Gustav Mahler: Συμφωνία αρ. 5 (Zubin Mehta)

Κλείνουμε το αφιέρωμά μας στον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Gustav Mahler (1860-1911) με μια σύντομη ματιά στην περίφημη 5η Συμφωνία του, σύνθεση της περιόδου 1901-1902 που ανήκει αναμφισβήτητα στις ακρώρειες της συμφωνικής φιλολογίας, έργο τολμηρό στη σύλληψη και την ολοκλήρωσή του, όπου ο συνθέτης αφήνει τον εύθραυστο ψυχισμό του να κατευθύνει το δημιουργικό του οίστρο και να τον οδηγήσει σε ένα πραγματικό αριστούργημα. Είναι αξιοσημείωτο άλλωστε ότι το μοναδικής μελωδικής ομορφιάς τέταρτο μέρος (Adagietto) έχει αξιοποιηθεί ως υπόκρουση σε πάμπολλες κινηματογραφικές σκηνές με πιο χαρακτηριστική την έντονη παρουσία του στην ταινία του Λουκίνο Βισκόντι «Θάνατος στη Βενετία» (1971), ενώ ολόκληρη η συμφωνία αποτελεί τη βάση της πρόσφατης ταινίας «Tar» (2022) με την καθηλωτική ερμηνεία της Κέιτ Μπλάνσετ.

Καθώς η σύνθεση του έργου μοιράστηκε σε δυο καλοκαίρια μεταξύ 1901 και 1902, απηχεί και τις αντίστοιχες ψυχολογικές μεταλλάξεις που βίωσε ο συνθέτης την περίοδο εκείνη, πρώτα μια μεγάλη περιπέτεια με την υγεία του που του άφησε έντονα ψυχικά τραύματα και στη συνέχεια μια φάση ψυχικής ανάτασης, αφού το δεύτερο καλοκαίρι έζησε το μεγάλο έρωτα με τη μετέπειτα σύζυγό του Άλμα Σίντλερ. Όλα αυτά λοιπόν αποτυπώνονται αδρά στην ανάπτυξη του έργου που ξεκινάει με ένα πένθιμο εμβατήριο (Trauermarsch) γραμμένο στον απόηχο της σοβαρής ασθένειας που τον είχε οδηγήσει στα πρόθυρα του θανάτου, το οποίο ακολουθείται από μια εκρηκτική αντίδραση με το θυελλώδες δεύτερο μέρος (Sturmisch bewegt), μια συγκλονιστική πραγματικά συμφωνική σελίδα απόλυτης δραματικής κορύφωσης. Στη συνέχεια έρχεται ένα περίτεχνο μακροσκελές Scherzo που αποτελεί μια γκροτέσκο υπόμνηση του παραδοσιακού αυστριακού λέντλερ και του βιεννέζικου βαλς κι αμέσως μετά το υπέροχο Adagietto που θα μπορούσε να ερμηνευτεί και ως ερωτική εξομολόγηση, αλλά και ως μια λυρική γέφυρα ανάμεσα στη δοκιμασία και στην ψυχική ανάταση. Το έργο ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Rondo που αναπτύσσεται αντιστικτικά και λειτουργεί ως ένα είδος ανακεφαλαίωσης των διακυμάνσεων που διατρέχουν τα προηγούμενα μέρη καταλήγοντας σε μια λυτρωτική κατάφαση στη ζωή. 

Από τις αμέτρητες δισκογραφικές καταγραφές του μεγάλου αυτού έργου έχω επιλέξει μία εξαιρετική ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στο Λος Άντζελες τον Απρίλιο του 1976. Ο διάσημος Ινδός αρχιμουσικός Zubin Mehta διευθύνει τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λος Άντζελες καταφέρνοντας να αποδώσει με απόλυτη διαύγεια και δύναμη όλο τον ηχοχρωματικό πλούτο του έργου.

© CD | Decca | 1977 | Πηγή: d58