουμε καταπιαστεί ήδη πολλές φορές στο παρελθόν, πάντα με αφορμή κάποια από τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες μουσικές εργασίες του στο χώρο του τραγουδιού. 

Πολύ πρόσφατα λοιπόν, μέσα στο 2025, ο Νίκος Τσιριγώτης εξέδωσε στη Μυτιλήνη σε ανεξάρτητη παραγωγή έναν ευρύ κύκλο τραγουδιών με το χαρακτηριστικό τίτλο «Φύρδην μίγδην». Ο τίτλος αποδίδει το περιεχόμενο της έκδοσης που επί της ουσίας αποτελεί μια συλλογή σκόρπιων τραγουδιών που γράφτηκαν κατά την τελευταία τριετία με διαφορετικές κάθε φορά αφορμές, αλλά και με διαφορετικούς στιχουργούς και ερμηνευτές. Αυτός είναι και ο λόγος που η συλλογή δεν έχει εσωτερική ομοιογένεια ύφους, αλλά διακρίνεται από μια πολυποίκιλη εκφραστική αισθητική, γεγονός ωστόσο που πιστοποιεί την άνεση και ευχέρεια του συνθέτη στη διαχείριση της τραγουδοποιητικής φόρμας.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει 19 κομμάτια, από τα οποία τα 16 είναι κανονικά τραγούδια με στίχους διαφόρων Λέσβιων στιχουργών, ενώ τα υπόλοιπα τρία αποτελούν οργανικές συνθέσεις. Εικόνες και χρώματα του λεσβιακού τοπίου σε μια επίμονη κατάφαση στις ομορφιές και μικροχαρές της ζωής κι ένας διαρκής νόστος στις παιδικές και νεανικές μνήμες πλημμυρίζουν τα όμορφα αυτά τραγούδια που είναι ντυμένα με μελωδικά και ρυθμικά σχήματα απ' όλο το φάσμα της ελληνικής μουσικής φτάνοντας ως τα μικρασιατικά ακούσματα, αλλά και στη ρεμπέτικη παράδοση ανάμικτα με θαυμάσιες μελωδικές νησίδες. Κάποια από τα τραγούδια στηρίζονται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο, όπως τα «Λιανοτράγουδα της αγάπης» σε ποίηση του Στράτη Μυριβήλη, ενώ αξιορπόσεκτο είναι το τρυφερό χασάπικο «Τα μάτια σου» που έχει στίχους του γνωστού σκηνοθέτη και τραγουδοποιού Ανδρέα Θωμόπουλου, παλιού φίλου και συνεργάτη του συνθέτη.

Στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει επιστρατευτεί ένα μεγάλο επιτελείο τοπικών ερμηνευτών, όπως: Μιχάλης Δήσσος, Κώστας Καλδέλλης, Αμέρσσα Τσιριγώτη, Χρύσα Βέκιου, Μυρσίνη Κουτσκουδή και άλλοι. Την ηχογράφηση και μίξη ήχου έκανε ο γιος του συνθέτη Γιάννης Τσιριγώτης.

Μαρία Βρανά-Παπάλα: Έξι τραγούδια για τη Σαπφώ (2024)

Κι από την Κύπρο ταξιδεύουμε σήμερα για το βόρειο Αιγαίο, για να σταθούμε στην αιολική γη της Λέσβου που συχνά μας έχει δώσει ωραίες αφορμές για την προβολή της τοπικής πολιτιστικής ζωής, η οποία και έντονη είναι και άκρως ενδιαφέρουσα. 

Την αφορμή αυτή τη φορά μας δίνει η σύγχρονη Λέσβια ποιήτρια Μαρία Βρανά-Παπάλα, η οποία γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1968 και έχει αναδειχθεί σε μια αξιόλογη ποιητική φωνή με δυναμικό παρών τα τελευταία χρόνια, τόσο σε επίπεδο εκδοτικό, όσο και σε επίπεδο ζωντανών εκδηλώσεων με ποιητικό και μουσικό περιεχόμενο. Το 2022 εξέδωσε στη Μυτιλήνη την τρίτομη ποιητική συλλογή «Ανεμόεσσα Αιολίδα», ενώ παράλληλα παρουσίασε και μια συλλογή 18 στιχουργημάτων που έγιναν τραγούδια με γενικό τίτλο «Αιγαιοπελαγίτικα ρακοτράγουδα».

Πριν από ενάμιση χρόνο, τον Αύγουστο του 2024, η Μαρία Βρανά-Παπάλα εξέδωσε ένα ενδιαφέρον πόνημα αφιερωμένο στην αρχαία Λέσβια ποιήτρια Σαπφώ, η οποία έζησε και δημιούργησε το διαχρονικό λυρικό της έργο στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Το βιβλίο επιγράφεται «Σαπφώ: Λόγος και ποίηση» και συνδυάζει τον πεζό με τον έμμετρο λόγο, καθώς η συγγραφέας επιχειρεί μια αναλυτική βιογραφική και γραμματολογική προσέγγιση της ποιήτριας με διαλεκτική εναλλαγή πεζών και ποιητικών μερών. Τα ποιήματα αποτελούν συνθέσεις της ίδιας εμπνευσμένα από το βίο και την ποιητική γραφή της αρχαίας ποιήτριας. Την εικονογράφηση του βιβλίου έκανε η Ταξιαρχούλα-Ευφροσύνη Χριστιανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι από τα ποιήματα αυτά έχουν μελοποιηθεί με ευαισθησία από τον στενό συνεργάτη της, συνθέτη και πιανίστα Αντώνη Σπούλο και στην έκδοση τα κείμενά τους συνοδεύονται από τον αντίστοιχο «κώδικα ταχείας απόκρισης» (QR Code), ώστε να μπορεί να τα ακούσει κιόλας ο αναγνώστης του βιβλίου. Τα ερμηνεύουν επτά ντόπιες φωνές και συγκεκριμένα οι: Αθηνά Πιπίνη, Ζαχαρούλα Ιωακείμ, Μαρία Γαλάνη, Επαμεινώνδας Χαραλαμπίδης, Πλουσία Ηλία, Κορνηλία Δεσλή και Χρύσα Βέκιου.

Πάνος Ράπτης: Ξένοι τόποι (2004)

Θα σταθούμε σήμερα σε έναν μάλλον άγνωστο τραγουδοποιό που εμφανίστηκε στις αρχές του 2000 κι έκτοτε παραμένει στο χώρο του τραγουδιού με πολύ αραιά φανερώματα έχοντας μέχρι σήμερα καταθέσει δύο ολοκληρωμένες δουλειές (Ξένοι τόποι, Τα κρυμμένα), καθώς και μερικά σκόρπια τραγούδια. Πρόκειται για τον Πάνο Ράπτη, του οποίου η κύρια επαγγελματική ενασχόληση έχει να κάνει με την ηχοληψία και παρεμπιπτόντως με το δημιουργικό μέρος της μουσικής.

Η πρώτη δισκογραφική δουλειά του Πάνου Ράπτη με τίτλο Ξένοι τόποι εκδόθηκε το 2004 σε παραγωγή ιδιωτική με τη σύμπραξη του εξαδέλφου του Γιάννη Ζαρκαδούλα, ο οποίος είναι ο σταθερός στιχουργός των τραγουδιών του. Περιλαμβάνει δέκα όμορφα τραγούδια σε ύφος μπαλάντας έντονα λυρικής διάθεσης με πολύ προσεγμένη ενορχήστρωση βασισμένη σε ακουστικά όργανα και μια στιχουργική υψηλής ευαισθησίας με αναφορές στις κοινωνικές παθογένειες. Ένα τραγούδι («Λένε να φύγω») έχει στίχους της Φωτεινής Λαμπρίδη. Τα ερμηνεύει ο ίδιος ο Πάνος Ράπτης, ενώ τα δυο ωραιότερα τραγούδια του δίσκου («Ξένοι τόποι», «Όλο ταξιδεύω»), αμφότερα σε ρυθμό ζεϊμπέκικου, τα αποδίδουν δύο επαγγελματίες ερμηνευτές, ο Νίκος Κουρουπάκης και η Μαρία Παπανικολάου. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Κώστας Παρίσης. Η έκδοση είναι πολύ όμορφη με ιδιαίτερα επιμελημένο το εικαστικό μέρος.

Διονύσης Κυπριώτης: Καθ' οδόν (2016)

Η δεύτερη προσωπική δουλειά του ερασιτέχνη λαϊκού δημιουργού Διονύση Κυπριώτη υπό την αιγίδα του ρακοσυλλέκτη παραγωγού Κώστα Χατζηδουλή έμελλε να είναι και η τελευταία του σημαντικού αυτού ρέκτη της λαϊκής μας παράδοσης, ο οποίος μάλιστα είχε συνδεθεί με στενή φιλία με τον Κυπριώτη και γιαυτό εμπιστεύτηκε στα χέρια του το πολύτιμο αρχείο του. Πρόκειται για ένα άλμπουμ μικρής διάρκειας (21 λεπτά) με έξι λαϊκά τραγούδια υπό τον γενικό τίτλο Καθ' οδόν που εκδόθηκε το 2016 και πάλι ως ανεξάρτητη προσωπική παραγωγή.

Αν η προηγούμενη δουλειά του Διονύση Κυπριώτη είχε τον τίτλο Πάω για Ιθάκη (2012) σηματοδοτώντας ένα φαντασιακό ταξίδι προς ένα εξιδανικευμένο στόχο, θα έλεγα ότι με τη δεύτερη δουλειά του ο δημιουργός μας θυμίζει ότι το ταξίδι εκείνο ακόμη δεν είχε ολοκληρωθεί, αλλά βρισκόταν σε μια διαρκή εξέλιξη. Αν μάλιστα συνυπολογίσουμε και το ποιητικό μέρος αυτών των έξι τραγουδιών που βασίζεται σε στίχους εμβληματικών δημιουργών της κλασικής εποχής του λαϊκού τραγουδιού, δηλαδή του Κώστα Μάνεση, του Γιάννη Λελάκη, της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου και του Χαράλαμπου Βασιλειάδη, τότε καταλαβαίνουμε ίσως ότι το ταξίδι αυτό δεν είναι παρά ένας διαρκής νόστος στις πηγές του λαϊκού τραγουδιού που παραμένουν πάντα ολόφρεσκες εστίες έμπνευσης για τις νεότερες γενιές μουσικών. Ιδού πως το είδε όλο αυτό ο ίδιος ο συνθέτης:

«Τρικυμία με έπιασε όταν ο Κ. Χατζηδουλής μου έδωσε κάποιους στίχους του Γιάννη Λελάκη. Είπα πως δεν γίνεται ν’ απλώσω τα χέρια μου πάνω στα ιερά και τα όσια, θα τα μολύνω… Μου απάντησε "πιες δυο ουίσκια και θα τα φτιάξεις σίγουρα". Στην πραγματικότητα ήπια δυο μπουκάλια, ίσως και περισσότερα. Άρχισα σιγά σιγά να τα παλεύω… Στη συνέχεια μου έδωσε και από τους άλλους ιερούς (Τσάντας, Μάνεσης, Παπαγιαννοπούλου) δημιουργούς του δισκογραφικού λόγου… Είχα ήδη βουτήξει στη φωτιά και φοβόμουν λιγότερο. Ελπίζω να απέφυγα την ιεροσυλία… Απ’αυτούς τους φωτεινούς στίχους, με τα ιδιαίτερα και ασυνήθιστα θέματα, θα σταθώ στα λόγια της Ευτυχίας. Εκ πρώτης όψεως ίσως φαίνονται σκληρά και καταθλιπτικά, αλλά κρύβουν αισιοδοξία και υποδηλώνουν δίψα για τη ζωή...».

Πατώντας λοιπόν πάνω στους καίριους στίχους των τεσσάρων αυτών ιερών τεράτων του λαϊκού τραγουδιού που γράφτηκαν σε διαφορετικούς χρόνους από τη δεκαετία του '40 ως τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια ο συνθέτης σκάρωσε τις δικές μελωδίες έτσι όπως θεώρησε ότι ταίριαζαν καλύτερα στο ύφος και τη θεματολογία τους δείχνοντας και πάλι τη μαστοριά του στο χτίσιμο στέρεων λαϊκών σκοπών. Άξιοι ερμηνευτές των τραγουδιών στάθηκαν ο Μανώλης Μητσιάς, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Μπάμπης Στόκας, η Σαββέρια Μαργιολά και ο Γρηγόρης Λαγουδάκος. Ο τελευταίος συμμετείχε και ως μουσικός παίζοντας κιθάρα και ενορχηστρώνοντας το υλικό με τη σύμπραξη του επικεφαλής της ορχήστρας και μπουζουξή Θοδωρή Κατσαρού.

Η πολύ φροντισμένη έκδοση υπό την εποπτεία του Κώστα Χατζηδουλή περιλαμβάνει πλούσιο ένθετο με λεπτομέρειες για τα τραγούδια και τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην παραγωγή, η οποία είναι αφιερωμένη στη μνήμη του μπουζουξή και συνθέτη Σπύρου Ιωαννίδη.

Διονύσης Κυπριώτης: Πάω για Ιθάκη (2012)

Κλείνουμε αυτό το άτυπο αφιέρωμα στις δισκογραφικές παραγωγές του ανήσυχου "ρακοσυλλέκτη" ερευνητή του λαϊκού μας τραγουδιού Κώστα Χατζηδουλή (1946-2019) με δύο μάλλον άγνωστες παραγωγές του, από τις τελευταίες που πρόλαβε να υποστηρίξει λίγο πριν φύγει από τη ζωή. Πρόκειται για δύο δισκογραφικές καταθέσεις του Διονύση Κυπριώτη (γενν. 1961), ερασιτέχνη δημιουργού που τον συνέδεε στενή φιλία με τον Χατζηδουλή, αφού άλλωστε είναι ο άνθρωπος που έχει σήμερα στη διάθεσή του το αρχείο του παραγωγού, το οποίο ελπίζουμε κάποια στιγμή να τροφοδοτήσει νέες δισκογραφικές εκδόσεις αντλημένες από το πλούσιο και εν πολλοίς ανεξερεύνητο θησαυροφυλάκιο του αυθεντικού λαϊκού μας τραγουδιού.

Το 2012 λοιπόν σε ανεξάρτητη παραγωγή εκδόθηκε το διάρκειας 29 λεπτών άλμπουμ Πάω για την Ιθάκη, η πρωτόλεια δισκογραφική δουλειά του Διονύση Κυπριώτη με εννιά πρωτότυπα τραγούδια γραμμένα πάνω στους αυθεντικούς δρόμους του λαϊκού μας τραγουδιού (ζεϊμπέκικο, καμηλιέρικο, χασάπικο, χασαποσέρβικο, καλαματιανός) σε στίχους του Θεόδωρου Ποάλα, του Βασίλη Λάμπρου, του Νίκου Παπαδόπουλου και του ίδιου του συνθέτη. Τα τραγούδια είναι καλογραμμένα και διαθέτουν την πηγαία ομορφιά του αληθινού ερασιτέχνη αποκαλύπτοντας ωστόσο και μια βαθιά αντίληψη της λαϊκής αισθητικής, χωρίς ανούσιους εντυπωσιασμούς και παραπλανητικές φιοριτούρες. 

Ο εξαίρετος σολίστ του μπουζουκιού και συνθέτης Σπύρος Ιωαννίδης - ένα μόλις χρόνο πριν φύγει από τη ζωή - συνέβαλε με τη δική του μαστοριά στο θαυμάσιο αποτέλεσμα ενορχηστρώνοντας το υλικό και παίζοντας μπουζούκι. Μαζί του και άλλοι άξιοι μουσικοί, όπως ο Παντελής Μπενετάτος (πιάνο), ο Σπύρος Παναγιωτόπουλος (κρουστά), ο Γιώτης Σαμαράς (κιθάρα) και ο Κώστας Κωνσταντίνου (μπάσο). Αντάξιοι του αυθεντικού αυτού υλικού στέκονται και οι ερμηνευτές του Μιχάλης Δημητριάδης, Εβελίνα Αγγέλου, Μανώλης Καϊτατζής και Γιώργος Ρωμοσιός.

Η λιτή έκδοση, παρά τον ιδιωτικό της χαρακτήρα, είναι ιδιαίτερα καλαίσθητη και φέρει τη σφραγίδα του τελειομανή Κώστα Χατζηδουλή με τα όμορφα εικαστικά του Αντώνη Καπίρη που κοσμούν το εξώφυλλο.

Χειμερινοί Κολυμβητές: Ομώνυμο & Συναυλίες (1981)

Θέλω ν' ανοίξουμε σήμερα, με τον ερχομό του Οκτώβρη, ένα αφιέρωμα στο μουσικό σχήμα Χειμερινοί Κολυμβητές που αποτελεί το μακροβιότερο μουσικό σύνολο της ελληνικής μουσικής με διάρκεια ζωής που κοντοζυγώνει πια τις πέντε δεκαετίες και συνεχίζει να είναι ενεργό και να δίνει το παρών του κατά καιρούς με τραγούδια για τον έρωτα, την παρέα, τη μοναξιά, τις ομορφιές των παιδικών αναμνήσεων και άλλες στιγμές της καθημερινότητας.

Ο Αργύρης Μπακιρτζής (γενν. 1947), πτυχιούχος της Αρχιτεκτονικής, υπήρξε ο ιδρυτής και παραμένει η ψυχή του συγκροτήματος, αφού είναι ο βασικός συνθέτης και στιχουργός των τραγουδιών τους, ενώ η βαριά και δύσκολη στο πρώτο άκουσμα φωνή του αποτελεί το σήμα κατατεθέν του εντελώς ξεχωριστού ήχου τους. Δίπλα του ο παλιός του φίλος και μπουζουξής Ισίδωρος Παπαδάμου, καθώς και οι μουσικοί: Κώστας Σιδέρης (κιθάρα), Δημήτρης Πολυζωίδης (βιολί), Μιχάλης Σιγανίδης (κοντραμπάσο, μαντολίνο) και Γιώργος Τσακματζόγλου (κιθάρα). Σ' αυτήν την αρχική σύνθεση του συγκροτήματος προσθαφαιρέθηκαν κατά καιρούς αρκετοί ακόμη μουσικοί, όπως ο Κώστας Βόμβολος (ακορντεόν) και ο Φλώρος Φλωρίδης (σαξόφωνο, κλαρίνο). Πολλοί από αυτούς αναπτύσσουν και παράλληλη προσωπική πορεία στην ελληνική μουσική με πολύ αξιόλογο έργο. Ο Μπακιρτζής μας συστήνει την παρέα του ως εξής: "...Θεωρώ ως έναρξη ένα πάρτι της αδελφής  του Ισίδωρου Παπαδάμου, συνιδρυτή του σχήματος, το 1965, που μου χάρισε και ένα μπουζούκι. Μας συνέδεσε η αγάπη για το μπουζούκι και τα ρεμπέτικα. Ακολουθεί η γνωριμία με Κώστα Σιδέρη λίγο μετά. Παρέα, παλιατζίδικα, δίσκοι 78 στροφών, πρόχειρες ηχογραφήσεις, μπουζουκτσίδικα για να ακούσουμε τους Μάρκο, Στράτο, Παπαιωάννου, Τσιτσάνη, Μπιθικώτση, Κυριαζή, Τσίτρα, Μπέλλου, Τσαουσάκη, Mαυράκη, Παπαγεωργίου (κλαρίνο) κ.ά...”.

Τα πρώτα τραγούδια που σκάρωσε ο Αργύρης Μπακιρτζής στα τέλη της δεκαετίας του '70 ηχογραφήθηκαν στο στούντιο Αγροτικόν του Νίκου Παπάζογλου από το καλοκαίρι του 1980 ως το φθινόπωρο του '81 κι εκδόθηκαν σε βινύλιο ανεξάρτητης παραγωγής, αφού οι επίσημες δισκογραφικές εταιρείες δεν έδειξαν προθυμία να τα φιλοξενήσουν. Η άμεση επιτυχία ωστόσο που γνώρισαν αυτά τα τραγούδια έφεραν τελικά το συγκρότημα στη στέγη της Lyra, όπου και θα κυκλοφορήσουν οι επόμενες δουλειές τους. Το πρώτο αυτό υλικό ήταν ένα είδος λαϊκών τραγουδιών με έντονα σοφιστική διάθεση τόσο στους στίχους, όσο και στην ενορχήστρωση, όπου συνυπήρχαν χωρίς προκαταλήψεις εντελώς ασύμβατα μεταξύ τους όργανα που δημιουργούσαν πάντως μια πολύ οικεία ατμόσφαιρα. Κάποια από αυτά ακούστηκαν πολύ, κυρίως τα: Ρωμυλία, Αρζεντίνα, Στον Παγασητικό, Ψείρες, Στον Επτάλοφο, Το πολλαπλό σου είδωλο. Ο Νίκος Παπάζογλου συμμετέχει ερμηνεύοντας τις "Ψείρες".

Επισημαίνω ότι στην ψηφιακή επανέκδοση (1991) του πρώτου αυτού άλμπουμ των Χειμερινών Κολυμβητών προστέθηκε πλούσιο ακυκλοφόρητο υλικό από συναυλίες του συγκροτήματος που πραγματοποιήθηκαν στο Αρχαίο Θέατρο της Θάσου το καλοκαίρι του 1986 και στο Θέατρο Περοκέ τον Φλεβάρη του 1988.

Αντώνης Πελεκάνος: Ορχηστρικά (1998;)

Ολοκληρώνουμε σήμερα την παρουσίαση της δυσεύρετης δισκογραφίας του συνθέτη και κλασικού κιθαριστή Αντώνη Πελεκάνου με μια ακόμη απολύτως προσωπική του δουλειά που εκδόθηκε ψηφιακά στο τέλος της δεκαετίας του '90 παράλληλα με τον κύκλο τραγουδιών "Άσε μας να τραγουδάμε", του οποίου άλλωστε μοιάζει ως φυσική προέκταση.

Ο δίσκος φέρει το λιτό τίτλο "Ορχηστρικά" που αποδίδει άμεσα και το περιεχόμενό του: Οκτώ ορχηστρικές συνθέσεις βασισμένες σε μελωδίες τραγουδιών του που είχαν εκδοθεί νωρίτερα σε δικές του παραγωγές. Δύο από αυτές τις συνθέσεις ("Όσο μπορείς", "Το ξέρω") περιέχονταν αυτούσιες και στον κύκλο "Άσε μας να τραγουδάμε" (1998), ενώ από τον ίδιο κύκλο έχουμε άλλες τρεις οργανικές μελωδίες βασισμένες στα τραγούδια: "Φιλώ μια ξένη", "Αγάπη αληθινή", "Παράγγειλα της μοίρας μου". 

Ο δίσκος συμπληρώνεται με τρία ακόμη θέματα. Από την πρώτη δισκογραφική δουλειά του συνθέτη ("Μελοποιημένα ποιήματα Παλαμά & Καρυωτάκη", 1985) προέρχεται η μελωδία "Περδικόστηθη τσιγγάνα" κι από τη δεύτερη ("Η κιθάρα, Παιχνίδια τ' ουρανού και του νερού", 1987) η μελωδία "Πελώρια ματόκλαδα". Τέλος, υπάρχει και το θέμα "Δείξε μου το σώμα σου" που δεν το βρίσκουμε σε καμία από τις προηγούμενες δουλειές του, αλλά αποκλειστικά στη συγκεκριμένη συλλογή.

Όλα τα ορχηστρικά αυτά θέματα κρατούν απείραχτες τις αρχικές ενορχηστρώσεις των αντίστοιχων τραγουδιών που επιμελήθηκε ο ίδιος ο συνθέτης επιλέγοντας απλούς οργανικούς συνδυασμούς και ακουστικά όργανα. Η λιτή αυτή εκδοχή των τραγουδιών του Αντώνη Πελεκάνου αποκαλύπτει πιο καθαρά το μελωδικό πλούτο των τραγουδιών του και είναι κρίμα που ο συνθέτης παραμένει άγνωστος για το ευρύτερο μουσικόφιλο κοινό.

Φαίδων Πρίφτης: Απολογισμός (1975)

Το 1975, μέσα στην καταιγιστική επιδρομή του πολιτικού τραγουδιού αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση, πέρασε απαρατήρητος ο σπάνιος δίσκος "Απολογισμός" του συνθέτη και ποιητή Φαίδωνα Πρίφτη που αποτελεί και τη μοναδική δισκογραφική του κατάθεση, παρόλο που είναι βεβαιωμένο ότι έχει γράψει αρκετά άλλα τραγούδια, τα οποία έχουν κυκλοφορήσει σε μια συγκεντρωτική έκδοση του 2000 με την επιμέλεια της συγγραφέως Κλεοπάτρας Πρίφτη, ενώ έχει μελοποιήσει και τις "Τερτσίνες" του Νίκου Καζαντζάκη.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε σε ανεξάρτητη παραγωγή και είναι ένας πολύ ενδιαφέρων λόγιος κύκλος μελοποιημένης ποίησης σε φόρμα lied. Πήρε τον τίτλο του από το ομώνυμο ποίημα του παλιού (προπολεμικού) ποιητή Μάρκου Αυγέρη (1884-1973), το οποίο αποτελεί και τον επίλογο του κύκλου. Μάλιστα το προλογίζει ο ίδιος ο ποιητής σε μια σπάνια εγγραφή της φωνής του λίγο πριν φύγει από τη ζωή. Περιλαμβάνονται επίσης άλλα επτά μελοποιημένα ποιήματα των ποιητών Γιάννη Κουτσοχέρα (1904-1994), Έφης Πανσελήνου-Πλιάτσικα (1906-1997), Ντίνου Βλαχογιάννη (1910-1998), Ηλία Σιμόπουλου (1913-2015), Βικτωρίας Θεοδώρου (1925-2019), Χρήστου Κατσιγιάννη (1930-1999) και Γιώργη Μανουσάκη (1933-2008).

Ο συνθέτης προτίμησε να δώσει προτεραιότητα στον ποιητικό λόγο κι έτσι επέλεξε τη λιτή απόδοση για φωνή και πιάνο προσδίνοντας καθαρά λόγια μορφή στο έργο. Παίζει πιάνο η Νέλλη Μυροθέου και ερμηνεύει ο τενόρος Ευάγγελος Γαλανίδης, γνωστός κυρίως από κάποιες οπερατικές ηχογραφήσεις, όπως ο "Βαφτιστικός" (1966) του Θεόφραστου Σακελλαρίδη.

Νίκος Τσιριγώτης: Παιδικά τραγούδια (2024)

Έχω τη χαρά να παρουσιάσω σήμερα ένα υπέροχο κύκλο παιδικών τραγουδιών του πολυτάλαντου ερασιτέχνη (με την αυθεντική έννοια του όρου) συνθέτη και μαέστρου από τη Μυτιλήνη Νίκου Τσιριγώτη, για τη σπουδαία δουλειά του οποίου έχουμε μιλήσει ήδη αρκετές φορές εδώ στο Δισκοβόλο, πάντα με αφορμή και κάτι καινούργιο που παρουσίαζε, έστω κι αν πεισματικά επιμένει να λειτουργεί εκτός των εμπορικών πλαισίων αγνοώντας τις σειρήνες και τους πειρασμούς που συχνά τον προσεγγίζουν, προτιμώντας να προσφέρει ανιδιοτελώς το ταλέντο του στην τοπική κοινωνία της Λέσβου.

Τα "Παιδικά τραγούδια" εκδόθηκαν πολύ πρόσφατα στη Μυτιλήνη σε ανεξάρτητη έκδοση και παραγωγή και αποτελούν έναν ευρύ και χορταστικό κύκλο από είκοσι συνολικά τραγούδια (επιλεγμένα από έναν ακόμη ευρύτερο κύκλο) παιδικού προσανατολισμού, τα οποία πρόσφατα (το περασμένο Σάββατο) παρουσιάστηκαν ζωντανά στο τοπικό κοινό σε μια μεγάλη μουσικοποιητική βραδιά που διοργάνωσε το 2ο ΓΕΛ της Μυτιλήνης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Λογοτεχνίας. Οι στίχοι των τραγουδιών βασίστηκαν σε παιδικά ποιήματα ντόπιων κυρίως στιχουργών (Δημ. Νικορέτζος, Β. Σταυρακέλλης, Γ. Παπάνης, Μάρω Ματθαίου, Χρυσ. Γελαγώτης, Ε. Βαρβαρέσσου), αλλά και του γνωστού σκηνοθέτη και τραγουδοποιού Ανδρέα Θωμόπουλου, καθώς και του εμβληματικού Λέσβιου ποιητή Αργύρη Εφταλιώτη (1849-1923). Η θεματολογία τους αναφέρεται στην καθημερινότητα των παιδιών, στις ευαισθησίες, αλλά και στις παραμυθένιες φαντασιώσεις τους. Τρυφερές μελωδίες και ευφάνταστα ρυθμικά θέματα χαρακτηρίζουν τη μουσική των τραγουδιών που παίζονται όλα στο ιδιόκτητο στούντιο του συνθέτη από τον ίδιο με τη βοήθεια της ηλεκτρονικής τεχνολογίας, χωρίς αυτό να ενοχλεί στο ελάχιστο τον τελικό ήχο που ακούμε. Ο ίδιος επίσης συμμετέχει και ως ερμηνευτής, μαζί με τη Χρύσα Βέκιου και την κόρη του Αμέρσσα Τσιριγώτη με τη συμμετοχή μιας πλειάδας άλλων ερασιτεχνών ερμηνευτών (Α. Μυλωνά, Χ. Μουρατίδης, Κ. Γούναρης, Ν. Βερβενιώτης).

Ο συνθέτης και συγγραφέας Στέφανος Φευγαλάς αναλύοντας τη δουλειά του Νίκου Τσιριγώτη σημειώνει μεταξύ άλλων: 

Βαγγέλης Κυρίτσης: Θαλασσοκόποι (1983)

Ο Βαγγέλης Κυρίτσης είχε ένα σύντομο πέρασμα από το ελληνικό τραγούδι που ολοκληρώθηκε μέσα σε μία μόλις χρονιά, το 1983, όταν τον γνωρίσαμε από τη συμμετοχή του στο πολυσυλλεκτικό άλμπουμ "14 Νέα Τραγούδια" (από το 8ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή) με το μελοποιημένο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου "Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο". Την ίδια λοιπόν εκείνη τη χρονιά ηχογράφησε και τον μοναδικό ολοκληρωμένο του δίσκο με τίτλο "Θαλασσοκόποι".

Βρισκόμαστε ακόμη κάτω από τον ισχυρό απόηχο των "θαλασσινών" ποιημάτων του Νίκου Καββαδία που είχε παρουσιάσει τέσσερα χρόνια νωρίτερα ο Θάνος Μικρούτσικος ταράζοντας πολύ έντονα τα νερά και δίνοντας ισχυρή ώθηση για την απεξάρτηση από τη μονομανία του πολιτικού τραγουδιού της μεταπολιτευτικής περιόδου. Μέσα στο 1983 ο Μιχάλης Τερζής μας έδωσε τα δικά του "Τραγούδια της θάλασσας" κι εκεί πάνω βγήκαν και οι "Θαλασσοκόποι" του Βαγγέλη Κυρίτση.

Πρόκειται για έναν κύκλο απλών λαϊκών τραγουδιών με έντεχνη ενορχηστρωτική γραμμή που περιγράφουν τη δύσκολη ζωή του εργάτη της θάλασσας, άλλοτε ρεαλιστικά κι άλλοτε με μια διάθεση ρομαντική και συμβολική. Ο συνθέτης διάλεξε ποιητικούς στίχους με τον κοινό αυτό θεματικό άξονα. Δύο τραγούδια βασίζονται στο "Εμβατήριο του Ωκεανού" του Γιάννη Ρίτσου. Έχουν επιλεγεί επίσης ποιήματα του Δημήτρη Ρεντή (1925-1996), της Ελένης Αργέστη (γενν. 1936), του Θάνου Ασίκη (1947-2005) και του Βούλγαρου αγωνιστή ποιητή Νικόλα Βαπσάρωφ (1909-1942) σε ελληνική απόδοση της Ελένης Τσαγκαράκη, καθώς και στίχοι της Καλλιόπης Πυθαρούλη.

Βασικός ερμηνευτής του δίσκου είναι ο σεμνός και συνεπής υπηρέτης του λαϊκού τραγουδιού Γιάννης Θωμόπουλος, ένας άξιος ερμηνευτής με συνεχή παρουσία στο τραγούδι από το 1970 μέχρι και σήμερα, χωρίς ποτέ να καταφέρει να βρεθεί σε πρώτο πλάνο, όπως θα του άξιζε. Μαζί του η Μέμη Σπυράτου, αξιολογότατη αν και επίσης υποτιμημένη ερμηνεύτρια που πρώτος μας τη σύστησε το 1972 ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Συμμετέχει απαγγέλλοντας στίχους ο ηθοποιός Βασίλης Κολοβός. Ο δίσκος εκδόθηκε με δαπάνες της Ναυτεργατικής Συνδικαλιστικής Κίνησης.

Δυο φεγγάρια τον Αύγουστο: Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων Πάτρας, Έλληνες συνθέτες (2002)

Οι δυο τελευταίες ημέρες του φετινού Αυγούστου είναι οι νύχτες της δεύτερης αυγουστιάτικης πανσελήνου, αυτού του όχι και τόσο συνηθισμένου φαινομένου που πάντα γιορτάζεται με χαρούμενη διάθεση και πολύ τραγούδι με μυσταγωγικές βραδινές εκδηλώσεις σε όλη την επικράτεια, έστω κι αν το καλοκαίρι αυτό με τα δεινά που μας έφερε δεν αφήνει και πολλά περιθώρια για ξένοιαστα βραδινά.

Πάντως, για να είμαστε μέσα στο κλίμα και την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του πανσέληνου αυτού καλοκαιρινού επιλόγου, σκέφτηκα να δώσω το λόγο σε ένα υπέροχο οργανικό σύνολο που χρόνια τώρα δραστηριοποιείται στο Δήμο της Πάτρας. Πρόκειται για την εξαιρετική τοπική Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων που ίδρυσε το 1985 ο Θανάσης Τσιπινάκης, ο οποίος και τη διηύθυνε ως τον πρόωρο θάνατό του το 2012, οπότε και μετονομάστηε σε Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων "Θανάσης Τσιπινάκης" και συνεχίζει το πολιτιστικό της έργο μέχρι και σήμερα.

Τον Αύγουστο λοιπόν του 2000 ο συνθέτης Κυριάκος Σφέτσας, έχοντας ήδη εγκατασταθεί μόνιμα στη Λευκάδα, όπου και ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας, διοργάνωσε μια σειρά εκδηλώσεων στο πλαίσιο του τοπικού θεσμού "Γιορτές Λόγου και Τέχνης", όπου ενέταξε και μια μουσική βραδιά με τίτλο "Τα τραγούδια για τη Λευκάδα". Επρόκειτο για μια παραγγελία που έδωσε σε τέσσσερις λόγιους συνθέτες για τη σύνθεση τραγουδιών για μαντολινάτα βασισμένων σε ποίηση αποκλειστικά δημιουργών από τη Λευκάδα. Φυσικά δε θα μπορούσαν να λείπουν ποιήματα των δύο κορυφαίων ποιητών που ανέδειξε το νησί, δηλαδή του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη (1824-1879) και του Άγγελου Σικελιανού (1884-1951), και μαζί τους επιλεγμένα ποιήματα των συγχρόνων ντόπιων ποιητών Ηλία Γεωργάκη, Τάσου Σίδερη, Ελένης Τζεβελέκη και Γουμένης Καλαβρυτινού.

Από τους τέσσερις συνθέτες που ανταποκρίθηκαν στην πρόταση του Κυριάκου Σφέτσα παλαιότερος είναι ο Βασίλης Τενίδης (1936-2017), ο οποίος έγραψε τέσσερα τραγούδια σε ποίηση Βαλαωρίτη, Σίδερη και Καλαβρυτινού μαζί με ένα οργανικό θέμα. Τα ερμηνεύουν οι Βασίλης Κωστόπουλος, Μανώλης Μητσιάς και Σαβίνα Γιαννάτου. Ο Μιχάλης Τραυλός (γενν. 1950) έγραψε τέσσερα τραγούδια σε ποίηση Σικελιανού, Τζεβελέκη, Γεωργάκη και Σίδερη με ερμηνεία της Έλσας Καλπάση, η οποία επίσης ερμηνεύει άλλα τέσσερα τραγούδια σε ποίηση Αριστοτέλη Βαλαωρίτη που έγραψε ο Ιωσήφ Παπαδάτος (γενν. 1960). O κύκλος συμπληρώνεται με πέντε τραγούδια του Μιχάλη Λαπιδάκη (γενν. 1960) σε ποίηση Σικελιανού και Γεωργάκη που ερμηνεύει η Γιούλα Μιχαήλ με τη συμμετοχή της ηθοποιού Κερασίας Σαμαρά που απαγγέλλει στίχους του Ηλία Γεωργάκη.

Το υλικό λοιπόν αυτής της εκδήλωσης εκδόθηκε δυο χρόνια αργότερα σε δίσκο σε ανεξάρτητη παραγωγή του Δήμου Πάτρας. Ο Θανάσης Τσιπινάκης διηύθυνε υποδειγματικά την ορχήστρα, η οποία απέδωσε μυσταγωγικά τους θεσπέσιους ήχους των εγχόρδων της. Η έκδοση κοσμείται στο εξώφυλλο από ζωγραφικό πίνακα του Θεόδωρου Στάμου με τίτλο "Ατέρμονο πεδίο" (1974).

Μάνος Αναγνώστου: Εποχές (1999)

Δυο χρόνια μετά το υπέροχο "Υδάτινοι δρόμοι" (1997) ο συνθέτης και κιθαριστής Μάνος Αναγνώστου παρουσιάζει μια δεύτερη σύνθεση με ανάλογο μουσικό περιεχόμενο που κυκλοφόρησε σε αναξάρτητη και πάλι παραγωγή το 1999 με τίτλο "Εποχές" και ηχολήπτη τον συνθέτη Βαγγέλη Κατσούλη. 

Ο τίτλος βέβαια παραπέμπει σε ένα δημοφιλές θεματικό μοτίβο που ανάγεται στο μακρύ παρελθόν της λόγιας μουσικής (Vivaldi, Haydn, Verdi, Tchaikovsky, Glazunov, Prokofiev, Milhaud), αλλά και στην ελληνική δισκογραφία. Θυμίζω ότι το 1972 ο Βασίλης Κουμπής μας έδωσε τον κύκλο τραγουδιών "12 Μήνες", ενώ ανάλογη ήταν και η πηγή έμπνευσης αρκετών νεότερων δημιουργών, όπως ο Δημήτρης Παπαδημητρίου με τον κύκλο "Τραγούδια για τους μήνες" (1996), ο Παντελής Θαλασσινός με το "Καλαντάρι" (2006) και ο Ορφέας Περίδης με το "Ονειροπόλων μόχθοι" (2011), ενώ το 1993 ο Γιώργος Καζαντζής είχε παρουσιάσει τις δικές του οργανικές "Εποχές".

Ο δίσκος του Μάνου Αναγνώστου περιλαμβάνει δώδεκα οργανικά θέματα μοιρασμένα σε τέσσερις ενότητες με τρία μέρη η καθεμιά, έτσι που να αντιστοιχούν σ' αυτό που επισημαίνει ο τίτλος, δηλαδή στις τέσσερις εποχές του έτους με τους αντίστοιχους μήνες κάθε εποχής, η οποία μάλιστα φέρει την ιδιαίτερη επισήμανσή της: Το Φθινόπωρο των Ελλήνων, Έλληνας Χειμώνας, Άνοιξη στην Ελλάδα, Ελληνικό Καλοκαίρι. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο προσδιορισμός κάθε εποχής αποτελεί μια παραλλαγή της έννοιας της Ελλάδας υποδηλώνοντας εμφανώς την καταγωγή των μελωδικών αφορμών που τροφοδότησαν την έμπνευση τον συνθέτη. Λυρικές μελωδίες και ρυθμικά θέματα διαμορφώνουν ένα υπέροχο ηχοχρωματικό τοπίο που αποδίδεται από οργανικό κουιντέτο. Παίζουν: Μάνος Αναγνώστου (κιθάρα), Βαγγέλης Χριστόπουλος (όμποε), Παναγιώτης Δράκος (φλάουτο), Αλέξανδρος Χαλάψης (βιολί ή βιόλα), Marina Kislitsina (βιολοντσέλο).

Μάνος Αναγνώστου: Υδάτινοι δρόμοι (1997)

Ο Μάνος Αναγνώστου, γεννημένος στην Αθήνα το 1950, αποτελεί μια εκλεκτή περίπτωση προικισμένου μουσικού με διακριτική παρουσία στα μουσικά μας πράγματα. Με αξιόλογες μουσικές σπουδές πάνω στην κλασική κιθάρα πλάι στους κορυφαίους δασκάλους Βαγγέλη Ασημακόπουλο και Λίζα Ζώη αφιέρωσε μεγάλο κομμάτι της δραστηριότητάς του συμμετέχοντας σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και ηχογραφήσεις, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '80 στράφηκε και προς τη σύνθεση με έργα για μικρά οργανικά σύνολα και χορωδιακά σχήματα, όπως οι ανέκδοτες σκηνικές συνθέσεις "Πάτμος, το νησί της Αποκάλυψης" και "Λέσβος, από τη Σαπφώ στον Ελύτη".

Η συνεισφορά του στην ελληνική δισκογραφία περιορίζεται σε μόλις δύο οργανικούς δίσκους ("Υδάτινοι δρόμοι", "Εποχές"), οι οποίοι ωστόσο είναι εξαιρετικής ποιότητας και αξίζει να τους ανακαλύψουμε, έστω κι ετεροχρονισμένα κατά μία 25ετία περίπου!

Πρώτος κατά χρονική σειρά εκδόθηκε σε ανεξάρτητη παραγωγή ο δίσκος "Υδάτινοι δρόμοι" το 1997. Χωρίς περιστροφές θα πω: Εξαιρετικός δίσκος! Από τους καλύτερους οργανικούς δίσκους στο σύνολο της ελληνικής δισκογραφίας. Υπέροχες μελωδικές πινελιές που χρωματίζουν τοπία και συναισθήματα ακολουθώντας τους δρόμους του νερού από τις πηγές και τη μακριά διαδρομή του μέσα από τη χλωρίδα και πανίδα του φυσικού τοπίου που διαπλέκεται συναρπαστικά με τους ατέλειωτους μύθους και δοξασίες ως το τέρμα της διαδρομής στη συνάντηση με τη θάλασσα και την απεραντοσύνη του ωκεανού. Οι δρόμοι του νερού συνοδεύονται από το γλυκόλαλο τραγούδι των αηδονιών, από τα λουλούδια στις απρόκρημνες όχθες του ποταμού, από ξεχασμένα εκκλησάκια μέσα στα δάση, από νεράιδες, ξωτικά και μαγγανείες κι από πολυτραγουδισμένες ιστορίες χαμένες στα βάθη του χρόνου σαν τη στοιχειωμένη γυναίκα του Πρωτομάστορα.

Το έργο αναπτύσσεται σε δώδεκα οργανικά θέματα εξαίσιου λυρισμού που αποδίδονται από οργανικό κουαρτέτο αποτελούμενο από κλασική κιθάρα (Μάνος Αναγνώστου), όμποε (Βαγγέλης Χριστόπουλος), φλάουτο (Daniel Stankovic) και βιολοντσέλο (Claire Demeulenaire).

Δισκογραφία Θανάση Γκαϊφύλλια: Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας (2008)

Μετά το "Stavento" (1998) και μπαίνοντας στο νέο αιώνα ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας δεν έδειξε πλέον να πολυενδιαφέρεται για την παραγωγή νέων τραγουδιών, πέρα από λιγοστά σκόρπια που βρίσκουμε διάσπαρτα σε διάφορες εκδόσεις, όπως ένα τραγούδι ("Διομήδης") το 2005 για το περιοδικό Octava κι άλλο ένα το 2014 ("Κλυταιμνήστρα") για το περιοδικό Μετρονόμος. Ωστόσο δεν έπαψε ποτέ να ασχολείται με τη μουσική έστω κι εκτός δισκογραφίας, κυρίως με μουσική για το θέατρο ή ποικίλες μουσικές παραστάσεις και ζωντανές εμφανίσεις, όπως η μεγάλη αναδρομική του συναυλία στην ιστορική μπουάτ Κύτταρο τον Νοέμβρη του 2009 που αποτυπώθηκε σε διπλό live άλμπουμ την επόμενη χρονιά με τίτλο "Αυτά που ρωτάς - Ζωντανοί στο Κύτταρο". 

Μέσα λοιπόν σ' αυτές τις δραστηριότητες εντάσσεται και μια μάλλον άγνωστη ολοκληρωμένη του δουλειά πάνω στον ποιητικό κύκλο "Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας" του Οδυσσέα Ελύτη, έργο δημοφιλέστατο χάρις στην εμβληματική μελοποίηση του Δημήτρη Λάγιου (1982), η οποία μάλιστα το 2010 ξαναπαρουσιάστηκε σε νέα εκτέλεση, αλλά και στην εξαιρετική μελοποίηση της Αγγελικής Ιωννάτου (Ιωαννάτου) το 1983.

Πρόκειται για ένα μουσικό έργο σε φόρμα λαϊκού ορατορίου που περιλαμβάνει δεκαπέντε φωνητικά μέρη σε συνεχή ροή που καλύπτουν εξολοκλήρου το ποιητικό κείμενο, γραμμένα για την ομώνυμη μουσικοθεατρική παράσταση που παρουσιάστηκε στο Αμφιθέατρο της Πανεπιστημιούπολης στις 11 Μαΐου 2008 στα πλαίσια της γιορτής των Ελευθερίων της Κομοτηνής, όπου και ηχογραφήθηκε ζωντανά και διανεμήθηκε σε φίλους του συνθέτη και διάφορους φορείς, αφού περιορίστηκε σε μια άτυπη έκδοση με την υποστήριξη της πρυτανείας του Πανεπιστημίου, χωρίς ποτέ να περάσει στην επίσημη δισκογραφία εξαιτίας της μη αδειοδότησης της έκδοσης από την κληρονόμο του ποιητή κυρία Ιουλίτα Ηλιοπούλου.

Ο συνθέτης εξομολογείται:  "Με το έργο αυτό άρχισα να ασχολούμαι από το 1972 και τότε ο Πατσιφάς μου είπε πως δύσκολα θα δώσει την άδειά του ο Ελύτης.. Ούτε στον Σταύρο Ξαρχάκο είχε δώσει. Ήμουν στενός φίλος με την Μαλβίνα Κάραλη... παρακολουθούσε τότε στο σπίτι μου που το παίδευα και μου λέει: "Πάμε να βρούμε τον Οδυσσέα, είναι φίλος μου"..."είσαι τρελή" της έλεγα εγώ αλλά εκείνη επέμενε! Πήγαμε λοιπόν στη Σκουφά, εκεί που ήταν το σπίτι του, χτυπάμε την πόρτα του διαμερίσματός του, μπροστά η Μαλβίνα και πίσω εγώ με το τζάκετ, με μακρυά μαλλιά και γένια και ξαφνικά ανοίγει την πόρτα, βγάζει το κεφάλι του ο Ελύτης και με έντονο ύφος λέει: Τι θες εσύ; Οδυσσέα θέλουμε να σε δούμε ...έφερα ένα φίλο μου, λέει η Μαλβίνα. "Να μου λείπει" λέει ο Ελύτης και κλείνει την πόρτα... (γέλια) και έτσι εγκατέλειψα εκείνη την προσπάθεια!... 

...Εκείνο το διάστημα ερχόταν στο σπίτι μου και τα έβλεπε όλα αυτά και ο αείμνηστος Δημήτρης Λάγιος. Μετά από χρόνια, όταν εγώ είχα φύγει από την Αθήνα, ο Λάγιος θα το μελοποιήσει (1982). Οι ενστάσεις μου για την εργασία του Λάγιου είναι ότι αυτό το έργο είναι ένα ποίημα. Ένα ποίημα! Δεν έχει δηλαδή τίτλους στις σελίδες... Αρχίζει με τη λέξη Ήλιος και τελειώνει με τη λέξη Ηλιάτορας. Ανάμεσα δεν μπορείς να παρεμβάλλεις ή να παραλείψεις τίποτα... αν αφαιρέσεις κάτι χάνεται το νόημα. Ο Λάγιος για τις ανάγκες της δισκογραφίας αφαίρεσε κομμάτια, έκοψε ένα ποίημα στα δύο και το έκανε δύο διαφορετικά, έδωσε τίτλους... όλα αυτά με το πέρασμα του χρόνου με έκαναν να το ξαναδώ και σιγά-σιγά το έφτιαξα έτσι ακριβώς όπως το οραματίστηκα από την πρώτη στιγμή. Ολόκληρο και ακέραιο. Και υποθέτω πως έτσι θα το ήθελε ο ποιητής. Απορώ, πως ενώ ήταν εν ζωή ο Ελύτης, έδωσε την άδειά του να γίνει κατακερματισμός του ποιήματός του, για χάριν της δισκογραφίας... απορώ... τέλος πάντων".

Στην εκτέλεση του έργου λαμβάνουν μέρος η Χορωδία Κομοτηναίων και η Χορωδία του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Τραγουδούν και παίζουν οι: Γιάννης Ζερβίδης (Ήλιος), Σταύρος Παυλίδης, Χρήστος Χατζηπέμου, Τάκης Χαμπογιάννης και Βαλάντης Καπουρελάκος (Άνεμοι), Λεύκη Σαραντινού (Κορίτσι), Σούλα Κυρατζόγλου (Γυναίκα) και Θανάσης Γκαϊφύλλιας (Αφηγητής).

Πρώτος Συλλογικός (ανεξάρτητη έκδοση, 1977)

Επιστρέφω και πάλι στα παλιά μου βινύλια και σε παλιότερες αναρτήσεις για μια πιο επιμελημένη παρουσίαση, όπως η χθεσινή με το δίσκο "Η μάνα της γης" του Γιάγκου Χαρτοφύλακα. Σειρά λοιπόν σήμερα έχει άλλος ένας ξεχασμένος δίσκος με τίτλο "Πρώτος Συλλογικός" που εκδόθηκε το 1977 από τη μικρή εταιρεία Liberta, ένας δίσκος που φιλοξενεί τη δουλειά μερικών νέων τότε και άγνωστων δημιουργών, οι οποίοι προχώρησαν μόνοι τους στη συγκεκριμένη έκδοση προσπαθώντας να αποφύγουν τις περιπέτειες και τους περιορισμούς από τις επίσημες δισκογραφικές εταιρείες.

Ο τίτλος του δίσκου δηλώνει και το περιεχόμενό του, αφού έχουμε τη σύμπραξη πέντε μουσικών, οι οποίοι έγραψαν δέκα συνολικά τραγούδια, από δύο ο καθένας, κι ένα οργανικό πάνω στη μελωδία του εναρκτήριου τραγουδιού ("Μαβιά"). Πρόκειται για τους συνθέτες Γιώργο Καμπανά, Βαγγέλη Κυρίτση, Χρύσανθο Μουζακίτη, Λάκη Σούρα και Στέφανο (χωρίς επίθετο). Τα τραγούδια έχουν χρώμα λαϊκό και μια διάθεση αγωνιστική, προσαρμοσμένα στο κλίμα του πολιτικού τραγουδιού της εποχής. Μεταξύ αυτών και το μελοποιημένο ποίημα του Κώστα Βάρναλη "Το αηδόνι" (μουσική Γιώργου Καμπανά) που εύλογα προβάλλεται περισσότερο ως "κράχτης" του δίσκου. Στα υπόλοιπα οι στίχοι υπογράφονται από τους: Σαράντη Αλιβιζάτο, Θάνο Ασίκη, Θεόφιλο Βερύκιο, Σπύρο Μήλα και Στέφανο.

Μια μεγάλη ομάδα νέων και άγνωστων τότε τραγουδιστών συμπράττει στην ερμηνεία των τραγουδιών. Ιδού τα ονόματα: Χαρά Πομώνη, Ελένη Τσαγγαράκη, Κώστας Αλιμάρας, Στέλιος Αλεξανδράκης, αλλά και ο συνθέτης Χρύσανθος Μουζακίτης. Μάλιστα στο μελοποιημένο ποίημα του Βάρναλη συμμετέχει και ο πρωτοεμφανιζόμενος Γιάννης Κούτρας, ο οποίος λίγο αργότερα θα γίνει πολύ γνωστός από τη συνεργασία του με τον Θάνο Μικρούτσικο ("Μουσική πράξη στον Μπρεχτ", "Σταυρός του Νότου").

Αξίζει να αναφέρουμε ότι στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχουν σπουδαίοι μουσικοί, μεταξύ των οποίων η Ευανθία Ρεμπούτσικα, ο Πλούταρχος Ρεμπούτσικας, ο Γεράσιμος Πυλαρινός και ο Θύμιος Παπαδόπουλος. 

Νίκος Τσιριγώτης: Μουσικές Νοστωδίες Λεσβίων Ποιητών (2018)

"Η έκδοση του μουσικού CD "Μουσικές Νοστωδίες Λεσβίων Ποιητών" (2018) αποτελεί αξιοσημείωτο καλλιτεχνικό γεγονός. Πρόκειται για έναν αξιόλογο δίσκο, λεσβιακό. Όλοι οι συντελεστές του είναι Λέσβιοι. Είναι μια ανεξάρτητη, εκτός εμπορίου, όπως τα πολυτιμότερα, παραγωγή, πέρα από οδηγίες κάποιου προκαθορισμένου αισθητικού ρεύματος ή σχολής. Εκφράζει την ερωτική σχέση των δημιουργών του με την ποιοτική μουσική και το ποιοτικό τραγούδι "ιδιωτικών στιγμών και εξαιρετικών αισθημάτων..."

Αυτά σημειώνει προλογίζοντας σε δημόσια παρουσίαση την έκδοση του παρόντος δίσκου ο φιλόλογος και καλός φίλος Δημήτρης Πατίλας, επίσης Λέσβιος εκπαιδευτικός και μελετητής, αξιόλογος μουσικός συλλέκτης και θαυμάσιος άνθρωπος.

Ο Νίκος Τσιριγώτης που υπογράφει τις συνθέσεις των τραγουδιών αυτής της ανεξάρτητης έκδοσης γεννήθηκε το 1950 στη Μυτιλήνη, όπου και διαμένει μόνιμα από το 1980 και δώθε έχοντας την ευθύνη της τοπικής Ορχήστρας του Δήμου Λέσβου και διάφορων χορωδιακών σχημάτων που ο ίδιος δημιούργησε, με τα οποία επιδίδεται με ζήλο και επιμονή στην παρουσίαση του καλού ελληνικού τραγουδιού σε κάθε γωνιά του τόπου του, αλλά και σε τόπους μακρινούς προσκαλεσμένος από Έλληνες της Διασποράς. Έχει γράψει πολλά δικά του τραγούδια που κινούνται ελεύθερα σε όλα τα μουσικά πεδία, ενώ έχει συνθέσει και μουσική για θεατρικές παραστάσεις συνεργαζόμενος με τοπικά θεατρικά σχήματα, όπως το Μπουρίνι, οι Άστεγοι και το Θεατρικό Εργαστήρι.

Η παρούσα λοιπόν ψηφιακή έκδοση μας δίνει ένα καλό δείγμα του τραγουδοποιητικού ταλέντου του Νίκου Τσιριγώτη. Περιλαμβάνει 23 συνολικά συνθέσεις, ανάμεσα στις οποίες και έξι οργανικά θέματα με παραδοσιακούς κυρίως χρωματισμούς. Οι επιδράσεις από το λεγόμενο "έντεχνο", αλλά και από το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι είναι εμφανείς, αλλά κυρίαρχο στοιχείο είναι ο λυρισμός, η μελωδική γραμμή, καθώς και η ρυθμική πολυμορφία, όπου χρειάζεται, συνδυασμένα με φροντισμένες ενορχηστρώσεις και άρτια εκτέλεση από την τοπική ορχήστρα υπό τη διεύθυνση φυσικά του συνθέτη.

Αξίζει βεβαίως να τονίσουμε ότι όλα τα τραγούδια στηρίζονται σε στίχους τοπικών ποιητών και ερμηνεύονται από ερασιτέχνες τραγουδιστές, οι οποίοι πάντως δεν υστερούν σε τίποτε από πολλούς επαγγελματίες ευρείας προβολής!

Ο Δημήτρης Πατίλας κλείνει την παρουσίασή του με μια ωραία επισήμανση:

"...Το CD αυτό έρχεται να αποδείξει ότι κι εδώ στη Λέσβο, σε καιρούς κρίσης, παρακμής και έκπτωσης, εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι που δεν παραδίδουν ούτε προδίδουν την ψυχή και τις αξίες τους. Δημιουργοί όμορφων έργων που μας αναπαύουν, μας ελεούν, ανανεώνουν την ελπίδα, ισχυρά αντίδοτα στις ασχήμιες και στις δυσκολίες του βίου και του ονείρου. Στα ζείδωρα νάματά τους τέρπεται κι αποφορτίζεται ο νους και η ψυχή μας".

Η Χούντα και ο Μίκης Θεοδωράκης: Τεκμήρια (2005)

Η γη των Χανίων έχει την ξεχωριστή τιμή να φιλοξενεί πλέον το σώμα του Μίκη Θεοδωράκη, όπως ήταν και η στερνή του επιθυμία. Και είναι η νομαρχιακή αυτοδιοίκηση της περιοχής που φρόντισε αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 2005, με αφορμή τα 80χρονα του εκλεκτού της τέκνου να εκδώσει ένα ψηφιακό δίσκο με το χαρακτηριστικό τίτλο "Τεκμήρια", αφιερωμένο αποκλειστικά στις δύσκολες μέρες που έζησε ο μεγάλος συνθέτης στα χρόνια της επτάχρονης δικτατορίας των Συνταγματαρχών.

Ο δίσκος έχει συγκεντρώσει σπάνιο ηχητικό υλικό που αποτυπώνει ιδιαίτερες στιγμές του συνθέτη, όταν από την αρχή του καθεστώτος βρέθηκε στοχοποιημένος ως επικίνδυνος κομμουνιστής, πράγμα που είχε αποτέλεσμα την ολοκληρωτική απαγόρευση του έργου του, αλλά και τις βασανιστικές περιπέτειες που γνώρισε ο ίδιος και η οικογένειά του, πότε στη φυλακή, πότε στην απομόνωση στο ορεινό χωριό Ζάτουνα της Αρκαδίας.

Η έκδοση μας διασώζει ακριβές προσωπικές στιγμές του συνθέτη, όπως τις αφηγείται ο ίδιος σε πρόχειρες ηχογραφήσεις, όπου περιλαμβάνονται και αρκετά τραγούδια που συνέθεσε στο διάστημα της απομόνωσής του, κυρίως από τη σειρά "Αρκαδίες", μαζί με άλλα τραγούδια αγωνιστικού χαρακτήρα που αργότερα ηχογραφήθηκαν και κυκλοφόρησαν σε δίσκους.

Στο δίσκο επίσης περιέχεται κι ένα σπάνιο μουσικό ντοκουμέντο που περιλαμβάνει μια φωνητική σύνθεση για συμφωνική ορχήστρα του σημαντικού Γερμανού συνθέτη Paul Dessau, παλιού συνεργάτη του Bertolt Brecht, που γράφτηκε πάνω στο κείμενο της προκήρυξης του χουντικού υπουργού Οδυσσέα Αγγελή, με την οποία ανακοινώθηκε η απαγόρευση της μουσικής του Θεοδωράκη!

Νίκος Τάτσης: Αρκαδική ελεγεία (2016)

Η γόνιμη επιρροή του παραδοσιακού μας τραγουδιού στο συνθετικό έργο του Νίκου Τάτση ήταν εμφανής από τα πρώτα κιόλας τραγούδια του στα μέσα της δεκαετίας του '70 που ερμήνευσαν η Χαρούλα Αλεξίου, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Μανώλης Μητσιάς, η Ελένη Βιτάλη κ.ά., αλλά κυρίως από την πρώτη ολοκληρωμένη κατάθεσή του στην ελληνική δισκογραφία το 1978 με τον εξαιρετικό κύκλο τραγουδιών "Έρανα" (1978). Η πορεία του συνθέτη ήταν διακριτική όλα τα κατοπινά χρόνια με επιλεγμένες συνεργασίες, κάποια μικρά κινηματογραφικά περάσματα και κυρίως με πολλή δουλειά έξω από το δισκογραφικό κύκλωμα.

Μια κορύφωση αυτής της γόνιμης πορείας του σεμνού και διακριτικού δημιουργού αποτέλεσε η συνεργασία του με την κίνηση πολιτών "Άνθη της πέτρας" το 2013, όταν αποδέχθηκε την πρότασή τους για μελοποίηση μιας σειράς παραδοσιακών μοιρολογιών από τα Λαγκάδια, ένα υπέροχο ορεινό χωριό στην περιοχή Γορτυνίας, τα οποία ανθολογήθηκαν από την έκδοση "Λαγκαδινά μοιρολόγια" της Μαρίας Πισιμίση-Κατσίκα. Το αποτέλεσμα ήταν επτά "ελεγείες" με πρωτότυπη μουσική γραφή πάνω στο υλικό αντίστοιχων παραδοσιακών μοιρολογιών που παρουσιάστηκαν ζωντανά στα Λαγκάδια τον Αύγουστο του 2013 και καταγράφηκαν σε ψηφιακό δίσκο, ο οποίος, εμπλουτισμένος και με υλικό από άλλες περιοχές της Αρκαδίας, διανεμήθηκε δωρεάν από το Σύλλογο. 

Ο συνθέτης σημειώνει μεταξύ άλλων για το έργο:

"...Εμείς οι μουσικοί λοιπόν (οργανοπαίχτες, συνθέτες, ενορχηστρωτές, τραγουδιστές, μοιρολογητές και μοιρολογίστρες, χορωδοί, αυτοσχεδιαστές...) έχουμε συνείδηση των ικανοτήτων μας αλλά και των αδυναμιών μας. Γνωρίζουμε πως είναι ευθύνη μας και χρέος να παράγουμε έργο εις το διηνεκές για να υπάρχει συνέχεια στον πολιτισμό μας. Οι συνθήκες, αν δεν είναι οι χειρότερες, δεν είναι και οι καλύτερες. Τις υπομένουμε καρτερικά για να μην πιούμε το νερό του Αλήσμονα.

Τα Αρκαδικά Μοιρολόγια εμφανίστηκαν μπροστά μας σαν μια πρόκληση της μοίρας, για να δοκιμαστεί η αξιοσύνη και η αξιοπιστία μας. Ήταν μια πρόκληση που την κάναμε πράξη, προσφορά και πολιτιστική πρόταση. Προσπαθήσαμε, μοχθήσαμε, ξενυχτίσαμε, δώσαμε ότι είχαμε και δεν είχαμε και κάτι παραπάνω: ένα κομμάτι απ’ την ψυχή μας.

Τα καταθέτουμε όλα εδώ με ταπεινοφροσύνη και σεβασμό σαν ένα πετραδάκι στο μέγα οικοδόμημα της Ελληνικής Δημοτικής και Λόγιας Δημιουργίας και στην κρίση των ανθρώπων που εκτιμούν την αξία της προσφοράς μας στο σύνολό της..."

Δόμνα Σαμίου: Τα αποκριάτικα (1994)

Έχουμε τονίσει αρκετές φορές στις σελίδες του Δισκοβόλου την πολυσήμαντη συμβολή της Δόμνας Σαμίου (1928-2012) στην αναβίωση και προβολή των ζωντανών στοιχείων της ελληνικής παράδοσης είτε ως ερμηνεύτριας, είτε ως ερευνήτριας και συστηματικής λαογράφου. Η δουλειά της υποστηρίχθηκε με συνέπεια από τον Καλλιτεχνικό Σύλλογο Δημοτικής Μουσικής "Δόμνα Σαμίου" που φροντίζει το πολύτιμο αρχείο της μεγάλης καλλιτέχνιδας κι έχει επιμεληθεί αρκετές δισκογραφικές εκδόσεις.

Η πιο γνωστή λοιπόν δισκογραφική έκδοση του Συλλόγου στάθηκε μια κυκλοφορία του 1994 με τα "Τα Αποκριάτικα" τραγούδια που συγκέντρωσε και ηχογράφησε η Δόμνα Σαμίου από κάθε γωνιά του ελληνισμού, στεριανού, νησιωτικού, μικρασιατικού. Πρόκειται για μια συλλογή 24 αθυρόστομων χορευτικών τραγουδιών που πήραν και την άτυπη ονομασία "Ιερά ανίερα" ή "Γαμοτράγουδα", η οποία ωστόσο αμέσως μετά την κυκλοφορία της προκάλεσε μέγα σκάνδαλο από τη μεριά του συντηρητικού κατεστημένου της εποχής που έφτασε να οδηγήσει την καλλιτέχνιδα μέχρι τα δικαστήρια!

Στην πραγματικότητα βέβαια, παρά το τολμηρό τους περιεχόμενο, πρόκειται για τραγούδια που αντλούνται κατευθείαν από την ελληνική παράδοση και παραπέμπουν σε αρχέγονες παγανιστικές τελετουργίες αναδεικνύοντας ένα άλλο "ηθος" της παράδοσής μας, υπαρκτό και ζέον, καθώς μας συνδέει με τα λεγόμενα "απόρρητα μέλη" της αρχαιότητας, άσματα δηλαδή που υπηρετούσαν τη φυσιολογική ποικιλομορφία της ανθρώπινης φύσης μέσα από αντιφατικά αισθήματα, όπως έλξη και αποστροφή, τρυφερότητα και φρίκη, λάμψη και ντροπή. Αρκεί, όπως μας επισημαίνει ο παλιός μου καθηγητής Μιχάλης Κοπιδάκης, να θυμηθούμε ότι η "απόρρητη" λέξη "αιδοίον" κυριολεκτικά σημαίνει "σεβάσμιο", αλλά συγχρόνως λειτουργεί και με την ακριβώς ανάποδη σημασία!