Αποκριάτικα τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα (2018)

Παραμένοντας ακόμη στο αποκριάτικο κλίμα θα σταθούμε σήμερα σε μια ενδιαφέρουσα συλλογή ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών για την Αποκριά που εκδόθηκε από τη δισκογραφική εταιρεία Protasis με το λιτό τίτλο «Αποκριάτικα τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα».

Πρόκειται για μια συλλογή 17 παραδοσιακών τραγουδιών που διατρέχουν κάθε γωνιά της ελληνικής επικράτειας, στεριανής και νησιωτικής. Συγκεκριμένα, η συλλογή ξεκινά και κλείνει με δυο τραγούδια της Νάξου ανθολογημένα από το άλμπουμ «Μπροβάλετε στα δωμάτια ...να δείτε ξεφαντώματα» που εκδόθηκε το 2003. Ερμηνεύουν ο Νίκος Χατζόπουλος και ο Γιάννης Βιτζηλαίος με τη συμμετοχή του Συλλόγου Κορωνίδας Νάξου. Τα υπόλοιπα δεκαπέντε τραγούδια προέρχονται από περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως: Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρος και Στερεά Ελλάδα. Έχουμε επίσης κι ένα τραγούδι από την περιοχή Αλάτσατα της Σμύρνης. Από το αποκριάτικο έθιμο των «φανών» στην Κοζάνη έχουν επιλεγεί τρία χαρακτηριστικά παραδοσιακά τραγούδια με σκωπτικό περιεχόμενο που αποδίδονται με σόλο φωνή. Όλα τα τραγούδια ερμηνεύει ο Βαγγέλης Κώτσου με συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας. Το ευρηματικό χιούμορ ενίοτε διανθισμένο με τολμηρό λεξιλόγιο που είναι αποδεκτό για την περίσταση χαρακτηρίζει πολλά από τα διασκεδαστικά αυτά τραγούδια. 

Διευκρινίζω ότι η συγκεκριμένη έκδοση διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (σε άγνωστο χρόνο), αν και το 2018 επανεκδόθηκε από την Protasis αυτούσια η συλλογή με τα δεκαπέντε τραγούδια που ερμηνεύει ο Βαγγέλης Κώτσος (αφαιρέθηκαν δηλαδή τα δυο ναξιώτικα τραγούδια) με νέο τίτλο «Τούτες οι μέρες το 'χουνε» με επιμέλεια παραγωγής από τον έγκυρο λαογράφο Γιώργο Λεκάκη. Η έκδοση αυτή διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Ριζοσπάστης.

Τζένη Βάνου: Τα ερωτικά του '60 (1995)

Η πρώτη και σημαντικότερη φάση της καριέρας της Τζένης Βάνου (1959-1965) δισκογραφικά είναι μοιρασμένη ανάμεσα στις εταιρείες Columbia (1959-1961) και Philips (1962-1964), ενώ στη συνέχεια είχε ένα σύντομο πέρασμα από τη Lyra, ώσπου αποφάσισε να εγκαταλείψει την εγχώρια μουσική σκηνή και να αναζητήσει την τύχη της στην Αμερική. Είδαμε χθες μια αντιπροσωπευτική ανθολογία με επιλεγμένες στιγμές από τα χρόνια της Columbia, οπότε σήμερα θα περάσουμε σε μια ανάλογη ανθολογία που καλύπτει της τριετία της Philips (1962-1964).

Το 1995 λοιπόν από τη Mercury εκδόθηκε μια αναδρομική συλλογή με 16 τραγούδια της Τζένης Βάνου από την περίοδο 1962-1964. Τίτλος της συλλογής: «Τα ερωτικά του ΄60». Όπως φαίνεται κι από τον τίτλο, έχουμε μια ανθολογία τραγουδιών ερωτικής θεματολογίας στο τυπικό ύφος του «ελαφρού» τραγουδιού της εποχής που υπηρέτησε με ζήλο και υψηλή ερμηνευτική ποιότητα η Τζένη Βάνου. Μαζί της σταθερά ο μέντοράς της Μίμης Πλέσσας που υπογράφει τη μουσική σε τέσσερα τραγούδια, όσα και ο συνθέτης και μαέστρος Κώστας Κλάββας, ενώ από δύο υπογράφουν ο Κώστας Καπνίσης, ο Αργύρης Κουνάδης και ο Σπήλιος Μεντής κι από ένα ο Γιώργος Μουζάκης και ο Λυκούργος Μαρκέας. Στίχους έχουν γράψει οι: Γιάννης Ιωαννίδης, Χρήστος και Γιώργος Γιαννακόπουλος, Κώστας Κινδύνης, Αλέξης Αλεξόπουλος, Μίνως Αργυράκης, Τάσος Μαστοράκης, Γιάννης Δαλιανίδης και Σπήλιος Μεντής.

Τα περισσότερα τραγούδια προέρχονται από δίσκους 45 στροφών της εποχής με εξαίρεση δύο («Απόψε», «Θαρθείς και θα με βρεις») που πρωτοκυκλοφόρησαν πολύ αργότερα στο άλμπουμ «Τι να πρωτοθυμηθώ» (1985) του Μίμη Πλέσσα. Παλιότερα όλων (ηχογραφημένα το 1962) είναι δυο υπέροχες μπαλάντες του Αργύρη Κουνάδη σε στίχους του ζωγράφου Μίνου Αργυράκη («Ανεμώνη, «Μικρή μου σελήνη»). Από τα υπόλοιπα τραγούδια αξίζει να επισημάνουμε ότι το «Θαρθείς και θα με βρεις» του Μίμη Πλέσσα είχε λάβει το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού του Βελγίου (1964), ενώ τα δύο μεγάλα σουξέ της συλλογής, το «Θέλω κοντά σου να μείνω» (του Γιώργου Μουζάκη) και «Το αμαξάκι» (του Κώστα Καπνίση), ερμηνεύονται σε ντουέτο από τη Τζένη Βάνου και τον στενό τότε συνεργάτη της Γιάννη Βογιατζή.

Τζένη Βάνου: Τα πρώτα μου τραγούδια (1959-1964)

Η μεγάλη Ελληνίδα ερμηνεύτρια Τζένη Βάνου (1939-2014), κατά κόσμον Ευγενία Βραχνού, έφυγε από τη ζωή πριν από 12 χρόνια, στις 5 Φεβρουαρίου 2014, ενώ σαν σήμερα ήρθε στη ζωή γεννημένη στην Αθήνα στις 10 Φεβρουαρίου 1939 (κατ' άλλους το 1936). Πολύ μικρή βρέθηκε να τραγουδά δίπλα στον Νίκο Γούναρη, όπου τη γνώρισε ο Μίμης Πλέσσας, ο πρώτος και μεγαλύτερος μέντορας της καριέρας της, ο άνθρωπος που την έβαλε στη δισκογραφία το 1959 με το τραγούδι «Αστέρι αστεράκι» και της χάρισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1964 με το τραγούδι «Τώρα». 

Η πρώτη φάση της καριέρας της (1959-1965), αρχικά στην Columbia και στη συνέχεια στη Philips, ήταν και η σημαντικότερη, γιατί τότε καθιερώθηκε ως όνομα πρώτης γραμμής στο ελληνικό πεντάγραμμο μέσα από δεκάδες όμορφα τραγούδια που της έγραψαν οι πιο διαπρεπείς συνθέτες του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, όπως ο Κώστας Γιαννίδης, ο Γιώργος Μουζάκης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Κώστας Καπνίσης, ο Κώστας Κλάββας, ο Νίκι Γιάκοβλεφ, ο Γεράσιμος Λαβράνος, αλλά και ο Μίκης Θεοδωράκης με τον Μάνο Χατζιδάκι. Στη συνέχεια η καριέρα της φάνηκε να περιέρχεται σε στασιμότητα κι έτσι αποφάσισε να φύγει στην Αμερική, όπου παρέμεινε για μερικά χρόνια, χωρίς σπουδαία αποτελέσματα. 

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα με το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας αποφάσισε να κάνει τη μεγάλη στροφή στην καριέρα της προσχωρώντας στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού που την ξανάφερε δυναμικά στο προσκήνιο και της χάρισε μεγάλες επιτυχίες και μια διαρκή παρουσία στο δισκογραφικό πεδίο που κράτησε ως τα τέλη της δεκαετίας του '90. Στο διάστημα αυτό είχε δίπλα της και πάλι σημαντικούς δημιουργούς, σταθερά τον Μίμη Πλέσσα, αλλά κι άλλους συνθέτες, όπως ο Γιώργος Κατσαρός, ο Τόλης Βοσκόπουλος, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Τάκης Μουσαφίρης, ο Αλέκος Χρυσοβέργης, ο Γιώργος Κριμιζάκης και ο Αλέξης Παπαδημητρίου. Μετά το 2000 εγκατέλειψε τη δισκογραφία και περιορίστηκε σε σποραδικές ζωντανές εμφανίσεις σε επιλεγμένα μαγαζιά.

Το άλμπουμ «Τα πρώτα μου τραγούδια» (1959-1964) κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ Columbia το 1984 κι αποτελεί μια αντιπροσωπευτική ανθολόγηση των πρώτων ηχογραφήσεων της Τζένης Βάνου για λογαριασμό της συγκεκριμένης εταιρείας. Πρόκειται για μια συλλογή 16 τραγουδιών που καλύπτουν ουσιαστικά την τριετία 1959-1961 μαζί με ένα μεταγενέστερο τραγούδι του 1964. Παλιότερα όλων (ηχογραφήσεις του 1959) είναι τα τραγούδια «Της αυλής σου το φεγγάρι» των Μίμη Πλέσσα και Κώστα Πρετεντέρη και το κινηματογραφικό «Γκρίζο γατί» του Μάνου Χατζιδάκι και του Αλέκου Σακελλάριου (γνωστό βέβαια κυρίως με τη φωνή της Αλίκης Βουγιουκλάκη), ενώ νεότερο (ηχογράφηση του 1964) είναι το τραγούδι «Η σκλάβα» των Γιώργου Μουζάκη και Γιώργου Γιαννακόπουλου. Η συλλογή πάντως περιλαμβάνει πολλά ακόμη όμορφα τραγούδια, από τα οποία ξεχωρίσουν κυρίως τα εξής: «Αν σ' αρνηθώ», «Πέρασε ήλιε». «Από σένα αρχίζουν όλα», «Η αγάπη μας» (όλα του Μίμη Πλέσσα) και το υπέροχο «Ξύπνα αγάπη μου» του Κώστα Γιαννίδη σε δεύτερη εκτέλεση, το τραγούδι που έκανε διάσημη τη Νάνα Μούσχουρη με το πρώτο βραβείο που απέσπασε στο Φεστιβάλ Μεσογειακού Τραγουδιού της Βαρκελώνης το 1960.

Αξιοσημείωτο είναι ότι κάποια τραγούδια, παρά το «ελαφρό» τους ύφος, έχουν στην ορχήστρα τους και μπουζούκι - σε μια εποχή που στο ΕΙΡ (Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας) δεν επιτρεπόταν να ακούγονται τραγούδια με μπουζούκι - και μάλιστα με κορυφαίους σολίστες της εποχής, όπως ο Κώστας Παπαδόπουλος, ο Λάκης Καρνέζης, ο Χάρης Λεμονόπουλος και ο Στέλιος Μακρυδάκης. Στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχουν οι ορχήστρες διαφόρων συνθετών, όπως του Μίμη Πλέσσα, του Γιώργου Μουζάκη, του Κώστα Καπνίση και του Γιώργου Κατσαρού, ενώ στα φωνητικά κάποιων τραγουδιών συμμετέχουν ο Δημήτρης Μπαξεβανάκης, ο Γιάννης Μάνος και το Τρίο Μπελκάντο.

Μαριανίνα Κριεζή: Τραγούδια 1980-2004 (συλλογή)

Πριν από τέσσερα χρόνια, στις 6 Φεβρουαρίου 2022, έφυγε από τη ζωή η στιχουργός, μουσική παραγωγός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων Μαριανίνα Κριεζή (1947-2022), η οποία έμεινε στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού ως η στιχουργός της εμβληματικής «Λιλιπούπολης», της ιστορικής εκείνης ραδιοφωνικής σειράς του Τρίτου Προγράμματος επί εποχής Μάνου Χατζιδάκι που μεταδιδόταν επί σειρά ετών (1977-1980), η οποία μάλιστα στην εποχή της είχε ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων από το συστηρητικό κατεστημένο που θεωρούσε ότι η σειρά προωθούσε την ...κομμουνιστική ιδεολογία, γεγονός που αντιμετώπιζε με πλήρη απάθεια ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις αποκρούοντας κάθε κυβερνητική απόπειρα για επιβολή λογοκρισίας στα κείμενα!

Η Μαριανίνα Κριεζή γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά η καταγωγή της ήταν από την Ύδρα και οι οικογενειακοί της δεσμοί ανέτρεχαν μέχρι τους επώνυμους αγωνιστές του '21 που ανέδειξε το νησί. Ασχολήθηκε συστηματικά με την παιδική λογοτεχνία, ενώ έγραφε και κείμενα για διάφορες επιθεωρήσεις της εποχής. Η πιο γόνιμη περίοδος της στιχουργικής της παραγωγής ήταν οι δεκαετίες του '80 και '90, ενώ στη συνέχεια αποσύρθηκε σταδιακά από το πεδίο αυτό. Η στιχουργική της χαρακτηρίζεται από μιαν ανάλαφρα μελαγχολική οπτική των ανθρώπινων σχέσεων με πολλά χρώματα και διάχυτα συναισθήματα μορφοποιημένα σε τρυφερές απεικονίσεις της καθημερινότητας που αποδίδονται ανάγλυφα με πολύ εύστοχα λεκτικά σχήματα. Στίχους της βρίσκουμε σε καμιά δεκαριά δίσκους μεγάλης διάρκειας από τις συνεργασίες της με τους συνθέτες Νίκο Κυπουργό, Λένα Πλάτωνος, Δημήτρη Μαραγκόπουλο, Λάκη Παπαδόπουλο, Γιάννη Σπανό, Τάκη Μουσαφίρη, Μιχάλη Καπούλα, Διονύση Τσακνή και Δήμητρα Γαλάνη. Από αυτούς μόλις πέντε συγκροτούν ολοκληρωμένες δουλειές, δηλαδή: «Εδώ Λιλιπούπολη» (1980), «Σαμποτάζ» (1981), «Τσάι γιασεμιού» (1985), «Χαίρω πολύ» (1990) και «Η ζωή είναι γυναίκα» (1993). Η μεγαλύτερη ποσοτικά, αλλά και η πιο επιτυχημένη εμπορικά συνεργασία της ήταν αυτή με τον τραγουδοποιό Λάκη Παπαδόπουλο, ιδιαίτερα στην κοινή συνεργασία τους με την Αρλέτα που απέφερε τα πολυτραγουδισμένα «Σερενάτα» και «Τσάι γιασεμιού».

Στο μικρό πορτρέτο της στιχουργού που σας παρουσιάζω έχω επιλέξει χαρακτηριστικές στιγμές από τα όμορφα τραγούδια που μας έχει δώσει η στιχουργός κατά το διάστημα 1980-2004, ξεκινώντας από τα τραγούδια της «Λιλιπούπολης» και φτάνοντας ως το άλμπουμ «Το σ' αγαπώ μπορεί» της Δήμητρας Γαλάνη. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι: Σαβίνα Γιαννάτου, Σπύρος Σακκάς, Αντώνης Κοντογεωργίου, Λένα Πλάτωνος, Αρλέτα, Ελένη Δήμου, Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Στράτος Διονυσίου, Διονύσης Τσακνής και Δήμητρα Γαλάνη. Η πιο ιδιαίτερη στιγμή της συλλογής είναι το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι «Ένα λεπτό περιπτερά» του Τάκη Μουσαφίρη με τη φωνή του Στράτου Διονυσίου που έγινε μεγάλο σουξέ, αλλά σίγουρα αποτελεί μια εξαίρεση στο οικείο ύφος των τραγουδιών της Κριεζή. 

Βασίλης Σκουλάς: Στο ξέσπασμα του φεγγαριού (2009)

Κλείνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στο σπουδαίο Κρητικό λυράρη και τραγουδιστή Βασίλη Σκουλά με ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ που κυκλοφόρησε από τη Legend το 2009 και περιλαμβάνει 29 «ζωντανές» ηχογραφήσεις του καλλιτέχνη, οι οποίες κατά κάποιο τρόπο στοιχειοθετούν κι ένα είδος προσωπικού μουσικού πορτρέτου με τραγούδια που ανατρέχουν στο σύνολο της πολύχρονης διαδρομής του στο παραδοσιακό τραγούδι έχοντας μάλιστα μαζί του και εκλεκτούς φίλους που βρέθηκαν κατά καιρούς στο διάβα του. Το άλμπουμ επιγράφεται «Στο ξέσπασμα του φεγγαριού» και είναι ηχογραφημένο στο στούντιο με τη ζωντανή παρουσία κοινού αποτελούμενου από φίλους και γνωστούς. Γιαυτό και ο τίτλος συνοδεύεται από την επισήμανση: «Αναδρομή παρέα με τους φίλους μου». Ο ίδιος σημειώνει γι' αυτή τη δουλειά: «Τα περισσότερα από αυτά τα τραγούδια είχαν το ιερό χάρισμα ν' αγαπηθούν από νωρίς και να γίνουν ρίζες της ανάμνησης και της συγκίνησης ανθρώπων που χρόνια τώρα συντροφεύουν το μουσικό μου ταξίδι...».

Το υλικό του δίσκου διατρέχει την κρητική παράδοση και συνδυάζεται αρμονικά με ποικίλες «έντεχνες» συνθέσεις διαφόρων δημιουργών, όπως οι: Μιχάλης Νικολούδης, Πάνος Κωνσταντακόπουλος, Βαγγέλης Βέττας, Γιάννης Νικολάου, Μάριος Τόκας, Χρήστος Λεοντής, Κώστας Λειβαδάς, αλλά και Κρητικοί δημιουργοί, όπως οι: Κώστας Μουντάκης, Κώστας Βερνιδάκης, Βαγγέλης Μαρκογιαννάκης, Γιάννης Κουτσουρέλης, Πάρις Περυσινάκις και φυσικά ο ίδιος ο Βασίλης Σκουλάς. Τη μουσική επιμέλεια και την ενορχήστρωση υπογράφει ο Πάρις Περυσινάκις. Από το υλικό αυτό δε θα μπορούσε φυσικά να λείπει το εμβληματικότερο μουσικό και ποιητικό δημιούργημα της Κρήτης, ο «Ερωτόκριτος», από τον οποίο ακούγεται ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα με τη συμμετοχή του Μίλτου Πασχαλίδη. Συμμετέχουν επίσης οι ερμηνευτές Παντελής Θαλασσινός, Γεράσιμος Ανδρεάτος και Γιώτα Νέγκα.

Αξίζει, τέλος, να επισημάνουμε ότι λίγο μετά την έκδοση του δίσκου παίχτηκε στις κινηματογραφικές αίθουσες και η ομώνυμη δραματική ταινία του Στράτου Μακρίδη, όπου συμμετείχαν μεταξύ άλλων και οι ηθοποιοί: Γιάννης Βόγλης, Μπέτυ Λιβανού, Νίκος Βερλέκης και Τάνια Τρύπη. Η ταινία ήταν πλημμυρισμένη με τα τραγούδια του δίσκου και με τις φωνές του Βασίλη Σκουλά και της Γιώτας Νέγκα.

Γιώργος Ζαμπέτας: Δε θα χωρίσουμε ποτέ (1992)

Ο Γιώργος Ζαμπέτας έφυγε από τη ζωή στις 10 Μαρτίου 1992. Ήταν μόλις 67 χρόνων, αλλά είχε προλάβει να μας δώσει ένα σπουδαίο λαϊκό έργο είτε με πανέμορφα δικά του τραγούδια, είτε και με οργανικές ερμηνείες υψηλής δεξιοτεχνίας σε συνθέσεις δικές του ή άλλων δημιουργών. Την ίδια χρονιά λοιπόν η δισκογραφική εταιρεία Lyra έσπευσε να τιμήσει τη μνήμη του συνθέτη δίνοντας στην κυκλοφορία ένα πολύ ενδιαφέρον άλμπουμ με 12 τραγούδια από το αρχείο των 45 στροφών της εταιρείας, με την οποία ο Ζαμπέτας είχε μικρή και περιστασιακή συνεργασία, αφού ο κύριος όγκος των τραγουδιών του ανήκε στις εταιρείες ΕΜΙ (Columbia) και Philips.

Το άλμπουμ έχει τίτλο «Δε θα χωρίσουμε ποτέ» παρμένο από το ομώνυμο τραγούδι σε στίχους Ηρακλή Παπασιδέρη που πρώτη ερμήνευσε η Καίτη Θεοχάρη το 1967 για τις 45 στροφές. Από τα δώδεκα τραγούδια της συλλογής τα τρία ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση κι αυτά είναι τα εξής: «Ο χάρος» σε στίχους Χαράλαμπου Βασιλειάδη που το ερμήνευσε πρώτος ο μέγας Στράτος Παγιουμτζής το 1959, «Χάθηκες» σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου ηχογραφημένο 1964 με τη φωνή του Πάρη Ευσταθίου, αλλά λίγο νωρίτερα το είχε ερμηνεύσει πρώτος ο Πάνος Τζανετής, και «Τα παλικάρια» σε στίχους Ανδρέα Αθανασίου που είχε ηχογραφήσει το 1966 πρώτη η Λόλα Τσακίρη, ενώ εδώ το ακούμε από ηχογράφηση του 1967 και πάλι από την Καίτη Θεοχάρη. Τα υπόλοιπα εννιά τραγούδια ακούγονται στις αυθεντικές πρώτες τους ηχογραφήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά το διάστημα 1964-1973 από γνωστούς ερμηνευτές της Lyra και συγκεκριμένα από τον Γιάννη Πουλόπουλο, τη Ρένα Κουμιώτη, τη Νέλλη Μάνου και την Καίτη Αμπάβη. Τα περισσότερα ανήκουν στα λιγότερο γνωστά τραγούδια του συνθέτη εκτός φυσικά από τα πασίγνωστα «Χάθηκες» και «Η Μαρίνα η Σαλονικιά».

Τους στίχους των τραγουδιών υπογράφουν οι δυο στενοί συνεργάτες του συνθέτη Χαράλαμπος Βασιλειάδης και Δημήτρης Χριστοδούλου, ενώ συμμετέχουν και οι στιχουργοί Άκος Δασκαλόπουλος, Ηρακλής Παπασιδέρης, Αλέκος Καγιάντας, Ανδρέας Αθανασίου και Νίκος Μπακογιάννης. Μάλιστα το μεγάλο σουξέ «Η Μαρίνα η Σαλονικιά» έχει στίχους του ίδιου του Ζαμπέτα, κάτι που δεν το συνήθιζε ο συνθέτης.

Γιώργος Ζαμπέτας: 16 Σπάνιες ηχογραφήσεις (1996)

Συμπληρώνονται σήμερα 101 χρόνια από τη γέννηση ενός πολύ ξεχωριστού λαϊκού καλλιτέχνη, άριστου δεξιοτέχνη του μπουζουκιού, σπουδαίου συνθέτη τραγουδιών και μοναδικού διασκεδαστή που άφησε εποχή με τις ζωντανές του εμφανίσεις στα κέντρα διασκέδασης κατά τη δεκαετία του '60, αλλά και με τα συχνά περάσματά του μέσα από τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. 

Φυσικά αναφέρομαι στον Γιώργο Ζαμπέτα (1925-1992), τον άνθρωπο που κρυβόταν πίσω από τις λαϊκές δημιουργίες ενός Μάνου Χατζιδάκι κι ενός Μίκη Θεοδωράκη, σταθερό συνεργάτη του Σταύρου Ξαρχάκου, αλλά και του Μίμη Πλέσσα, έναν ολοκληρωμένο δημιουργό που ξεκίνησε στο χώρο του καθαρόαιμου λαϊκού τραγουδιού από τις αρχές της δεκαετίας του '50, για να περάσει αργότερα και σε άλλους μουσικούς χώρους χαρίζοντάς μας υπέροχα τραγούδια, κυρίως στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60, όταν ευτύχησε να συνεργαστεί με νεότερους στιχουργούς, όπως ο Δημήτρης Χριστοδούλου, ο Διονύσης Τζεφρώνης, ο Αλέκος Καγιάντας και άλλοι, καθώς και με τη νεότερη γενιά των ερμηνευτών, όπως η Βίκυ Μοσχολιού, ο Σταμάτης Κόκοτας, ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο Τόλης Βοσκόπουλος και πολλοί άλλοι.

Η δισκογραφία του Γιώργου Ζαμπέτα είναι τεράστια και αρκετά άναρχη, αφού συχνά συγχέονται οι πρωτότυπες δημιουργίες του με τις επανεκτελέσεις, αλλά και τις αμέτρητες οργανικές διασκευές των τραγουδιών του που του έδιναν την ευκαιρία να αναδείξει την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες συλλογές τραγουδιών του είναι το άλμπουμ «16 Σπάνιες ηχογραφήσεις» με υλικό από τις 45 στροφές που κυκλοφόρησε το 1996 από τη Mercury (Philips) με τη διευκρινιστική χρονική επισήμανση: 1964-1972. Ο τίτλος πάντως της έκδοσης δεν είναι και τόσο ακριβής, καθώς δεν μπορεί να συμφωνήσει κανείς ανεπιφύλακτα ότι πράγματι και τα 16 αυτά τραγούδια ανήκουν στις «σπάνιες ηχογραφήσεις», αφού ανάμεσά τους βρίσκουμε μερικούς πασίγνωστους τίτλους, όπως: «Ήρθα κι απόψε στα σκαλοπάτια σου», «Δεν συμφωνήσαμε», «Το αδιέξοδο», «Έχασες το τρένο», «Το καράβι», «Τα δειλινά», «Ο αράπης», «Τζακ Ο' Χάρα». Υπάρχει πάντως μια δικαιολογία, ότι κάποια από αυτά (όχι όμως όλα) μας δίνονται σε διαφορετικές εκτελέσεις από αυτές που τα έκαναν γνωστά. Προβληματική επίσης είναι η χρονική ένδειξη 1964-1972, αφού στη συλλογή περιλαμβάνονται και παλιότερες ηχογραφήσεις από την περίοδο 1961-1963, καθώς και μία ηχογράφηση του 1974! Συνεπώς το ακριβές εύρος των ηχογραφήσεων είναι το διάστημα 1961-1974.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν (σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση) οι: Πάνος Τζανετής, Μαρινέλλα, Βίκυ Μοσχολιού, Τόλης Βοσκόπουλος, Δούκισσα, Μπέμπα Μπλανς, Γιάννης Ντουνιάς, Ζωζώ Σαπουντζάκη, Σία Ροζάκη, Μανταλένα, Μανώλης Καναρίδης, Πέτρος Αναγνωστάκης και Άννα Χρυσάφη. Ο ίδιος ο Ζαμπέτας ερμηνεύει ένα τραγούδι, ενώ με το μπουζούκι του αποδίδει με ακαταμάχητη δεξιοτεχνία το οργανικό θέμα «Ταξίμι με ζεϊμπέκικο» στο ξεκίνημα της συλλογής εν είδει εισαγωγής.

Συλλογή: Μαθήματα Πατριδογνωσίας (1991)

Μιλώντας χθες για τον μεγάλο Καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη είχαμε την ευκαιρία να αναφερθούμε και στις ποικίλες δισκογραφικές συνεργασίες του με σημαντικούς ανθρώπους του ελληνικού τραγουδιού. Σήμερα λοιπόν έχουμε άλλη μια δισκογραφική δουλειά με τη δική του συμμετοχή, η οποία κυκλοφόρησε το 1991 σε παραγωγή του νεοσύστατου τότε ραδιοφωνικού σταθμού 902 Αριστερά στα FM και της δισκογραφικής εταιρείας Lyra. 

Πρόκειται για το πολυσυμμετοχικό άλμπουμ «Μαθήματα Πατριδογνωσίας» που περιλαμβάνει 22 συνολικά κομμάτια, από τα οποία τα 15 είναι τραγούδια και τα υπόλοιπα 7 οργανικά θέματα. Το υλικό αποτελεί μια ευρεία σύμπραξη μεγάλου αριθμού σύγχρονων (τότε) τραγουδοποιών και ερμηνευτών, οι οποίοι ηχογραφήθηκαν ζωντανά κυρίως στους χώρους, όπου εμφανίζονταν, αλλά και στο στούντιο του ραδιοφωνικού σταθμού, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες της αντίστοιχης σειράς εκπομπών του σταθμού που επιμελούνταν ο παραγωγός και συνθέτης Αλέξης Βάκης πλαισιωμένος και από άλλους παραγωγούς, όπως ο Γιώργος Αλλαμανής, ο Μωυσής Ασέρ, ο Οδυσσέας Ιωάννου και ο Δημήτρης Χατζόπουλος. Μάλιστα η συμμετοχή του Γιώργου Ζαμπέτα ηχογραφήθηκε στο σπίτι του συνθέτη μαζί με την παρέα των μαθητών του, αλλά και του γιατρού του που παίζει και μπουζούκι!

Οι συγκεκριμένες ηχογραφήσεις ξεκίνησαν το 1989, τη χρονιά δηλαδή που εγκαινιάστηκε η λειτουργία του 902 Αριστερά στα FM. Έλαβαν μέρος οι καλλιτέχνες κατά χρονική σειρά: Νίκος Ξυδάκης, Διονύσης Τσακνής, Νίκος Πορτοκάλογλου, Θανάσης Γκαϊφύλλιας, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Θόδωρος Αναστασίου, Βασίλης Νικολαΐδης, Κώστας Θωμαΐδης, Βούλα Σαββίδη, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Βαγγέλης Κορακάκης, Γιώργος Ανδρέου, Στέλιος Βαμβακάρης, Γιώργος Κόρος, Ψαραντώνης και τα συγκροτήματα Λαθρεπιβάτες και Βόσπορος. Μαζί τους φυσικά ο Ευγένιος Σπαθάρης και ο Γιώργος Ζαμπέτας που προαναφέραμε.

Η έκδοση περιλαμβάνει ακόμη μία ιδιαίτερη συμμετοχή, αυτή του Παύλου Σιδηρόπουλου, του μόνου που δεν βρισκόταν πια στη ζωή, αφού είχε πεθάνει μόλις δυο μήνες πριν κυκλοφορήσει ο δίσκος, ο οποίος είναι αφιερωμένος στη μνήμη του.

Ευγένιος Σπαθάρης: Ιστορίες του Καραγκιόζη (1962-1966)

Στις αρχές αυτού του μήνα, συγκεκριμένα στις 2 Ιανουαρίου, συμπληρώθηκαν 102 χρόνια από τη γέννηση ενός σπουδαίου λαϊκού καλλιτέχνη που άφησε βαθύ το στίγμα του στο σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό μας και αγαπήθηκε όσο λίγοι από ένα ευρύτατο σύνολο ανθρώπων που μεγάλωσε μαζί του και κουβαλάει στο θυμικό του τις όμορφες ιστορίες που φέρουν το όνομά του. Ο λόγος για τον μεγάλο καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη (1924-2009), γιο του επίσης σημαντικού σκαπανέα του ελληνικού θεάτρου σκιών Σωτήρη Σπαθάρη (1887-1974).

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν ένας ολοκληρωμένος δημιουργός, αφού ο ίδιος σχεδίαζε και κατασκεύαζε τις κλασικές φιγούρες του Καραγκιόζη και των υπόλοιπων εμβληματικών μορφών που συγκροτούσαν εκείνον τον πολυαγαπημένο θίασο, με τον οποίο μεγαλώσαμε τρέχοντας στις γειτονιές, όπου τυχόν παιζόταν ζωντανά ο «Καραγκιόζης», ή καρφωνόμασατν στο δέκτη του ραδιοφώνου, για να τον απολαύσουμε ηχητικά με τη χαρακτηριστική φωνή του Ευγένιου Σπαθάρη που τόσο επιδέξια μεταλλάσσονταν υποδυόμενη τις φωνές όλων των ηρώων κάθε παράστασης! Άλλωστε ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης δεν ήταν καθόλου τυχαία περίπτωση, αφού ανέπτυξε την τέχνη του στον απόλυτο βαθμό καταφέρνοντας να προσδώσει σ' αυτό το μάλλον περιθωριακό είδος διασκέδασης μια εγκυρότητα γνήσιου καλλιτεχνικού δημιουργήματος, πράγμα που επιβεβαιώθηκε και μέσα από τις πολυβραβευμένες εκθέσεις των εικαστικών του δημιουργιών εντός κι εκτός Ελλάδας, αλλά και από την επίδραση που άσκησε στο υπόλοιπο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις και η χορογράφος Ραλλού Μάνου στήριξαν στις δικές του ιδέες την κλασική παράσταση χοροδράματος «Το καταραμένο φίδι» που ανέβηκε επί σκηνής το 1951, ενώ αργότερα (1991) ο Σταύρος Ξαρχάκος μαζί με τον Νίκο Γκάτσο εμπνεύστηκαν για ραδιοφωνική εκπομπή τα τραγούδια «Ο Καραγκιόζης και ο ...Τέως» (αναφορά στον έπτωτο βασιλιά) και «Ο Καραγκιόζης και τα τούβλα» (αναφορά στο διαβόητο σκάνδαλο Κοσκωτά) με ερμηνευτή τον ίδιο τον Σπαθάρη! Θυμίζω επίσης ότι στο ενδιάμεσο είχε εκδοθεί ο δίσκος «Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι» (1980) σε μουσική του Δημήτρη Λέκκα με υλικό εμπνευσμένο από το έργο του Σπαθάρη.

Από τις αρχές της δεκαετίας του '60 ο Ευγένιος Σπαθάρης μπήκε και στο χώρο της δισκογραφίας συνεργαζόμενος με τη His Master's Voice / Columbia, όπου ηχογράφησε δεκάδες από τις πανέξυπνες ιστορίες του Καραγκιόζη. Η αρχή έγινε το 1962 με μια σειρά δίσκων για τις 45 στροφές, ενώ το 1966 παρουσίασε με το λιτό τίτλο «Καραγκιόζης» τον πρώτο του δίσκο μεγάλης διάρκειας (33 στροφών), για να ακολουθήσουν δεκάδες άλλες παρόμοιες ηχογραφήσεις τα επόμενα χρόνια. Από την όμορφη αυτή δισκογραφική ανθοφορία έχω επιλέξει οκτώ κλασικές ιστορίες του Καραγκιόζη δημιουργημένες από τον Ευγένιο Σπαθάρη μέσα από τα πρώτα του 45άρια. Πρόκειται για τις ιστορίες: «O Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι», «Ο Καραγκιόζης γιατρός», «Ο Καραγκιόζης γραμματικός», «Ο Καραγκιόζης φούρναρης», «Ο Καραγκιόζης και τα αινίγματα της Βεζυροπούλας», «Ο γάμος του Καραγκιόζη», « Καραγκιόζης στο δικαστήριο» και «Ο Καραγκιόζης τυφλός». 

Βασίλης Τσιτσάνης, Μαρίκα Νίνου: Αθανάτα ρεμπέτικα (1976)

Μιας και χθες μιλήσαμε για τις «μούσες» του Βασίλη Τσιτσάνη, θεωρώ πως το καταλληλότερο κλείσιμο αυτού του αφιερώματος στη μνήμη του μεγάλου δημιουργού δεν μπορεί παρά να γίνει με την κορυφαία από τις «μούσες» που βάδισαν μαζί του κατά καιρούς στο λαϊκό πεντάγραμμο. Κι αυτή φυσικά δεν είναι άλλη από τη μυθική ερμηνεύτρια Μαρίκα Νίνου (1918 ή 1922 - 1957) που το πραγματικό της όνομα ήταν Ευαγγελία Αταμιάν ή Νικολαΐδου και είχε αρμενική καταγωγή, ενώ στην Ελλάδα βρέθηκε μετά τη  Μικρασιατική Καταστροφή κι αρχικά εργαζόταν ως ακροβάτρια, πριν βρεθεί στο περιβάλλον των μεγάλων μαστόρων του ρεμπέτικου κι αποφασίσει οριστικά να ταχτεί στο τραγούδι.

H Μαρίκα Νίνου ηχογράφησε τα πρώτα της τραγούδια το 1948, συνθέσεις κυρίως του Μανώλη Χιώτη και του Γιώργου Μητσάκη, ενώ η ιστορική της γνωριμία με τον Βασίλη Τσιτσάνη ήρθε λίγο αργότερα, πιθανόν το 1949, για να ακολουθήσει η στενή συμπόρευσή τους (σε καλλιτεχνικό και προσωπικό επίπεδο), αρχικά στο περίφημο στέκι του Τζίμη του Χοντρού, με παράλληλη ηχογράφηση δεκάδων τραγουδιών σόλο ή σε ντουέτο που έχουν αφήσει εποχή. Ήδη έχουμε ασχοληθεί με τον κλασικό δίσκο της Philips για τις 33 στροφές που ηχογραφήθηκε το 1954 στην αίθουσα Παρνασσός από γαλλικό συνεργείο και σήμερα έχουμε την ευκαιρία να σταθούμε σε άλλο ένα δίσκο που διασώζει μερικές ακριβές στιγμές από τη μνημειώδη αυτή συνεργασία με ηχογραφήσεις της ίδιας εποχής για τις 78 στροφές. 

Ο δίσκος επιγράφεται «Αθάνατα ρεμπέτικα» και, όπως μας πληροφορεί ο έγκυρος μουσικός παραγωγός Γιώργος Τσάμπρας που επιμελήθηκε την ψηφιακή επανέκδοση του 1994, τα τραγούδια αυτά ηχογραφήθηκαν στις αρχές του 1954 για τις δισκογραφικές ανάγκες της ακμαίας ακόμη Ελληνικής Κοινότητας της Αιγύπτου και γιαυτό μέσα στο τραγούδι «Απόψε κάνεις μπαμ» ακούγεται από τη Μαρίκα Νίνου η ατάκα «Γιαχαμπίμπι Σεντερία» (Γλυκιά μου Αλεξάνδρεια), ενώ περιλαμβάνονται και δύο τραγούδια («Κάτω στο γιαλό», «Εύχομαι και στα δικά σου») από ηχογραφήσεις της Νίνου στην Αμερική, κάπου στις αρχές του 1955. 

Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι ο δίσκος δεν περιλαμβάνει αποκλειστικά συνθέσεις του Βασίλη Τσιτσάνη, αλλά και τραγούδια του Κώστα Καπλάνη («Κάτω στο γιαλό»), του Λουκά Νταράλα («Το βουνό»), του Θόδωρου Δερβενιώτη («Εύχομαι και στα δικά σου»), καθώς κι ένα αρχοντορεμπέτικο του Μιχάλη Σουγιούλ («Ο μήνας έχει εννιά»), ενώ οι νησιώτικοι «Μπάλλοι» στο φινάλε του δίσκου έχουν διασκευαστεί για λαϊκή ορχήστρα από τον Βασίλη Τσιτσάνη. 

Οι Μούσες του Βασίλη Τσιτσάνη (1996)

Σήμερα θα σταθούμε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση από το αρχείο της Minos-EMI που κυκλοφόρησε το 1996 με το τεύχος 13 του περιοδικού Μετρό. Το ένθετο αυτό ψηφιακό άλμπουμ περιλαμβάνει 14 τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, όλα ερμηνευμένα από γυναικείες φωνές και γιαυτό ο δίσκος πήρε τον τίτλο «Οι μούσες του Βασίλη Τσιτσάνη».

Το υλικό του άλμπουμ διακρίνεται σαφώς σε δύο άτυπες ενότητες, μία με αυθεντικές ηχογραφήσεις από την εποχή των 78 στροφών του γραμμοφώνου κι άλλη μία με ηχογραφήσεις (σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση) από την όψιμη περίοδο του συνθέτη, δηλαδή από τα τέλη της δεκαετίας του '60 και μετά. Στην πρώτη περίπτωση ανήκουν οι κλασικές φωνές μιας Μαρίκας Νίνου, μιας Σωτηρίας Μπέλλου, μιας Ιωάννας Γεωργακοπούλου, μιας Στέλλας Χασκίλ, μιας Άννας Χρυσάφη, μιας Καίτης Γκρέυ και μιας Νταίζης Σταυροπούλου, ενώ στη δεύτερη περίπτωση έχουμε σημαντικές φωνές που λάμπρυναν το ελληνικό πεντάγραμμο κατά τις δεκαετίες του '60 και '70, όταν πια οι ηχογραφήσεις καταγράφονταν στις 45 και 33 στροφές, δηλαδή τη Χαρούλα Λαμπράκη, τη Βίκυ Μοσχολιού, τη Δήμητρα Γαλάνη, την Αλεξάνδρα και τη Λιζέτα Νικολάου. 

Δε λείπουν τα μεγάλα τραγούδια του εμβληματικού δημιουργού («Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα», «Σαν απόκληρος γυρίζω», «Η Σεράχ», «Αργοσβήνεις μόνη», «Κάθε βράδυ λυπημένη», «Απόψε στις ακρογιαλιές»), αλλά ανάμεσά τους περιλαμβάνονται και κάποια λιγότερο γνωστά, όπως το ζεϊμπέκικο «Μαζί μου δεν ταιριάζεις» που ηχογραφήθηκε τη μέρα που έμπαιναν οι Γερμανοί στην Αθήνα το 1941 (αν και φυσικά κυκλοφόρησε αρκετά χρόνια αργότερα). Το υπέροχο αργό ζεϊμπέκικο «Δεν είναι όνειρο η ζωή» (ηχογραφημένο το 1968) που κλείνει το δίσκο δίνει την ευκαιρία στη Βίκυ Μοσχολιού για μια αξεπέραστη ερμηνεία αποδεικνύοντας ταυτόχρονα τη μεγάλη προσαρμοστικότητα του συνθέτη στο νέο ήχο του ελληνικού τραγουδιού. 

Τα περισσότερα τραγούδια έχουν στίχους του ίδιου του συνθέτη, ενώ ο Κώστας Βίρβος υπογράφει  τους στίχους τριών τραγουδιών («Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα», «Περιπλανώμενη ζωή, «Η σκιά μου κι εγώ») και ο Νίκος Λούπας τους στίχους του χαριτωμένου «Τσολιά».

Ο Μανώλης Μητσιάς τραγουδά Βασίλη Τσιτσάνη και Μάνο Χατζιδάκι (2010)

Ο τρίτος κορυφαίος ερμηνευτής - της ίδιας γενιάς με τον Γιώργο Νταλάρα και τον Γιάννη Πάριο - που επιχείρησε μια εκτεταμένη προσέγγιση στο έργο του Βασίλη Τσιτσάνη, σε δεύτερη πάντα εκτέλεση, ήταν ο Μανώλης Μητσιάς, ένας διαχρονικός ερμηνευτής ταυτισμένος με το λεγόμενο «έντεχνο» λαϊκό τραγούδι, αλλά με συχνές προσφυγές και στις αυθεντικές πηγές του λαϊκού τραγουδιού. 

Το 2010 λοιπόν από τη Legend εκδόθηκε το διπλό ψηφιακό άλμπουμ «Από τον Τσιτσάνη στον Χατζιδάκι» που περιλαμβάνει ζωντανά ηχογραφημένο υλικό από παλιότερες συναυλίες του Μανώλη Μητσιά με τη σπουδαία Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων του Δήμου Πατρέων υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού της Θανάση Τσιπινάκη. Συγκεκριμένα, η έκδοση έχει περιλάβει 42 συνολικά τραγούδια σε διαλεκτική διάταξη με συνθέσεις του βάρδου του λαϊκού τραγουδιού Βασίλη Τσιτσάνη και του κορυφαίου «έντεχνου» συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι. Τα τραγούδια του Τσιτσάνη ανθολογήθηκαν από μια διπλή συναυλία αφιερωμένη στο έργο του με τίτλο «Σου λέω λόγια μαγικά» που δόθηκε στο Συνεδριακό Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών στις 18 και 19 Δεκεμβρίου 2001, ενώ τα τραγούδια του Χατζιδάκι από μια μεταγενέστερη συναυλία με τίτλο «Της γης το χρυσάφι» που δόθηκε στον ίδιο χώρο στις 17 Δεκεμβρίου 2007.

Η ιδέα της διαπλοκής του ετερόκλητου αυτού υλικού σε ένα εναιαίο σύνολο δεν προκαλεί καμία απορία για όσους παρακολουθούν τη διαδρομή στο τραγούδι του σπουδαίου ερμηνευτή. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ο Μανώλης Μητσιάς υπήρξε ισόβιος συνοδοιπόρος του Μάνου Χατζιδάκι ήδη από τα πρώτα χρόνια της παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο έχοντας πλουτίσει το προσωπικό του ρεπερτόριο με δεκάδες δικά του αριστουργηματικά τραγούδια. Και είναι γνωστή η απεριόριστη εκτίμηση που είχε ο μεγάλος συνθέτης για το έργο του Βασίλη Τσιτσάνη, για τον οποίο είχε δηλώσει κάποια στιγμή: «Πιστεύω ότι ο Τσιτσάνης είναι η μετεμψύχωση ενός Μπαχ, ενός Μπετόβεν, ενός Μότσαρτ. Αυτός ο καλλιτέχνης, χωρίς να ξέρει να βάλει στο πεντάγραμμο ούτε μια νότα, δημιουργεί αριστουργήματα! Τραγούδια που αν τα πάρουν ως βάση μεγάλοι σύγχρονοι μουσουργοί, θα συνθέσουν έργα υψηλής τέχνης...»! Λίγα χρόνια αργότερα η μεγάλη αυτή κουβέντα του Μάνου Χατζιδάκι γνώρισε μια απολύτως πειστική επιβεβαίωση με το βαρυσήμαντο ορχηστρικό έργο του Σταύρου Ξαρχάκου «Τσιτσάνη διάλογοι» (2004).

Οι ερμηνείες του Μανώλη Μητσιά είναι λιτές, σχεδόν τελετουργικές και καταφέρνουν να αναδείξουν τη φρεσκάδα και και τη διαχρονική ομορφιά των σπουδαίων αυτών τραγουδιών. Διόλου τυχαία ο Λευτέρης Παπαδόπουλος στο ένθετο σημείωμά του επισημαίνει: «Τα ’χω ακούσει χίλιες φορές αυτά τα τραγούδια με λαϊκή ορχήστρα, όπου κυριαρχούν τα μπουζούκια. Με μαντολίνα, όμως ποτέ. Τ’ άκουσα τώρα. Και έμεινα άφωνος! Άφησα για το τέλος τον Μανώλη Μητσιά. Αυτόν το μεγάλο τραγουδιστή, που δεν έχει ηλικία, όπως δεν έχει ηλικία το πάθος. Ωραιότερο Μητσιά δεν έχω απολαύσει στη ζωή μου! Φωνή αντρική, χλωρή, σχεδόν εφηβική, που μοσχοβολάει Ελλάδα και καλεί σε γιορτές, πανηγύρια, αλλά και ξαφνικούς εσπερινούς. Και όλη αυτή η πανδαισία, όχι σε κονσέρβα, αλλά μαγνητοφωνημένη από ζωντανή συναυλία». 

Να προσθέσω απλώς ότι στην ερμηνεία των τραγουδιών συμμετέχει το φωνητικό σύνολο Ηχώ. Το εξώφυλλο της έκδοσης κοσμεί μια όμορφη ζωγραφιά του Γιώργου Σταθόπουλου. 

Γιάννης Πάριος: Ο δικός μου Βασίλης Τσιτσάνης (2013)

Άλλος ένας μεγάλος Έλληνας ερμηνευτής που δοκίμασε τις φωνητικές του δυνατότητες στα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη είναι ο Γιάννης Πάριος, ο μεγάλος ερωτικός του τραγουδιού μας, ο οποίος άλλωστε είχε ήδη δοκιμάσει τη φωνή του στο ακριβό μουσικό υλικό του Μίκη Θεοδωράκη που είχε αποφέρει το διπλό άλμπουμ «Ο ερωτικός Θεοδωράκης» (2001) από ζωντανή ηχογράφηση μεγάλης συναυλίας στο Λυκαβηττό.

Η φωνή του Γιάννη Πάριου βέβαια έχει αγαπηθεί κυρίως για τις αισθαντικές της ερμηνείες στο ερωτικό τραγούδι, αλλά ο σημαντικός αυτός ερμηνευτής δε διστάζει να ξανοιχτεί και σε άλλα πεδία κατά καιρούς, όπως είχε κάνει παλιότερα με τις εμβληματικές ερμηνείες των νησιώτικων τραγουδιών, αλλά και με την έκπληξη της συνεργασίας του με τον Μίκη Θεοδωράκη που προαναφέραμε. Με το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι όμως δεν είχε κάποια προϊστορία, μέχρι να αποφασίσει να παρουσιάσει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών επί τρεις συνεχόμενες βραδιές, από τις 23 ως τις 25 Απριλίου 2013, ένα πρόγραμμα αφιερωμένο αποκλειστικά στον μεγάλο βάρδο του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού Βασίλη Τσιτσάνη (1915-1984), το οποίο ηχογραφήθηκε ζωντανά και κυκλοφόρησε σχεδόν αμέσως σε διπλό ψηφιακό δίσκο από τη Minos-EMI, ενώ διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Real News.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 30 συνολικά τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που καλύπτουν ένα χρονικό διάστημα σχεδόν 40 χρόνων, από τα τέλη της δεκαετίας του '30 ως τα μέσα της δεκαετίας του '70, αφού ο μεγάλος συνθέτης δεν έπαψε ποτέ να είναι ενεργός μέχρι και το τέλος της ζωής του. Ο Ντίνος Γεωργούντζος ενορχήστρωσε το υλικό, το οποίο ξεκινάει με μια οργανική εισαγωγή, εν είδει οπερατικής ουβερτούρας, όπου διαπλέκονται οι μελωδίες μερικών από τα γνωστότερα τραγούδια του Τσιτσάνη. Μπουζούκι παίζουν ο Σπύρος Ιωαννίδης και ο Θοδωρής Κατσαρός, ενώ ένα πέρασμα κάνει με τον κλαρίνο του και ο Βασίλης Σαλέας. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Κώστας Αναγνώστου και η Ελένη Βαλτετσιώτη, καθώς και η οκταμελής Χορωδία του Κυριάκου Τσολάκη. Οι ερμηνείες του Γιάννη Πάριου είναι εκφραστικές και ισορροπημένες, χωρίς φωνητικές υπερβολές, αν και το χρώμα της φωνής του είχε πλέον χάσει τη γλυκύτητα του παρελθόντος. 

Γιώργος Νταλάρας: Αφιέρωμα στον Βασίλη Τσιτσάνη (2003)

18 Ιανουαρίου σήμερα, μια σημαδιακή μέρα, αφού η μοίρα το θέλησε μια τέτοια μέρα να έρθει στη ζωή, αλλά και να φύγει από αυτήν ο πρωτομάστορας του αυθεντικού λαϊκού μας τραγουδιού Βασίλης Τσιτσάνης (1915-1984). Έχουμε ήδη αναφερθεί επανειλημμένα και αναλυτικά στο μέγιστο αυτόν δημιουργό, ο οποίος μας κληροδότησε έναν αληθινό θησαυρό έξοχων λαϊκών τραγουδιών από το 1936 που βρέθηκε στην Αθήνα ίσαμε το τέλος της ζωής του, καθώς δεν έπαψε ποτέ να γράφει καινούργια τραγούδια, να τα παίζει ο ίδιος στους χώρους όπου εμφανιζόταν με την ορχήστρα του και να τα ηχογραφεί ασταμάτητα με νεότερους ερμηνευτές.

Το μικρό μας αφιέρωμα στον μεγάλο δημιουργό θα επικεντρωθεί σε μια σειρά νεότερων εκτελέσεων των τραγουδιών του από κορυφαίους Έλληνες ερμηνευτές. Η αρχή θα γίνει με τον Γιώργο Νταλάρα, έναν ερμηνευτή μπολιασμένο με τα γνήσια νάματα του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού, με το οποίο ξεκίνησε και στο οποίο επιστρέφει διαρκώς στη μεγάλη του μέχρι σήμερα διαδρομή στο ελληνικό τραγούδι. Από τις πάμπολλες ηχογραφήσεις που μας έδωσε κατά καιρούς με υλικό από τη χρυσή εποχή του ρεμπέτικου ασφαλώς ξεχωρίζουν δύο εμβληματικές εκδόσεις, πρώτα το διπλό άλμπουμ «50 Χρόνια Ρεμπέτικο» (1975) και λίγο αργότερα το θεματικό άλμπουμ «Ρεμπέτικα της Κατοχής» (1980).

Το 2003 λοιπόν από τη Minos-EMI κυκλοφόρησε το τριπλό ψηφιακό άλμπουμ «Αφιέρωμα στον Βασίλη Τσιτσάνη» με τον υπότιτλο «Ό,τι κι αν πω δε σε ξεχνώ». Το κύριο μέρος της έκδοσης (δύο ψηφιακοί δίσκοι) περιλαμβάνει 45 τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη σε ζωντανή ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Φίλων της Μουσικής του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών από μια σειρά αφιερωματικών παραστάσεων που παρουσιάστηκαν κατά το διάστημα 14-18 Φεβρουαρίου 2001 σε μια πολύ επιμελημένη παραγωγή που σκηνοθέτησε ο Σταμάτης Φασουλής και συμμετείχαν οι ηθοποιοί Σούλα Αθανασιάδου, Γιάννης Σκαραγκάς και Βαγγέλης Χατζηδημητρίου. Ο Γιώργος Νταλάρας επέλεξε το μουσικό υλικό των παραστάσεων αυτών και διασκεύασε κατάλληλα κάποια από τα τραγούδια του μεγάλου βάρδου. Ο ίδιος ήταν ο βασικός ερμηνευτής, ενώ έπαιξε κατά περίσταση και μπουζούκι, μπαγλαμά και κιθάρα. Δίπλα του οι σημαντικοί νεότεροι ερμηνευτές Γεράσιμος Ανδρεάτος και Ελένη Τσαλιγοπούλου, ενώ διακριτική συμμετοχή είχε η Γιώτα Δρακιά και η υπέροχη Παιδική Χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου. Μπουζούκι έπαιξαν ο Μανώλης Καραντίνης, ο Μανώλης Πάππος και ο Γιώργος Κοντογιάννης, ενώ την ενορχηστρωτική επιμέλεια είχε ο Κώστας Γανωσέλης.

Την έκδοση συμπληρώνει ένας τρίτος ψηφιακός δίσκος με τίτλο: «Η μάγισσα της Αραπιάς και άλλα παραμύθια...». Το υλικό του δίσκου αυτού συγκροτούν ανέκδοτες καταγραφές τραγουδιών του Τσιτσάνη που ερμηνεύει ο ίδιος μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα από ανεπίσημες ηχογραφήσεις της περιόδου 1979-1983 που διέθετε στο αρχείο του ο σπουδαίος παραγωγός και ρέκτης του ρεμπέτικου τραγουδιού Κώστας Χατζηδουλής. Στο σπάνιο αυτό υλικό περιλαμβάνεται κι ένα παλιότερο ηχητικό ντοκουμέντο με τη φωνή του Βασίλη Τσιτσάνη που τραγουδά σε πρόβα το τραγούδι «Πέρα στα κάστρα του Γεντί», το οποίο ακούμε στην ολοκληρωμένη του μορφή από τον Γιώργο Νταλάρα από νεότερη ηχογράφηση του 2001.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Καβάφη (1985)

Η πρόσφατη γενέθλια επέτειος του ηθοποιού και σκηνοθέτη Δημήτρη Μαλαβέτα (γεννήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1939), στον οποίο αναφερθήκαμε και στη χθεσινή παρουσίαση του δίσκου με απαγγελίες ποιημάτων του Κωστή Παλαμά, μας δίνει την ευκαιρία να σταθούμε και στη δεύτερη ανάλογη έκδοση με τη δική του φωνή σε απαγγελίες ποιημάτων που κυκλοφόρησε λίγο νωρίτερα από την προηγούμενη. 

Πρόκειται για το άλμπουμ «Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κώστα Καβάφη», το οποίο στην αναλογική του έκδοση κυκλοφόρησε το 1985 από τη United Records του Κώστα Γιαννίκου, για να γνωρίσει δύο ψηφιακές επανεκδόσεις, μία το 1998 από τη Legend κι άλλη μία το 1998 από τη Lyra. Το άλμπουμ περιλαμβάνει 22 συνολικά αναγνώσεις ποιημάτων του ολιγογράφου Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Π. Καβάφη (1863-1933) ανθολογημένων από το μικρό ποιητικό του corpus με επιλογές από όλες τις θεματικές κατηγορίες (ερωτικά, ιστορικά, διδακτικά). Μεταξύ αυτών και τα εμβληματικά: «Η πόλις» και «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον» (τα οποία μελοποίησε έξοχα ο Δήμος Μούτσης στην «Τετραλογία» του), «Κεριά», «Θερμοπύλες», «Επέστρεφε» (που μελοποίησε επίσης εξαιρετικά ο Θάνος Μικρούτσικος στο «Ο γέρος της Αλεξάνδρειας»), «Μέρες του 1903» (μνημειώδης η μελοποίηση του από τον Μάνο Χατζιδάκι στον «Μεγάλο Ερωτικό»), «Περιμένοντας του βαρβάρους», «Ας φρόντιζαν», «Ομνύει», «Ιθάκη» και άλλα.

Τις αισθαντικές αναγνώσεις του Δημήτρη Μαλαβέτα συνοδεύει διακριτική πιανιστική υπόκρουση από τον λόγιο συνθέτη και πιανίστα Κωνσταντίνο Κυδωνιάτη (1908-1996), δάσκαλο και μέντορα του Σταμάτη Σπανουδάκη, ο οποίος πήρε τη σκυτάλη από το δάσκαλό του συνθέτοντας με τη σειρά του την μουσική υπόκρουση του επόμενου δίσκου του Δημήτρη Μαλαβέτα με ποίηση του Κωστή Παλαμά.

Ναπολέων Λαπαθιώτης: Μελοποιημένα ποιήματα (1967-2024)

Στις 8 Ιανουαρίου 1944 κι ενώ ο τόπος ακόμη βρισκόταν κάτω από τη στυγνή γερμανική Κατοχή, έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος ποιητής της Γενιάς του Μεσοπολέμου Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), της ίδιας γενιάς με τον Κώστα Καρυωτάκη, τον Τέλλο Άγρα, τη Μυρτιώτισσα και τη Μαρία Πολυδούρη. Ο πατέρας του, με καταγωγή από την Κύπρο, ήταν στρατιωτικός, ενώ η μητέρα του είχε στενή συγγένεια με τον Χαρίλαο Τρικούπη. Το πολιτικοστρατιωτικό οικογενειακό του περιβάλλον επηρέασε και τις προσωπικές του επιλογές, οι οποίες αρχικά τον έφεραν στην πλευρά του Βενιζέλου, ειδικά όταν ο πατέρας του είχε ενεργό άνάμιξη στο κίνημα της «Εθνικής Αμύνης» (1916), αλλά αργότερα προσχώρησε στο κομμουνιστικό κόμμα αναπτύσσοντας μάλιστα έντονη αρθρογραφία στο αριστερό περιοδικό «Πρωτοπόροι», ενώ στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης κατά των Γερμανών εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Δυστυχώς οι βαθιές υπαρξιακές του ανασφάλειες τον έριξαν στο σκοτεινό κόσμο των ναρκωτικών και τελικά στην αυτοχειρία.

Έγραψε μεγάλο αριθμό ποιημάτων με έντονα λυρική και πεσιμιστική διάθεση, ενώ καταπιάστηκε και με την πεζογραφία, αλλά και με τον κριτικό και δοκιμιακό λόγο. Το σύνολο του ποιητικού του έργου εξέδωσε το 1964 ο ποιητής και δοκιμιογράφος Άρης Δικταίος. Είναι εντυπωσιακή πάντως η υστεροφημία που εξασφάλισε για τον ποιητή η δημοφιλία πολλών ποιημάτων του που πέρασαν στο ευρύ κοινό μέσα από τις δεκάδες μελοποιήσεων που κοσμούν την ελληνική δισκογραφία. Η αρχή έγινε με τρία υπέροχα τραγούδια του Γιάννη Σπανού στις δύο πρώτες Ανθολογίες του, για να πάρουν στη συνέχεια τη σκυτάλη πάμπολλοι άλλοι συνθέτες μας, παλιοί και νεότεροι, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Ορφέας Περίδης, ο Μιχάλης Κουμπιός, ο Δημήτρης Μαραμής και πολλοί άλλοι. Πάντως, ενώ η δισκογραφία του ποιητή είναι πλουσιότατη, στο σύνολό της σχεδόν περιορίζεται σε μεμονωμένα σκόρπια ποιήματα, με εξαίρεση το πρόσφατο άλμπουμ «Χρονοτριβείο» (2024) του Γιάννη Κονταράτου που περιλαμβάνει μελοποιημένα ποιήματα του Λαπαθιώτη, αλλά και ορχηστρικά θέματα εμπνευσμένα από την ποίησή του. Αξίζει πάντως να ξεχωρίσουμε το άλμπουμ της Στέλλας Γαδέδη «Κήποι της νύχτας» (1996) με έξι μελοποιημένα ποιήματα και το άλμπουμ του Ανδρέα Α. Αρτέμη «Νυχτερινοί μονόλογοι» με τέσσερα. Και βέβαια στο διαδίκτυο μπορεί κανείς να αλιεύσει πληθώρα μελοποιήσεων που παραμένουν εκτός δισκογραφίας, αλλά συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως μια θαυμάσια μελοποίηση του ποιήματος «Κλείσε τα παράθυρα»* από τον Λέσβιο συνθέτη Θόδωρο Ζουμπούλη, με τη δουλειά του οποίου θα ασχοληθούμε ξεχωριστά σε προσεχή μας παρουσίαση. 

Από την όμορφη αυτή τραγουδοποιητική ανθοφορία ασφαλώς κορυφαία στιγμή αποτελεί το αριστουργηματικό «Ερωτικό» του Νίκου Ξυδάκη με τη φωνή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη, το οποίο μάλιστα γνώρισε και ενδιαφέρουσες ξένες διασκευές. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το ποίημα «Στη φυλακή με κλείσανε» αναδείχθηκε άτυπα ως το "σουξέ" του ποιητή, αφού γνώρισε αλλεπάλληλες μελοποιήσεις, κατά κανόνα σε λαϊκό χρώμα, από μια σειρά συνθετών εντελώς ετερόκλητου μουσικού ύφους, όπως ο ρεμπέτης Τάκης Μπίνης, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, αλλά και ο Ορφέας Περίδης!

Νίκος Τσιριγώτης: Φύρδην μίγδην (2025)

Παραμένουμε στη Λέσβο, για να σταθούμε στην καινούργια δισκογραφική δουλειά του δραστήριου ντόπιου συνθέτη Νίκου Τσιριγώτη, με τον οποίο έχουμε καταπιαστεί ήδη πολλές φορές στο παρελθόν, πάντα με αφορμή κάποια από τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες μουσικές εργασίες του στο χώρο του τραγουδιού. 

Πολύ πρόσφατα λοιπόν, μέσα στο 2025, ο Νίκος Τσιριγώτης εξέδωσε στη Μυτιλήνη σε ανεξάρτητη παραγωγή έναν ευρύ κύκλο τραγουδιών με το χαρακτηριστικό τίτλο «Φύρδην μίγδην». Ο τίτλος αποδίδει το περιεχόμενο της έκδοσης που επί της ουσίας αποτελεί μια συλλογή σκόρπιων τραγουδιών που γράφτηκαν κατά την τελευταία τριετία με διαφορετικές κάθε φορά αφορμές, αλλά και με διαφορετικούς στιχουργούς και ερμηνευτές. Αυτός είναι και ο λόγος που η συλλογή δεν έχει εσωτερική ομοιογένεια ύφους, αλλά διακρίνεται από μια πολυποίκιλη εκφραστική αισθητική, γεγονός ωστόσο που πιστοποιεί την άνεση και ευχέρεια του συνθέτη στη διαχείριση της τραγουδοποιητικής φόρμας.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει 19 κομμάτια, από τα οποία τα 16 είναι κανονικά τραγούδια με στίχους διαφόρων Λέσβιων στιχουργών, ενώ τα υπόλοιπα τρία αποτελούν οργανικές συνθέσεις. Εικόνες και χρώματα του λεσβιακού τοπίου σε μια επίμονη κατάφαση στις ομορφιές και μικροχαρές της ζωής κι ένας διαρκής νόστος στις παιδικές και νεανικές μνήμες πλημμυρίζουν τα όμορφα αυτά τραγούδια που είναι ντυμένα με μελωδικά και ρυθμικά σχήματα απ' όλο το φάσμα της ελληνικής μουσικής φτάνοντας ως τα μικρασιατικά ακούσματα, αλλά και στη ρεμπέτικη παράδοση ανάμικτα με θαυμάσιες μελωδικές νησίδες. Κάποια από τα τραγούδια στηρίζονται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο, όπως τα «Λιανοτράγουδα της αγάπης» σε ποίηση του Στράτη Μυριβήλη, ενώ αξιορπόσεκτο είναι το τρυφερό χασάπικο «Τα μάτια σου» που έχει στίχους του γνωστού σκηνοθέτη και τραγουδοποιού Ανδρέα Θωμόπουλου, παλιού φίλου και συνεργάτη του συνθέτη.

Στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει επιστρατευτεί ένα μεγάλο επιτελείο τοπικών ερμηνευτών, όπως: Μιχάλης Δήσσος, Κώστας Καλδέλλης, Αμέρσσα Τσιριγώτη, Χρύσα Βέκιου, Μυρσίνη Κουτσκουδή και άλλοι. Την ηχογράφηση και μίξη ήχου έκανε ο γιος του συνθέτη Γιάννης Τσιριγώτης.

Αλίκη Καγιαλόγλου: Αέρας φυσάει τα τραγούδια (1994)

Όπως μας θύμισε το σχόλιο κάποιου φίλου, αυτές τις ημέρες είχαμε κι άλλη μία σημαντική επέτειο, καθώς στις 2 Ιανουαρίου 1950 έφυγε από τη ζωή μια σπουδαία μορφή του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού και της οπερέτας, ο συνθέτης και μαέστρος Θεόφραστος Σακελλαρίδης (1883-1950), παραγωγικότατος δημιουργός με σπουδαία μουσική παρακαταθήκη, από την οποία ξεχωρίζει ασφαλώς η εμβληματική οπερέτα «Βαφτιστικός» που παίχτηκε το 1918, ενώ γυρίστηκε και σε κινηματογραφική ταινία το 1952 σκηνοθετημένη από τη Μαρία Πλυτά.

Το 1994 η εξαιρετική ερμηνεύτρια Αλίκη Καγιαλόγλου, η οποία έχει το προνόμιο να φιλοξενεί στο προσωπικό της ρεπερτόριο σημαντικές συνεργασίες με τους μεγάλους συνθέτες Μίκη Θεοδωράκη («Φαίδρα, τραγούδια αγάπης», 1985) και Μάνο Χατζιδάκι («Είδωλα», 1988, «Αντικατοπτρισμοί», 1993, «Η Αλίκη Καγιαλόγλου τραγουδάει Χατζιδάκι», 2002), παρουσίασε το άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» που περιλαμβάνει δεκαέξι όμορφες στιγμές από το χώρο του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού με μελωδίες από οπερέτες μαζί με παλιές αθηναϊκές καντάδες και κεφαλλονίτικες αριέτες. 

Δύο από τις μελωδίες αυτές ανήκουν στον Θεόφραστο Σακελλαρίδη, από τις οποίες η παλιότερη («Τον παλιό εκείνο τον καιρό») προέρχεται από την οπερέτα «Βαφτιστικός» (1918), ενώ η άλλη («Αχ, ξελογιάστρα») από την οπερέτα «Δις Σορολόπ» (1924). Περιλαμβάνονται επίσης και δύο υπέροχα τραγούδια του Νίκου Χατζηαποστόλου (1884-1941), άλλου σπουδαίου συνθέτη της εποχής και συνοδοιπόρου του Σακελλαρίδη, γνωστού κυρίως από την κλασική οπερέτα «Οι απάχηδες των Αθηνών». Το πολύ γνωστό τραγούδι του «Μοδιστρούλα» προέρχεται από την οπερέτα «Η γυναίκα του δρόμου» (1924). 

Ο δίσκος φιλοξενεί επίσης πανέμορφες κεφαλλονίτικες αριέτες («Απόψε την κιθάρα μου», «Γιαλό γιαλο», «Αψηλό μου κυπαρίσσι» κ.ά.), τη διαχρονική «Ξανθούλα» του Διονυσίου Σολωμού μελοποιημένη από τον Νικόλαο Μάντζαρο, καθώς και δημοφιλέστατες προπολεμικές αθηναϊκές καντάδες, όπως τα «Λαλούν τ' αηδόνια», «Κελαηδήστε ωραία μου πουλάκια», «Στης Πλάκας τις ανηφοριές» σε στίχους του ποιητή Τίμου Μωραΐτίνη και την περίφημη «Αμυγδαλιά» σε ποίηση του Γεώργιου Δροσίνη, όπως είδαμε στο χθεσινό μας αφιέρωμα. 

Η Αλίκη Καγιαλόγλου, διανύοντας την πιο ώριμη ερμηνευτική της φάση, καταθέτει ζεστές κι απόλυτα εκφραστικές ερμηνείες με την καθοριστική συμβολή του κιθαριστή Κώστα Γρηγορέα που τη συνοδεύει, ο οποίος μάλιστα πιστώνεται και τη θαυμάσια δουλειά της προσαρμογής των μελωδιών για κιθάρα και φωνή.

Γεώργιος Δροσίνης: Μελοποιημένα ποιήματα (1983-2016)

Πριν από 75 χρόνια ακριβώς, στις 3 Ιανουαρίου 1951, έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος Έλληνας ποιητής, εκπρόσωπος της λεγόμενης «γενιάς του 1880», συνοδοιπόρος και συμπατριώτης του ηγέτη εκείνης της γενιάς Κωστή Παλαμά. Ο λόγος για τον Γεώργιο Δροσίνη (1859-1951), ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά αντλούσε την καταγωγή του από το Μεσολόγγι. Υπήρξε πολυγραφότατος ποιητής, αλλά και πεζογράφος, με μια διάθεση να καταπιάνεται με πιο καθημερινά πράγματα σε σχέση με τον μεγάλο ομότεχνό του, αποφεύγοντας τις μεγαλοστομίες και τον ανούσιο ρητορισμό, με μια γλώσσα εμποτισμένη από τα αυθεντικά νάματα της απλής καθομιλούμενης δημοτικής. Η θεματολογία του είχε αφετηρία τις μικροχαρές της καθημερινής ζωής, τον έρωτα και τις διαπροσωπικές σχέσεις χωρίς να παρασύρεται σε στομφώδη ρομαντικά πάθη. Η αλήθεια είναι ότι η "βαριά σκιά του Κωστή Παλαμά", με τον οποίο διατηρούσε τακτική επαφή και άριστες σχέσεις, συνέβαλε στην υποτίμηση της ποιητικής του τέχνης, η οποία διέθετε όλα τα χαρίσματα ενός εμπνευσμένου δημιουργού. Ο απροκατάληπτος αναγνώστης μπορεί αυτό να το ανακαλύψει μέσα από τις πολυάριθμες ποιητικές του συλλογές («Ιστοί αράχνης», «Σταλακτίτες», «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια» κ.ά.), αλλά και τα ηθογραφικά πεζά του κείμενα («Αμαρυλλίς», «Το βοτάνι της ζωής», «Έρση» κ.ά.), καθώς και την πληθώρα διηγημάτων και παραμυθιών, πολλά από τα οποία φιλοξενούνταν εν αφθονία στα παλιότερα ανθολόγια του δημοτικού σχολείου. Αξίζει πάντως θα θυμηθούμε ότι ποιητής αποτέλεσε τον κεντρικό ήρωα της παλιάς ελληνικής ταινίας «Ανθισμένη αμυγδαλιά» (1959) σε σκηνοθεσία Χρήστου Αποστόλου με πρωταγωνιστή τον Ανδρέα Μπάρκουλη. Ο τίτλος της ταινίας ήταν εμπνευσμένος από το γνωστότερο ίσως ποίημα του Δροσίνη, την «Αμυγδαλιά», η οποία μελοποιημένη σε μορφή αθηναϊκής καντάδας υπήρξε ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια της προπολεμικής Αθήνας.

Κι ακριβώς η απλή, αλλά τόσο ζωντανή και οικεία γραφή του Δροσίνη με την πιστή προσήλωση στους τεχνικούς κανόνες της προσωδίας έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς συνθέτες μας να δημιουργήσουν όμορφα τραγούδια, αν και δεν καταγράφεται στη δισκογραφία καμία ολοκληρωμένη δουλειά αποκλειστικά με δική του ποίηση. Μόνο στην πιο πρόσφατη από αυτές, το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) σε μουσική Μιχάλη Κουμπιού, έχει μεγάλο μερίδιο ο ποιητής συμμετέχοντας με έξι συνολικά τραγούδια. Ο πρώτος πάντως συνθέτης στο χώρο του απλού τραγουδιού που μελοποίησε Δροσίνη ήταν - ποιος άλλος; - ο Μίκης Θεοδωράκης και μάλιστα στα πολύ νεανικά του χρόνια, όταν το 1939 (μόλις στα 14 χρόνια του) μελοποίησε τα ποιήματα «Τι θέλω» και «Εσπερινός» ανθολογώντας τα από τα αναγνωστικά της εποχής. Συστηματικότερη πάντως ενασχόληση με τον ποιητή παρατηρείται από τη δεκαετία του '80 και δώθε. Πρώτος ο Λέσβιος συνθέτης Παράσχος Μανιάτης συμπεριέλαβε δύο ποιήματα στο άλμπουμ «Νοσταλγία» (1983) και στη συνέχεια ο Νίκος Κυπουργός άλλο ένα στο soundtrack της ταινίας «Rom» (1989). Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες μελοποιήσεις τα επόμενα χρόνια από τους συνθέτες Βασίλη Παπανικολάου, Γιάννη Ζουγανέλη, Περικλή Κούκο, Ανδρέα Α. Αρτέμη, Νότη Μαυρουδή, Δημήτρη Παπαδημητρίου και Μιχάλη Κουμπιό.

Στην παρούσα ανθολογία είναι συγκεντρωμένα είκοσι μελοποιήσεις ποιημάτων του Γεώργιου Δροσίνη που πέρασαν στη δισκογραφία κατά το διάστημα 1983-2016. Η αρχή γίνεται με την πολυτραγουδισμένη «Αμυγδαλιά» που εδώ ερμηνεύει ο Αλίκη Καγιαλόγλου από το προσωπικό της άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» (1995). Ακολουθεί ένα παλιό τραγούδι («Της κοπέλας το νερό») σε μουσική του Σπύρου Σαμάρα (1861-1917), κορυφαίου εκπροσώπου της επτανησιακής μουσικής σχολής, εδώ ερμηνευμένο από τον βαρύτονο Παντελή Κοντό, ενώ η συλλογή κλείνει με τα έξι τραγούδια του Μιχάλη Κουμπιού από το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) που προαναφέραμε. Αξιοσημείωτο είναι ότι δύο ποιήματα του Γεώργιου Δροσίνη δείχνουν να διεκδικούν τον τίτλο των πιο μελοποιημένων, δηλαδή το «Τι θέλω» (με τους περίφημους στίχους: "Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα, σε ξένα αναστηλώματα δεμένο...") που μελοποίησαν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Παράσχος Μανιάτης, καθώς και παιδικό «Η αλεπού καλόγρια» που έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες μελοποιήσεις: Νότης Μαυρουδής, Περικλής Κούκος, Γιάννης Ζουγανέλης και Γιάννης Γιοκαρίνης!

Τέττιξ: Κάλαντα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς (2003)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το μικρό αυτό εορταστικό αφιέρωμα με ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον άλμπουμ που αποτελεί παραγωγή του περιοδικού Ταχυδρόμος, μέσω του οποίου διανεμήθηκε το 2003 με τη χορηγία της Εμπορικής Τράπεζας και άλλων οργανισμών. Τίτλος του δίσκου: Κάλαντα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς. Την εκτέλεση του επιλεγμένου υλικού φέρει το βυζαντινό μουσικό σύνολο Τέττιξ (αρχαιοελληνική λέξη που σημαίνει «τζίτζικας»), ένα εκλεκτό σχήμα που ειδικεύεται στη βυζαντινή και παραδοσιακή ελληνική μουσική κι έχει σημαντική πολιτιστική δραστηριότητα στην ανάδειξη ενός υλικού που είναι χαμένο στο χρόνο και κρύβει συχνά θησαυρούς απροσδόκητους.

Ο δίσκος είναι μοιρασμένος σε δύο ευδιάκριτες ενότητες, μία με καλάντα και εκκλησιαστικούς ύμνους για τα Χριστούγεννα κι άλλη μία αποκλειστικά με υλικό για την Πρωτοχρονιά. Ανθολογούνται απολυτίκια και βυζαντινοί ύμνοι, καθώς και κάλαντα από διάφορες γωνιές του ελληνισμού (Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, Πόντος, Δωδεκάνησα, Κρήτη, Πελοπόννησος, Αίγινα κλπ). Όλα τα μέρη αποδίδονται χορωδιακά. Μεταξύ των εκλεκτών μουσικών του συγκροτήματος είναι και ο Ανδρέας Κατσιγιάννης, επικεφαλής της Εστουδιαντίνας της Νέας Ιωνίας Βόλου που είδαμε χθες. Παίζουν μεταξύ άλλων και οι μουσικοί: Γιώργος Κωτσίνης (κλαρίνο), Κυριάκος Γκουβέντας (βιολί, μαντολίνο), Σωτήρης Μπούρμπος (λαούτο), Σωκράτης Σινόπουλος (πολίτικη και ποντιακή λύρα), Πάρις Περυσινάκις (κρητική λύρα), Βασίλης Μπακαγιάννης (φλογέρες), Θεολόγος Γρύλλης (τσαμπούνα). Τη μουσική διεύθυνση έχει ο Γιώργος Γιαννακόπουλος.