Ναπολέων Λαπαθιώτης: Μελοποιημένα ποιήματα (1967-2024)

Στις 8 Ιανουαρίου 1944 κι ενώ ο τόπος ακόμη βρισκόταν κάτω από τη στυγνή γερμανική Κατοχή, έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος ποιητής της Γενιάς του Μεσοπολέμου Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), της ίδιας γενιάς με τον Κώστα Καρυωτάκη, τον Τέλλο Άγρα, τη Μυρτιώτισσα και τη Μαρία Πολυδούρη. Ο πατέρας του, με καταγωγή από την Κύπρο, ήταν στρατιωτικός, ενώ η μητέρα του είχε στενή συγγένεια με τον Χαρίλαο Τρικούπη. Το πολιτικοστρατιωτικό οικογενειακό του περιβάλλον επηρέασε και τις προσωπικές του επιλογές, οι οποίες αρχικά τον έφεραν στην πλευρά του Βενιζέλου, ειδικά όταν ο πατέρας του είχε ενεργό άνάμιξη στο κίνημα της «Εθνικής Αμύνης» (1916), αλλά αργότερα προσχώρησε στο κομμουνιστικό κόμμα αναπτύσσοντας μάλιστα έντονη αρθρογραφία στο αριστερό περιοδικό «Πρωτοπόροι», ενώ στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης κατά των Γερμανών εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Δυστυχώς οι βαθιές υπαρξιακές του ανασφάλειες τον έριξαν στο σκοτεινό κόσμο των ναρκωτικών και τελικά στην αυτοχειρία.

Έγραψε μεγάλο αριθμό ποιημάτων με έντονα λυρική και πεσιμιστική διάθεση, ενώ καταπιάστηκε και με την πεζογραφία, αλλά και με τον κριτικό και δοκιμιακό λόγο. Το σύνολο του ποιητικού του έργου εξέδωσε το 1964 ο ποιητής και δοκιμιογράφος Άρης Δικταίος. Είναι εντυπωσιακή πάντως η υστεροφημία που εξασφάλισε για τον ποιητή η δημοφιλία πολλών ποιημάτων του που πέρασαν στο ευρύ κοινό μέσα από τις δεκάδες μελοποιήσεων που κοσμούν την ελληνική δισκογραφία. Η αρχή έγινε με τρία υπέροχα τραγούδια του Γιάννη Σπανού στις δύο πρώτες Ανθολογίες του, για να πάρουν στη συνέχεια τη σκυτάλη πάμπολλοι άλλοι συνθέτες μας, παλιοί και νεότεροι, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Ορφέας Περίδης, ο Μιχάλης Κουμπιός, ο Δημήτρης Μαραμής και πολλοί άλλοι. Πάντως, ενώ η δισκογραφία του ποιητή είναι πλουσιότατη, στο σύνολό της σχεδόν περιορίζεται σε μεμονωμένα σκόρπια ποιήματα, με εξαίρεση το πρόσφατο άλμπουμ «Χρονοτριβείο» (2024) του Γιάννη Κονταράτου που περιλαμβάνει μελοποιημένα ποιήματα του Λαπαθιώτη, αλλά και ορχηστρικά θέματα εμπνευσμένα από την ποίησή του. Αξίζει πάντως να ξεχωρίσουμε το άλμπουμ της Στέλλας Γαδέδη «Κήποι της νύχτας» (1996) με έξι μελοποιημένα ποιήματα και το άλμπουμ του Ανδρέα Α. Αρτέμη «Νυχτερινοί μονόλογοι» με τέσσερα. Και βέβαια στο διαδίκτυο μπορεί κανείς να αλιεύσει πληθώρα μελοποιήσεων που παραμένουν εκτός δισκογραφίας, αλλά συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως μια θαυμάσια μελοποίηση του ποιήματος «Κλείσε τα παράθυρα»* από τον Λέσβιο συνθέτη Θόδωρο Ζουμπούλη, με τη δουλειά του οποίου θα ασχοληθούμε ξεχωριστά σε προσεχή μας παρουσίαση. 

Από την όμορφη αυτή τραγουδοποιητική ανθοφορία ασφαλώς κορυφαία στιγμή αποτελεί το αριστουργηματικό «Ερωτικό» του Νίκου Ξυδάκη με τη φωνή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη, το οποίο μάλιστα γνώρισε και ενδιαφέρουσες ξένες διασκευές. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το ποίημα «Στη φυλακή με κλείσανε» αναδείχθηκε άτυπα ως το "σουξέ" του ποιητή, αφού γνώρισε αλλεπάλληλες μελοποιήσεις, κατά κανόνα σε λαϊκό χρώμα, από μια σειρά συνθετών εντελώς ετερόκλητου μουσικού ύφους, όπως ο ρεμπέτης Τάκης Μπίνης, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, αλλά και ο Ορφέας Περίδης!

*Δείτε και ακούστε το ανέκδοτο τραγούδι «Κλείσε τα παράθυρα» σε μουσική του Θόδωρου Ζουμπούλη (ξεκινά στο 02' 20'')

© Lyra, Minos-EMI, Eros Music, Σείριος, Μύλος κ.ά. | 1967-2024 | Πηγή: d58