Νίκος Γούναρης: Αξέχαστη εποχή (1982)

Συμπληρώνονται σήμερα 111 χρόνια από τη γέννηση του θρυλικού τροβαδούρου της δεκαετίας του '50, του Νίκου Γούναρη, ο οποίος ήρθε στον κόσμο στις 3 Μαρτίου 1915 στη Ζαγορά του Πηλίου, ενώ έφυγε πολύ νωρίς από τη ζωή τον Μάιο του 1965 στα 50 μόλις χρόνια του. Πρωτοεμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του '30 στο χώρο του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, ενώ στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. 

Μετά τον Εμφύλιο η παρουσία του στο ελληνικό πεντάγραμμο κατά τη δεκαετία του '50 ήταν θριαμβευτική, έτσι που ο Βασίλης Τσιτσάνης έφτασε να δηλώνει ότι όσο υπήρχε ο Γούναρης, το λαϊκό τραγούδι δε θα σήκωνε ποτέ κεφάλι! Είναι αλήθεια πάντως ότι ο Νίκος Γούναρης δεν ήταν περιχαρακωμένος στο χώρο αποκλειστικά του είδους που τον ανέδειξε, αλλά συχνά περνούσε τα άτυπα αυτά όρια ερμηνεύοντας μόνος του ή σε συνεργασία με το Τρίο Μπελκάντο ένα ευρύ ρεπερτόριο που συχνά αγκάλιαζε ακόμη και το λαϊκό («αρχοντορεμπέτικο»), αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ παράλληλα συνέθετε και τα δικά του τραγούδια πλημμυρισμένα από μελωδικά χρώματα, αλλά και συχνές εξωστρεφείς στιγμές με χιούμορ και περιπαικτική διάθεση.

Το 1982 η Columbia ανέσυρε από το αρχείο της μερικές από τις εμβληματικές ηχογραφήσεις του μεγάλου τροβαδούρου κι έδωσε στην κυκλοφορία ένα διπλό άλμπουμ με 28 τραγούδια υπό τον τίτλο «Αξέχαστη εποχή». Όλα τα τραγούδια προέρχονται φυσικά από δίσκους γραμμοφώνου που είχαν πρωτοκυκλοφορήσει κατά τη δεκαετία του '50 στις 78 στροφές. Τα περισσότερα έχουν δική του μουσική με στίχους δικούς του ή άλλων σημαντικών στιχουργών της εποχής, όπως ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ο Κώστας Κοφινιώτης, ο Θάνος Σοφός και άλλοι. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ, του Αιμίλιου Σαββίδη, του Αλέκου Παναγιωτόπουλου και άλλων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν μερικές αλησμόνητες νοσταλγικές στιγμές, όπως: «Ένα βράδυ που 'βρεχε», «Γύρνα πάλι αγάπη μου», «Τρία χρόνια περάσανε», «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα», «Άρχισαν τα όργανα», «Αυτός ο άλλος», «Πού να 'σαι τώρα αγαπημένη», «Τώρα που σε γνώρισα», με τη ζεστή κι εκφραστική φωνή του μεγάλου ερμηνευτή να σφραγίζει ανεξίτηλα τα υπέροχα αυτά τραγούδια. 

Σημειώνω ότι η πρώτη ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου περιορίστηκε σε ένα ψηφιακό δίσκο με την ανάλογη όμως περικοπή μέρους του αρχικού υλικού κατά έξι τραγούδια, ενώ το 2004 αποκαταστάθηκε πλήρως το αρχικό υλικό με την έκδοση διπλού ψηφιακού δίσκου.

Μαρίκα Νίνου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1984)

Στο πλαίσιο της σημαντικής δισκογραφικής σειράς "Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου" της MINOS-EMI κυκλοφόρησε το 1984 με τον αριθμό 19 ένα άλμπουμ με αυθεντικές εκτελέσεις ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών με τη φωνή της κορυφαίας ερμηνεύτριας Μαρίκα Νίνου από ηχογραφήσεις για δίσκους γραμμοφώνου που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1950-1955, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά και το συνολικό χρόνο της σύντομης καριέρας της στο ελληνικό λαϊκό πεντάγραμμο.

Η συλλογή περιλαμβάνει 16 τραγούδια με τον Βασίλη Τσιτσάνη φυσικά να κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά συνολικά συνθέσεις, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα υπέροχα «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα» (τραγούδι του 1954 που λέγεται πως γράφτηκε τη στιγμή που είχε δρομολογηθεί η διάλυση της παράνομης ερωτικής της σχέσης με τον συνθέτη λίγο πριν αναχωρήσει για την Αμερική) και «Γεννήθηκα για να πονώ» στη συγκλονιστικότερη ίσως ερμηνεία που μας έδωσε σ' ολόκληρη την καριέρα της. Δυο τραγούδια υπογράφει ο Γεράσιμος Κλουβάτος που αποδίδονται με τη συνοδεία της λαϊκής ορχήστρας του Σπύρου Περιστέρη, κι από ένα τραγούδι ο Κώστας Καπλάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Στέλιος Χρυσίνης και η ίδια η Μαρίκα Νίνου. 

Στο άλμπουμ περιλαμβάνονται επίσης και τρία ακόμη τραγούδια με ειδικότερο ενδιαφέρον, αφού τα δύο από αυτά προέρχονται από το είδος του λεγόμενου «αρχοντορεμπέτικου» («Η ταμπακιέρα», «Λόγια ανταλλάξαμε βαριά») με μουσική του Ιωσήφ Ριτσιάρδη και του Τώνη Μαρούδα, ενώ το τρίτο είναι το εμβληματικό «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» του Μάνου Χατζιδάκι από την ταινία «Στέλλα» (1955) σε άλλη μια συγκλονιστική ερμηνευτική στιγμή της Μαρίκας Νίνου. Σημειώνω ότι τα τραγούδια του Καπλάνη, του Χιώτη και του Χρυσίνη είναι ηχογραφημένα στην Αμερική, ενώ στο τραγούδι «Οι γυναίκες κρατάνε τα κλειδιά» μαζί με τη Νίνου τραγουδά ο Πάνος Γαβαλάς.

Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού (1977)

Από το 1949 χρονολογείται η μοιραία συνάντηση της Μαρίκας Νίνου με τον Βασίλη Τσιτσάνη, μια συνάντηση που σημάδεψε την καλλιτεχνική και προσωπική ζωή των δύο, αλλά και του ελληνικού τραγουδιού που εμπλουτίστηκε με μερικές δεκάδες υπέροχων τραγουδιών που έγιναν εμβληματικά χάρις στην βαθιά αισθαντική κι εκφραστική ερμηνεία που αξιώθηκαν από αυτή τη μεγάλη φωνή. Ο βασικός χώρος όπου εμφανίζονταν επί σειρά ετών οι δυο συνεργάτες ήταν το ιστορικό μαγαζί του Τζίμη του Χοντρού (Δημήτρη Μάρκου), το οποίο βρισκόταν στην οδό Αχαρνών κοντά στην πλατεία Βικτωρίας, όπου είχε αφήσει εποχή λίγο νωρίτερα η μικρασιάτισσα ερμηνεύτρια Σεβάς Χανούμ. 

Από την εποχή λοιπόν των εμφανίσεων του καλλιτεχνικού ζεύγους στο συγκεκριμένο μαγαζί διαζώζονται κάποιες ζωντανές ηχογραφήσεις που πιθανότατα πραγματοποιήθηκαν το 1955 με απλό μαγνητόφωνο της εποχής από πελάτη του μαγαζιού κι εκδόθηκαν σε δίσκο βινυλίου μόλις το 1977 και μάλιστα με τη μουσική επιμέλεια του Σταύρου Ξαρχάκου. Το άλμπουμ «Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού» περιλαμβάνει ένδεκα κλασικά ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια γραμμένα κατά το διάστημα 1950-1952. Έξι τραγούδια έχουν μουσική του Βασίλη Τσιτσάνη, δύο του Γιώργου Μητσάκη κι ένα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Περιλαμβάνεται επίσης ένας τουρκόφωνος αμανές και το πολυτραγουδισμένο αρχοντορεμπέτικο «Το μονοπάτι» του Γιώργου Μουζάκη. Εξωστρεφείς ερμηνείες πλημμυρισμένες από το μπρίο της ερμηνεύτριας με αποκορύφωμα τη διονυσιακού οίστρου ερμηνεία του «Μπουφετζή» στο φινάλε με αυτοσχέδιους στίχους και με τη φωνητική συνοδεία μελών της ορχήστρας του Βασίλη Τσιτσάνη μαζί με τα ευτράπελα σχόλια της Νίνου για τους συνεργάτες της, αλλά και για τον μαγαζάτορα Τζίμη τον Χοντρό! 

Ιδού πώς περιγράφει την ιστορική αυτή ηχογράφηση ο Φίλιππος Δρακονταειδής στο οπισθόφυλλο του βινυλίου: «Το κέντρο Τζίμης ο Χοντρός καταστράφηκε από πυρκαγιά. Στη θέση του, στο τέλος της οδού Αχαρνών, βρίσκεται σήμερα το Πανόραμα. Στου Τζίμη του Χοντρού το μαγαζί τραγουδούσε με διαλείμματα, από το 1948 μέχρι το τέλος της ζωής της η Μαρίκα Νίνου.[…] Ετούτος ο δίσκος είναι αυτή ακριβώς η ζωντανή μαρτυρία που συμβαίνει να είναι και η μοναδική: πρόκειται για το συνηθισμένο πρόγραμμα μιας καθημερινής στα μέσα του 1955 στο κέντρο του Τζίμη του Χοντρού. Είναι η ηχογράφηση που έκαμε ερασιτέχνης θαμώνας του κέντρου μ’ ένα μαγνητόφωνο του καιρού εκείνου, έχοντας ακουμπήσει ένα μικρόφωνο κοντά στο πάλκο. Όλοι οι ήχοι είναι παρόντες: το σύνθημα της αρχής, το πέρασμα μιας μοτοσυκλέττας, οι παρεμβολές κι οι διακοπές των οργάνων, το σύνθημα του τέλους ("Ανοίχτε τα παράθυρα να φύγουν τα ντουμάνια…")».

Μαρίκα Νίνου: Αφιέρωμα (1977)

Πριν από μερικές ημέρες συμπληρώθηκαν 69 χρόνια από τον πρόωρο θάνατο της αρμενικής καταγωγής κορυφαίας ερμηνεύτριας του λαϊκού μας τραγουδιού Μαρίκας Νίνου, κατά κόσμον Ευαγγελίας Αταμιάν ή Νικολαΐδου, η οποία γεννήθηκε στον Καύκασο το 1919 (ή 1922), αλλά από μικρό παιδί βρέθηκε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε για πολλά χρόνια ως ακροβάτρια, πριν καταλήξει στο τραγούδι. Έφυγε από τη ζωή στις 23 Φεβρουαρίου 1957 έχοντας προλάβει σε λιγότερο από δέκα χρόνια που κράτησε ο τραγουδιστική της καριέρα να αποτυπώσει στις αυλακιές του γραμμοφώνου μερικές δεκάδες υπέροχων ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών, αρχικά του Γιώργου Μητσάκη και του Μανώλη Χιώτη, ενώ από το 1949 ξεκίνησε η θρυλική συνεργασία της με τον Βασίλη Τσιτσάνη που σημάδεψε αναξίτηλα το κλασικό λαϊκό μας τραγούδι.

Από τα πάμπολλα δισκογραφικά αφιερώματα στη σπουδαία αυτή ερμηνεύτρια επιλέγω σήμερα μια εξαιρετική συλλογή που κυκλοφόρησε το 1977 από την ΕΜΙ με ηχογραφήσεις της περιόδου 1949-1955. Περιλαμβάνονται δεκατρία τραγούδια, τα περισσότερα σε στίχους του Κώστα Μάνεση (1917-2002) που υπήρξε από τους πολυγραφότερους στιχουργούς που ανέδειξε το ελληνικό τραγούδι, ο οποίος κινήθηκε με την ίδια ευκολία ανάμεσα στο ελαφρό και το λαϊκό πεντάγραμμο, ενώ παράλληλα με τη δημοσιογραφική του ιδιότητα εξέδιδε τα μουσικά περιοδικά Το καινούργιο τραγούδι (1949-1955) και Μοντέρνο τραγούδι (1947-1975), στα οποία αρθρογραφούσε τακτικά ο ίδιος.

Στη συλλογή περιλαμβάνονται τραγούδια γνωστά ή λιγότερο γνωστά, τα περισσότερα πάντως πανέμορφα, όπως το ατμοσφαιρικό «Απόψε μες στο καπηλειό», αλλά και το υπέροχο «Η καρδιά σου θα γίνει χρυσή» του Βασίλη Τσιτσάνη, καθώς και τα πολυτραγουδισμένα «Η μικρή του καμηλιέρη» του Απόστολου Χατζηχρήστου, «Παλαμάκια» και «Θέλω στα μπουζούκια» του Γιώργου Μητσάκη. Αξιοπρόσεχτο το τελευταίο τραγούδι με τον ακραιφνώς φεμινιστικό τίτλο «Η γυναίκα που ψηφίζει» σε μουσική του Απόστολου Καλδάρα, γραμμένο την εποχή ακριβώς που θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες! Περιλαμβάνονται επίσης συνθέσεις του Γιάννη Παπαϊωάννου, του Στέλιου Κερομύτη και της ίδιας της Μαρίκας Νίνου.

Συλλογή: Ανατολικά Παράλια (1997)

Ολόκληρώνουμε το άτυπο μικρό μας αφιέρωμα στις αυθεντικές ρίζες του λαϊκού μας τραγουδιού με ένα ακόμη ιδιαίτερα ενδιαφέρον άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1997 με τίτλο «Ανατολικά παράλια» και το χαρακτηριστικό υπότιτλο «14 ανεκτίμητα τραγούδια». Πρόκειται για μια συλλογή τραγουδιών από τα μικρασιατικά παράλια (Σμύρνη και άλλες περιοχές), όπου είχε αναπτυχθεί σημαντικός μουσικός πολιτισμός πριν από την καταστροφή του 1922, η οποία ωστόσο αποτέλεσε και τον μεγάλο καταλύτη - μέσω της μεταλαμπάδευσης αυτού του ακμαίου πολιτισμού στην κυρίως Ελλάδα μετά τον βίαιο ξερριζωμό του μικρασιατικού ελληνισμού - στη διαμόρφωση του εγχώριου λαϊκού και ρεμπέτικου τραγουδιού. 

Όπως διαβάζουμε στο εσώφυλλο της έκδοσης «ο μουσικός πλούτος των ανατολικών παραλίων έχει τις ρίζες του στη μεγάλη βυζαντινή μουσική παράδοση, εκκλησιαστική και κοσμική...». Οι θησαυροί αυτού του πολιτισμού αποτέλεσαν αντικείμενο συστηματικής μελέτης πολλών μουσικολόγων και λαογράφων, οι οποίοι συχνά μετέφεραν το υλικό της εργασίας τους στη δισκογραφία, όπου βρίσκουμε πάμπολλες και κατά κανόνα άκρως ενδιαφέρουσες αναβιώσεις παλιών τραγουδιών με έγκυρες επανεκτελέσεις από σημαντικά ονόματα του νεότερου πενταγράμμου. 

Σ' αυτήν ακριβώς τη λογική κινείται και η παρούσα έκδοση που επιμελήθηκε ο συνθέτης και πιανίστας Γιώργος Θεοχαρόπουλος. Περιλαμβάνονται μερικά από τα γνωστότερα ελληνικά μικρασιατικά τραγούδια, τα περισσότερα ανώνυμων δημιουργών. Μεταξύ αυτών τα πολυτραγουδισμένα: «Η αγάπη είναι καρφίτσα», «Σ' το 'πα και σ' το ξαναλέω», «Προσφυγάκι», «Τα παιδιά της γειτονιάς σου», «Σε καινούργια βάρκα μπήκα», «Εγγλεζίτσα», «Δε σε θέλω πια» και πάνω απ' όλα το εξαίσιο «Τζιβαέρι». Το τραγούδι «Αραπίνα μου σκερτσόζα» φέρει την υπογραφή της θρυλικής Πολίτισσας ερμηνεύτριας Ρόζας Εσκενάζη (1897-1980), ενώ το «Προσφυγάκι» αποτελεί σύνθεση του εμβληματικού Σμυρνιού συνθέτη Βαγγέλη Παπάζογλου (1896-1943). Τραγουδούν: Χαρά Πομώνη, Γιώργος Μπαγιώκης, Μάρω Λύτρα, Γιώργος Κατσάρης, Βαγγέλης Μαρούλης, Αλεξάνδρα Μαμμάση, Διατσέντα Γονή και Γιώργος Τάμπασης. Η λιτή οργανική συνοδεία με παραδοσιακά ακουστικά όργανα (ούτι, βιολί, κανονάκι) μαζί με κιθάρα, κοντραμπάσο, κρουστά και πιάνο που ενορχήστρωσε ο Γιώργος Θεοχαρόπουλος αποτυπώνει με καθαρό τρόπο το γνήσιο πνεύμα του ανεκτίμητου αυτού υλικού. Το εξώφυλλο κοσμείται από ζωγραφικό πίνακα του Ιωσήφ Β. Χατζηπαυλή με τίτλο «Μπαλκόνι στη Μυτιλήνη».

Αποκριάτικα τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα (2018)

Παραμένοντας ακόμη στο αποκριάτικο κλίμα θα σταθούμε σήμερα σε μια ενδιαφέρουσα συλλογή ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών για την Αποκριά που εκδόθηκε από τη δισκογραφική εταιρεία Protasis με το λιτό τίτλο «Αποκριάτικα τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα».

Πρόκειται για μια συλλογή 17 παραδοσιακών τραγουδιών που διατρέχουν κάθε γωνιά της ελληνικής επικράτειας, στεριανής και νησιωτικής. Συγκεκριμένα, η συλλογή ξεκινά και κλείνει με δυο τραγούδια της Νάξου ανθολογημένα από το άλμπουμ «Μπροβάλετε στα δωμάτια ...να δείτε ξεφαντώματα» που εκδόθηκε το 2003. Ερμηνεύουν ο Νίκος Χατζόπουλος και ο Γιάννης Βιτζηλαίος με τη συμμετοχή του Συλλόγου Κορωνίδας Νάξου. Τα υπόλοιπα δεκαπέντε τραγούδια προέρχονται από περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως: Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρος και Στερεά Ελλάδα. Έχουμε επίσης κι ένα τραγούδι από την περιοχή Αλάτσατα της Σμύρνης. Από το αποκριάτικο έθιμο των «φανών» στην Κοζάνη έχουν επιλεγεί τρία χαρακτηριστικά παραδοσιακά τραγούδια με σκωπτικό περιεχόμενο που αποδίδονται με σόλο φωνή. Όλα τα τραγούδια ερμηνεύει ο Βαγγέλης Κώτσου με συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας. Το ευρηματικό χιούμορ ενίοτε διανθισμένο με τολμηρό λεξιλόγιο που είναι αποδεκτό για την περίσταση χαρακτηρίζει πολλά από τα διασκεδαστικά αυτά τραγούδια. 

Διευκρινίζω ότι η συγκεκριμένη έκδοση διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (σε άγνωστο χρόνο), αν και το 2018 επανεκδόθηκε από την Protasis αυτούσια η συλλογή με τα δεκαπέντε τραγούδια που ερμηνεύει ο Βαγγέλης Κώτσος (αφαιρέθηκαν δηλαδή τα δυο ναξιώτικα τραγούδια) με νέο τίτλο «Τούτες οι μέρες το 'χουνε» με επιμέλεια παραγωγής από τον έγκυρο λαογράφο Γιώργο Λεκάκη. Η έκδοση αυτή διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Ριζοσπάστης.

Ελληνική Ραδιοφωνία: Κομφετί από παλιές Αποκριές (1962/2006)

Για τη σημερινή γιορτή της Αποκριάς έχω διαλέξει ένα ιστορικό ντοκουμένο από ηχογράφηση αποκριάτικης επιθεώρησης που μετέδωσε η Ελληνική Ραδιοφωνία, η οποία περιλαμβάνεται στην εκτενή επανέκδοση δεκάδων παλιών θεατρικών ραδιοηχογραφημάτων που διανεμήθηκαν μέσω του περιοδικού Ραδιοτηλεόραση το 2006 στο πλαίσιο της σειράς Το ραδιόφωνο που αγαπήσαμε.

Τίτλος της συγκεκριμένης εκπομπής: «Κομφετί από παλιές Αποκριές». «Κομφετί» είναι ο χαρτοπόλεμος, χαρακτηριστικό στοιχείο της δυτικής αποκριάτικης παράδοσης που πέρασε και στην ελληνική Αποκριά. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ανθολόγημα από παλιά έμμετρα αποκριάτικα νούμερα που φέρουν την υπογραφή του Τίμου Μωραϊτίνη (1875-1952) και του Αντώνη Βώττη (1890-1970). Ο Τίμος Μωραϊτίνης υπήρξε εμβληματική μορφή της προπολεμικής αθηναϊκής επιθεώρησης, εμπνευσμένος κωμωδιογράφος, ποιητής, αλλά και χρονογράφος. Ο Αντώνης Βώττης ήταν μουσικός και τραγουδοποιός, πιανίστας και ποιητής στενά συνεργαζόμενος με την επίσης αξιολογη τραγουδοποιό σύζυγό του Λόλα Βώττη.  

Το συγκεκριμένο ηχογράφημα μεταδόθηκε το 1962 και τους παλιούς ηθοποιούς αντικατέστησαν ηθοποιοί της νεότερης γενιάς και συγκεκριμένα οι: Άννα και Μαρία Καλουτά, Κώστας Βουτσάς, Γιώργος Γαβριηλίδης, Γιάννης Αποστολίδης, Τζένη Τσακίρη, Καίτη Ντιριντάουα, Αλέκος Λειβαδίτης, Πέτρος Κυριακός και άλλοι. Παρουσιαστές του προγράμματος οι ηθοποιοί Αγνή Βλάχου (κομέρ) και Βασίλης Ανδρεόπουλος (κομπέρ). Τη ραδιοσκηνοθεσία επιμελήθηκε ο Γιώργος Θεοδοσιάδης. Εύθυμοι διάλογοι σε έμμετρη μορφή ανάμικτοι με νοσταλγικά τραγούδια της παλιάς Αθήνας. Την Ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας διευθύνει ο συνθέτης και μαέστρος Ιωσήφ Ριτσιάρδης. Τραγουδούν η Ζωή Μάγγου και το ντουέτο Μουζάς-Λιγνός. Συμμετέχει επίσης η Χορωδία της Αθηναϊκής Καντάτας με συνοδεία μαντολινάτας που διευθύνει ο Νίκος Τσιλίφης.

Τακίμ: Πρώτος δίσκος (2005)

Μιας και τελευταία το ενδιαφέρον μας περιστρέφεται γύρω από οργανικά σχήματα που υπηρετούν τις ρίζες του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού, ευκαιρία είναι να σταθούμε σε ένα ακόμη οργανικό και φωνητικό σύνολο που εντοπίζει το ενδιαφέρον του στην πλούσια μουσική παράδοση της Ανατολικής Μεσογείου με επίκεντρο το Μικρασιατικό χώρο και τις ανατολικότερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας (κυρίως τη Θράκη) και των Βαλκανίων. 

Ο λόγος λοιπόν για το παραδοσιακό οργανικό σύνολο Τακίμ που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 2001 από οκτώ δεξιοτέχνες παραδοσιακών οργάνων, οι οποίοι προσπαθούν να φωτίσουν λησμονημένα κυρίως παραδοσιακά θέματα που συνδέουν τους πολιτισμούς αυτών των περιοχών. Η ονομασία του σχήματος αναφέρεται στην τουρκική λέξη «τακίμ» ή «τακίμι» που κυριολεκτικά δηλώνει σύνολο αντικειμένων ή εργαλείων για κοινό σκοπό και μεταφορικά το ταίρι, το ζευγάρι, σηματοδώντας εν προκειμένω την προσπάθεια γεφύρωσης των όμορων λαών (Ελλάδα, Βαλκάνια, Τουρκία) και της παράδοσής τους. 

Το συγκρότημα έχει δυναμική δραστηριότητα εδώ και χρόνια με πολλές ζωντανές εμφανίσεις και συμπράξεις με γνωστούς καλλιτέχνες, όπως ο Χρόνης Αηδονίδης, η Δήμητρα Γαλάνη, η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ο Νίκος Ξυδάκης, η Ευανθία Ρεμπούτσικα και η Γλυκερία. Τα οκτώ ιδρυτικά μέλη του συγκροτήματος είναι οι: Θωμάς Κωνσταντίνου (ούτι, τραγούδι), Αλέξανδρος Αρκαδόπουλος (κλαρίνο, καβάλ, φλάουτο), Πάνος Δημητρακόπουλος (κανονάκι), Γιώργος Μαρινάκης (βιολί, τραγούδι), Γιάννης Πλαγιαννάκος (μπάσο, τραγούδι), Κώστας Μερετάκης (νταραμπούκα, μπεντίρ, ρεκ, νταούλι, τραγούδι), Δημήτρης Εμμανουήλ (νταραμπούκα, μπεντίρ, ρεκ, ντέφι) και Αντώνης Πρίφτης (κιθάρα). Όλοι μαζί με τον Παντελή Θαλασσινό ως παραγωγό συνεργάστηκαν για την ηχογράφηση του πρώτου δίσκου τους με τίτλο το όνομά τους που κυκλοφόρησε το 2005 από την ΜΒΙ. Ένα γενναιόδωρο άλμπουμ με 18 θέματα που αποδίδονται στα ελληνικά ή τουρκικά. Μάλιστα σε δυο τουρκικά τραγούδια συμπράττει η σπουδαία Τουρκάλα ερμηνεύτρια Eda Karaytug, η οποία γεννήθηκε στα Άδανα το 1967 και αφιέρωσε τη ζωή της στο χορωδιακό τραγούδι, ενώ το 2020 συμμετείχε στο άλμπουμ «Synergia» με παραδοσιακό υλικό της Κύπρου από εκπροσώπους και των δύο κοινοτήτων.

Ο παραγωγός του δίσκου Παντελής Θαλασσινός και ο Δημήτρης Γάσιας συμμετέχουν στα φωνητικά του τραγουδιού «Χανουμάκια». Σημειώνω, τέλος, ότι το συγκρότημα επανήλθε στο στούντιο δέκα χρόνια αργότερα (2015) με ένα δεύτερο άλμπουμ που φέρει και πάλι για τίτλο το όνομά τους.

Ραστ: Ζωντανές ηχογραφήσεις (2009)

Το 2009, πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία της πρώτης του δουλειάς με ηχογραφήσεις στο στούντιο, το κουαρτέτο μπουζουκιών Ραστ, αποτελούμενο από τους αξιόλογους σολίστες του μπουζουκιού Γιώργο Αλτή, Θανάση Βασιλά, Νίκο Κατσίκη και Παντελή Κωνσταντινίδη, γιορτάζοντας τα δέκα χρόνια από την ίδρυσή του παρουσίασε τη δεύτερη και τελευταία δισκογραφική του δουλειά αποκλειστικά με ζωντανές ηχογραφήσεις που καταγράφησκαν σε διάφορες ζωντανές εμφανίσεις του σχήματος κατά το διάστημα 2000-2006 σε δυο μουσικές σκηνές, πρώτα στο Τσάι στη Σαχάρα και στη συνέχεια στο Χαμάμ.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει συνολικά είκοσι ηχογραφήσεις από αυθεντικές εγγραφές με τις όποιες τεχνικές ατέλειες μπορεί να υπάρχουν, οι οποίες ωστόσο αναπληρώνονται και με το παραπάνω από τη γνησιότητα του αποτελέσματος με τη φυσικότητα της ζωντανής ερμηνείας. Εξαιρετικά ενδιαφέρον πάντως υλικό, με ετερογενή χαρακτηριστικά ως προς την προέλευσή του και συγχρόνως ομογενοποιημένο από την ερμηνεία του συγκροτήματος, καθώς απλώνεται από τον Νίνο Ρότα και την εμβληματική μουσική του για την ταινία «Νονός», αλλά και έναν παραδοσιακό ουγγρικό χορό («Czardas»), μέχρι τον μεγάλο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Γιώργο Τσιμπίδη (1927-2003) με σημαντικούς ενδιάμεσους σταθμούς στον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Μανώλη Χιώτη, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Μίμη Πλέσσα και τον πρόωρα χαμένο μέγιστο μπουζουξή Χάρη Λεμονόπουλο (1923-1975).

Το υλικό, όπως πάντα, είναι κατάλληλα διασκευασμένο σε οργανική μορφή για τέσσερα μπουζούκια, ενώ τα δύο εμβόλιμα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και ο Κοσμάς Κοκκόλης. Φροντισμένη και καλαίσθητη έκδοση με πλούσια εικονογράφηση από τον Αντώνη Καπίρη κι ένα ενδιαφέρον επεξηγηματικό σημείωμα στο εσώκλειστο φυλλάδιο από τον έγκυρο μουσικό παραγωγό Γιώργο Τσάμπρα. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ένα έξυπνο επιγραμματικό σημείωμα στο εσώφυλλο με την ακριστιχίδα ΕΡΑΣΤΕΣ (παίζει με τη λέξη Ραστ) που σχηματίζεται από τις φράσεις: «Έφτασε και το δεύτερο πέντε χρόνια μετά...| Ραστώμη γαρ. | Αλλά έτσι είναι... | Στο τέλος τα καταφέρνετε. | Το καλό πράμα άργησε αλλά | Είναι μπουζουκοκεντρικό και... | Στοχευμένο, όπως επιβάλλεται άλλωστε...».

Ραστ: Κουαρτέτο μπουζουκιών (2004)

Την ίδια εποχή που δημιουργήθηκε το σπουδαίο σύνολο μπουζουκιών Τρίχορδο με επικεφαλής τον Κώστα Παπαδόπουλο, σχηματίστηκε άλλο ένα εξίσου ενδιαφέρον οργανικό σχήμα μπουζουκιών με την ονομασία Ραστ, λέξη που παραπέμπει στον ομώνυμο μουσικό δρόμο του λαϊκού τραγουδιού, από τις βασικές μουσικές κλίμακες που αναπτύχθηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο, πάνω στις οποίες χτίστηκε όλο το οικοδόμημα του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού μας.

Οι Ραστ σχηματίστηκαν το 1999 από τους σημαντικούς σολίστες του μπουζουκιού Γιώργο Αλτή, Θανάση Βασιλά, Νίκο Κατσίκη και Παντελή Κωνσταντινίδη. Πραγματοποίησαν πάμπολλες συναυλίες και εμφανίσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό λειτουργώντας στα πρότυπα του κλασικού κουαρτέτου εγχόρδων περιλαμβάνοντας στο πρόγραμμά τους κλασικές συνθέσεις μεγάλων Ελλήνων δημιουργών (Μίκης Θεοδωράκης, Γιώργος Ζαμπέτας, Σταύρος Ξαρχάκος κ.ά), αλλά και πρωτότυπες δικές τους δημιουργίες. Η προσωπική τους δισκογραφία έχει αποφέρει δύο ολοκληρωμένες δουλειές, μία ηχογραφημένη στο στούντιο (2004) κι άλλη μία με ζωντανές ηχογραφήσεις (2009). Η πρώτη φέρει το απλό τίτλο: «Ραστ. Κουαρτέτο μπουζουκιών» κι εκδόθηκε από την εταιρεία Diktyo PM.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό ηχογράφημα που αποτελεί ένα μικρό πανόραμα του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού από την παράδοση του Πόντου και της Θράκης ως την εποχή του λεγόμενου «έντεχνου» τραγουδιού που αναπτύχθηκε από τη δεκαετία του '60 και δώθε. Το άλμπουμ δομείται σε μικρές αφιερωματικές ενότητες, όπως η «ενότητα Μίκη Θεοδωράκη» με τέσσερις γνωστές μελωδίες του μεγάλου συνθέτη, η «ενότητα Σταύρου Ξαρχάκου» με τρία θέματα, καθώς και επιλεγμένο υλικό από μελωδίες του Γιώρου Ζαμπέτα, του Γιάννη Σταματίου (Σπόρου) και μελών του συγκροτήματος. 

Όλο το υλικό αποδίδεται σε οργανική μορφή, ενώ περιλαμβάνονται και δύο τραγούδια που ερμηνεύουν ο Γιάννης Ματσούκας και ο Κοσμάς Κοκόλης. Στα μπουζούκια είναι φυσικά τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη του συγκροτήματος, ενώ συνοδευτικά συμμετέχουν ο Νίκος Ρούλος (κοντραμπάσο) και ο Λουκάς Κωνσταντινίδης (κιθάρα). Ο δίσκος ανεπίσημα είχε παρουσιαστεί νωρίτερα σε τηλεοπτική εκπομπή της ΕΤ1 (2002), όπου μάλιστα είχαν εμφανιστεί μαζί με τους Ραστ η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και η Λένα Αλκαίου. 

Κώστας Παπαδόπουλος, Τρίχορδο: Ο ήχος της ψυχής μας (2001)

Η χθεσινή αναφορά μας στον Δημήτρη Παπαδόπουλο αναπόφευκτα σχεδόν μας οδηγεί και στον διάσημο πατέρα του, τον κορυφαίο σολίστ του μπουζουκιού Κώστα Παπαδόπουλο, ο οποίος γεννήθηκε στον Πειραιά το 1937 και από τα μέσα της δεκαετίας του '50 βρίσκεται στο μουσικό προσκήνιο προσφέροντας την υψηλή του τέχνη στην υπηρεσία του λαϊκού τραγουδιού με χιλιάδες ώρες ηχογραφήσεων στα στούντιο, αλλά και στο πάλκο πλάι σε μεγάλα ονόματα του ελληνικού τραγουδιού, μεταξύ των οποίων και ο Μίκης Θεοδωράκης, με τον οποίο η συνοδοιπορία του υπήρξε διαχρονική και γονιμότατη, συνήθως μαζί με τον επίσης κορυφαίο σολίστ Λάκη Καρνέζη. Η προσωπική του δισκογραφία ξεκίνησε το 1968 με το άλμπουμ «The Artistry of Greece» που αποτέλεσε την απαρχή μιας μακράς σειράς ηχογραφήσεων αυθεντικών λαϊκών θεμάτων σε ορχηστρική κατά κανόνα μορφή που κορυφώθηκε κατά την τριετία 1975-1977 με τη σειρά «The Sound of Greece», η οποία εκδόθηκε σε πέντε ξεχωριστά άλμπουμ προορισμένα για την τουριστική αγορά, αλλά με εκτελέσεις υψηλής αισθητικής ποιότητας. 

Με την αλλαγή του αιώνα ο πάντα ανήσυχος καλλιτέχνης αποφάσισε να σχηματίσει ένα οργανικό σύνολο μπουζουκιών που το ονόμασε «Τρίχορδο» με προφανή αναφορά στην αυθεντική μορφή του τρίχορδου μπουζουκιού, καθώς ήταν δεδηλωμένη η πρόθεση του σχήματος αυτού να αναδιφήσει στις πηγές του λαϊκού μας τραγουδιού και να επαναφέρει στο προσκήνιο κλασικές ή και λησμονημένες δημιουργίες που αποτέλεσαν το βάθρο, πάνω στο οποίο χτίστηκε όλο το οικοδόμημα του λαϊκού μουσικού μας πολιτισμού. Στο αρχικό σχήμα συμμετείχαν οι σολίστες Σπύρος Λιόσης, Χρήστος Κωνσταντίνου και Σπύρος Ιωαννίδης, ενώ στη συνέχεια ενσωματώθηκε και ο Δημήτρης Χριστοδούλου. Δυστυχώς, με εξαίρεση τον αειθαλή Κώστα Παπαδόπουλο, όλοι οι υπόλοιποι δε βρίσκονται πια στη ζωή, αν και πρόλαβαν να συμπράξουν στην ηχογράφηση του μοναδικού άλμπουμ που φέρει το όνομα του σχήματος, το οποίο κυκλοφόρησε το 2001 από την BMG με τίτλο «Ο ήχος της ψυχής μας».

Πρόκειται για ένα υπέροχο ηχογράφημα, μνημείο της υψηλής τέχνης των εκλεκτών συνεργατών. Το υλικό συγκροτείται με επιλεγμένες στιγμές μέσα από τον ανθόκηπο του λαϊκού τραγουδιού από τα χρόνια του ρεμπέτικου (Βαμβακάρης, Παπαϊωάννου, Περιστέρης) ως την εποχή του «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού (Θεοδωράκης, Λοΐζος, Γράψας), ενώ έχουν ανθολογηθεί και τρία παραδοσιακά θέματα μαζί με μία έκπληξη, ένα θέμα της διάσημης Καναδέζας τραγουδοποιού Loreena McKennitt, κατάλληλα διασκευασμένα από τον Κώστα Παπαδόπουλο και τον Νίκο Γράψα. Το άλμπουμ συμπληρώνεται με δύο οργανικές συνθέσεις του Κώστα Παπαδόπουλου εν είδει εισαγωγής και φινάλε του δίσκου.

Στα μπουζούκια είναι ο Κώστας Παπαδόπουλος, ο Σπύρος Λιόσης, ο Δημήτρης Χριστοδούλου και ο Σπύρος Ιωαννίδης. Την ορχήστρα συμπληρώνουν άλλα έγχορδα ακουστικά όργανα, όπως: κιθάρα, κοντραμπάσο, λαούτο, τζουράς και ταμπουράς. Τα φωνητικά μέρη ερμηνεύουν ο Σπύρος Λιόσης, ο Νίκος Γράψας, η Μαριώ και ο Μάριος Κώστογλου.

Δημήτρης Παπαδόπουλος: Μονάχα η αγάπη είναι λύση (2007)

Με αφορμή του δίσκο του Αντώνη Καλογιάννη «Αντίθετη πορεία» (1993) αναφερθήκαμε στον Δημήτρη Παπαδόπουλο, γιο του εμβληματικού σολίστ του μπουζουκιού Κώστα Παπαδόπουλου. Ευκαιρία λοιπόν να δούμε λίγο καλύτερα την πολύ ενδιαφέρουσα παρουσία του συγκεκριμένου καλλιτέχνη στα μουσικά μας πράγματα, όπου συμμετέχει ενεργά ήδη από τη δεκαετία του '90 είτε ως μουσικός (μπουζούκι), είτε και ως τραγουδοποιός, αφού το 1998 η Πίτσα Παπαδοπούλου είχε ερμηνεύσει δικά του τραγούδια στο δίσκο της «Μια αγάπη φτάνει», ενώ στη συνέχεια η συνάντησή του με την εξαιρετική στιχουργό Ιωάννα Αντωνοπούλου, την οποία πρωτογνωρίσαμε με μερικά πολύ όμορφα τραγούδια στο δίσκο της Καλλιόπης Βέττα «Στο φως» (1999), θα αποφέρει κάμποσα σκόρπια τραγούδια, όπως στο δίσκο «Υδροχόος» (2006) του Στέλιου Ρόκκου, για να κορυφωθεί αυτή η συνεργασία το 2007 με τη μοναδική ολοκληρωμένη κοινή δουλειά τους που εκδόθηκε από τη Legend με τίτλο «Μονάχα η αγάπη είναι λύση».

Πρόκειται για ένα συμπαθητικό κύκλο δώδεκα τραγουδιών που κινούνται μεταξύ αυθεντικού λαϊκού ήχου και λυρικής μπαλάντας με διάσπαρτα ανατολίτικα χρώματα σε ένα ομοιογενές πάντως σύνολο που αποδίδεται με φυσικά όργανα που ενορχήστρωσε ο συνθέτης μαζί με τον Πέτρο Βαρθακούρη, ενώ έχουμε και με πολύ ενδιαφέρουσες συμμετοχές. Καλοδουλεμένοι στίχοι, ιδιαίτερα εμπνευσμένοι σε κάποιες περιπτώσεις με έντονο το λυρικό στοιχείο που αποφέρει και αντίστοιχες μελωδικές στιγμές («Καλοκαιρινή βροχή μου», «Αετός», «Μονάχα η αγάπη είναι λύση») αξιοποιούνται κατάλληλα από τη μουσική του συνθέτη και το αποτέλεσμα ακούγεται εύηχο, χωρίς βέβαια εκπλήξεις ή κάποια πρωτοτυπία, που πάντως μοιάζει καλοδεχούμενο μέσα στην άνυδρη πια εδώ και χρόνια ελληνική μουσική πραγματικότητα. 

Ο ίδιος ο Δημήτρης Παπαδόπουλος είναι ο βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών, ενώ μαζί του ως ντουέτο συμμετέχει ο Παντελής Θαλασσινός στο μελωδικό «Όνειρο». Σημαντική η παρουσία του Μανώλη Λιδάκη ως ερμηνευτή των δύο ωραιότερων ίσως τραγουδιών του δίσκου («Να σ' αγαπώ κόσμε», «Μονάχα η αγάπη είναι λύση»), ενώ η Μαρία Λούκα ερμηνεύει το τραγούδι «Ό,τι θέλει η αγάπη κάνει». Αξιοσημείωτο είναι το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο «Ο καφές» που θυμίζει πολύ (μουσικά και ερμηνευτικά) το παλιότερο ομότιτλο τραγούδι του Ορφέα Περίδη! 

Αντώνης Καλογιάννης: Ιστορίες αγγέλων (1997)

Τέσσερα χρόνια μετά την «Αντίθετη πορεία» (1993) ο Αντώνης Καλογιάννης θα μας δώσει την τελευταία προσωπική του δισκογραφική κατάθεση με το άλμπουμ «Ιστορίες αγγέλων» που κυκλοφόρησε το 1997 από την Polydor. Με το δίσκο αυτό ο σπουδαίος ερμηνευτής, προδομένος πια και από τη φθορά της φωνής του, εγκαταλείπει τη δισκογραφία, σχεδόν 25 χρόνια πριν φύγει από τη ζωή.

Παρά τα φωνητικά προβλήματα πάντως ο δίσκος είναι ενδιαφέρων με μελωδικά χαμηλόφωνα τραγούδια, αλλά και πιο καθαρές λαϊκές στιγμές, όμορφα ενορχηστρωμένα από τον Νίκο Κούρο. Οκτώ από τα δεκατρία τραγούδια του άλμπουμ έχουν μουσική και στίχους του Γιάννη Δημητρά, τον οποίο μας είχε συστήσει ως ερμηνευτή πρώτος ο Μάνος Χατζιδάκις με τον κύκλο τραγουδιών «Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι κι ο Αλιβιάδης» (1974). 

Από τα υπόλοιπα ταργούδια του δίσκου ένα έχει μουσική και στίχους του Γιάννη Πάριου, ενώ δυο ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια του μεγάλου μπουζουξή Στέλιου Ζαφειρίου σε στίχους του Βαγγέλη Καλογιάννη είναι και οι ωραιότερες στιγμές του δίσκου, το ένα ζεϊμπέκικο («Ή στραβός είν' ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε») και το άλλο χασάπικο («Καισαριανή - Ομόνοια»). Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει ένα μελοποιημένο ποίημα του Μενέλαου Λουντέμη («Οι κερασιές θ' ανθίσουνε και φέτος») σε μουσική της Αναστασίας Παπαδημητρίου, το οποίο μας είχε γίνει γνωστό πολλά χρόνια παλιότερα με την ωραία μελοποίησή του από τον Σπύρο Σαμοΐλη στο άλμπουμ «Κραυγή στα πέρατα» (1976). Ο δίσκος συμπληρώνεται με τη δεύτερη εκτέλεση του τραγουδιού «Τα 'χω όλα» σε μουσική Γιώργου Καζαντζή και στίχους Μανώλη Ρασούλη από το δίσκο «Του ταξιδιού τα κίβδηλα» (1996).

Ο τίτλος του δίσκου, αλλά και τα ένθετα σχόλια για κάθε τραγούδι γραμμένα από τον ίδιο τον ερμηνευτή έχουν μια ποιητική διάθεση, καθώς γίνονται αναφορές σε ποιητές και άλλους δημιουργούς, αγαπημένους προφανώς του ίδιου (Οδυσσέας Ελύτης, Δημήτρης Χριστοδούλου, Τάσος Λειβαδίτης, Δημήτρης Λάγιος). Φροντισμένη έκδοση με πλούσιο ένθετο. Μπουζούκι παίζει και πάλι ο Γιάννης Μπιθικώτσης, ενώ στα φωνητικά συμμετέχουν ο Γιάννης Πάριος και ο Γιάννης Δημητράς.

Αντώνης Καλογιάννης: Αντίθετη πορεία (1993)

Από τις αρχές της δεκαετίας του '80 ο Αντώνης Καλογιάννης ανέπτυξε μια σταθερή προσωπική δισκογραφία επιλέγοντας να κινηθεί κυρίως στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού που του απέφερε πολλές εμπορικές και καλλιτεχνικές επιτυχίες. 

Αίφνης όμως το 1993, πιθανότατα έχοντας επίγνωση ότι το φωνητικό του μέταλλο είχε αρχίσει να χάνει εκείνο το ιδιαίτερα εκφραστικό του χρώμα, αποφάσισε να κάνει μια στροφή σε «αντίθετη πορεία» καταφεύγοντας σε πιο καθαρά λαϊκά μονοπάτια. Έτσι τη χρονιά εκείνη μας έδωσε τη 16η κατά σειρά προσωπική του δουλειά με τον σημαδιακό τίτλο «Αντίθετη πορεία» και με υλικό σε φόρμες ορθόδοξα λαϊκές επιλέγοντας βέβαια και τους κατάλληλους συνεργάτες για το πολύ καλό αποτέλεσμα που συνιστά η συγκεκριμένη έκδοση.

Έχουμε λοιπόν έναν κύκλο δώδεκα λαϊκών τραγουδιών που συνέθεσαν ο Βαγγέλης Κορακάκης, ο Θοδωρής Παπαδόπουλος, ο Χρήστος Φιλίππου και ο Γιώργος Αρσενίδης, στον οποίο πρώτος ο Αντώνης Καλογιάννης άνοιξε το δρόμο προς τη δισκογραφία στον προηγούμενο μόλις δίσκο του. Στίχους έγραψαν οι: Ανδρέας Παράσχος, Γιώργος Κλεφτογιώργος, Αντώνης Πετράτος, Ανθούλα Αθανασιάδου, Φοίβος Γαβρής και Χριστόφορος Μπαλαμπανίδης. Ξεχωρίζουν ασφαλώς τα δύο στέρεα λαϊκά τραγούδια του αρχιμάστορα του είδους Βαγγέλη Κορακάκη («Δεν έχω αγάπη», «Κάτσε και σκέψου μια στιγμή»). Πάντως τη λαϊκή ταυτότητα του δίσκου επισφραγίζουν δύο κλασικά ρεμπέτικα σε επανεκτέλεση, ένα του Βασίλη Τσιτσάνη («Το σκαλοπάτι σου») κι ένα του Μπαγιαντέρα («Η νυχτερίδα»). Μάλιστα στο τραγούδι του Τσιτσάνη τον Καλογιάννη συνοδεύει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου!

Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Νίκος Κούρος. Μπουζούκι παίζει ο Κώστας Παπαδόπουλος, καθώς και ο γιος του Δημήτρης Παπαδόπουλος, ενώ στα φωνητικά συμετέχει η Κατερίνα Κόρου.

Αντώνης Καλογιάννης: Σε ανύποπτο χρόνο (1991)

Μετά τη μέτρια προηγούμενη δουλειά του («Επικίνδυνα παιχνίδια») το 1991 ο Αντώνης Καλογιάννης επέστρεψε με καινούργιο υλικό σαφώς μεγαλύτερου ενδιαφέροντος, παρά την ανομοιογένεια του ύφους, καθώς πρόκειται για μια πολυσυνεργατική δουλειά. Ο δίσκος επιγράφεται «Σε ανύποπτο χρόνο» και περιλαμβάνει δέκα καλογραμμένα τραγούδια με τις υπογραφές του Νότη Μαυρουδή, του Μάριου Τόκα και του Σταμάτη Κραουνάκη, καθώς και δύο πρωτοεμφανιζόμενων συνθετών, του Γιώργου Αρσενίδη και του Πάνου Γεωργιάδη.

Ο Μάριος Τόκας, συνεργάτης του τραγουδιστή από τα παλιά, έγραψε δυο ευαίσθητα τραγούδια («Τις ώρες που σε θέλω», «Μ' ένα ταγκό το χρόνο σταματώ») σε στίχους των Χριστόφορου Μπαλαμπανίδη και Ανδρέα Νεοφυτίδη. Το τραγούδι «Μοίρες» σε μουσική Σταμάτη Κραουνάκη και στίχους Λίνας Νικολακοπούλου αποδίδεται σε δεύτερη εκτέλεση και προέρχεται από το άλμπουμ «Μαμά γερνάω» (1988). Σε δεύτερη εκτέλεση επίσης ακούγεται το υπέροχο «Ίσως φταίνε τα φεγγάρια» από τον ομώνυμο δίσκο του Νότη Μαυρουδή σε στίχους Τάσου Σαμαρτζή που είχε εκδοθεί ένα χρόνο νωρίτερα.

Το δίσκο συμπληρώνουν τρία διασκευασμένα ξένα τραγούδια με ελληνικούς στίχους του Ανδρέα Νεοφυτίδη. Ανάμεσά τους και το αγαπημένο «Χόρεψέ με» («Dance Me to the End of Love») του διάσημου Καναδού τραγουδοποιού Leonard Cohen. Την ενορχήστρωση του υλικού επιμελήθηκε ο Γιάννης Ιωάννου. Στο μπουζούκι και πάλι ο Γιάννης Μπιθικώτσης. Στα φωνητικά συμμετέχουν οι: Σοφία Βόσσου, Αγγελική Γαΐτη, Ράνια Διζικιρίκη, Νίκος και Ζανίνα Πηλιούρη.

Αλέξης Παπαδημητρίου, Αντώνης Καλογιάννης: Επικίνδυνα παιχνίδια (1990)

Η τακτική ετήσια δισκογραφική παρουσία του Αντώνη Καλογιάννη θα αποφέρει το 1990 το 14ο προσωπικό του άλμπουμ με τίτλο «Επικίνδυνα παιχνίδια» που περιλαμβάνει δέκα τραγούδια ελαφρολαϊκού ύφους γραμμένα από τον εμπορικό συνθέτη Αλέξη Παπαδημητρίου, δημιουργό πολλών σουξε της εποχής μέσα από τις συνεργασίες του με πρωτοκλασάτα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως η Μαρινέλλα, ο Γιάννης Πάριος, ο Γιάννης Πουλόπουλος και φυσικά ο Αντώνης Καλογιάννης.

Οι στίχοι των τραγουδιών ανήκουν στην πολυγραφότατη στιχουργό της νεότερης γενιάς Εύη Δρούτσα, η οποία μόλις δυο χρόνια νωρίτερα είχε κάνει τα πρώτα δισκογραφικά της βήματα συνεργαζόμενη πάλι με τον Αλέξη Παπαδημητρίου στα άλμπουμ «Δίχως τίτλο» (με τη Νέλλη Μάνου) και «Τολμώ» (με τη Μαρινέλλα). Στιχουργική απλή, χωρίς κάποια πρωτοτυπία, σχεδόν διεκπεραιωτικού χαρακτήρα, όπως και η μουσική του συνθέτη που δεν προσθέτει κάτι στο ενεργητικό του σπουδαίου ερμηνευτή. Η ενορχήστρωση μάλιστα που επιμελήθηκε ο ίδιος ο συνθέτης στηρίζεται υπερβολικά στα ηλεκτρονικά ηχοχρώματα του συνθεσάιζερ αφαιρώντας τη φυσικότητα του ήχου που θα ταίριαζε καλύτερα στο ερμηνευτικό ύφος του Καλογιάννη σε μια περίοδο μάλιστα που δυστυχώς τα σημάδια του χρόνου μοιάζει να έχουν επηρεάσει το χρώμα της φωνής του. 

Τρία τραγούδια («Στην απέναντι την όχθη», «Ώρα μηδέν», «Ατέλειωτη παρτίδα») ξεχωρίζουν κάπως μέσα στη μετριότητα του υλικού, το οποίο στη γενική του αίσθηση ηχεί σαν ένα ψυχρό εργαστηριακό κατασκεύασμα. Στο τραγούδι «Ώρα μηδέν» τον Αντώνη Καλογιάννη συνοδεύει η Αλέξια, ενώ στα φωνητικά συμμετέχουν η Λία Βίσση, η Κατερίνα Αδαμαντίδου και η Εύα Τσελίδου. Μικρές ανάσες φυσικού ήχου προσφέρουν το μπουζούκι και το μαντολίνο που παίζει ο Γιάννης Μπιθικώτσης.

Αντώνης Καλογιάννης: Τι ώρα να 'ναι (1989)

Χθες, 11 Φεβρουαρίου, συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια απουσίας ενός μεγάλου ερμηνευτή με χαρακτηριστική βραχνή φωνή, χαμηλόφωνη και πάντα εκφραστική που μας σύστησε πρώτος ο Μίκης Θεοδωράκης στα χρόνια του δικτατορικού ακόμη καθεστώτος και που στη συνέχεια διεύρυνε εντυπωσιακά το ερμηνευτικό του πεδίο με σημαντικές συνεργασίες που έχουν αποτυπωθεί σε πάμπολλους προσωπικούς δίσκους, ιδιαίτερα κατά τις δεκαετίες του '80 και '90. 

Βεβαίως και μιλώ για τον Αντώνη Καλογιάννη (1940-2021) που πρωτοανέβηκε στο πάλκο στα μέσα της δεκαετίας του '60, ενώ στη συνέχεια έγινε βασικό και αναντικατάστατο μέλος της ομάδας του Μίκη Θεοδωράκη συμμετέχοντας στις παγκόσμιες περιοδείες του και στις αμέτρητες ηχογραφήσεις έργων του. Κατά τη δεκαετία του '70 ξεκίνησε τα ανοίγματά του και σε άλλους συνθέτες, όπως ο Δήμος Μούτσης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Γιώργος Γιαννουλάτος, ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης, ο Αργύρης Κουνάδης και ο Χρήστος Γκάρτζος, ενώ από το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας έδινε σταθερά το δισκογραφικό του παρών κάθε χρόνο με μια μεγάλη σειρά προσωπικών δίσκων συνεργαζόμενος με τους συνθέτες Μάριο Τόκα, Δημήτρη Λάγιο, Σπύρο Παπαβασιλείου, Αλέξη Παπαδημητρίου, Ηλία Ανδριόπουλο και άλλους. 

Το 1989 βρίσκει τον Αντώνη Καλογιάννη με διπλή δισκογραφική παρουσία, μια συμμετοχή στο δίσκο «Τα λόγια της αγάπης» του Ηλία Ανδριόπουλου και μια ολοκληρωμένη δουλειά με τίτλο «Τι ώρα να 'ναι». Η δεύτερη αποτελεί και τη 13η κατά σειρά προσωπική του δισκογραφική κατάθεση, ένα άλμπουμ με δεκατρία χαμηλόφωνα λαϊκά τραγούδια, τα περισσότερα σε μουσική του Κώστα Νικολόπουλου και στίχους του Βασίλη Μαστροκώστα. Ο Κώστας Νικολόπουλος είναι ένας συνθέτης που ξεκίνησε από το παλιό ποπ συγκρότημα Charms κι έκανε αισθητή την παρουσία του το 1981 ως συνθέτης του δίσκου «Παράπονα της πλώρης» με αποκλειστικό ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση. 

Ο δίσκος πάντως ξεκινάει με το θαυμάσιο λυρικό τραγούδι «Τα λόγια της αγάπης» από τον ομότιτλο δίσκο του Ηλία Ανδριόπουλου (όπου ακουγόταν σε οργανική μορφή) με στίχους του Μάνου Ελευθερίου. Ο Γιάννης Πάριος συμμετέχει επίσης ως συνθέτης με τρία τραγούδια, ενώ ο Μάριος Τόκας υπογράφει το μελωδικό βαλσάκι «Έλσα» σε στίχους του Κύπριου Ανδρέα Νεοφυτίδη. Στα φωνητικά συμμετέχει η Άλκηστις Πρωτοψάλτη. Μπουζούκι παίζουν ο Γιάννης Μπιθικώτσης και ο Χρήστος Κωνσταντίνου. Την ενορχήστρωση και διευύθυνση ορχήστρας επιμελήθηκε ο Γιάννης Ιωάννου.

Τζένη Βάνου: Τα ερωτικά του '60 (1995)

Η πρώτη και σημαντικότερη φάση της καριέρας της Τζένης Βάνου (1959-1965) δισκογραφικά είναι μοιρασμένη ανάμεσα στις εταιρείες Columbia (1959-1961) και Philips (1962-1964), ενώ στη συνέχεια είχε ένα σύντομο πέρασμα από τη Lyra, ώσπου αποφάσισε να εγκαταλείψει την εγχώρια μουσική σκηνή και να αναζητήσει την τύχη της στην Αμερική. Είδαμε χθες μια αντιπροσωπευτική ανθολογία με επιλεγμένες στιγμές από τα χρόνια της Columbia, οπότε σήμερα θα περάσουμε σε μια ανάλογη ανθολογία που καλύπτει της τριετία της Philips (1962-1964).

Το 1995 λοιπόν από τη Mercury εκδόθηκε μια αναδρομική συλλογή με 16 τραγούδια της Τζένης Βάνου από την περίοδο 1962-1964. Τίτλος της συλλογής: «Τα ερωτικά του ΄60». Όπως φαίνεται κι από τον τίτλο, έχουμε μια ανθολογία τραγουδιών ερωτικής θεματολογίας στο τυπικό ύφος του «ελαφρού» τραγουδιού της εποχής που υπηρέτησε με ζήλο και υψηλή ερμηνευτική ποιότητα η Τζένη Βάνου. Μαζί της σταθερά ο μέντοράς της Μίμης Πλέσσας που υπογράφει τη μουσική σε τέσσερα τραγούδια, όσα και ο συνθέτης και μαέστρος Κώστας Κλάββας, ενώ από δύο υπογράφουν ο Κώστας Καπνίσης, ο Αργύρης Κουνάδης και ο Σπήλιος Μεντής κι από ένα ο Γιώργος Μουζάκης και ο Λυκούργος Μαρκέας. Στίχους έχουν γράψει οι: Γιάννης Ιωαννίδης, Χρήστος και Γιώργος Γιαννακόπουλος, Κώστας Κινδύνης, Αλέξης Αλεξόπουλος, Μίνως Αργυράκης, Τάσος Μαστοράκης, Γιάννης Δαλιανίδης και Σπήλιος Μεντής.

Τα περισσότερα τραγούδια προέρχονται από δίσκους 45 στροφών της εποχής με εξαίρεση δύο («Απόψε», «Θαρθείς και θα με βρεις») που πρωτοκυκλοφόρησαν πολύ αργότερα στο άλμπουμ «Τι να πρωτοθυμηθώ» (1985) του Μίμη Πλέσσα. Παλιότερα όλων (ηχογραφημένα το 1962) είναι δυο υπέροχες μπαλάντες του Αργύρη Κουνάδη σε στίχους του ζωγράφου Μίνου Αργυράκη («Ανεμώνη, «Μικρή μου σελήνη»). Από τα υπόλοιπα τραγούδια αξίζει να επισημάνουμε ότι το «Θαρθείς και θα με βρεις» του Μίμη Πλέσσα είχε λάβει το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού του Βελγίου (1964), ενώ τα δύο μεγάλα σουξέ της συλλογής, το «Θέλω κοντά σου να μείνω» (του Γιώργου Μουζάκη) και «Το αμαξάκι» (του Κώστα Καπνίση), ερμηνεύονται σε ντουέτο από τη Τζένη Βάνου και τον στενό τότε συνεργάτη της Γιάννη Βογιατζή.

Τζένη Βάνου: Τα πρώτα μου τραγούδια (1959-1964)

Η μεγάλη Ελληνίδα ερμηνεύτρια Τζένη Βάνου (1939-2014), κατά κόσμον Ευγενία Βραχνού, έφυγε από τη ζωή πριν από 12 χρόνια, στις 5 Φεβρουαρίου 2014, ενώ σαν σήμερα ήρθε στη ζωή γεννημένη στην Αθήνα στις 10 Φεβρουαρίου 1939 (κατ' άλλους το 1936). Πολύ μικρή βρέθηκε να τραγουδά δίπλα στον Νίκο Γούναρη, όπου τη γνώρισε ο Μίμης Πλέσσας, ο πρώτος και μεγαλύτερος μέντορας της καριέρας της, ο άνθρωπος που την έβαλε στη δισκογραφία το 1959 με το τραγούδι «Αστέρι αστεράκι» και της χάρισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1964 με το τραγούδι «Τώρα». 

Η πρώτη φάση της καριέρας της (1959-1965), αρχικά στην Columbia και στη συνέχεια στη Philips, ήταν και η σημαντικότερη, γιατί τότε καθιερώθηκε ως όνομα πρώτης γραμμής στο ελληνικό πεντάγραμμο μέσα από δεκάδες όμορφα τραγούδια που της έγραψαν οι πιο διαπρεπείς συνθέτες του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, όπως ο Κώστας Γιαννίδης, ο Γιώργος Μουζάκης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Κώστας Καπνίσης, ο Κώστας Κλάββας, ο Νίκι Γιάκοβλεφ, ο Γεράσιμος Λαβράνος, αλλά και ο Μίκης Θεοδωράκης με τον Μάνο Χατζιδάκι. Στη συνέχεια η καριέρα της φάνηκε να περιέρχεται σε στασιμότητα κι έτσι αποφάσισε να φύγει στην Αμερική, όπου παρέμεινε για μερικά χρόνια, χωρίς σπουδαία αποτελέσματα. 

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα με το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας αποφάσισε να κάνει τη μεγάλη στροφή στην καριέρα της προσχωρώντας στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού που την ξανάφερε δυναμικά στο προσκήνιο και της χάρισε μεγάλες επιτυχίες και μια διαρκή παρουσία στο δισκογραφικό πεδίο που κράτησε ως τα τέλη της δεκαετίας του '90. Στο διάστημα αυτό είχε δίπλα της και πάλι σημαντικούς δημιουργούς, σταθερά τον Μίμη Πλέσσα, αλλά κι άλλους συνθέτες, όπως ο Γιώργος Κατσαρός, ο Τόλης Βοσκόπουλος, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Τάκης Μουσαφίρης, ο Αλέκος Χρυσοβέργης, ο Γιώργος Κριμιζάκης και ο Αλέξης Παπαδημητρίου. Μετά το 2000 εγκατέλειψε τη δισκογραφία και περιορίστηκε σε σποραδικές ζωντανές εμφανίσεις σε επιλεγμένα μαγαζιά.

Το άλμπουμ «Τα πρώτα μου τραγούδια» (1959-1964) κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ Columbia το 1984 κι αποτελεί μια αντιπροσωπευτική ανθολόγηση των πρώτων ηχογραφήσεων της Τζένης Βάνου για λογαριασμό της συγκεκριμένης εταιρείας. Πρόκειται για μια συλλογή 16 τραγουδιών που καλύπτουν ουσιαστικά την τριετία 1959-1961 μαζί με ένα μεταγενέστερο τραγούδι του 1964. Παλιότερα όλων (ηχογραφήσεις του 1959) είναι τα τραγούδια «Της αυλής σου το φεγγάρι» των Μίμη Πλέσσα και Κώστα Πρετεντέρη και το κινηματογραφικό «Γκρίζο γατί» του Μάνου Χατζιδάκι και του Αλέκου Σακελλάριου (γνωστό βέβαια κυρίως με τη φωνή της Αλίκης Βουγιουκλάκη), ενώ νεότερο (ηχογράφηση του 1964) είναι το τραγούδι «Η σκλάβα» των Γιώργου Μουζάκη και Γιώργου Γιαννακόπουλου. Η συλλογή πάντως περιλαμβάνει πολλά ακόμη όμορφα τραγούδια, από τα οποία ξεχωρίσουν κυρίως τα εξής: «Αν σ' αρνηθώ», «Πέρασε ήλιε». «Από σένα αρχίζουν όλα», «Η αγάπη μας» (όλα του Μίμη Πλέσσα) και το υπέροχο «Ξύπνα αγάπη μου» του Κώστα Γιαννίδη σε δεύτερη εκτέλεση, το τραγούδι που έκανε διάσημη τη Νάνα Μούσχουρη με το πρώτο βραβείο που απέσπασε στο Φεστιβάλ Μεσογειακού Τραγουδιού της Βαρκελώνης το 1960.

Αξιοσημείωτο είναι ότι κάποια τραγούδια, παρά το «ελαφρό» τους ύφος, έχουν στην ορχήστρα τους και μπουζούκι - σε μια εποχή που στο ΕΙΡ (Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας) δεν επιτρεπόταν να ακούγονται τραγούδια με μπουζούκι - και μάλιστα με κορυφαίους σολίστες της εποχής, όπως ο Κώστας Παπαδόπουλος, ο Λάκης Καρνέζης, ο Χάρης Λεμονόπουλος και ο Στέλιος Μακρυδάκης. Στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχουν οι ορχήστρες διαφόρων συνθετών, όπως του Μίμη Πλέσσα, του Γιώργου Μουζάκη, του Κώστα Καπνίση και του Γιώργου Κατσαρού, ενώ στα φωνητικά κάποιων τραγουδιών συμμετέχουν ο Δημήτρης Μπαξεβανάκης, ο Γιάννης Μάνος και το Τρίο Μπελκάντο.

Δήμητρα Γαλάνη: Το σ' αγαπώ μπορεί (2004)

Ιδού ένα ενδιαφέρον άλμπουμ που αξίζει να ανακαλύψουμε ή έστω να ξαναθυμηθούμε. Ένας από τους λόγους είναι ότι εδώ η στιχουργός Μαριανίνα Κριεζή  καταθέτει το κύκνειο στιχουργικό της άσμα, αφού στη συνέχεια θα εγκαταλείψει το συγκεκριμένο πεδίο. 

Αναφέρομαι βέβαια στο άλμπουμ «Το σ' αγαπώ μπορεί». Μια δουλειά εξ ολοκλήρου γυναικεία. Μουσική, στίχοι, ερμηνεία, όλα από γυναίκες που δείχνουν ένα αρμονικό συνταίριασμα, όπως αποδεικνύει το άκρως ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Μουσική και ερμηνεία: Δήμητρα Γαλάνη. Στίχοι: Μαριανίνα Κριεζή, Μυρτώ Κοντοβά και Στεφανία Χαρσούλα. Η τελευταία κάνει εδώ την παρθενική της εμφάνιση με το τρυφερό τραγούδι «Μπορεί» που ξεχωρίζει. Η Μαριανίνα Κριεζή κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά από τα ένδεκα τραγούδια του δίσκου. Το υλικό δουλεύτηκε κατά το διάστημα 2002-2004 με την ενορχηστρωτική επιμέλεια του Σταύρου Αραπίδη και του Γιώργου Ζαχαρίου και τη συμμετοχή του λαϊκού σχήματος Ραστ με τη σύμπραξη του κιθαριστικού ντουέτου Στέλιου Γκόλγκαρη και Βασίλη Μαστοράκη.

Αξίζει να πούμε ότι το ενδιαφέρον της Δήμητρας Γαλάνη για τη σύνθεση είχε δώσει ήδη ένα πολύ πειστικό δείγμα με το αξιόλογο άλμπουμ «Ανάσα η τέχνη της καρδιάς» (1996), ενώ πιο παλιά είχε γράψει και κάποια τραγούδια για τη φωνή της Άλκηστης Πρωτοψάλτη στο άλμπουμ «Δικαίωμα» (1988). Η μακροχρόνια συμπόρευσή της με σπουδαίους συνθέτες φαίνεται πώς της έδωσε το κίνητρο να δοκιμάσει και τις δικές της συνθετικές δυνάμεις με άκρως ενδιαφέροντα αποτελέσματα, ενώ κάποια στιγμή θα γράψει ακόμη και μουσική για τον κινηματογράφο («Θα το μετανιώσεις», 2003).

Στο συγκεκριμένο άλμπουμ η μουσική της Γαλάνη κινείται σε διάφορα μουσικά μονοπάτια, πότε σε καθαρόαιμα λαϊκά, όπως το όμορφο χασάπικο «Μια νύχτα μόνο», πότε σε ευαίσθητες μπαλάντες («Μια ζωή», «Παραιτούμαι», «Δεν είναι εδώ», «Γυαλί ντουνιάς»), πότε σε ποπ ή λάτιν ρυθμούς («Απόψε παίξαμε», «Combo combo»), ένα μπουκέτο όμορφα τραγούδια στο σύνολό τους με πιο γνωστή στιγμή το ομότιτλο «Το σ' αγαπώ μπορεί» που ακούστηκε περισσότερο.

Μιχάλης Καπούλας, Ελένη Δήμου: Η ζωή είναι γυναίκα (1993)

Η σχετικά μικρή δισκογραφία της στιχουργού Μαριανίνας Κριεζή από το 1980 της πρώτης της εμφάνισης ως τις αρχές του νέου αιώνα περιλαμβάνει μόλις πέντε ολοκληρωμένα άλμπουμ, τα εξής: «Εδώ Λιλιπούπολη» (1980), «Σαμποτάζ» (1981), «Τσάι γιασεμιού» (1985), «Χαίρω πολύ» (1990) και «Η ζωή είναι γυναίκα» (1993). Στα τέσσερα πρώτα συνεργάστηκε με τους συνθέτες Λένα Πλάτωνος, Νίκο Κυπουργό, Δημήτρη Μαραγκόπουλο και Λάκη Παπαδόπουλο. 

Θα σταθούμε λοιπόν σήμερα στην τελευταία από αυτές τις ολοκληρωμένες δουλειές που εκδόθηκε από τη CBS/Sony. Το άλμπουμ «Η ζωή είναι γυναίκα» περιλαμβάνει δώδεκα ευαίσθητες μπαλάντες που κινούνται σε ένα ύφος μεταξύ ποπ και «έντεχνης» γραφής. Τη μουσική υπογράφει ο νέος συνθέτης Μιχάλης Καπούλας, ένας ελάχιστα γνωστός, αλλά αξιόλογος μουσικός που γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964 κι έκανε μουσικές σπουδές στην Αθήνα και στην Αμερική, ενώ στη δισκογραφία πρωτοεμφανίστηκε το 1990 με το άλμπουμ «Κανείς δεν είναι κανενός» με αποκλειστική ερμηνεύτρια την Ελένη Δήμου γνωρίζοντας μάλιστα απρόσμενη επιτυχία, αφού ο δίσκος έγινε χρυσός. 

Κι ακριβώς την ίδια ερμηνεύτρια επέλεξε και γι' αυτή τη δουλειά του ο συνθέτης αξιοποιώντας την ευαίσθητη κι εκφραστική της φωνή, για να αποδώσει με το κατάλληλο χρώμα και ύφος τους τρυφερούς στίχους της Μαριανίνας Κριεζή, οι οποίοι μάλιστα παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη θεματική έμφαση στη θέση της γυναίκας μέσα στην καταπιεστική καθημερινότητα της ανθρώπινης συνάφειας. Η ταύτιση της γυναίκας με την ίδια τη ζωή (γένους θηλυκού επίσης) σημειολογικά αποτυπώνεται και από το ειδικό φωτογραφικό υλικό που επιλέχθηκε για τα εξώφυλλα της έκδοσης, την παραγωγή της οποίας έκανε ο Άκης Γκολφίδης, σύζυγος της ερμηνεύτριας. Με την κεκτημένη ταχύτητα της προηγούμενης συνεργασίας του συνθέτη και της ερμηνεύτριας κι αυτός ο δίσκος είχε καλή υποδοχή από το κοινό κι έγινε επίσης χρυσός.

Γιάννης Σπανός, Ελένη Δήμου: Προσωπικά (1988)

Ανατρέχοντας λίγο ακόμη στη δισκογραφία της στιχουργού Μαριανίνας Κριεζή θα πάμε πίσω στη δεκαετία '80, την πιο παραγωγική της καριέρας της, όταν μετά από τρεις ολοκληρωμένες δουλειές («Εδώ Λιλιπούπολη», «Σαμποτάζ», «Τσάι γιασεμιού»), ήρθε η συνάντησή της με τον μεγάλο συνθέτη Γιάννη Σπανό και το αποτέλεσμα ήταν το άλμπουμ «Προσωπικά» που εκδόθηκε το 1988 από την CBS (Sony).

Η πρώτη επισήμανση που πρέπει να γίνει είναι ότι ο δίσκος κατά το ήμισυ έχει στίχους της Μαριανίνας Κριεζή (πέντε τραγούδια), ενώ το άλλο μισό ανήκει στη Λίνα Νικολακοπούλου, η οποία είχε ήδη ενεργητικό της μια πρώτη σύμπραξη με τον Γιάννη Σπανό στο δίσκο «Έξοδος κινδύνου» (1984). Η δεύτερη επισήμανση είναι ότι ο δίσκος αποτελεί ταυτόχρονα και προσωπική δουλειά της ερμηνεύτριας Ελένης Δήμου, η οποία είχε κάνει το δισκογραφικό της ντεμπούτο το 1982 με τα άλμπουμ «Έχω φίλους» και «Μίλα μου απλά», ενώ μερικά χρόνια αργότερα αξιώθηκε και μια δεύτερη ολοκληρωμένη συνεργασία με τον Γιάννη Σπανό («Άκου λοιπόν», 1996).

Ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα τρυφερές στιγμές με τη γνωστή μελωδική δύναμη της μουσικής του εκλεκτού συνθέτη που εδώ βρίσκει την ευκαιρία να γράψει απλές μπαλάντες με μοντέρνα ηχοχρώματα εναρμονισμένα στην αμεσότητα της στιχουργικής των δύο γυναικών στιχουργών και το αποτέλεσμα δικαιώνεται απόλυτα, ενώ το άλμπουμ γνώρισε τεράστια εμπορική απήχηση και τιμήθηκε με τη διάκριση του πλατινένιου δίσκου επιβάλλοντας ταυτόχρονα και την ερμηνεύτρια στις ισχυρές δυνάμεις του ελληνικού πενταγράμμου. Το ομότιτλο τραγούδι και το ρυθμικό «Τραγούδι γενεθλίων» ακούστηκαν περισσότερο, αλλά στο σύνολό του το άλμπουμ ακούγεται ευχάριστα.

Μαριανίνα Κριεζή: Τραγούδια 1980-2004 (συλλογή)

Πριν από τέσσερα χρόνια, στις 6 Φεβρουαρίου 2022, έφυγε από τη ζωή η στιχουργός, μουσική παραγωγός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων Μαριανίνα Κριεζή (1947-2022), η οποία έμεινε στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού ως η στιχουργός της εμβληματικής «Λιλιπούπολης», της ιστορικής εκείνης ραδιοφωνικής σειράς του Τρίτου Προγράμματος επί εποχής Μάνου Χατζιδάκι που μεταδιδόταν επί σειρά ετών (1977-1980), η οποία μάλιστα στην εποχή της είχε ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων από το συστηρητικό κατεστημένο που θεωρούσε ότι η σειρά προωθούσε την ...κομμουνιστική ιδεολογία, γεγονός που αντιμετώπιζε με πλήρη απάθεια ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις αποκρούοντας κάθε κυβερνητική απόπειρα για επιβολή λογοκρισίας στα κείμενα!

Η Μαριανίνα Κριεζή γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά η καταγωγή της ήταν από την Ύδρα και οι οικογενειακοί της δεσμοί ανέτρεχαν μέχρι τους επώνυμους αγωνιστές του '21 που ανέδειξε το νησί. Ασχολήθηκε συστηματικά με την παιδική λογοτεχνία, ενώ έγραφε και κείμενα για διάφορες επιθεωρήσεις της εποχής. Η πιο γόνιμη περίοδος της στιχουργικής της παραγωγής ήταν οι δεκαετίες του '80 και '90, ενώ στη συνέχεια αποσύρθηκε σταδιακά από το πεδίο αυτό. Η στιχουργική της χαρακτηρίζεται από μιαν ανάλαφρα μελαγχολική οπτική των ανθρώπινων σχέσεων με πολλά χρώματα και διάχυτα συναισθήματα μορφοποιημένα σε τρυφερές απεικονίσεις της καθημερινότητας που αποδίδονται ανάγλυφα με πολύ εύστοχα λεκτικά σχήματα. Στίχους της βρίσκουμε σε καμιά δεκαριά δίσκους μεγάλης διάρκειας από τις συνεργασίες της με τους συνθέτες Νίκο Κυπουργό, Λένα Πλάτωνος, Δημήτρη Μαραγκόπουλο, Λάκη Παπαδόπουλο, Γιάννη Σπανό, Τάκη Μουσαφίρη, Μιχάλη Καπούλα, Διονύση Τσακνή και Δήμητρα Γαλάνη. Από αυτούς μόλις πέντε συγκροτούν ολοκληρωμένες δουλειές, δηλαδή: «Εδώ Λιλιπούπολη» (1980), «Σαμποτάζ» (1981), «Τσάι γιασεμιού» (1985), «Χαίρω πολύ» (1990) και «Η ζωή είναι γυναίκα» (1993). Η μεγαλύτερη ποσοτικά, αλλά και η πιο επιτυχημένη εμπορικά συνεργασία της ήταν αυτή με τον τραγουδοποιό Λάκη Παπαδόπουλο, ιδιαίτερα στην κοινή συνεργασία τους με την Αρλέτα που απέφερε τα πολυτραγουδισμένα «Σερενάτα» και «Τσάι γιασεμιού».

Στο μικρό πορτρέτο της στιχουργού που σας παρουσιάζω έχω επιλέξει χαρακτηριστικές στιγμές από τα όμορφα τραγούδια που μας έχει δώσει η στιχουργός κατά το διάστημα 1980-2004, ξεκινώντας από τα τραγούδια της «Λιλιπούπολης» και φτάνοντας ως το άλμπουμ «Το σ' αγαπώ μπορεί» της Δήμητρας Γαλάνη. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι: Σαβίνα Γιαννάτου, Σπύρος Σακκάς, Αντώνης Κοντογεωργίου, Λένα Πλάτωνος, Αρλέτα, Ελένη Δήμου, Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Στράτος Διονυσίου, Διονύσης Τσακνής και Δήμητρα Γαλάνη. Η πιο ιδιαίτερη στιγμή της συλλογής είναι το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι «Ένα λεπτό περιπτερά» του Τάκη Μουσαφίρη με τη φωνή του Στράτου Διονυσίου που έγινε μεγάλο σουξέ, αλλά σίγουρα αποτελεί μια εξαίρεση στο οικείο ύφος των τραγουδιών της Κριεζή. 

Βασίλης Σκουλάς: Στο ξέσπασμα του φεγγαριού (2009)

Κλείνουμε το μικρό αυτό αφιέρωμα στο σπουδαίο Κρητικό λυράρη και τραγουδιστή Βασίλη Σκουλά με ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ που κυκλοφόρησε από τη Legend το 2009 και περιλαμβάνει 29 «ζωντανές» ηχογραφήσεις του καλλιτέχνη, οι οποίες κατά κάποιο τρόπο στοιχειοθετούν κι ένα είδος προσωπικού μουσικού πορτρέτου με τραγούδια που ανατρέχουν στο σύνολο της πολύχρονης διαδρομής του στο παραδοσιακό τραγούδι έχοντας μάλιστα μαζί του και εκλεκτούς φίλους που βρέθηκαν κατά καιρούς στο διάβα του. Το άλμπουμ επιγράφεται «Στο ξέσπασμα του φεγγαριού» και είναι ηχογραφημένο στο στούντιο με τη ζωντανή παρουσία κοινού αποτελούμενου από φίλους και γνωστούς. Γιαυτό και ο τίτλος συνοδεύεται από την επισήμανση: «Αναδρομή παρέα με τους φίλους μου». Ο ίδιος σημειώνει γι' αυτή τη δουλειά: «Τα περισσότερα από αυτά τα τραγούδια είχαν το ιερό χάρισμα ν' αγαπηθούν από νωρίς και να γίνουν ρίζες της ανάμνησης και της συγκίνησης ανθρώπων που χρόνια τώρα συντροφεύουν το μουσικό μου ταξίδι...».

Το υλικό του δίσκου διατρέχει την κρητική παράδοση και συνδυάζεται αρμονικά με ποικίλες «έντεχνες» συνθέσεις διαφόρων δημιουργών, όπως οι: Μιχάλης Νικολούδης, Πάνος Κωνσταντακόπουλος, Βαγγέλης Βέττας, Γιάννης Νικολάου, Μάριος Τόκας, Χρήστος Λεοντής, Κώστας Λειβαδάς, αλλά και Κρητικοί δημιουργοί, όπως οι: Κώστας Μουντάκης, Κώστας Βερνιδάκης, Βαγγέλης Μαρκογιαννάκης, Γιάννης Κουτσουρέλης, Πάρις Περυσινάκις και φυσικά ο ίδιος ο Βασίλης Σκουλάς. Τη μουσική επιμέλεια και την ενορχήστρωση υπογράφει ο Πάρις Περυσινάκις. Από το υλικό αυτό δε θα μπορούσε φυσικά να λείπει το εμβληματικότερο μουσικό και ποιητικό δημιούργημα της Κρήτης, ο «Ερωτόκριτος», από τον οποίο ακούγεται ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα με τη συμμετοχή του Μίλτου Πασχαλίδη. Συμμετέχουν επίσης οι ερμηνευτές Παντελής Θαλασσινός, Γεράσιμος Ανδρεάτος και Γιώτα Νέγκα.

Αξίζει, τέλος, να επισημάνουμε ότι λίγο μετά την έκδοση του δίσκου παίχτηκε στις κινηματογραφικές αίθουσες και η ομώνυμη δραματική ταινία του Στράτου Μακρίδη, όπου συμμετείχαν μεταξύ άλλων και οι ηθοποιοί: Γιάννης Βόγλης, Μπέτυ Λιβανού, Νίκος Βερλέκης και Τάνια Τρύπη. Η ταινία ήταν πλημμυρισμένη με τα τραγούδια του δίσκου και με τις φωνές του Βασίλη Σκουλά και της Γιώτας Νέγκα.

Βασίλης Σκουλάς: Δροσοσταλίδες (1990)

Από το ξεκίνημα της δεκαετίας του '70 ο σπουδαίος Κρητικός λυράρης και ερμηνευτής Βασίλης Σκουλάς μπήκε δυναμικά στο χώρο της δισκογραφίας παρουσιάζοντας πλέον με εντατικούς ρυθμούς προσωπικές δουλειές σε δίσκους 33 στροφών αρχίζοντας το 1972 με το άλμπουμ «Μαντινάδες» και πάντα με υλικό αντλημένο από την πλούσια μουσική παράδοση του τόπου του. Στις αρχές της δεκαετίας του '90, αφού ήδη μεσολάβησαν κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες συνεργασίες του με τον Γιάννη Μαρκόπουλο («Ρίζες», 1980, «Σειρήνες», 1983, «Του σίδερου και του νερού», 1984), διευρύνει τον κύκλο συνεργασιών του και με άλλους «έντεχνους» δημιουργούς, πρώτα με τον Χριστόδουλο Χάλαρη με το διπλό άλμπουμ «Κρητών έπος» (1991) κι αμέσως μετά με τη συμμετοχή του στον κύκλο μελοποιημένης ποίησης του Νικηφόρου Βρεττάκου «Πικραμένος αναχωρητής» (1992) σε μουσική του Παναγιώτη Κωνσταντακόπουλου.

Ωστόσο η έναρξη εκείνης της δεκαετίας σημαδεύτηκε με την παρουσίαση άλλης μιας πολύ ξεχωριστής προσωπικής δουλειάς του Βασίλη Σκουλά πάνω στο οικείο γι' αυτόν πεδίο του κρητικού τραγουδιού. Το 1990 λοιπόν εκδόθηκε από την τοπική δισκογραφική εταιρεία Κνωσσός (με έδρα το Ηράκλειο) το άλμπουμ «Δροσοσταλίδες» με τη διευκρινιστική επισήμανση: «Δέκα τραγούδια με μαντολίνο». Όπως φανερώνουν οι τίτλοι, πρόκειται για έναν κύκλο δέκα τραγουδιών που αποδίδονται με συνοδεία μαντολίνου, από τα οποία ένα, το τελευταίο, είναι οργανικό. Τα οκτώ από τα φωνητικά μέρη του άλμπουμ εμφανίζονται ως συνθέσεις του ίδιου του Σκουλά βασισμένες σε στίχους των Γιώργου Σαριδάκη, Λευτέρη Καλομοίρη, Γιώργου Γεργιανάκη, Αρ. Χαιρέτη (Γιαλάφτη) και Γιώργου Φαραγγίτη. Τα υπόλοιπα δύο («Κοντυλιές» και οργανικό φινάλε) επισημαίνονται ως παραδοσιακά θέματα.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του δίσκου είναι ότι όλα τα μέρη αποδίδονται με συνοδεία μαντολίνου, το οποίο παίζει ο ίδιος ο Βασίλης Σκουλάς αφήνοντας για λίγο στην άκρη τη λύρα του. Το αποτέλεσμα ηχεί πανέμορφο, καθώς αναδίδει έντονα τα χρώματα και τα αρώματα της ζωντανής κρητικής παράδοσης συνταιριασμένα αρμονικά με τις υπέροχες ερμηνείες του καλλιτέχνη. Είναι ένας ήχος που την ίδια πάνω κάτω εποχή είχε αρχίσει να σμιλεύει κι ο νεότερος συντοπίτης του Λουδοβίκος των Ανωγείων, ο οποίος έχτισε με ζήλο όλο το έργο του πάνω στα ηχοχρώματα του μαντολίνου. Συμπληρωματικά απλώς να αναφέρω ότι μαζί με τον Βασίλη Σκουλά συμπράττουν και οι μουσικοί Νίκος Καραβυράκης (μαντόλα), Γιάννης Λογοθέτης (κιθάρα) και Στέλιος Ζαχαρίου (τουμπερλέκι).

Μάριος Τόκας, Βασίλης Σκουλάς: Άσπρο μαντήλι ανέμιζε (2007)

Περνάμε σήμερα στον σπουδαίο Κρητικό λυράρη και ερμηνευτή Βασίλη Σκουλά με αφορμή την 80η επέτειο των γενεθλίων του, καθώς γεννήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 1946 στα τιμημένα χώματα των Ανωγείων, του τόπου που γέννησε τους μεγαλύτερους βάρδους της Κρητικής γης, όπως οι Ξυλούρηδες. 

Ο Σκουλάς πρωτοβγήκε στο τραγούδι μόλις στα δώδεκα χρόνια του, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '60 ξεκίνησε και τη δισκογραφική του περιπέτεια κι έκτοτε παραμένει ενεργός μέχρι σήμερα επί έξι ήδη δεκαετίες ηχογραφώντας αμέτρητους δίσκους με παραδοσιακό υλικό του τόπου του, αλλά και με συχνά «παραστρατήματα» στα έντεχνα μονοπάτια μέσα από πάμπολλες συνεργασίες που ανέπτυξε κατά καιρούς με συνθέτες, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χριστόδουλος Χάλαρης, ο Μιχάλης Τερζής, ο Μιχάλης Νικολούδης, ο Μάριος Τόκας και άλλοι.

Θα σταθούμε λοιπόν σήμερα σε μια τέτοια δισκογραφική συνεργασία του Βασίλη Σκουλά και συγκεκριμένα στο δίσκο «Άσπρο μαντήλι ανέμιζε» που κυκλοφόρησε το 2007 από τη Legend. Είναι μια σημαδιακή δουλειά αυτή, αφού πρόκειται και το στερνό μουσικό αποχαιρέτισμα που μας έγνεψε ο ευαίσθητος Κύπριος συνθέτης Μάριος Τόκας λίγους μόλις μήνες πριν φύγει για πάντα από κοντά μας. Ένας κύκλος με δέκα τρυφερά και μελωδικά τραγούδια βουτηγμένα στα χρώματα και τα αρώματα της παράδοσης με στίχους του Κώστα Φασουλά είναι το υλικό του δίσκου που ανέδειξε το ομότιτλο τραγούδι ως μεγάλη και πολυτραγουδισμένη επιτυχία, το οποίο μάλιστα πρωτοακούστηκε στην τηλεοπτική εκπομπή Στην υγειά μας του Σπύρου Παπαδόπουλου που ήταν αφιερωμένη στον συνθέτη. 

Οι ερμηνείες του Βασίλη Σκουλά έχουν αυτή τη χαρακτηριστική κρητική καθαρότητα και λεβεντιά που σε καθηλώνουν, έστω κι αν σε κάνουν κάποιες στιγμές να μένεις με την αίσθηση ενός ανικανοποίητου, όχι βέβαια από την ποιότητα της ερμηνείας, αλλά μάλλον από την ποιότητα του μουσικού υλικού που δεν είναι πάντα εφάμιλλο των υψηλών ερμηνευτικών προδιαγραφών.

Μαζί με τον Βασίλη Σκουλά συμμετέχουν συνοδευτικά ο Παντελής Θαλασσινός και η Μαρία Αλεξίου. Η ενορχήστρωση και η επιμέλεια της παραγωγής φέρει την υπογραφή του επίσης Κρητικού λυράρη και συνθέτη Πάρι Περυσινάκη, ενώ το εικαστικό μέρος ανήκει στον ζωγράφο Φοίβο Μυριάνθους.

Γιώργος Ζαμπέτας: Χίλια περιστέρια (1991)

Μετά την κυκλοφορία του δίσκου «Το διάταγμα ...και άλλα» (1980) και στη διάρκεια ολόκληρης της δεκαετίας του ΄80 που ακολούθησε ο Γιώργος Ζαμπέτας έμοιαζε πλέον να έχει περάσει στο περιθώριο της επίσημης δισκογραφίας, αν και το 1982 επανέρχεται προσωρινά με το ξεχασμένο άλμπουμ «Χαλάλι σου» που εκδόθηκε από τη General με την φωνή της Γωγώς Θεοδώρου, ενώ την ίδια εποχή μοιράζει και κάποια σκόρπια τραγούδια σε διάφορους καλλιτέχνες, όπως η Δούκισσα και άλλοι. Παρόλα αυτά με το ξεκίνημα της επόμενης και τελευταίας δεκαετίας της ζωής του θα δώσει και πάλι ένα δυναμικό παρών που έμελλε να αποτελέσει το κύκνειο άσμα του στη δισκογραφία. 

Το 1991 λοιπόν από τη Philips κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Χίλια περιστέρια» με καινούργιο υλικό και με ναυαρχίδα το ομότιτλο τραγούδι που γνώρισε μεγάλη επιτυχία επανασυστήνοντας τον μεγάλο δημιουργό στη νεότερη γενιά μουσικόφιλων. Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα λαϊκά τραγούδια σε ένα ύφος που δε φανερώνει καμία παρέκκλιση από το σταθερό λαϊκό δρόμο του δημιουργού. Καλοστημένες και ρωμαλαίες μελωδίες πάνω στους κλασικούς λαϊκούς δρόμους και πάντα μ' εκείνο τον ευδιάκριτο ήχο του μπουζουκιού του. Αυτή τη φορά βέβαια στο στιχουργικό μέρος έχουμε φρέσκο αίμα. Κύρια στιχουργός η Ευγενία Δρούζα που υπογράφει οκτώ τραγούδια, ενώ δύο τραγούδια ανήκουν στη συγγραφέα Ιωάννα Κλειάσιου, η οποία έγραψε και το ομότιτλο τραγούδι και η οποία μάλιστα μας έδωσε λίγα χρόνια αργότερα και την επίσημη βιογραφία του συνθέτη με τίτλο «Και βρόχα έπιπτε ...στρέιτ θρου» (Ντέφι, 1997). Από ένα τραγούδι επίσης έγραψαν η Τασία Δούμα και ο Βασίλης Λεμπέσης. Ο συνθέτης ερμηνεύει πέντε τραγούδια, ενώ συμμετέχει και ο γιος του Μιχάλης Ζαμπέτας με άλλα δύο. Επίσης η Ελένη Καρουσάκη (κόρη του παλιού λαϊκού τραγουδιστή Κώστα Καρουσάκη) και ο Τάσος Γετίμης ερμηνεύουν από δύο τραγούδια και η Δούκισσα άλλο ένα. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Τάσος Γετίμης, η Λία Βίσση, ο Στέλιος Γουλιέλμος και η Ράνια Διζικιρίκη.

Διευκρινίζω ότι στην ψηφική έκδοση του δίσκου έχουν προστεθεί άλλα δύο τραγούδια σε δεύτερη εκτέλεση με τις φωνές της Ελένης Καρουσάκη και του Μιχάλη Ζαμπέτα. Πρόκειται για τα παλιότερα τραγούδια: «Λίγη αγάπη» (1970) σε στίχους του Γιάννη Παπανικολόπουλου και «Ο άντρας θέλει προσοχή» (1969) σε στίχους του Διονύση Τζεφρώνη. Για το τελευταίο υπάρχει μια μικρή σύγχυση, αφού στο δίσκο οι στίχοι αποδίδονται στον Ανδρέα Αθανασίου (πιθανό ψευδώνυμο), ενώ στο βιβλίο της Ιωάννας Κλειάσιου αποδίδονται στον Τζεφρώνη, καθώς μάλιστα το παλιό 45άρι είχε στην άλλη πλευρά το τραγούδι «Βαρυχειμωνιές» με στίχους του Τζεφρώνη.

Γιώργος Ζαμπέτας: Το διάταγμα ...και άλλα (1980)

Η δεκαετία του '70 στάθηκε ιδιαίτερα παραγωγική για τον Γιώργο Ζαμπέτα, αφού στο διάστημα 1972-1980 μας έδωσε το σύνολο σχεδόν της προσωπικής του δισκογραφίας για δίσκους μεγάλης διάρκειας (33 στροφών) με πρωτότυπο υλικό. Συγκεκριμένα, στο σύντομο αυτό διάστημα κυκλοφόρησαν οι εννιά από τους ένδεκα συνολικά κύκλους τραγουδιών που ηχογράφησε σε ολόκληρη την καριέρα του. Το 1979 είχε κυκλοφορήσει ο ξεχασμένος δίσκος του «Μη σκαλίζεις τα παλιά» με τον λαϊκό ερμηνευτή Γιάννη Θυμάκη (δίσκο που δυστυχώς δεν έχω καταφέρει ποτέ να βρω ή να ακούσω καν!) και κλείνει αυτή η δραστήρια περίοδος το 1980 με το άλμπουμ «Το διάταγμα ...και άλλα», το οποίο αυτή τη φορά εκδόθηκε από την ΕΜΙ Columbia, όπου επανήλθε ο συνθέτης μετά από πολλά χρόνια συνεχούς συνεργασίας με τη Philips.     

O δίσκος «Το διάταγμα ...και άλλα» είναι ένας κύκλος δώδεκα τυπικών λαϊκών στιγμών, πάντα στο γνώριμο ύφος του συνθέτη. Χαρακτηριστικό πάντως είναι ότι τέσσερα από τα τραγούδια ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση. Πρόκειται για τα τραγούδια: «Ήρθα κι απόψε στα σκαλοπάτια σου» (1960), «Μιας πεντάρας νιάτα» (1966), «Αγάπη μου» (1968) και «Από Αύγουστο σε Μάη» (1969), τα οποία πρωτοτραγούδησαν αντίστοιχα οι Πέτρος Αναγνωστάκης, Μπέμπα Μπλανς, Αλίκη Βουγιουκλάκη και Χρήστος Εμμανουήλ. Επίσης το τραγούδι «Του κυρ Σπύρου το γαϊδούρι» βασίζεται στο σκοπό του πολυτραγουδισμένου παλιού μικρασιάτικου λαϊκού «Ο Μποχώρης». 

Βασικός στιχουργός των πρωτότυπων τραγουδιών είναι ο Νίκος Μπακογιάννης, ο οποίος έγραψε και το ομότιτλο τραγούδι που σατιρίζει το διάταγμα της τότε κυβέρνησης Καραμανλή για κλείσιμο των νυχτερινών μαγαζιών στις 2 μετά τα μεσάνυχτα αναστατώνοντας τη νυχτερινή ζωή της Αθήνας. Μάλιστα το ίδιο διάταγμα είχε προλάβει ένα χρόνο νωρίτερα να σατιρίσει με το δικό του αμίμητο τρόπο και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης με το τραγούδι «Τα νέα μέτρα» από το δίσκο «Ψυχραιμία παιδιά» (1979). 

Από τα υπόλοιπα αξιοσημείωτα είναι επίσης τα τραγούδια «Ο πρωθυπουργός» και «Κόλαση», όπου ο συνθέτης βρίσκει την ευκαιρία να απευθύνει ένα κάλεσμα σε νεκρούς και ζωντανούς του φίλους, από τους παλιούς ρεμπέτες ως τον Γιάννη Πάριο και τον Σταμάτη Κόκοτα. Η αναφορά στον Σταμάτη Κόκοτα βέβαια δεν έγινε τυχαία, αφού ο σπουδαίος ερμηνευτής συμμετέχει στο δίσκο ερμηνεύοντας πέντε τραγούδια, μεταξύ των οποίων και τα τέσσερα που ακούγονται σε επανεκτέλεση. Τα υπόλοιπα τα ερμηνεύει ο ίδιος ο Ζαμπέτας. Ανάμεσά τους και τα σπαρταριστά «Αποσπάσματα από έρωτες», μέρος δεύτερο, που αποτελούν τη φυσική συνέχεια του πρώτου μέρους από το άλμπουμ «Μάλιστα κύριε» (1973).

Γιώργος Ζαμπέτας, Αλεξάνδρα: Η δική μας η αγάπη (1978)

Μετά την πολύ μεστή διετία 1972-1973 που απέφερε μαζεμένους τέσσερις προσωπικούς δίσκους με καινούργια τραγούδια ο Γιώργος Ζαμπέτας ανέκοψε κάπως τους ρυθμούς του, για να επανέλθει το 1975 με δύο νέες δουλειές («Ζαμπέτας, κουλτούρα ...και σία», «Ντοκουμέντα» και να ακολουθήσει μια τριετής σιωπή, ώσπου να φτάσουμε στο 1978 και στην 7η κατά σειρά προσωπική δουλειά του με τίτλο «Η δική μας η αγάπη», τη δεύτερη που ηχογράφησε για λογαριασμό της Lyra (Zodiac), πέντε χρόνια μετά το «Μουσικόραμα Ζαμπέτα» (1973).

Αυτή τη φορά ο συνθέτης διάλεξε μια θαυμάσια λαϊκή ερμηνεύτρια, η οποία είχε μια πολύ δυναμική παρουσία στο ελληνικό πεντάγραμμο καθ' όλη της δεκαετία του '70. Πρόκειται για την Αλεξάνδρα Κυριακάκη (1951-2015), γνωστή μόνο με τον μικρό της όνομα Αλεξάνδρα, η οποία είχε κάνει τα πρώτα καλλιτεχνικά της βήματα στα μέσα της δεκαετίας του '60 ως ηθοποιός δίπλα στον Μάνο Κατσάκη, ενώ το 1970 πέρασε στο χώρο του τραγουδιού κι έκανε μάλιστα και την πρώτη δισκογραφική της απόπειρα ερμηνεύοντας σε δεύτερη εκτέλεση το τραγούδι του Μάνου Λοΐζου «Η δουλειά κάνει τους άντρες» για το δίσκο «Λαϊκή παρέλασις» (1970). Σύντομα βρέθηκε στο περιβάλλον του Βασίλη Τσιτσάνη, με τον οποίο πορεύτηκε τα επόμενα χρόνια συμμετέχοντας και στο δίσκο «Τα ωραία του Τσιτσάνη» (1973), ενώ παράλληλα ερμήνευσε και τραγούδια σε πρώτη εκτέλεση σημαντικών συνθετών, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος («Ανεξάρτητα», 1975), ο Νότης Μαυρουδής («Ζωγραφιές απ' τον Θεόφιλο», 1976) και ο Χρήστος Νικολόπουλος («Στο σταυροδρόμι», 1976). Το 1980 και το 1983 θα ολοκληρώσει πρόωρα τη δισκογραφική της παρουσία με δυο κύκλους τραγουδιών σε δεύτερη εκτέλεση του Μάνου Χατζιδάκι και του Βασίλη Τσιτσάνη περιορίζοντας στη συνέχεια τη δραστηριότητά της μόνο σε κάποιες σποραδικές ζωντανές εμφανίσεις.

Ο δίσκος του Ζαμπέτα περιέχει δώδεκα στρωτά λαϊκά τραγούδια με όλα τα χαρακτηριστικά της μαστοριάς του μεγάλου λαϊκού συνθέτη, όπως το ομότιτλο που ξεχωρίζει, το «Μια θάλασσα τα μάτια σου», το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο «Ένα ταξίδι είν' η ζωή» ή το τρυφερό «Πόσο σ' αγάπησα», αν και δυστυχώς δεν πέρασαν στο κοινό και γρήγορα ξεχάστηκαν. Βασικός στιχουργός των τραγουδιών είναι και πάλι ο Αλέκος Καγιάντας, ενώ μικρή συμμετοχή έχουν ο Ξενοφών Φιλέρης, ο Γιάννης Παπανικολόπουλος και ο Γιώργος Βραδυνός. Ο συνθέτης συμμετέχει ερμηνεύοντας δύο τραγούδια («Ο Σάββας», «Μπράβο φίλε»), αυτά που κλείνουν τις δυο πλευρές του αναλογικού δίσκου.