Κάρολος Κουν, Μάνος Χατζιδάκις: Ο Ματωμένος Γάμος του Λόρκα (1955/2006)

Το 1945, δυο χρόνια μετά την έκδοση της περίφημης «Αμοργού» (1943) και λίγο μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον γερμανικό ζυγό, ο Νίκος Γκάτσος μας χάρισε τη μνημειώδη ελληνική απόδοση του εμβληματικού θεατρικού έργου «Ματωμένος γάμος» του μεγάλου Ισπανού δραματουργού Federico Garcia Lorca (1898-1936). To βαρυσήμαντο αυτό κείμενο αξιοποίησε ο Κάρολος Κουν για την ιστορική παράσταση που ανέβασε στο Θέατρο Τέχνης το 1948 με την αξεπέραστη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Κάρολος Κουν επανήλθε στο ίδιο έργο με τους ίδιους βασικούς συντελεστές (Νίκο Γκάτσο, Μάνο Χατζιδάκι) το 1955 σε μια δεύτερη σειρά παραστάσεων. Την ίδια εποχή μάλιστα η συγκεκριμένη παράσταση γνώρισε και μία ραδιοφωνική προσαρμογή από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη που μεταδόθηκε από την Ελληνική Ραδιοφωνία στο πλαίσιο της εκπομπής Το Θέατρο της Τετάρτης. Η ηχογράφηση αυτή εκδόθηκε το 2006 σε ψηφιακό δίσκο ενταγμένη στη σειρά «Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε» και διανεμήθηκε μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση. Ακούγονται οι ηθοποιοί: Βάσω Μεταξά (μάνα), Ελένη Χατζηαργύρη (νύφη), Θάνος Κωτσόπουλος (Λεονάρντο), Τόνια Καράλη (γυναίκα του Λεονάρντο), Ρίτα Μουσούρη (πεθερά), Λυκούργος καλλέργης (πατέρας), Κώστας Μπάκας (φεγγάρι) και άλλοι. Ο Μάνος Χατζιδάκις συνοδεύει τη δράση του έργου παίζοντας στο πιάνο τις υπέροχες μελωδίες του.

Ο Δημήτρης Καταλειφός διαβάζει Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη (2009)

Στις δύσκολες αυτές ημέρες του καυτού καλοκαιριού μού φάνηκε καλή η ιδέα να πάρουμε μια ισχυρή ανάσα δροσιάς από ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα του κορυφαίου μας πεζογράφου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851-1911), από τα πιο δυνατά του μάλιστα, όπου συναντώνται κωδικοποιημένα όλα τα χαρακτηριστικά της υψηλής του τέχνης: αφηγηματική δύναμη, περιγραφικός πλούτος, εμβάθυνση στους ανθρώπινους χαρακτήρες, ανθρωπισμός, θρησκευτική ευλάβεια, ιδιόμορφη γλωσσική γραφή.

Πρόκειται για το εξαίρετο και αρκετά εκτενές διήγημα «Στο Χριστό στο Κάστρο» που περιγράφει μια ομάδα χωρικών, οι οποίοι καθοδηγούμενοι από τον παπα Φραγκούλη μέσα στο καταχείμωνο αποφασίζουν να πάνε στην παλιά καστροπολιτεία της Σκιάθου με σκοπό να διασώσουν δυο συντοπίτες τους που είχαν πάει να κόψουν ξύλα και αποκλείστηκαν από τα χιόνια. Το διήγημα πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Εστία τα Χριστούγεννα του 1892, ενώ σε βιβλίο εκδόθηκε (μαζί με άλλα διηγήματα) το 1912 από τις Εκδόσεις Γεωργίου Φέξη και φυσικά έκτοτε έχει συμπεριληφθεί σε αμέτρητες επανεκδόσεις ως μέρος ευρύτερων συλλογών με κείμενα του συγγραφέα.

Το διήγημα λοιπόν αυτό (μαζί με άλλα) διάλεξε ο εκλεκτός ηθοποιός Δημήτρης Καταλειφός να διαβάσει στο πλαίσιο ειδικής παράστασης που παρουσιάστηκε επί σκηνής το 2009, αρχικά στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και στη συνέχεια στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, αλλά και στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, με τη σκηνοθετική επιμέλεια της θεατρολόγου Έφης Θεοδώρου και τη μουσική υπόκρουση του Ταξιάρχη Γεωργούλη. Το ηχογράφημα προέρχεται από ραδιοφωνική μετάδοση της ανάγνωσης.

Ελληνική Ραδιοφωνία: Κομφετί από παλιές Αποκριές (1962/2006)

Για τη σημερινή γιορτή της Αποκριάς έχω διαλέξει ένα ιστορικό ντοκουμένο από ηχογράφηση αποκριάτικης επιθεώρησης που μετέδωσε η Ελληνική Ραδιοφωνία, η οποία περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

Τίτλος της συγκεκριμένης εκπομπής: «Κομφετί από παλιές Αποκριές». «Κομφετί» είναι ο χαρτοπόλεμος, χαρακτηριστικό στοιχείο της δυτικής αποκριάτικης παράδοσης που πέρασε και στην ελληνική Αποκριά. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ανθολόγημα από παλιά έμμετρα αποκριάτικα νούμερα που φέρουν την υπογραφή του Τίμου Μωραϊτίνη (1875-1952) και του Αντώνη Βώττη (1890-1970). Ο Τίμος Μωραϊτίνης υπήρξε εμβληματική μορφή της προπολεμικής αθηναϊκής επιθεώρησης, εμπνευσμένος κωμωδιογράφος, ποιητής, αλλά και χρονογράφος. Ο Αντώνης Βώττης ήταν μουσικός και τραγουδοποιός, πιανίστας και ποιητής στενά συνεργαζόμενος με την επίσης αξιολογη τραγουδοποιό σύζυγό του Λόλα Βώττη.  

Το συγκεκριμένο ηχογράφημα μεταδόθηκε το 1962 και τους παλιούς ηθοποιούς αντικατέστησαν ηθοποιοί της νεότερης γενιάς και συγκεκριμένα οι: Άννα και Μαρία Καλουτά, Κώστας Βουτσάς, Γιώργος Γαβριηλίδης, Γιάννης Αποστολίδης, Τζένη Τσακίρη, Καίτη Ντιριντάουα, Αλέκος Λειβαδίτης, Πέτρος Κυριακός και άλλοι. Παρουσιαστές του προγράμματος οι ηθοποιοί Αγνή Βλάχου (κομέρ) και Βασίλης Ανδρεόπουλος (κομπέρ). Τη ραδιοσκηνοθεσία επιμελήθηκε ο Γιώργος Θεοδοσιάδης. Εύθυμοι διάλογοι σε έμμετρη μορφή ανάμικτοι με νοσταλγικά τραγούδια της παλιάς Αθήνας. Την Ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας διευθύνει ο συνθέτης και μαέστρος Ιωσήφ Ριτσιάρδης. Τραγουδούν η Ζωή Μάγγου και το ντουέτο Μουζάς-Λιγνός. Συμμετέχει επίσης η Χορωδία της Αθηναϊκής Καντάτας με συνοδεία μαντολινάτας που διευθύνει ο Νίκος Τσιλίφης.

Εδώ Λιλιπούπολη (1980)

Με τον κίνδυνο να παρεξηγηθώ θα πω ότι μια κουβέντα για τον Μάνο Χατζιδάκι μοιραία οδηγείται σε κοινοτοπίες! Γιατί δεν ξέρω τι μπορεί πια να πει κανείς γι' αυτή την ξεχωριστή προσωπικότητα, χωρίς να έχει ήδη ειπωθεί  άπειρες φορές! Και παρόλα αυτά, η ανάγκη για συνεχή επιστροφή στο έργο του παραμένει ασίγαστος πόθος και προκλητικός πειρασμός. 

Γιαυτό κι εγώ εδώ στο Δισκοβόλο, αν και συχνά έχω κάνει αφιερώματα στον συνθέτη και μάλιστα τον τελευταίο καιρό έχω επιμείνει αρκετά στην προβολή έργων άλλων δημιουργών που όμως κινήθηκαν κάτω από τη δημιουργική αύρα εκείνου, θέλω και πάλι σήμερα να σταθώ σε μια ακόμη χατζιδακικής πνοής δισκογραφική έκδοση που πραγματικά έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην ελληνική δισκογραφία κι έγινε το εκκολαπτήριο σημαντικών δημιουργών που είχαν την τύχη σ' αυτή τους την εκκίνηση να βρεθούν κάτω από την αλάθευτη καθοδήγηση του μεγάλου αυτού μέντορα.

Ο λόγος λοιπόν για την περίφημη "Λιλιπούπολη", τη θρυλική "παιδική" εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος που μεταδιδόταν επί μια πενταετία (1976-1980) σε ημίωρα επεισόδια αυτοτελή ή σε συνέχειες, με ευφάνταστες ιστορίες που σκάρωνε μια μεγάλη συγγραφική ομάδα με επικεφαλής τη Ρεγγίνα Καπετανάκη, πλημμυρισμένες από υπέροχα τραγούδια σε στίχους της Μαριανίνας Κριεζή. Τις φωνές των ηρώων απέδιδαν σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως η Αλέκα Παΐζη, η Σαπφώ Νοταρά, ο Λευτέρης Βογιατζής, ο Βασίλης Μπουγιουκλάκης, ο Σταμάτης Φασουλής, η Άννα Παναγιωτοπούλου, ο Μίμης Χρυσομάλλης και πολλοί άλλοι, καθώς και τραγουδιστές, άσημοι ακόμη τότε, όπως η Νένα Βενετσάνου και η Κρίστη Στασινοπούλου.

Τα τραγούδια της "Λιλιπούπολης" έγραφαν τέσσερις συνθέτες που τότε ακόμη ήταν εντελώς άγνωστοι. Ο Νίκος Κυπουργός βέβαια είχε ήδη μια δισκογραφική προϋπηρεσία που ωστόσο δεν ήταν αρκετή, για να τον έχει κάνει γνωστό. Η Λένα Πλάτωνος και ο Δημήτρης Μαραγκόπουλος έκαναν τα πρώτα τους μουσικά βήματα και στη συνέχεια έχτισε ο καθένας τους τη δική του μουσική ιστορία. Υπήρχε κι ένας τέταρτος συνθέτης, ο Νίκος Χριστοδούλου, αλλά για λόγους αισθητικής διαφωνίας με τον Μάνο Χατζιδάκι τελικά η δική του συμβολή στη μουσική της σειράς αποκλείστηκε από τις ηχογραφήσεις των τραγουδιών που πραγματοποιήθηκαν από 29 Οκτωβρίου 1979 μέχρι τις 2 Μαΐου του 1980 και περιλήφθηκαν στην επίσημη έκδοση της ΕΜΙ την ίδια χρονιά σε διπλό δίσκο βινυλίου που αργότερα χώρεσαν σε μονό ψηφιακό δίσκο.

Οι επίσημες αυτές ηχογραφήσεις βέβαια είχαν αρκετές αποκλίσεις από την αρχική μορφή των τραγουδιών, όπως ακούγονταν στα ραδιοφωνικά επεισόδια της σειράς. Οι ίδιοι οι συνθέτες ενορχήστρωσαν το υλικό τους που το διηύθυνε ο Μάνος Χατζιδάκις. Έντεχνες ενορχηστρώσεις με εκλεπτυσμένα ηχοχρώματα που αποδίδουν ιδανικά την ατμόσφαιρα κάθε τραγουδιού με ακουστικά όργανα, όπως βιολί, βιολοντσέλο, φλάουτο, όμποε, φαγκότο, κιθάρα και διάφορα χάλκινα ή κρουστά. Για την ερμηνεία των τραγουδιών τελικά επελέγησαν οι: Αντώνης Κοντογεωργίου, Σπύρος Σακκάς, Σαβίνα Γιαννάτου και Μαριέλλη Σφακιανάκη.

Η Σαπφώ Νοταρά διαβάζει Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) υπήρξε ο μεγαλύτερος νεοέλληνας διηγηματογράφος που αγαπήθηκε από γενιές και γενιές αναγνωστών και ιδιαίτερα παιδιών που λάτρεψαν τις χριστουγεννιάτικες ιστορίες του, έστω κι αν γράφτηκαν σε μια μορφή της ελληνικής γλώσσας που δεν είναι άμεσα εύληπτη, καθώς χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη διπλομορφία: Οι αφηγήσεις είναι γραμμένες σε γλώσσα καθαρεύουσα, όπως ήταν η κυρίαρχη μορφή της στο γραπτό λόγο την εποχή του συγγραφέα, αλλά οι διάλογοι στην απλή καθομιλούμενη γλώσσα, τη λεγόμενη δημοτική, πράγμα που δίνει στα κείμενα του μεγάλου συγγραφέα την αμεσότητα της ζωντανής καθημερινής επικοινωνίας και κάνει πιο ρεαλιστική την αφήγηση.

Στις αρχές της δεκαετίας του '80 (δεν μπόρεσα να προσδιορίσω την ακριβή χρονολογία) η σπουδαία ηθοποιός Σαπφώ Νοταρά (1907-1985) παρουσίασε από την Ελληνική Ραδιοφωνία μία σειρά εκπομπών με αναγνώσεις διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Ήταν την ίδια περίπου εποχή που ο Μάνος Χατζιδάκις αξιοποιούσε ευφάνταστα την ιδιαίτερη φωνητική της εκφραστικότητα στη μουσικοθεατρική παράσταση "Πορνογραφία" (1982), το κύκνειο άσμα της ξεχασμένης ηθοποιού, η οποία τρία μόλις χρόνια αργότερα, στις 11 Ιουνίου 1985, βρέθηκε νεκρή, μόνη και σε προχωρημένη αποσύνθεση, στο μικρό της διαμέρισμα...

Στη σειρά λοιπόν αυτών των ραδιοφωνικών εκπομπών, που αναμεταδόθηκαν αργότερα και από το Τρίτο Πρόγραμμα, η Σαπφώ Νοταρά διάβασε με συγκινητικό και κατανυκτικό τρόπο επτά συνολικά διηγήματα του μεγάλου μας πεζογράφου. Οι ηχοληψίες πρέπει να έγιναν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, γιατί είναι φανερή η διαφορά στην ποιότητα του ήχου. Τα επτά διηγήματα, μοιρασμένα σε δύο ενότητες, είναι τα εξής:

Μέρος 1ο: 1. Υπηρέτρα (24:02) - 2. Το σπιτάκι στο λειβάδι (24:58) - 3. Φώτα ολόφωτα (21:54)

Μέρος 2ο: 4. Ωχ, βασανάκια (25:06) - 5. Το καμίνι (17:40) - 6. Το μοιρολόγι της φώκιας (11:31) - 7. Έρωτας στα χιόνια (15:55)

Μουσική επιμέλεια: Ανακρέων Παπαγεωργίου

Ρύθμιση ήχου: Θόδωρος Σφέτσας

Επιμέλεια εκπομπής: Νέλλα Δουλτσίνου

Αλέκος Αλεξανδράκης: Έγκλημα και τιμωρία (1966)

Συνεχίζοντας την ανάσυρση σπάνιων θεατρικών ντοκουμέντων θα σταθώ σήμερα σε μια ιστορική θεατρική παράσταση του κοσμαγάπητου ηθοποιού και σκηνοθέτη Αλέκου Αλεξανδράκη (1928-2005), το κορυφαίου ίσως ζεν πρεμιέ του παλιού ελληνικού κινηματογράφου στα χρόνια του '60, ενός πραγματικού καλλιτέχνη που πίσω από τους φανταχτερούς ρόλους, κυρίως σε κωμωδίες του Φίνου, κρυβόταν ένας ανήσυχος δημιουργός με προοδευτικό προσανατολισμό και πολύ εκλεκτικές επιλογές. Άλλωστε στο ενεργητικό του καταγράφεται η σημαντικότερη ίσως ελληνική ταινία νεορεαλιστικού ύφους, η περίφημη "Συνοικία το όνειρο" (1961), την οποία σκηνοθέτησε ο ίδιος και η οποία του έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσει αποθεωτική υποδοχή κατά την προβολή της στη Μόσχα στα χρόνια του σοβιετικού καθεστώτος.

Το 1965 λοιπόν ο Αλέκος Αλεξανδράκης ανέβασε την παράσταση "Έγκλημα και τιμωρία", η οποία φυσικά βασίστηκε στο κλασικό μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι στη θεατρική διασκευή του Gabriel Arout. Το έργο ανέβηκε στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά σε μετάφραση της Αλίκης Γεωργούλη, συζύγου τότε του Αλεξανδράκη, και σκηνοθεσία του σπουδαίου Γιώργου Σεβαστίκογλου. Στην παράσταση έπαιξαν σημαντικοί ηθοποιοί, όπως οι: Αλέκος Αλεξανδράκης, Αλίκη Γεωργούλη, Ζώρας Τσάπελης, Βάσος Ανδρονίδης, Δέσποινα Μπεμπεδέλη, Αλέκος Ουδινότης, Δημήτρης Χρυσομάλλης και Γιώργος Διαλεγμένος.

Η συγκεκριμένη λοιπόν παράσταση ηχογραφήθηκε για το ραδιόφωνο το 1966 και μεταδόθηκε από την εκπομπή "Το Θέατρο της Τετάρτης", ενώ πιο πρόσφατα αναμεταδόθηκε και από το Τρίτο Πρόγραμμα στη σειρά "Το Θέατρο της Κυριακής".

Δημήτρης Χορν: Εγώ κι ο άλλος (1960)

Άλλη μια θεατρική δουλειά του Δημήτρη Χορν. Παλιά. Από το 1960. Την εποχή της απόλυτης ακμής του μεγάλου αυτού ηθοποιού. 

Πρόκειται για το έργο "Εγώ κι ο άλλος" των Ρότζερ Μακ Ντούγκαλ και Τεντ Άλλαν που παρουσιάστηκε από την ιστορική εκπομπή του ΕΙΡ "Το θέατρο της Κυριακής" το 1960 σε μετάφραση της Δέσπως Διαμαντίδου και ραδιοσκηνοθεσία του Μηνά Χρηστίδη. Πλάι στον Δημήτρη Χορν ακούγονται οι φωνές σημαντικών ηθοποιών της εποχής: Σμάρω Στεφανίδου, Στέλιος Βόκοβιτς, Αλέκος Πέτσος και Βέτα Προέδρου.

Η παρούσα ηχογράφηση προέρχεται από νεότερη μετάδοση του έργου στη σειρά "Το θέατρο της Κυριακής στο Τρίτο".

Δημήτρης Χορν: Άμλετ (1954)

Σας παρουσιάζω σήμερα ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο από τη δεκαετία του '50 που αποκαλύπτει το τεράστιο θεατρικό ταλέντο του μεγάλου Έλληνα ηθοποιού Δημήτρη Χορν (1921-1998).

Πρόκειται για την κλασική παράσταση του σεξπιρικού δράματος "Άμλετ" σε μετάφραση του Βασίλη Ρώτα που ανέβασε ο Δημήτρης Χορν σε δική του σκηνοθεσία τη θεατρική περίοδο 1954-1955 με τον περιοδεύοντα θίασό του, στον οποίο μετείχαν κορυφαίοι θεράποντες της σκηνικής τέχνης, όπως η Έλλη Λαμπέτη (ως Οφηλία), ο Γιώργος Παππάς (ως Κλαύδιος), ο Λυκούργος Καλλέργης, η Ελένη Ζαφειρίου, ο Γιάννης Μιχαλόπουλος, ο Κώστας Ρηγόπουλος και πολλοί άλλοι. Η παράσταση παίχτηκε σε πολλές πόλεις εντός κι εκτός Ελλάδας, ενώ η παρούσα ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία, όπου και έγινε η πρεμιέρα.

Σημειωτέον ότι η ηχογράφηση αυτή μεταδόθηκε ραδιοφωνικά από το Τρίτο Πρόγραμμα τριάντα χρόνια αργότερα (1985), απ' όπου έγινε και η ηχοληψία που σας προσφέρω.

Ο Πέτρος Φυσσούν διαβάζει Παπαδιαμάντη

Από το πολύτιμο αρχείο ηχογραφήσεων της Ελληνικής Ραδιοφωνίας έχω αυτή τη συγκινητική ηχογράφηση του 1984, ανέκδοτη φυσικά. Ο καλός ηθοποιός Πέτρος Φυσσούν στο πλαίσιο της ραδιοφωνικής σειράς Απόγευμα με τον Παπαδιαμάντη διαβάζει επιλεγμένα κείμενα του μεγάλου σκιαθίτη πεζογράφου και ποιητή Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851-1911).

Συγκεκριμένα, στο ηχογράφημα ακούμε ένα καυστικό σχόλιο του Παπαδιαμάντη για τη Μεγάλη Εβδομάδα στην Αθήνα του καιρού του που αναφέρεται σε κάποιες κακές συνήθειες των τότε εκκλησιαζομένων, αλλά και μια βαθυστόχαστη ανάλυση των ύμνων της Μεγάλης Δευτέρας και της εκκλησιαστικής μουσικής γενικότερα. 

Στη συνέχεια ο Πέτρος Φυσσούν διαβάζει με λιτό και κατανυκτικό τρόπο τέσσερα ποιήματα του Παπαδιαμάντη αφιερωμένα στις Παναγιές της Σκιάθου, την Παναγιά Κουνίστρα, την Παναγιά την Κεχριά, την Παναγιά του Ντομάν και την Παναγίτσα στο Πυργί.

Δημήτρης Λέκκας: Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι (1980)

Το 1978 για λογαριασμό του Τρίτου Προγράμματος επί Μάνου Χατζιδάκι ο συνθέτης Δημήτρης Λέκκας παρουσίασε μια πρωτότυπη μουσική δημιουργία με τίτλο "Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι" σε κείμενα του Γιώργου Παυριανού. Το έργο συνδυάζει προσφυώς δύο κλασικά αρχέτυπα: Την αριστοφανική κωμωδία και το θέατρο σκιών. Στενός του συνεργάτης και συνοδηγός σ' αυτό το πρωτότυπο διάβημα στάθηκε ο μέγας καραγκιοζοπαίχτης Ευγένιος Σπαθάρης, η εμπειρία και οι ιδέες του οποίου καθόρισαν αποφασιστικά το αισθητικό αποτέλεσμα.

Η ιδέα ήταν απλή: Η γνωστή αναμέτρηση των δύο μεγάλων τραγικών της αρχαιότητας, του Αισχύλου και του Ευριπίδη, όπως την επινόησε για την κωμωδία "Βάτραχοι" ο Αριστοφάνης, μεταφέρεται στα καθ' ημάς μέσω του θεάτρου σκιών, όπου τη θέση των ποιητών παίρνουν οι δύο νεότεροι ογκόλιθοι του μουσικού μας πολιτισμού, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Μάνος Χατζιδάκις. Έτσι, ο πρώτος εμφανίζεται ως Αισχυλάκης κι ο δεύτερος ως Ευριπιδάκις! Στο τέλος επικρατεί ο Αισχυλάκης, πράγμα που δέχθηκε με ικανοποίηση ο ίδιος ο Χατζιδάκις ως οικοδεσπότης του έργου στο Τρίτο Πρόγραμμα! Πολύ ευρηματικός στ' αλήθεια ο παραλληλισμός, καθώς μάλιστα ο Αισχύλος μπορεί να θεωρηθεί πιο συγγενικός στο ύφος του Μίκη λόγω της μεγαλοπρέπειας του λόγου του, ενώ ο Ευριπίδης, πιο λυρικός κι ανθρώπινος, μοιάζει να συγγενεύει περισσότερο με τον Μάνο! Τα υπόλοιπα επί της ...σκηνής ή μάλλον επί του βινυλίου!

Να προσθέσω απλώς ότι τα τραγούδια ερμηνεύει ο Νίκος Δημητράτος συνεπικουρούμενος από σπουδαίους μουσικούς, μεταξύ των οποίων ο Δημήτρης Βράσκος στο βιολί, ο Τάσος Διακογιώργης στα τύμπανα, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου και ο Νίκος Τάτσης στις κιθάρες και πολλοί άλλοι. Διευθύνει ο συνθέτης.

Σταύρος Κουγιουμτζής: Ανοιχτά παράθυρα με κλειστά παντζούρια (1998)

Ο αγαπημένος συνθέτης Σταύρος Κουγιουμτζής (1932-2005), πέρα από τα υπέροχα και στιβαρά λαϊκά του τραγούδια, μας άφησε ακόμη μια ακριβή παρακαταθήκη με τα γραπτά του κείμενα που διασώζονται σε τρία βιβλία, τα οποία ευτυχώς κυκλοφορούν ακόμη και μπορούν να δώσουν στον αναγνώστη μουσικόφιλο μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα γι' αυτή τη σημαντική προσωπικότητα του νεότερου πολιτισμού μας. Τα βιβλία αυτά είναι:

Ανοιχτά παράθυρα με κλειστά παντζούρια (Εντευκτήριο, 1998 / επανέκδοση: Κέδρος, 2001)
Στα διώροφα έμεναν οι όμορφες (Κέδρος, 2000)
Χρόνια σαν βροχή (Ianos, 2005)

Το 1998 ο Κουγιουμτζής παρουσίασε σε μια σειρά πέντε ραδιοφωνικών εκπομπών στον σταθμό 9.58 FM της ΕΡΤ3 στη Θεσσαλονίκη το πρώτο του αφήγημα με γενικό τίτλο "Ανοιχτά παράθυρα με κλειστά παντζούρια". Πρόκειται για αυτοβιογραφικό και εξομολογητικό κείμενο που παρουσιάζει τα πρώτα χρόνια του βίου του στις φτωχογειτονιές του Επταπύργιου και της Θεσσαλονίκης, την πρώτη του επαφή με τη μουσική μέσα από παλιές πλάκες γραμμοφώνου, αλλά και την πρώτη του μύηση στη μουσική τέχνη ως μαθητή πιάνου, μέχρι τα πρώτα δημιουργικά του βήματα στο ελληνικό τραγούδι στη δεκαετία του '60 και την εγκατάστασή του στην πρωτεύουσα. 

Το κείμενο ρέει αβίαστα με υποδειγματική δωρικότητα και αφοπλιστική ειλικρίνεια, δίχως το παραμικρό ίχνος έπαρσης, ακόμη και στις σελίδες που περιγράφουν τις τεράστιες εμπορικές επιτυχίες του δημιουργού στα χρόνια του "Νάτανε το '21" και των μεγάλων ερμηνειών του Γιώργου Νταλάρα, της Χαρούλας Αλεξίου και του Γιάννη Καλατζή. Ένα κείμενο στο δρόμο που είχε χαράξει η γραφή ενός Γιάννη Μακρυγιάννη ή ενός Παπαδιαμάντη, χωρίς φυσικά ο ίδιος ο συγγραφέας να έχει την παραμικρή συγγραφική αξίωση!

Το αρχείο που σας δίνω περιέχει τις τέσσερις από τις πέντε ραδιοφωνικές εκπομπές στον 9.58 FM της ΕΡΤ3. Λείπει δυστυχώς το 5ο μέρος, το οποίο είναι εδώ καιρό υπό αναζήτηση. Πρόκειται πάντως έτσι κι αλλιώς για ένα σπουδαίο ντοκουμέντο, γιατί διασώζει τη φωνή του ίδιου του Κουγιουμτζή σε μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις που έχει καταγραφεί σε κάποιο μέσον, μιας και ο συνθέτης διαφύλασσε την αξιοπρέπειά του με κύριο όπλο του την παροιμιώδη του σεμνότητα και την πλήρη αποστροφή του για όλους τους μηχανισμούς διαφήμισης και προβολής. Τα αφηγηματικά μέρη διανθίζονται και με μερικά από τα σπουδαία τραγούδια του, όπως ο ίδιος τα επέλεξε για τις εκπομπές του.

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΟ

πηγή: π.Αρτ./d58

Ο Μάνος Ελευθερίου διαβάζει Μάνο Ορφανουδάκη

Ο Μάνος Ορφανουδάκης, γεννημένος στην Κρήτη το 1988, είναι ένας νεαρός διαδικτυακός μου φίλος, τον οποίο γνωρίζω καλά μόνο μέσα από τα γραπτά του. 
Ο Μάνος αγαπά το ελληνικό τραγούδι, ενώ ταυτόχρονα δοκιμάζει τις δυνάμεις του και στο χώρο της στιχουργικής και της ποίησης έχοντας ήδη καταγράψει στο τελευταίο αυτό πεδίο δυο εξαιρετικά ενδιαφέρουσες καταθέσεις: 
Η πρώτη σημειώθηκε το 2015 με τίτλο «Στίχοι πριν την άνοιξη», ενώ η δεύτερη επιγράφεται «Υπόγεια κόρη» και είναι πολύ πρόσφατη, αφού κυκλοφόρησε μόλις τον περασμένο Μάιο. Και οι δυο αυτές ποιητικές συλλογές εκδόθηκαν από τον «Μετρονόμο». Με το ομότιτλο άλλωστε περιοδικό ο Μάνος συνεργάζεται παρουσιάζοντας σε κάθε τεύχος του και κάποιο θέμα που αφορά το ελληνικό τραγούδι.

Στο βιντεάκι που σας δίνω ο μεγάλος στιχουργός Μάνος Ελευθερίου, έχοντας αγκαλιάσει από το πρώτο ποιητικό του φανέρωμα τον νεαρό συνοδοιπόρο του, διαβάζει το ποίημα του Μάνου Ορφανουδάκη «Διάβαση» στη ραδιοφωνική εκπομπή του στον σταθμό Αθήνα 98,4 fm που μεταδόθηκε στις 14 Μαΐου. Διαβάστε κι ακούστε λοιπόν το ποίημα:

ΔΙΑΒΑΣΗ 

Το χνότο της βρομάει, έλεγαν και ξαναέλεγαν

καθώς περνούσε γρήγορα το δρόμο.

Δεκάδες σιωπηλές ανάσες κάρφωναν λόγια στο κορμί της.

Εκείνη σκυφτή –η αιώνια έρημη – έκανε πως δεν άκουγε

σιγοψιθυρίζοντας έναν σκοπό ανάμεσα στα χείλη της.

Το χέρι της, όμως, πάντα εκεί, στο λαιμό της, να κρατήσει

κλειστό το γιακά. Μονάχα ο τυφλός ζητιάνος στη γωνία

όταν ένιωσε την παρουσία της έπεσε στα γόνατα.

Ήταν ο μόνος που είδε το αγκάθινο στεφάνι.

Και για να πάρετε μια ιδέα από τις στιχουργικές επιδόσεις του Μάνου, σας δίνω παρακάτω δυο τραγούδια του που γράφτηκαν το 2015 και αντλούν την έμπνευσή τους από την παράδοση. Η μουσική ανήκει στον Θεσσαλονικιό συνθέτη Πάνο Κοσμίδη και ερμηνεύονται  από τον χατζιδακικής αισθητικής τραγουδιστή Δημήτρη Κωνσταντίνου. Οι τίτλοι τους: «Άγιος Υάκινθος», «Της νύχτας το αστέρι». Η μελωδική αφετηρία του δεύτερου μας παραπέμπει στο andante από το δεύτερο Βραδεμβούργιο Κοντσέρτο του μεγάλου Johann Sebastian Bach.

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΑ

Διονύσης Σαββόπουλος: Χειμερινό Ηλιοστάσιο (1981)

Τον Δεκέμβριο του 1981 ο Διονύσης Σαββόπουλος ανέλαβε την παρουσίαση μιας σειράς τεσσάρων εκπομπών στην Ελληνική Ραδιοφωνία με γενικό τίτλο "Χειμερινό Ηλιοστάσιο". Στις εκπομπές αυτές έκανε μια αναδρομή στην προσωπική του πορεία στο ελληνικό τραγούδι μέσα από αφηγήσεις (μ' αυτό το ιδιαίτερο αφηγηματικό του χάρισμα) και πολλά τραγούδια.

Στο αρχείο που σας παρουσιάζω διασώζεται η 2η κατά σειρά εκπομπή, η οποία ήταν αφιερωμένη στις πολύ πρόσφατες τότε συνθέσεις του, στον απόηχο της "Ρεζέρβας" (1979) και στο δρόμο για την επόμενη δισκογραφική του δουλειά, τα "Τραπεζάκια έξω" (1983).

Το κύριο μέρος της εκπομπής καλύφθηκε από υλικό που παρουσιάστηκε στο μουσικό σόου "Γιγανταιώρημα" τον Δεκέμβρη του 1979 στη μπουάτ Σκορπιός. Εκεί λοιπόν ακούστηκαν αρκετά άγνωστα κι ανέκδοτα τραγούδια του Διονύση, όπως το "Άνθρωποι μικροί" που στην εκπομπή ερμήνευσε ζωντανά η Δήμητρα Γαλάνη. Ακούστηκαν επίσης τραγούδια του Lucio Dalla που μετέφερε στα ελληνικά ο Διονύσης, όπως το "Ο χρόνος που θαρθεί" και η "Ιθάκη", καθώς και η δική του "Πρωτομαγιά" που ενσωματώθηκε στη συνέχεια στα "Τραπεζάκια έξω", αν και είχε γραφτεί για τη "Ρεζέρβα".

Το δεύτερο μέρος της εκπομπής αφιερώθηκε στη θεατρική μουσική που έγραψε ο Διονύσης για την παιδική παράσταση "Οδυσσεβάχ" της Ξένιας Καλογεροπούλου. Τραγούδησαν μέλη της Οπισθοδρομικής Κομπανίας, η Δόμνα Σαμίου και παιδική χορωδία σχολείου της Νέας Σμύρνης.

Ο Χριστόδουλος Χάλαρης φιλοξενεί τον Νίκο Ξυλούρη

Με τον συνθέτη και σημαντικό θεράποντα της ελληνικής μουσικής στη διαχρονική της διάσταση Χριστόδουλο Χάλαρη (γενν. 1946) ο Νίκος Ξυλούρης (1936-1980) είχε μια πολυσήμαντη συνεργασία στη δεκαετία του '70, η οποία καταγράφηκε στην ελληνική δισκογραφία με τρεις δίσκους αναφοράς: "Τροπικός της Παρθένου" (1973), "Ακολουθία" (1974) και "Ερωτόκριτος" (1976). 
Οι μουσικολογικές αναδιφήσεις του Χάλαρη στα βαθιά νερά της ελληνικής παράδοσης βρήκαν ιδανικό εκφραστικό μέσον την απαράμιλλης εκφραστικής δύναμης φωνή του μεγάλου Κρητικού βάρδου και απέδωσαν σπουδαίους καρπούς.

Το 1979 ο Χριστόδουλος Χάλαρης παρουσίασε στην Ελληνική Ραδιοφωνία ένα πρόγραμμα με καλεσμένο του τον Νίκο Ξυλούρη, ο οποίος μίλησε για τη ζωή και την πορεία του στο ελληνικό τραγούδι από τα πρώτα χρόνια στην πατρίδα του, όπου έπαιζε λύρα και τραγουδούσε ριζίτικα, μέχρι τα χρόνια της ένταξής του στο λεγόμενο "έντεχνο" πλάι στον Γιάννη Μαρκόπουλο και τον Σταύρο Ξαρχάκο. Φυσικά τραγούδησε κιόλας αρκετά τραγούδια. Μαζί τους στην εκπομπή μίλησε και έπαιξε ο παλιός στενός συνεργάτης του Ξυλούρη και λαουτιέρης Γιώργος Κουμιώτης. Ένα σπάνιο ντοκουμέντο.