Ο Μικρούτσικος στη Minos: Η αγάπη είναι ζάλη (1986)

Στα μέσα της δεκαετίας του '80 ο Θάνος Μικρούτσικος, έχοντας ήδη πίσω του μια πλήρη δεκαετία ιδιαίτερα παραγωγική μέσα από τις συνεργασίες του με τις δισκογραφικές εταιρείες Lyra και CBS, όπου κατέθεσε μια σειρά εμβληματικών έργων (π.χ. Πολιτικά Τραγούδια, Καντάτα για τη Μακρόνησο, Τροπάρια για φονιάδες, Μουσική πράξη στον Μπρεχτ, Ο Σταυρός του Νότου, Ο Γέρος της Αλεξάνδρειας, Εμπάργκο), κι αφού δοκίμασε μέσα από τη βραχύβια δική του εταιρεία ΕΝΜ να εξοικειώσει το κοινό του και με κάποια πρωτοποριακά έργα (Αντιθέσεις, Έργα ηλεκτρονικής μουσικής, Ντούο για άλτο σαξόφωνο, Όπερα για έναν), αποφασίζει να κάνει το επόμενο μεγάλο βήμα της καριέρας του περνώντας στη στέγη της Minos (μετέπειτα Minos-EMI), όπου θα παραμείνει για μια εικοσαετία περίπου και θα έχει την ευκαιρία να ηχογραφήσει μια μεγάλη ποικιλία έργων, αλλά και να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στο λαϊκό ήχο αποδεικνύοντας τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του ταλέντου του.

Η αρχή έγινε το 1986 με μια συνεργασία ιστορική που έδωσε τη δυνατότητα στον Θάνο Μικρούτσικο να γράψει τραγούδια σε εντελώς διαφορετικό ύφος και να έχει ευρύτατη εμπορική απήχηση. Πρόκειται για τη συνεργασία του με τη μεγάλη λαϊκή ερμηνεύτρια Χαρούλα Αλεξίου που απέφερε το άλμπουμ "Η αγάπη είναι ζάλη", του οποίου οι πωλήσεις ξεπέρασαν τις 100.000  κι έγινε πλατινένιο με βάση το πολύ υψηλό εκείνη την εποχή όριο που αργότερα πάντως έπεσε πολύ πιο χαμηλά. Η επιτυχία αυτή άλλωστε στάθηκε και η αιτία μετά από λίγα χρόνια η συνύπαρξη των δύο καλλιτεχνών να έχει και μιαν ανάλογης επιτυχίας συνέχεια ("Κρατάει χρόνια αυτή η κολώνια", 1990).

Πέρα από την εμπορική πλευρά όμως αυτής της απροσδόκητης συνεργασίας υπάρχει και η μουσική ουσία που περιέχει αυτή η πρώτη εμπορική δουλειά του Θάνου Μικρούτσικου. Ο δίσκος λοιπόν περιλαμβάνει δώδεκα όμορφα τραγούδια σε στίχους των Μπάμπη Τσικληρόπουλου, Άλκη Αλκαίου και Ανδρέα Μικρούτσικου, μαζί με ένα δυνατό μελοποιημένο ποίημα του Νίκου Καββαδία ("Εφτά νάνοι στο S/S Cyrenia"), το οποίο σε πολλαπλές μεταγενέστερες εκτελέσεις θα γίνει το σήμα κατατεθέν του συνθέτη σε κάθε ζωντανή του εμφάνιση! Υπάρχουν πολλές δυνατές στιγμές στο δίσκο που συνδυάζουν περίτεχνα τη λυρική με τη δυναμική ταυτότητα του δημιουργού, όπως η "Ελένη" με τους καίριους στίχους του θεατρικού συγγραφέα Μπάμπη Τσικληρόπουρου που χαρακτηρίζονται από έναν κυνικό πεσιμιστικό ρεαλισμό. Υπάρχει μια ωραία επανεκτέλεση του δυνατού ζεϊμπέκικου "Ερωτικό" που το πρωτοακούσαμε από τον Μανώλη Μητσιά στο "Εμπάργκο" (1982). Και βέβαια υπάρχουν και θεσπέσιες λυρικές και τρυφερές στιγμές, όπως τα "Είπαμε να μη χαθούμε", "Κι όλο μεγαλώνω", "Μικρή μου μοβ βεντάλια" και πάνω απ' όλα ο συγκινητικός αποχαιρετιστήριος απολογισμός της Χαρούλας στο φινάλε του δίσκου με το υπέροχο "Φεύγω και μη με περιμένεις".

Καλή χρονιά...

 

Richard Strauss: Don Quixote (George Szell, 1969)

Βλέποντας (ή μάλλον ξαναβλέποντας) χθες το μεσημέρι την κλασική ταινία του Χίτσκοκ "Foreign Correspondent" (Ο ξένος ανταποκριτής, 1940) κόλλησα και πάλι στην καθοριστική σκηνή του έργου με τον πρωταγωνιστή χαμένο ανάμεσα στους ανεμόμυλους της Ολλανδίας κι ο νους αμέσως ανέτρεξε στον αριστουργηματικό "Δον Κιχώτη" του μεγάλου Ισπανού μυθιστοριογράφου Μιχαήλ Θερβάντες (1547-1616), όπου βρίσκουμε τον κεντρικό ήρωα να κυνηγάει ...ανεμόμυλους! Θυμίζω ότι το έργο εκδόθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα με αυθεντικό τίτλο: El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha (Ο ευφάνταστος ευπατρίδης Δον Κιχώτης της Μάντσα). Περιγράφει τις απίθανες περιπέτειες ενός χωρικού που φαντασιώνεται τον εαυτό του ως ιππότη και ξεκινά μια σειρά ταξιδιών καβάλα σ' ένα κοκκαλιάρικο άλογο με τη συντροφιά του αστείου φίλου του Σάντσο Πάντσα προσπαθώντας να σώσει τη φανταστική ερωμένη του Δουλτσινέα και αδιαφορώντας για τη γενική χλεύη των γύρω του...

Η μια σκέψη φέρνει την άλλη. Κι από τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες πέρασα εύκολα στον Δον Κιχώτη, έργο υπ' αριθμόν 35 του Γερμανού συνθέτη και αρχιμουσικού Richard Strauss (1864-1949), ενός λαμπρού εκπροσώπου της όψιμης ρομαντικής περιόδου με σπουδαίο συμφωνικό έργο (Τάδε έφη Ζαρατούστρα, Δον Κιχώτης, Δον Ζουάν, Μάκβεθ, Η συμφωνία των Άλπεων κλπ), αλλά και δημιουργού μιας βαρυσήμαντης σειράς οπερών (Αριάδνη στη Νάξο, Ηλέκτρα, Σαλώμη). Το κλασικό μυθιστόρημα του Θερβάντες λοιπόν του ενέπνευσε το ομώνυμο αριστουργηματικό συμφωνικό ποίημα που γράφτηκε το 1897 και εκτελέστηκε για πρώτη φορά την επόμενη χρονιά στην Κολωνία. Ο συνθέτης χαρακτηρίζει το έργο ως "Φανταστικές παραλλαγές πάνω σ' ένα θέμα ιπποτικού χαρακτήρα" και το ανέπτυξε σε τρία βασικά μέρη, δηλαδή μια σχετικά μακροσκελή Εισαγωγή, δέκα Παραλλαγές κι έναν Επίλογο. Στην πραγματικότητα το έργο έχει τη μορφή σύνθεσης concertante για Βιολοντσέλο και Ορχήστρα, αφού όλη η ανάπτυξή του βασίζεται στο διάλογο μεταξύ των δύο αυτών μερών, όπου το βιολοντσέλο αντιπροσωπεύει τον Δον Κιχώτη και οι δέκα παραλλαγές περιγράφουν διαφορετικές σκηνές από τις περιπέτειες του ήρωα. Στο έργο επίσης περιλαμβάνονται και μέρη για σόλο βιόλα, η οποία αντιστοιχεί στον Σάντσο Πάντσα.

Από τις αμέτρητες ηχογραφήσεις του έργου έχω επιλέξει μια παλιά που εκδόθηκε to 1969 από την αμερικανική εταιρεία CBS. Βιολοντσέλο παίζει ένας μυθικός Γάλλος δεξιοτέχνης του οργάνου Pierre Fournier (1906-1986). Συμμετέχει επίσης ο Abraham Skernick στη βιόλα και ο Rafael Druian στο βιολί. Το έργο ερμηνεύει η αμερικανική ορχήστρα The Cleveland Orchestra υπό τη στιβαρή διεύθυνση του George Szell (1897-1970), εμβληματικού αρχιμουσικού της μεταπολεμικής περιόδου,  ουγγρικής καταγωγής, ο οποίος διηύθυνε τη συγκεκριμένη ορχήστρα για μακρό διάστημα (1946-1970) καταφέρνοντας να τη μετατρέψει σε μια από τις κορυφαίες της αμερικανικής ηπείρου.

Henry Purcell: Te Deum & Anthems (Simon Preston, 1981)

Παρόλο που η Αγγλία φημίζεται για τις πολυάριθμες κορυφαίες ορχήστρες που διαθέτει στο πεδίο της λόγιας μουσικής, αλλά και το μεγάλο αριθμό σημαντικών αρχιμουσικών και δισκογραφικών εταιρειών που ειδικεύονται στο συγκεκριμένο ρεπερτόριο, η αλήθεια είναι ότι υστερεί εμφανώς έναντι άλλων ευρωπαϊκών χωρών (Γερμανία, Ιταλία, Ρωσία, Αυστρία, Γαλλία) στο δημιουργικό τομέα, καθώς η μακρόχρονη μουσική της παράδοση δεν έχει να επιδείξει μεγέθη στα επίπεδα ενός Μπαχ, ενός Χέντελ, ενός Χάιντν, ενός Μότσαρτ, ενός Μπετόβεν, ενός Μπραμς κλπ. Βέβαια είναι γεγονός ότι την εποχή της Αναγέννησης ανέδειξε πολλούς συνθέτες πρώτης γραμμής (John Dunstable, Thomas Morley, Thomas Tallis, William Byrd, John Dowland), αλλά τα κατοπινά χρόνια η συμβολή της ήταν περιορισμένη και μόνο στον 20ο αιώνα μπόρεσε να ανακτήσει κάπως το χαμένο έδαφος και να μας δώσει κάμποσες αξιόλογες μορφές (Edward Elgar, Ralph Vaughan Williams, Frederick Delius, Gustav Holst, Benjamin Britten, John Tavener).

Κι όμως! Η Αγγλία μπορεί να περηφανεύεται ότι στην περίοδο του Μπαρόκ, τότε που στην Ευρώπη σημειώθηκε μια πρωτοφανής ανθοφορία υπέροχων συνθετών (κυρίως στην Ιταλία και τη Γερμανία), ανέδειξε έναν από τους μεγαλύτερους δημιουργούς της εποχής (και όλων των εποχών!) με κολοσσιαίο έργο, παρόλο που ο βίος του ήταν συντομότατος, αφού πέθανε μόλις στα 36 του χρόνια. Μιλώ βεβαίως για τον Henry Purcell (1659-1695), έναν πολυγραφότατο συνθέτη που καταπιάστηκε πολύ γόνιμα με όλα τα μουσικά πεδία κληροδοτώντας μοναδικά αριστουργήματα στον παγκόσμιο πολιτισμό. Πρόλαβε λοιπόν να συνθέσει αμέτρητα έργα οργανικής μουσικής, κυρίως για εκκλησιαστικό όργανο, κάμποσες δεκάδες σκηνικές συνθέσεις (Ο βασιλάς Αρθούρος, Η Βασίλισσα της Ινδίας, Η Βασίλισσα των Ξωτικών κ.ά.), μεταξύ των οποίων και την εμβληματική όπερα "Διδώ και Αινείας", πάμπολλα τραγούδια και αμέτρητους θρησκευτικούς ύμνους.

Από το πλούσιο έργο του ξεχωριστού αυτού δημιουργού έχω επιλέξει έναν υπέροχο δίσκο της γερμανικής εταιρείας Archiv (θυγατρικής της Deutche Grammophon) που περιλαμβάνει τέσσερις εξαιρετικές φωνητικές συνθέσεις του με θρησκευτικό περιεχόμενο. Η βασική σύνθεση έχει τίτλο Te Deum (Σοι Κύριε) και βασίζεται στον ομώνυμο λατινικό ύμνο του Αγίου Αμβροσίου (4ος αι. μ.Χ.), ο οποίος έχει εμπνεύσει και πολλούς άλλους συνθέτες κατά καιρούς*. Μαζί με τον ψαλμό Jubilate Deo (από τον 100ο ψαλμό του Δαβίδ) το Te Deum γράφτηκε το 1694 για τη γιορτή της Αγίας Καικιλίας. Ο δίσκος περιλαμβάνει επίσης δύο "ανθέμια" (anthems) βασισμένα κι αυτά σε ψαλμούς του Δαβίδ. Το πρώτο έχει τίτλο My Heart is Inditing και γράφτηκε το 1685, ενώ το δεύτερο έχει τίτλο O Sing Unto the Lord και γράφτηκε το 1688.

Τα έργα αποδίδονται από χορωδία με συνοδεία ορχήστρας. Στην παρούσα εκτέλεση συμμετέχει η Choir of Christ Church Cathedral-Oxford και η ορχήστρα The English Concert που παίζει με αυθεντικά όργανα εποχής. Διευθύνουν ο Simon Preston και ο Trevor Pinnock. 

Μίκης Θεοδωράκης, Μιχάλης Κατσαρός: Κατά Σαδδουκαίων Πάθη (1983)

Ο Μιχάλης Κατσαρός (1919-1998) αποτελεί μια ιδιότυπη περίπτωση ποιητή (και ζωγράφου) με εντελώς ξεχωριστό ύφος και γλώσσα γραφής που επιστρατεύει, για να συνθέσει μακροσκελή κείμενα με καταγγελτικό λόγο μέσα από μιαν απροσποίητη αριστερή οπτική, την οποία υπηρέτησε με συνέπεια σε όλο του το βίο, αν και έξω από τις συμβατικές κομματικές αρχές. 

Το 1953 έγραψε ένα από τα πιο εμβληματικά του ποιητικά έργα με τον συμβολικό τίτλο "Κατά Σαδδουκαίων", όπου στο όνομα της αντιδραστικής εβραϊκής αυτής πολιτικοθρησκευτικής ομάδας (που δρούσε στα χρόνια της εγκόσμιας παρουσίας του Ιησού μαζί με τους Εσσαίους και Φαρισαίους) ο ποιητής στήνει ένα ηχηρό πολιτικό μανιφέστο καταγγέλλοντας κάθε μορφή εξουσίας, οργανωμένης (κρατικής) ή ανοργάνωτης, με τα ισχυρά όπλα της ποιητικής τέχνης που του επιτρέπει κάθε είδους ιστορικές αυθαιρεσίες και αναχρονισμούς, προκειμένου να εντάξει στο στοχοθεσία του πλήθος άλλα ετερόκλητα και διαχρονικά ιστορικά δεδομένα από τα βάθη του ιστορικού χρόνου ως τη σοβιετική επανάσταση ή τον ελληνικό εμφύλιο.

Ο Μίκης Θεοδωράκης υπήρξε ο πρώτος συνθέτης που αξιοποίησε την ποίηση του Μιχάλη Κατσαρού. Η αρχή έγινε το με δυο τραγούδια ("Αυτούς που βλέπεις", "Ο Μίμης ο τσιγγάνος") για τη "Μαγική πόλη" (1963) και τη δεύτερη "Πολιτεία" (1964). Ακολούθησε ο γόνιμη συνεργασία του ποιητή με τον Γιάννη Μαρκόπουλο ("Τραγούδια του νέου πατέρα", 1972, "Οροπέδιο", 1976) και το 1981 ο Μίκης επέστρεψε στον ποιητή με μια μεγάλη σύνθεση.

Ήταν η χρονιά που έφυγε πρόωρα από τη ζωή ο αγωνιστής και μεγάλος συνοδοιπόρος του συνθέτη Δημήτρης Δεσποτίδης (1924-1981) και ο Μίκης αποφάσισε να γράψει ένα έργο αφιερωμένο στη μνήμη του. Επέλεξε λοιπόν το "Κατά Σαδδουκαίων" του Μιχάλη Κατσαρού και συνέθεσε τη συμφωνική καντάτα "Κατά Σαδδουκαίων Πάθη" για τρεις ανδρικές φωνές (τενόρο, βαρύτονο, μπάσο), αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα. Η σύνθεση του έργου ολοκληρώθηκε το 1982, ενώ στις 23 Φεβρουαρίου 1983 έγινε η πρώτη του εκτέλεση στο Metropol-Theater του Βερολίνου, όπου και ηχογραφήθηκε στη γερμανική γλώσσα σε μετάφραση του Dirk Mandel. Στη εκτέλεση του έργου έλαβαν μέρος οι: Joachim Vogt (τενόρος), Jurgen Freier (βαρύτονος), Hermann Christian Polster (μπάσος), Friedrich Wilhelm Junge (αφηγητής). Την ορχήστρα Berliner Sinfonie-Orchester διηύθυνε ο Hans-Peter Frank. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση του 1983 αποτελεί την πρώτη δισκογραφική έκδοση του έργου που κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά από τη Minos. 

Μίκης Θεοδωράκης: Ακολουθία εις κεκοιμημένους (Requiem) [1999]

Αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία του Ιωάννη Χρυσοστόμου ο Μίκης Θεοδωράκης συνέθεσε άλλο ένα μεγάλo θρησκευτικό έργο με τίτλο "Ακολουθία εις κεκοιμημένους", το οποίο στη διεθνή του εκδοχή πήρε τον τίτλο "Requiem", ακολουθώντας έτσι τη μακρά παράδοση της δυτικής μουσικής στη συγκεκριμένη φόρμα που μας έχει χαρίσει μοναδικά αριστουργήματα με συνθέσεις ενός Cherubini, ενός Mozart, ενός Berlioz, ενός Verdi, ενός Faure, ενός Brahms ή ενός Britten.

Ο Μίκης βασίστηκε στο ιερό κείμενο του μεγάλου βυζαντινού λογίου Ιωάννη Δαμασκηνού (περ. 676-749) κι έγραψε ένα κολοσσιαίο έργο για σοπράνο, κοντράλτο, τενόρο, μπάσο, μικτή και παιδκή χορωδία, το οποίο αφιέρωσε στη μνήμη των νεκρών της γερμανικής θηριωδίας στα Καλάβρυτα (13 Δεκεμβρίου 1943). Η αρχική σύνθεση έγινε κατά το διάστημα 1983-1984, ενώ η τελική επεξεργασία με την προσθήκη συμφωνικής ορχήστρας έγινε το 1993 από τον συνθέτη Νίκο Πλατύραχο, αν και το τελικό μέρος ("Αμήν") ενορχηστρώθηκε εκ νέου το 1995. Η πρώτη εκτέλεση του έργου στην αρχική του γραφή πραγματοποιήθηκε στις 26 Απριλίου 1985 στο Κολλέγιο Αθηνών με επικεφαλής των ερμηνευτών την Κική Μορφωνιού και τον Φραγκίσκο Βουτσίνο υπό τη χορωδιακή καθοδήγηση του Αντώνη Κοντογεωργίου. Την ίδια χρονιά το έργο ηχογραφήθηκε στο χώρο του Ιερού Ναού του Αγίου Αχιλλείου της Λάρισας κι αυτή η ηχογράφηση εκδόθηκε σε δίσκο το 1989 από τον Ιουλιανό του Μίκη Θεοδωράκη.

Ωστόσο τον Μάρτιο του 1997, μετά την τελική επεξεργασία του έργου, είχαμε μια δεύτερη ηχογράφηση προορισμένη για τη διεθνή αγορά, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αγία Πετρούπολη με τον ίδιο τον συνθέτη στο πόντιουμ και σημαντικούς Ρώσους σολίστες στα φωνητικά μέρη: Janne Polewtsowa (μεσόφωνος), Lubow Jiltsowa (σοπράνο), Peter Migunow (μπάσος) και Alexandre Timtchenko (τενόρος). Συμμετείχε η Παιδική Ακαδημαϊκή Χορωδία, η Κρατική Χορωδία και η Συμφωνική Ορχήστρα της Αγίας Πετρούπολης. Η ηχογράφηση αυτή εκδόθηκε σε δίσκο το 1999 από τη γερμανική εταιρεία Intuition, όπου βρήκε φιλόξενη στέγη σχεδόν το σύνολο της συμφωνικής μουσικής του Μίκη Θεοδωράκη.

Μίκης Θεοδωράκης: Θεία Λειτουργία Ιωάννου Χρυσοστόμου (1984)

Η πολυδιάστατη μουσική προσωπικότητα του Μίκη Θεοδωράκη δε θα μπορούσε να αφήσει έξω από το πεδίο των ενδιαφερόντων της ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια του μουσικού σύμπαντος, δηλαδή την εκκλησιαστική μουσική. Κλασικοθρεμμένος άλλωστε κι ο ίδιος γνώριζε πολύ καλά τις μεγάλες κατακτήσεις των δυτικών συνθετών στο πεδίο αυτό και ασφαλώς μελέτησε τις δεκάδες θρησκευτικών έργων που κληροδότησαν στο νεότερο ευρωπαϊκό πολιτισμό οι συνθέτες διαχρονικά, από τα χρόνια της Αναγέννησης και του Μπαρόκ ώς τον 20ο αιώνα. Μόλις στα 17 του χρόνια άλλωστε συνέθεσε το πρώτο σημαντικό θρησκευτικό έργο, το περίφημο "Τροπάριο της Κασσιανής" που ακούγεται το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης.

Συστηματικότερα πάντως το πεδίο αυτό ο συνθέτης καταπιάστηκε στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του '80, όταν έγραψε τα δύο μεγαλύτερα θρησκευτικά του έργα, πρώτα τη "Θεία Λειτουργία του Ιωάννη Χρυσοστόμου" κι αμέσως μετά την "Ακολουθία εις κεκοιμημένους" (Requiem). Η "Λειτουργία" γράφτηκε κατά το διάστημα 1982-1983 στην Αθήνα και πρωτοεκτελέστηκε ζωντανά στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Βασιλείου της Τρίπολης στις 27 Μαρτίου 1983, ενώ λίγο αργότερα ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε σε δίσκο από τη Minos με το λατινικό υπότιτλο "Missa Greca" (Ελληνική Λειτουργία) .

Η δομή του έργου περιλαμβάνει τα μέρη του ιερέα και διακόνου που αποδίδει ο Μανώλης Μητσιάς και τα μέρη του ψάλτη που αποτελούν τη συνθετική παρέμβαση του Μίκη και αποδίδονται από Μικτή Χορωδία υπό τη διεύθυνση του σπουδαίου χοροδιδασκάλου Αντώνη Κοντογεωργίου. Τα μέρη του αναγνώστη αποδίδει ο Κώστας Καζάκος. Ο συνθέτης εξηγώντας τον τρόπο περοσέγγισης των ιερών κειμένων του Ιωάννη Χρυσοστόμου σημειώνει μεταξύ άλλων: "...Το πρόβλημα για τον συνθέτη μιας ολοκληρωμένης λειτουργίας με απασχόλησε από εκείνη (εννοεί την παιδική) την εποχή. Μου έλειπε όμως η ωριμότητα, μιας και πάντα πίστευα ότι ένα τέτοιο έργο, προορισμένο να ψάλλεται τις Κυριακές στις εκκλησίες, θα έπρεπε να είναι εξαιρετικά απλό, αλλά και μεστό "λαϊκό" αλλά μαζί και κατανυκτικό. Να μπορεί να τραγουδιέται από ανθρώπους που να μην έχουν ιδιαίτερες μουσικές γνώσεις. Γιαυτό άλλωστε και επέλεξα την τριφωνία. Μια τριφωνία όσο γίνεται περισσότερο απλή, προορισμένη για τους ερασιτέχνες παρά για τους επαγγελματίες. Φυσικά το κύριο πρόβλημα ήταν να δημιουργήσω ένα μελωδικό κόσμο και σ' ένα βαθμό αρμονικό, που να προσφέρει κάτι καινούργιο στη μουσική της εκκλησίας, χωρίς ταυτόχρονα να ξεφεύγει από τα πλαίσια της παράδοσης...".

Θυμίζω ότι στη δυτική μουσική πάνω στο λατινικό λειτουργικό κείμενο μας κληροδότησαν μεγάλες λειτουργίες πολλοί λόγιοι συνθέτες με κορυφαίες τις συνθέσεις του Johann Sebastian Bach (Λειτουργία BWV 232), του Wolfgang Amadeus Mozart (Μεγάλη λειτουργία, Κ. 427) και του Ludwig van Beethoven (Missa solemnis, op.123). O σημαντικός Τσέχος συνθέτης Leos Janacek μας έδωσε επίσης μια Λειτουργία στη σλαβική γλώσσα ("Γλαγολιτική λειτουργία", 1926), ενώ δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε ότι το ιερό κείμενο του Ιωάννη Χρυσοστόμου ενέπνευσε δυο κορυφαίους ορθόδοξους συνθέτες, τους Ρώσους Πιότρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι και Σεργκέι Ραχμάνινοφ.

Ιερά Μονή Βατοπαιδίου: Ύμνοι των Χριστουγέννων (1996)

Η Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους μας έχει δώσει κατά καιρούς σημαντικές μουσικές εκδόσεις που αξιοποιούν τους πολύτιμους χειρόγραφους θησαυρούς, οι οποίοι φυλάσσονται στο αρχείο της εδώ και χίλια χρόνια. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται πολυάριθμοι μουσικοί κώδικες που ανατρέχουν μέχρι και το έτος 1106 μ.Χ., αρκετοί από τους οποίους φέρουν την υπογραφή σημαντικών μουσικοδιδασκάλων μοναχών, όπως ο Σπυρίδων Βατοπαιδινός, ο Ματθαίος Βατοπαιδινός και ο νεότερος Ρωμανός Βατοπαιδινός, οι οποίοι με μεγάλη επιμέλεια και γνώση κατέγραψαν, επεξεργάστηκαν ή διασκεύασαν πολύτιμα κληροδοτήματα της μακράς βυζαντινής παράδοσης στη χριστιανική υμνολογία.

Το 1996 λοιπόν από τη σειρά Βατοπαιδινή Μουσική Βίβλος εκδόθηκε με τη χορηγία των ΕΛΤΑ ο πρώτος δίσκος με θεματικό περιεχόμενο. Τίτλος του δίσκου: Ύμνοι των Χριστουγέννων. Καταγράφονται στιχηρά προσόμοια, ιδιόμελα, ειρμοί και απολυτίκια που ψάλλονται την παραμονή και ανήμερα των Χριστουγέννων. 

Τα επιλεγμένα μέλη ψάλλει Χορός Βατοπαιδινών Πατέρων μέσα σε μια απόλυτα κατανυκτική ατμόσφαιρα. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στη Μονή στις 10-12 Οκτωβρίου 1995 με την επιμέλεια του μουσικολόγου Νίκου Διονυσόπουλου.

Χριστουγεννιάτικα τραγούδια με τη Νάνα Μούσχουρη (1972)

Η Νάνα Μούσχουρη ασφαλώς είναι η πιο διάσημη Ελληνίδα τραγουδίστρια με συγκλονιστική καριέρα που την κράτησε στην πρώτη γραμμή της δημοτικότητας επί πέντε περίπου δεκαετίες. Ξεκίνησε τα πρώτα της μουσικά βήματα στα τέλη της δεκαετίας του '50 ως αποκλειστική ερμηνεύτρια του Μάνου Χατζιδάκι, μια συνεργασία που, αν και κράτησε μόλις μια πενταετία, άφησε ισχυρό αποτύπωμα στην ελαφρά ελληνική μουσική και αποτέλεσε το εφαλτήριο για τη διεθνή της εκτόξευση κάπου στα μέσα της επόμενης δεκαετίας. 

Η ξεχωριστή φωνητική της χροιά και η ακαταμάχητη ερμηνευτική της δύναμη τής έδωσαν την ευκαιρία να δοκιμάσει με απόλυτη επιτυχία τις δυνάμεις σε ποικίλα μουσικά πεδία, από το ελαφρό ή ποπ τραγούδι μέχρι τα όρια της έντεχνης μουσικής ερμηνεύοντας ακόμη και οπερατικές άριες με κατάλληλες προσαρμογές για πιο ελαφρές ορχήστρες.

Το 1972 η Νάνα Μούσχουρη ηχογράφησε στο Παρίσι για λογαριασμό της Fontata (Phonogram) ένα υπέροχο χριστουγεννιάτικο άλμπουμ με την αγγλόφωνο τίτλο "Christmas With Nana Mouskouri". Πρόκειται για μια πανέμορφη συλλογή τραγουδιών και ύμνων, αγαπημένων και διαχρονικών, που ακούγονται πάντα με αγάπη τις ημέρες των Χριστουγέννων. Ο δίσκος ξεκινάει με τον ορθόδοξο βυζαντικό ύμνο "Χριστός γεννάται", ενώ περιλαμβάνεται κι ένα διασκευασμένο μουσικό θέμα του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους του Pierre Delanoe με τίτλο "Puisque tu m' aimes". 

Περιλαμβάνεται επίσης το αγαπημένο παραδοσιακό γερμανικό τραγούδι "Tannenbaum" (Χριστουγεννιάτικο δέντρο), αλλά και το εμβληματικό "Silent Night" (Stille Nacht) του Αυστριακού συνθέτη Franz Xaver Gruber που γράφτηκε το 1818, καθώς και το αμερικάνικο χριστουγεννιάτικο τραγούδι "The Little Drummer Boy" (Ο μικρός τυμπανιστής) που κλείνει το δίσκο. Και μαζί μια σειρά άλλων χριστουγεννιάτικων τραγουδιών, παραδοσιακών ή μη, σε κατάλληλες προσαρμογές από τον Γιώργο Πετσίλα. 

Οι ερμηνείες της μεγάλης Ελληνίδας ερμηνεύτριας είναι κατανυκτικές και αέρινες, σαν αγγελικά χερουβείμ που φτερουγίζουν τριγύρω μας αυτές τις άγιες ημέρες.