Χριστόδουλος Χάλαρης (1946-2019)

Έφυγε σήμερα από τη ζωή ο σπουδαίος συνθέτης και μουσικολόγος Χριστόδουλος Χάλαρης (1946-2019). Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 21 Νοεμβρίου 1946. Η καταγωγή του ανάγονταν στην Κρήτη και τη Σαντορίνη. Οι μουσικές του σπουδές ήταν επικεντρωμένες κυρίως στη βυζαντινή μουσική παράλληλα με ολοκληρωμένες σπουδές στα μαθηματικά και την πληροφορική. Υπήρξε μαθητής του Γ. Ξενάκη στο Παρίσι, όπου και εκπόνησε τη διατριβή του "Δομική ανάλυση της βυζαντινής μουσικής" ως σπουδαστής στην περίφημη Ecole Pratique des Haute Etudes.
Η συμβολή του Χάλαρη στην ανάσυρση από τη λήθη σπάνιων και λησμονημένων δημιουργών της μουσικής ανά τους αιώνες, ιδιαίτερα της βυζαντινής και μεσαιωνικής περιόδου, υπήρξε ανυπολόγιστη, όπως ανυπολόγιστης αξίας είναι και οι αμέτρητες ηχογραφήσεις άγνωστων μουσικών έργων από τη διαχρονική παρακαταθήκη του μουσικού μας πολιτισμού. 

Στη δεκαετία του '70 έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για το ελληνικό τραγούδι και ηχογράφησε μια έξοχη σειρά δίσκων με τραγούδια βασισμένα σε ποίηση και στίχους των Γιάννη Κακουλίδη, Νίκου Γκάτσου και Γιάννη Λογοθέτη. Στο διάστημα λοιπόν 1973-1980 κατέθεσε έξι αριστουργηματικούς δίσκους ερμηνευμένους από σημαντικούς ερμηνευτές, όπως ο Νίκος Ξυλούρης, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Χρύσανθος και η Τάνια Τσανακλίδου. Οι κορυφαίες στιγμές του ήταν οι δίσκοι "Δροσουλίτες" (1975) και "Ερωτόκριτος" (1976). Το 1980 εκδόθηκε η μουσική που έγραψε για την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου "Ο Μεγαλέξαντρος", ενώ τα επόμενα χρόνια σταδιακά στράφηκε στο κύριο ενδιαφέρον του που ήταν η ελληνική μουσική ανά τους αιώνες με έμφαση στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο εκδίδοντας δεκάδες έργα παλιών και λησμονημένων συνθετών που γνώρισαν διεθνή αποδοχή και απέσπασαν διθυραμβικές κριτικές.

Καίτη Μπελίντα: Μπελίντα ΙΙ (1979)

Το 1978 έφυγε πρόωρα από τη ζωή η κορυφαία τραγουδίστρια Καίτη Μπελίντα (1923-1978), κατά κόσμον Αικατερίνη Πολιτοπούλου, μετά από μακρά θητεία στο χώρο του ελαφρού τραγουδιού, αλλά και του μουσικού θεάτρου. Ηχογράφησε πολλά τραγούδια από το 1951 που πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία γνωρίζοντας δεκάδες επιτυχίες και ευρύτατη αναγνώριση ως σπουδαία ερμηνεύτρια. 

Η επίσημη προσωπική δισκογραφία πάντως της Καίτης Μπελίντα περιορίζεται σε δύο μόλις αναλογικά άλμπουμ που φέρουν για τίτλο το όνομά της. Και τα δυο εκδόθηκαν από τη Margophone της Minos. Το πρώτο κυκλοφόρησε το 1969, ενώ το δεύτερο δέκα χρόνια αργότερα, το 1979, λίγο μετά το θάνατό της. 

Το δεύτερο άλμπουμ περιλαμβάνει επίσης επιλεγμένες ηχογραφήσεις της ερμηνεύτριας από την εποχή των 78 και 45 στροφών. Μεταξύ αυτών και οι περίφημες "Αλυσίδες" του Κώστα Γιαννίδη που της χάρισαν το πρώτο βραβείο στο 1ο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1962. Τα υπόλοιπα τραγούδια υπογράφονται από τους μεγαλύτερους μετρ του είδους, όπως ο Γιώργος Μουζάκης, ο Ζακ Ιακωβίδης, ο Γιάννης Βέλλας, ο Αλέκος Σπάθης και ο Μενέλαος Θεοφανίδης.

Σημειώνω ότι η Minos εξέδωσε μία ακόμη συλλογή τραγουδιών της Μπελίντα το 1998 στο πλαίσο της σειράς "Τραγούδια από τις 45 στροφές" με πολλά ανέκδοτα τραγούδια της από το παρελθόν. Αυτός είναι και ο μόνος ολοκληρωμένος ψηφιακός δίσκος της μεγάλης αυτής φωνής.

Καίτη Μπελίντα: Μπελίντα (1969/1976)

Η Καίτη Μπελίντα (1923-1978) υπήρξε μια από τις κορυφαίες φωνές του λεγόμενου "ελαφρού" τραγουδιού μας κατά την όψιμη περίοδό του, μιας και η ακμή της σημειώνεται στις δεκαετίες του '50 και '60. Το όνομά της έγινε πασίγνωστο με τη μεγάλη επιτυχία "Η ταμπακιέρα" που της έγραψε ο Γιώργος Μουζάκης το 1951, με την οποία στράφηκε δυναμικά προς το τραγούδι, ενώ είχε ξεκινήσει λίγο νωρίτερα στο θέατρο, μαζί με τη στενή της φίλη Σπεράντζα Βρανά. Ήταν παντρεμένη με τον συνθέτη Γιάννη Βέλλα, ενώ τραγούδησε συνθέσεις όλων των μεγάλων δημιουργών του είδους, όπως ο Ζακ Ιακωβίδης, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Μενέλαος Θεοφανίδης, ο Λυκούργος Μαρκέας, ο Αλέκος Σπάθης, ο Μίμης Πλέσσας, ακόμη και ο Μάνος Χατζιδάκις. Το 1962 κέρδισε το πρώτο βραβείο με το τραγούδι "Αλυσίδες" του Κώστα Γιαννίδη στο ανανεωμένο φεστιβάλ τραγουδιού που εγκαινιάστηκε εκείνη τη χρονιά στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. 

Το 1969 λοιπόν κάτω από τη στέγη της νεοσύστατης Minos και ειδικότερα στην ετικέτα Margophone, όπου ο Μάτσας φιλοξενούσε ηχογραφήσεις εκτός βασικού ρεπερτορίου, θα λέγαμε, εκδόθηκε ο πρώτος προσωπικός δίσκος της Καίτης Μπελίντα με τίτλο "Μπελίντα". Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα χαρακτηριστικές στιγμές της ερμηνεύτριας παρμένες από σκόρπιες ηχογραφήσεις των 45 στροφών με επανεκτελέσεις κυρίως παλιών ελαφρών σουξέ. 

Ο δίσκος επανεκδόθηκε το 1976, απ' όπου είναι παρμένο το συγκεκριμένο rip, ενώ ένα χρόνο μετά τον πρόωρο θάνατό της εκδόθηκε από την ίδια εταιρία ο δεύτερος και τελευταίος προσωπικός της δίσκος. Φυσικά κατά καιρούς με το όνομά της εκδόθηκαν διάφορες συλλογές με παλιότερες ηχογραφήσεις της, αλλά οι πρωτότυποι προσωπικοί της δίσκοι είναι μόλις αυτοί οι δύο που προανέφερα.

Μπάμπης Πραματευτάκης: Στο δρόμο της αναζήτησης (1978)

Ολοκληρώνουμε σήμερα τη δισκογραφική προσφορά του πολύπλευρου Ρεθυμνιώτη συνθέτη Μπάμπη Πραματευτάκη με μια ματιά και σε άλλες μουσικές πλευρές του με δεδομένο ότι η λιγοστή δισκογραφική του παρουσία οφείλεται πρωτίστως στα ευρύτερα μουσικά του ενδιαφέροντα που συνδέονται με το πεδίο της λόγιας μουσικής, της διδασκαλίας και της χορωδιακής διεύθυνσης.

Το 1978 λοιπόν εκδόθηκε από τη μικρή τοπική εταιρία Arkadi Records ο πολύ ενδιαφέρων δίσκος "Στο δρόμο της αναζήτησης" με τη συμμετοχή του αξιόλογου χορωδιακού σχήματος Ρεθεμνιώτικη Μικτή Χορωδία, ένα πολυμελές μικτό σύνολο αποτελούμενο από 46 χορωδούς, το οποίο ιδρύθηκε το 1974 και ανέπτυξε τη δραστηριότητά του στην τοπική μουσική ζωή υπό τη διεύθυνση του Πραματευτάκη. 

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα μέρη διαφορετικής μουσικής καταγωγής. Έχουμε λοιπόν πρωτότυπα τραγούδια του Μπάμπη Πραματευτάκη, αλλά και ριζίτικα τραγούδια, καθώς και δύο κλασικά θέματα από τη λόγια δυτική παράδοση, όλα προσαρμοσμένα στο μουσικό ύφος της χορωδίας, ενώ στα σολιστικά μέρη ακούγονται οι Γιάννης Λαγουδάκης και Βαγγέλης Στεφανάκης. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα περισσότερα τραγούδια του συνθέτη αποτελούν μελοποιημένα ποιήματα αξιόλογων ποιητών, όπως ο Ρεθυμνιώτης Παντελής Πρεβελάκης, ο Γιώργος Καλομενόπουλος, ο Σπύρος Λίτινας, ο Αντώνης Σανουδάκης και άλλοι.

Σπανιότατος δίσκος που μας προσφέρει και πάλι ο φίλος Ιδομενέας.

Μπάμπης Πραματευτάκης: Μαρμαρυγές (1990)

Η μουσική διαδρομή του Μπάμπη Πραματευτάκη μοιράζεται ανάμεσα σε συνθέσεις παραδοσιακού προσανατολισμού και πρωτότυπης γραφής στη γραμμή της "έντεχνης" δημιουργίας, ενώ μεγάλο μέρος της δράσης του είναι αφιερωμένο στη μουσική διδασκαλία και τη διεύθυνση οργανικών συνόλων λόγιας κατεύθυνσης. Η δισκογραφική του παρουσία ήταν έντονη τη δεκαετία του '70, ενώ στη συνέχεια οι εμφανίσεις του ήταν πολύ σπάνιες.

Πολύ αργότερα λοιπόν από την πρώτη του περίοδο, το 1990, όταν πια είχε χαθεί από το δισκογραφικό προσκήνιο, επανήλθε ξαφνικά με έναν καινούργιο κύκλο τραγουδιών υπό τον τίτλο "Μαρμαρυγές", ο οποίος εκδόθηκε σε ανεξάρτητη παραγωγή έξω από το επίσημο δισκογραφικό κατεστημένο. Σκεφτείτε ότι ο Πέτρος Δραγουμάνος δεν τον αναφέρει καν στον εγκυρότατο και πολύ ενημερωμένο δισκογραφικό του κατάλογο!

Ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα τραγούδια λυρικού χαρακτήρα με ενορχήστρωση που δε θυμίζει σε τίποτε το παλιό ύφος του συνθέτη. Στους στίχους εμφανίζονται τα ονόματα των Χ. Λιονή, Ζ. Ζαννέτου, Ε. Λαδιά, Σ.Ρ. Κωνσταντίνου και Σ. Χαρκιανάκη. Πρόκειται για άγνωστους Κρητικούς και Κύπριους στιχουργούς, οι οποίοι μας προσφέρουν στίχους που αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες στιγμές αυθεντικής ευαισθησίας.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν ο Βαγγέλης Αραμπατζόγλου, επίσης άγνωστος σε μένα, και η υπέροχη Φερενίκη Βαλαρή, αυτή η εκλεκτή ερμηνεύτρια που μας πρωτογνώρισε ο Μάνος Χατζιδάκις το 1974 στο δίσκο "Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης", ενώ στη συνέχεια τη χαρήκαμε σε πολύ αξιόλογες δουλειές της Ρίκας Δεληγιαννάκη ("Κάψαμε τα καράβια μας") και του Βασίλη Τενίδη ("Κύπρια έπη")

ΥΓ. Αν κάτι με ενοχλεί στη συγκεκριμένη έκδοση είναι η αισθητική του εξωφύλλου με την ψυχρή κομπιουτερίστικη κατασκευή του. Η σπανιότητα όμως του δίσκου υπερκαλύπτει κατά πολύ αυτό το μειονέκτημα και φυσικά δεν μπορώ να μην ευχαριστήσω και πάλι τον φίλο Ιδομενέα που μας τον χαρίζει...

Μπάμπης Πραματευτάκης: Η Μάχη της Κρήτης (1976)

Και μιας και πιάσαμε και πάλι την κρητική μουσική σχολή, ας επανέλθουμε σε έναν πολύ αξιόλογο συνθέτη με καταγωγή από το Ρέθυμνο, ο οποίος στη δεκαετία του '70 κυρίως μας έδωσε πολύ ενδιαφέροντα δείγματα του μουσικού του ταλέντου. Μιλώ για τον Μπάμπη Πραματευτάκη, με τον οποίο είχαμε κάνει μια πρώτη γνωριμία κατά την παρουσίαση του πρώτου προσωπικού του δίσκου με τίτλο "Οι Ρωμηοί" (1973).

Το 1976 λοιπόν ο καλός συνθέτης μας έδωσε μια πιο φιλόδοξη μουσική του εργασία που επιγράφεται "Η μάχη της Κρήτης", εμπνευσμένη φυσικά από την εποποιία της ηρωικής κρητικής αντίστασης κατά του ναζιστικού εισβολέα εκείνο το μαρτυρικό Μάη του 1941. Το έργο έχει μορφή φωνητικής καντάτας για ανδρική φωνή, χορωδία και παραδοσιακή ορχήστρα και βασίζεται σε κείμενα και στίχους του Δημήτρη Αετουδάκη. Αφηγηματικά και τραγουδιστικά μέρη εναλλάσσονται με μουσική εμπνευσμένη κατευθείαν από τη μεγάλη κρητική παράδοση "έντεχνα" επεξεργασμένη από τον συνθέτη. 

Τραγουδά ο Ψαραντώνης, στα πρώτα ακόμη δισκογραφικά του βήματα στη σκιά του ήδη διάσημου αδελφού του Ψαρονίκου (Ξυλούρη). Απαγγέλλει ο μεγάλος Μάνος Κατράκης με τη συγκλονιστική άρθρωση του λόγου του. Στη λύρα είναι ο Στράτος Σπυριδάκης, στο λαούτο ο Ηλίας Νικηφοράκης και στο κοντραμπάσο ο Βαγγέλης Μαρκογιαννάκης. Την ενορχήστρωση και διεύθυνση της ορχήστρας έχει ο συνθέτης.

ΥΓ. Θερμά ευχαριστώ τον φίλο Ιδομενέα που μας χαρίζει αυτό το σπάνιο δισκογραφικό ντοκουμέντο.

Κώστας Μουντάκης: Ο Πρωτομάστορας (1981)

Ας επιστρέψουμε και πάλι στην ανεξάντλητη δεξαμενή της ελληνικής μουσικής παράδοσης κι ας πάμε μια βόλτα στο μεγαλονήσι που κοιμάται αράθυμο μεσοπέλαγα ανάμεσα Αιγαίο και Λιβυκό πέλαγος. Στην Κρήτη που δεκαετίες τώρα τροφοδοτεί την ελληνική μουσική με τους υπέροχους χυμούς της μ' αυτούς τους καταπληκτικούς λυράρηδες και τραγουδιστάδες της.

Ένα από τα πιο εκλεκτά τέκνα της κρητικής παράδοσης υπήρξε αναμφίβολα ο ρεθεμνιώτης Κώστας Μουντάκης (1926-1991), κορυφαίος λυράρης, συνθέτης, τραγουδιστής και μέγας παιδαγωγός που εξέθρεψε γενιές νέων καλλιτεχνών της μεγάλης κρητικής παράδοσης. Στα νεανικά του χρόνια εργάστηκε πολύ στο ραδιόφωνο με την καθοδήγηση του μυθικού μουσικολόγου Σίμωνα Καρά. Την πρώτη του ηχογράφηση πραγματοποίησε το 1955, για να ακολουθήσει μια ατέλειωτη δισκογραφική δραστηριότητα μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ενώ συχνά βρέθηκε και στα πέρατα του κόσμου γνωρίζοντας τη μεγάλη αποδοχή των ομογενών μας. Λόγω προβλημάτων υγείας από τα μέσα της δεκαετίας του '70 στράφηκε περισσότερο στη διδασκαλία ιδρύοντας σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Κρήτης τις περίφημες μουσικές του σχολές, ενώ το 1985 δημιούργησε το "Ελληνικό Ωδείο" του στην Αθήνα, όπου και πέθανε, αρκετά πρόωρα, το 1991.

Ένα καλό δείγμα της απαράμιλλης τέχνης του Κώστα Μουντάκη αποτελεί ο δίσκος "Ο Πρωτομάστορας" που εκδόθηκε το 1981 από την ετικέτα Margophone της Minos. Μελωδίες, ρυθμοί και ηχοχρώματα που μοσχοβολούν Κρήτη και αυθεντική παράδοση. Στη λύρα φυσικά ο ίδιος ο Κώστας Μουντάκης, ενώ τον συνοδεύουν στο λαούτο ο Μανούσος Παπατσαράς και στην κιθάρα ο Μάνος Μουντάκης.

Άκης Λυμούρης: Βήματα (1970)

Έχουμε αναφερθεί συχνά στον πολύ ενδιαφέροντα συνθέτη Άκη Λυμούρη (γενν. 1933) παρουσιάζοντας μερικές εξαιρετικές και σπάνιες εκδόσεις δίσκων περιορισμένης διάρκειας της μικρής εταιρίας "Στροφές" που ήταν αφιερωμένες στην ποίηση, ελληνική και ξένη, με ονόματα όπως ο Γιάννης Ρίτσος, ο Νίκος Καββαδίας, ο Ταγκόρ, ο Λόρκα και άλλοι. Στις εκδόσεις αυτές συνήθως αφηγητής ήταν ο ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας Νότης Περγιάλης, ενώ ο Λυμούρης συνόδευε την απαγγελία με διακριτικές μουσικές πινελιές.

Ο Άκης Λυμούρης πάντως παραμένει ένας μεγάλος άγνωστος της ελληνικής μουσικής, γιατί ποτέ δεν έπεσαν πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, πράγμα που ούτε ο ίδιος το επιδίωξε ποτέ, ούτε και η δουλειά του απευθύνονταν στο ευρύ κοινό. Ωστόσο αποτελεί μια πολυδιάστατη μουσική προσωπικότητα με σημαντικές σπουδές και αξιόλογο συγγραφικό έργο στο χώρο πάντα της μουσικής, ενώ για πολλά χρόνια διετέλεσε και παραγωγός μουσικών εκπομπών στην Ελληνική Ραδιοφωνία.

Εδώ λοιπόν έχουμε ένα διαφορετικό δισκάκι 45 στροφών που εκδόθηκε το 1970 από τις "Στροφές" και περιλαμβάνει δύο ορχηστρικά κομμάτια που συνέθεσε ο Άκης Λυμούρης υποκύπτοντας κατά κάποιο τρόπο στο συρμό της εποχής, τότε που το "συρτάκι" είχε αποκτήσει παγκόσμια ακτινοβολία και ήταν ο καλύτερος πρεσβευτής του τόπου μας διεθνώς. Τα δυο κομμάτια του αναλογικού αυτού δίσκου έχουν τους τίτλους "Βήματα" και "Σκιές στο μουράγιο". Το πρώτο ακολουθεί πιστά το πρότυπο του δημοφιλούς χορού με συνδυασμό χασάπικου και χασαποσέρβικου ρυθμού. Την ορχήστρα διευθύνει ο συνθέτης.

Νίκος Δόικος: Μια διεθνής διάκριση του Καστοριανού ποιητή

Σε μια τιμητική έκδοση με τίτλο «Pegaso Greco» της Ομοσπονδίας Ιταλών Συγγραφέων (Federazione Unitaria Italiana Scrittori), η οποία επιγράφεται στα ελληνικά «Σύγχρονοι Έλληνες Ποιητές» και την επιμελήθηκαν ο Γεράσιμος Ζώρας, καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στην Ιταλική και Συγκριτική Λογοτεχνία,  και η Ελένη Παρασκευά, απόφοιτος της Φιλοσοφικής του ΕΚΠΑ με μεταπτυχιακές σπουδές στη Ρώμη και το Μάντσεστερ, στέλεχος του Ιταλικού Υπουργείου Παιδείας, ανθολογούνται σαράντα σύγχρονοι Έλληνες ποιητές με ένα ή δύο ποιήματα ο καθένας.

Ανάμεσα τους και ο Καστοριανός ποιητής Νίκος Δόικος, το έργο του οποίου έχουμε παρουσιάσει στο Δισκοβόλο κατά το παρελθόν. Ο Δόικος λοιπόν συμμετέχει σ' αυτή την ανθολογία με τα ποιήματα: «Ταπεινή μου γραφίδα» και «Της λογοτεχνίας καταδρομείς», αμφότερα προερχόμενα από την ποιητική συλλογή «Ρανίδες ύδατος κι αίματος» (2016).

Η διάκριση αυτή αποτελεί μια σημαντική στιγμή στην προσωπική οδοιπορία του ποιητή στα μονοπάτια και τις πλαγιές που οδηγούν στις ακρώρειες του ποιητικού Παρνασσού και τιμά ιδιαίτερα και τη γενέτειρά του, την Καστοριά.

Παραθέτουμε τον πλήρη αλφαβητικό κατάλογο των ποιητών που ανθολογούνται

στην ξεχωριστή αυτή έκδοση, για να γίνει καλύτερα αντιληπτό πόσο σημαντική είναι η συμμετοχή του Νίκου Δόικου σ' αυτή τη μεγάλη πνευματική οικογένεια:

Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, Γιώτα Αργυροπούλου, Νάσος Βαγενάς, Κωνσταντίνος Βάσσης, Γιώργος Βέης, Αναστάσης Βιστωνίτης, Βασίλης Βιτσαξής, Θοδωρής Βοριάς, Κωστής Γκιμοσούλης, Γιάννης Δάλλας, Κική Δημουλά, Νίκος Δόικος, Ελένη Ηλιοπούλου Ζαχαροπούλου, Νίκος Κακαδιάρης, Μαρία Καρδάτου, Γιώργος Κασαπίδης, Γιώργος Κεντρωτής, Ηλίας Κεφαλάς, Γεωργία Κολοβελώνη, Κωνσταντίνος Κομιανός, Ελένη Κοφτερού, Κωνσταντίνα Μαρίνη, Πρόδρομος Μάρκογλου, Στέλιος Μαφρέδας, Παναγιώτης ΝικολαΪδης, Λευτέρης Ξανθόπουλος, Θανάσης Παπαθανασόπουλος, Ελένη Παρασκευά, Π.Β.Πάσχος, Τίτος Πατρίκιος, Άννα Πετροπούλου, Μαρία Πολίτου, Τάσος Πορφύρης, Λευτέρης Πούλιος, Κώστας Ριζάκης, Νίκος Φωκάς, Αντώνης Φωστιέρης, Κατερίνα Χανδρινού, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Γιώργος Χριστοδουλίδης, Μάριον Χωρεάνθη.

Τέλος, παραθέτουμε ένα από τα δυο σημαντικά αυτά ποιήματα του Νίκου Δόικου που επιλέχθηκαν για την ανθολογία "Pegaso Greco":