Αφιέρωμα στο Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου (1988)

Το Ελληνικό Χορόδραμα υπήρξε το πιο σημαντικό χορευτικό σύνολο της ελληνικής σκηνής με λαμπρή δημιουργική παρουσία κατά τις δεκαετίες του '50 και '60 και με μνημειώδεις παραστάσεις που άφησαν εποχή και πέρασαν στην ιστορία.
Ιδρύθηκε το 1951 από τη μεγάλη χορογράφο και χοροδιδάσκαλο Ραλλού Μάνου (1915-1988) με την υποστήριξη κορυφαίων πνευματικών και καλλιτεχνικών προσωπικοτήτων της εποχής, όπως ο Ηλίας Βενέζης, η Μαρίκα Κοτοπούλη, ο Αντίοχος Ευαγγελάτος, ο Μάριος Πλωρίτης, ο Κάρολος Κουν, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο Γιώργος Κατσίμπαλης, ο Αλέξης Σολομός, η Ελένη Βλάχου και ο Μάνος Χατζιδάκις. Μάλιστα η σκηνική παρουσίαση του "Μαρσύα" του Μάνου Χατζιδάκι το 1950 αποτέλεσε και τη μαγιά, πάνω στην οποία χτίστηκε η αισθητική φυσιογνωμία του Ελληνικού Χοροδράματος. Ο μεγάλος συνθέτης υπήρξε και ο πιο σταθερός του συνεργάτης για ολόκληρη τη δεκαετία του '50 με ιστορικές παραστάσεις (Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές, Καταραμένο Φίδι, Ερημιά). 
Η Ραλλού Μάνου ανέβασε επίσης και έργα πολλών άλλων σημαντικών Ελλήνων συνθετών, όπως ο Νίκος Σκαλκώτας, ο Αργύρης Κουνάδης (Πανδώρα, Μορφές μιας γυναίκας, Νεκρές φύσεις), ο Μίκης Θεοδωράκης (Ορφέας και Ευρυδίκη, Ερωφίλη), ο Γιάννης Χρήστου, ο Γιώργος Σισιλιάνος και ο Θόδωρος Αντωνίου, αλλά και κορυφαίων ξένων δημιουργών, όπως ο Igor Stravinsky, o Maurice Ravel, o Bela Bartok, o Samuel Barber και άλλοι.
Η ιστορική έκδοση της Lyra που σας παρουσιάζω, κυκλοφόρησε το 1988 και καταγράφει ένα μικρό μέρος από σημαντικές μουσικές συνθέσεις που γράφτηκαν για το Ελληνικό Χορόδραμα ή αξιοποιήθηκαν από αυτό για τις σκηνικές του ανάγκες. Έχουμε λοιπόν έργα πέντε μεγάλων Ελλήνων συνθετών εξαιρουμένου του Μάνου Χατζιδάκι. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται τα έργα: Η Μουσική του Φοίνικα (1948/49) του Γιάννη Χρήστου (1926-1970), Η Λυγερή κι ο Χάρος (1938) του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949), Η Απολογία της Κλυταιμνήστρας (1967) του Θόδωρου Αντωνίου (γενν. 1935), Νεκρές Φύσεις (1954) του Αργύρη Κουνάδη (1924-2011), Ερωφίλη (1956) του Μίκη Θεοδωράκη (γενν. 1925). Τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ διευθύνουν οι Ανδρέας Παρίδης, Franz Litschauer και Γιώργος Κουρουπός. Το τραγούδι "Το μονοπάτι του θανάτου" από το Ορφέας και Ευρυδίκη (1952) του Μίκη Θεοδωράκη ερμηνεύει ο βαθύφωνος Νίκος Ζαχαρίου.

Μιχάλης Τερζής, Βασίλης Σκουλάς: Εδώ θα μείνουμε (2016)

Ο καλός συνθέτης Μιχάλης Τερζής συνεχίζει ακούραστος να δίνει το δισκογραφικό του παρών σε τακτά διαστήματα, συνήθως ανά διετία, έστω κι αν η εμπορική απήχηση των τραγουδιών του είναι περιορισμένη. Προικισμένος τραγουδοποιός με μελωδική φλέβα και δυνατές λαϊκές καταβολές, βρίσκεται στο προσκήνιο για πάνω από 40 χρόνια έχοντας δώσει κατά καιρούς μπόλικα όμορφα τραγούδια που ερμήνευσαν μεγάλα ονόματα του πενταγράμμου, όπως ο Γιώργος Ζωγράφος, η Άννα Βίσση, ο Γιώργος Νταλάρας, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Σταμάτης Κόκοτας, η Ελευθερία Αρβανιτάκη και άλλοι.
Η καινούργια του δουλειά που προσφέρθηκε πρόσφατα από την εφημερίδα Παραπολιτικά, τιτλοφορείται "Εδώ θα μείνουμε" κι έχει βασικό της ερμηνευτή τον σπουδαίο κρητικό τραγουδιστή και λυράρη Βασίλη Σκουλά. Οι στίχοι που έγραψε ο συνθέτης και ο Θανάσης Πασπαλάκης (κι ένα ο Κώστας Φασουλάς) κινούνται στα γνωστά τραγουδιστικά στερεότυπα με μια τάση μεγαλοστομίας και κάποιες αναφορές στην τρέχουσα κοινωνικοοικονομική συγκυρία, ιδιαίτερα στο ακροτελεύτιο τραγούδι ("Γυρίσανε τα χρόνια κι οι καιροί"). Σε ένα τραγούδι συμμετέχει ο Βασίλης Λέκκας, σε άλλο ένα ο Γιώργος Μεράντζας και σε ένα ακόμη ο ίδιος ο συνθέτης. Οι μουσικές και οι ενορχηστρώσεις κινούνται στα ηχοχρώματα του δημοφιλούς κρητικού ήχου, χωρίς κάποια πρωτοτυπία πάντως. Το καλύτερο στοιχείο του δίσκου είναι αναμφίβολα η κυριαρχική παρουσία του Βασίλη Σκουλά με την καθάρια κι εκφραστική του φωνή στα χνάρια του αλησμόνητου "αρχαγγέλου" της Κρήτης.

Ισμήνη Κάρτερ Χρυσοχόου: Ρεσιτάλ βιολιού

Η Ισμήνη Κάρτερ Χρυσοχόου, σύζυγος του δημοσιογράφου Γιώργου Κάρτερ, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου φοίτησε στο Κρατικό Ωδείο αποφοιτώντας με άριστα, ενώ στη συνέχεια ολοκλήρωσε τις σπουδές της στη Βιέννη με δάσκαλο τον σπουδαίο παιδαγωγό Ερνστ Μόραβετς. Το πρώτο της ρεσιτάλ περιλάμβανε ερμηνεία του κοντσέρτου για βιολί του Μπραμς, για να ακολουθήσει μια αξιόλογη διεθνής καριέρα με θετικότατες κριτικές, πριν αποφασίσει να εγκατασταθεί οριστικά στην Αθήνα περιοριζόμενη σε ρόλο βιολονίστα σε διάφορες ελληνικές ορχήστρες (θυμίζει - τηρουμένων των αναλογιών - την περίπτωση του μεγάλου Νίκου Σκαλκώτα).

Ο σπάνιος δίσκος που σας παρουσιάζω καταγράφει ανάγλυφα την τέχνη της Ισμήνης Κάρτερ Χρυσοχόου και περιλαμβάνει βιολιστικές συνθέσεις μερικών κορυφαίων δημιουργών του ευρωπαϊκού ρομαντισμού, όπως ο Μπραμς, ο Παγκανίνι, ο Μουσόργκσκι, αλλά και των Μότσαρτ και Ντεμπισί. Τη συνοδεύει ο πιανίστας Τώνης Γεωργίου.

Τα εγκαίνια του σπιτιού του Μάνου Χατζιδάκι στην Ξάνθη

Στις 17 Απριλίου πραγματοποιήθηκαν στην Ξάνθη τα επίσημα εγκαίνια του ανακαινισμένου σπιτιού, στο οποίο γεννήθηκε ο Μάνος Χατζιδάκις πριν από 91 χρόνια (23 Οκτωβρίου 1925) και έζησε τα πρώτα παιδικά του χρόνια. Πρόκειται για ένα υπέροχο αρχοντικό, το οποίο μετατράπηκε σε έναν Πολυχώρο Τέχνης και Σκέψης, όπως προσφυώς τον ονομάσανε, πραγματικό κόσμημα για τη γενέθλια πόλη του κορυφαίου συνθέτη.

Στην εκδήλωση των εγκαινίων μίλησαν επίσημοι τοπικοί παράγοντες, όπως ο Μητροπολίτης, ο Περιφερειάρχης και ο Δήμαρχος, που αναφέρθηκαν στο έργο του συνθέτη, καθώς και ο έγκυρος μουσικοκριτικός και ιστορικός της μουσικής Γιώργος Β. Μονεμβασίτης, εξαιρετικός γνώστης του χατζιδακικού έργου, ενώ η εκδήλωση διανθίστηκε όμορφα από ένα μικρό ρεσιτάλ της πιανίστριας Ντιάνας Βρανούση με σύντομα έργα τεσσάρων συνθετών που αγαπούσε ιδιαίτερα ο Χατζιδάκις (Σατί, Πουλένκ, Ρότα και Πιοβάνι), καθώς και από μια συναυλία 50 περίπου λεπτών, στην οποία ο γνωστός χατζιδακικός τραγουδιστής Ηλίας Λιούγκος ερμήνευσε τραγούδια του.

Μεταπολεμική Ποίηση: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Μετά την κορύφωση της ελληνικής ποίησης που πέτυχε η Γενιά του '30 (Σεφέρης, Ρίτσος, Ελύτης, Βρεττάκος), ακολούθησε η μεταπολεμική περίοδος, η οποία δεν αποτελεί ούτε ενιαία σχολή, ούτε ενιαία ποιητική γενιά, αλλά μια περίοδο ποιητικής ακμής με πολυεπεπίπεδη έκφραση και ετερόκλητο ιδεολογικό στίγμα. Στις σύγχρονες γραμματολογίες ο χρονικός ορίζοντας αυτής της περιόδου καλύπτει ουσιαστικά το διάστημα 1945-1975, ενώ από τη Μεταπολίτευση και δώθε ορίζεται η σύγχρονη εποχή, η οποία βρίσκεται εν εξελίξει.
Η ανθολογία ετούτη καλύπτει το δημιουργικό διάστημα αυτής της κρίσιμης μεταπολεμικής 30ετίας μέσα από μια πληθώρα ποιητών που έδρασαν κατεξοχήν στις δεκαετίες του '50 και του '60. Εδώ λοιπόν έχουμε τον μέγιστο - κατά τη γνώμη μου - μεταπολεμικό ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005), αλλά και μια σειρά άλλους σπουδαίους δημιουργούς, όπως οι: Τάκης Σινόπουλος (1917-1981), Νίκος Καρύδης (1917-1984), Μίλτος Σαχτούρης (1919-2005), Τάσος Λειβαδίτης (1921-1988), Μιχάλης Κατσαρός (1921-1999), Άρης Αλεξάνδρου (1922-1978), Νίκος Καρούζος (1926-1990) και άλλοι.
Είναι αλήθεια ότι η ευαισθησία του ποιητικού λόγου αυτής της περιόδου ενέπνευσε πολλούς συνθέτες, για να μας δώσουν πολλά όμορφα τραγούδια, αλλά και ολόκληρους κύκλους τραγουδιών. Στην πρώτη θέση βάζω τις "Μπαλάντες" του Μίκη Θεοδωράκη (σε ποίηση του Αναγνωστάκη) και τα "Λυρικά" (σε ποίηση Λειβαδίτη), αλλά και τις εμπνευσμένες δουλειές του Μιχάλη Γρηγορίου (σε ποίηση Αλεξάνδρου, Αναγνωστάκη, Σινόπουλου), του Γιώργου Τσαγκάρη (σε ποίηση Λειβαδίτη) και του Μάνου Χατζιδάκι (σε ποίηση Χριστιανόπουλου).
Και δυο μικρές επισημάνσεις:
1) Το ποίημα "Ο ναύτης" του Μίλτου Σαχτούρη το μελοποίησε πρώτος ο Μάνος Χατζιδάκις το 1947, ενώ πολύ αργότερα (1982) το μελοποίησε και ο Σταύρος Κουγιουμτζής με τρόπο που μάλλον ξεπερνά το μακρινό πρότυπό του!
2) Επειδή η συγκεκριμένη ανθολογία έγινε το 2001, μοιραία στους τίτλους δεν αναφέρεται το έτος θανάτου κάποιων ποιητών που τότε ήταν ακόμη ζωντανοί.

Αρχαίοι Λυρικοί Ποιητές: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Η θαυμαστή ανθοφορία της λυρικής ποίησης στην ελληνική αρχαιότητα κατά τον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ. έφερε στο προσκήνιο μια μεγάλη σειρά ποιητών που κατάγονταν από διάφορα μέρη του Ελληνισμού, οι οποίοι καταγράφονται και ως οι πρώτοι (μετά τον Όμηρο και τον Ησίοδο) επώνυμοι ποιητές στην παγκόσμια ιστορία του πολιτισμού. 

Κορυφαία όλων μια γυναίκα, η Σαπφώ ή Ψάπφα, η ονομαζόμενη και Δέκατη Μούσα, η πρώτη γνωστή γυναίκα στο χώρο του πνεύματος και ταυτόχρονα η μεγαλύτερη γυναίκα ποιήτρια όλων των εποχών.
Η συλλογή αυτή που σας παρουσιάζω, δείχνει καθαρά τη δεσποτική κυριαρχία της Σαπφώς στο σύνολο των αρχαίων λυρικών ποιητών. Αυτό βέβαια έχει σχέση, ως ένα βαθμό, και με τη δική μου υποκειμενική αξιολόγηση της λυρικής ποίησης, αλλά και με τις επιλογές των Ελλήνων μουσικών, οι οποίοι έχουν δείξει την ολοφάνερη προτίμησή τους στη μεγάλη λέσβια ποιήτρια.

Καταγράφω εδώ μερικές πολύ ενδιαφέρουσες δισκογραφικές εκδόσεις με μελοποιημένα ποιήματα των αρχαίων λυρικών:

* Μιχάλη Τερζή: Αρχαία Λυρικά (1982)

* Νότη Μαυρουδή: Έρως ανίκατε μάχαν (1985)

* Σπύρου Βλασσόπουλου: Σαπφώ (1987)

* Angelique Ionatos: Sappho de Mytilene (1991)

* Άβατον: Ομότιτλο (1991)

* Άβατον: Εξ αδοκήτω (1996)

* Σάκη Παπαδημητρίου: Του κρασιού και του έρωτα (2005)

* Νίκου Ξυδάκη: Γρήγορα η ώρα πέρασε (2006)

* Γιάννη Γλέζου: Τα ρόδα της Πιερίας (2006)

* Κριστέλλα Δημητρίου: Σαπφώ, Καβάφης (2006)   

* Νίκος Μαμαγκάκης: Σπαράγματα (2008)

 

 CD/LP Collection | 2003 | mp3 @320 | Αυτοσχέδια Εξώφυλλα

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΟ

Η Γενιά του '20: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Η λεγόμενη Γενιά του 1920 ή αλλιώς Πρώτη Γενιά του Μεσοπολέμου αποτελεί την ενδιάμεση λογοτεχνική γενιά ανάμεσα στη Δεύτερη Αθηναϊκή Σχολή του 1880 (Κωστής Παλαμάς) και στη μεγάλη Γενιά του '30. Είναι επίσης γνωστή και ως γενιά του πεσιμισμού, αφού οι ποιητές αυτής της περιόδου κουβαλούν την τραυματική εμπειρία του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, ενώ σχεδόν όλοι οι εκπρόσωποί της είχαν πολύ σύντομη διάρκεια βίου.
Ο κορυφαίος εκπρόσωπος αυτής της γενιάς ήταν ο Κώστας Καρυωτάκης, τον οποίο παρουσίασα ήδη αυτοτελώς, οπότε εδώ σας προσφέρω μια ανθολόγηση αφιερωμένη στους άλλους ποιητές που έδρασαν την ίδια εποχή. Δημοφιλέστερος όλων αναδεικνύεται ο Ναπολέων Λαπαθιώτης (1893-1944), που μετρά ήδη πολυάριθμες μελοποιήσεις από πολλούς και πολύ διαφορετικού μουσικού ύφους συνθέτες. Ακολουθεί η Μαρία Πολυδούρη (1902-1930) και την παρέα συμπληρώνουν οι ποιητές Μυρτιώτισσα (1881-1968), Τέλλος Άγρας (1899-1944) και ο σημαντικότερος όλων Γιώργος Σαραντάρης (1908-1941).
Στη συλλογή περιλαμβάνονται μερικά πανέμορφα τραγούδια, όπως αυτά του Γιάννη Σπανού από τις πρώτες του "Ανθολογίες", δυο τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι από τον "Μεγάλο Ερωτικό" και φυσικά το πολυαγαπημένο "Ερωτικό" του Νίκου Ξυδάκη.

Ο Παλαμάς & η Γενιά του 1880: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Η λογοτεχνική εξέλιξη στο ελεύθερο ελληνικό κράτος χρειάστηκε κάμποσες δεκαετίες κι αφού μεσολάβησε η πρώτη Αθηναϊκή Σχολή του νοσηρού ρομαντισμού των Φαναριωτών, μέχρι να βρει το σωστό βηματισμό της λίγο πριν από το τέλος του 19ου αιώνα μέσα από τη λεγόμενη Νέα Αθηναϊκή Σχολή ή Γενιά του 1880. 

Ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης αυτής της λογοτεχνικής σχολής ήταν ο πολυγραφότατος Κωστής Παλαμάς (1859-1943), ενώ κάτω από τη "βαριά σκιά" του σημειώθηκε μια πρωτοφανής ανθοφορία σημαντικών ποιητών που κινήθηκαν στο ηθογραφικό και κατόπιν στο αστικό θεματολογικό πεδίο.
Από την πλουσιότατη σοδειά αυτής της παραγωγικής γενιάς ανθολόγησα 26 γνωστά ποιήματα μελοποιημένα από διάφορους συνθέτες του "έντεχνου" τραγουδιού με μικρές παρασπονδίες προς τη μεριά των λόγιων συνθετών, οι οποίοι έχουν τιμήσει ιδιαίτερα με τη μουσική τους όλη αυτή τη σημαντική ποιητική σχολή. Φυσικά τη μερίδα του λέοντος καλύπτει ο Κωστής Παλαμάς, στον οποίο είναι αφιερωμένο το πρώτο μισό της ανθολογίας. Δε λείπει βέβαια το περίφημo "Αρχαίο πνεύμα αθάνατο" που στη μελοποιημένη του μορφή από τον Σπύρο Σαμάρα έχει καθιερωθεί ως ο επίσημος ύμνος των Ολυμπιακών Αγώνων.
Στο δεύτερο μέρος περιλαμβάνονται κατά χρονολογική σειρά γέννησης ποιήματα των Αργύρη Εφταλιώτη (1849-1923), Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851-1911), Γεώργιου Σουρή (1853-1919), Γεώργιου Δροσίνη (1859-1952), Ιωάννη Πολέμη (1862-1924), Παύλου Νιρβάνα (1866-1937), Ιωάννη Γρυπάρη (1870-1942), Ζαχαρία Παπαντωνίου (1877-1940) και Λάμπρου Πορφύρα (1879-1932).
Στο εξωφυλλάκι δε θα μπορούσα να βάλω τίποτε άλλο φυσικά πέρα από τον γνωστό πίνακα του Γεώργιου Ροϊλού που εικονίζει τους κυριότερους ποιητές αυτής της γενιάς γύρω από την πατριαρχική μορφή του Κωστή Παλαμά.

Ο Θέμης Ανδρεάδης τραγουδά Γιάννη Μαρκόπουλο

Το 1973 ο Γιάννης Μαρκόπουλος βρισκόταν στο απόγειο του δημιουργικού του οίστρου έχοντας ήδη δώσει μερικά κορυφαία έργα, όπως το "Χρονικό", η "Ιθαγένεια" και "Ο Στράτης Θαλασσινός", μέσα από τα οποία έδωσε το προσωπικό του στίγμα με την υιοθέτηση του δόγματος της δημιουργικής επιστροφής στις ρίζες.
Ήταν όμως πάντα ένας ανήσυχος και πολυδιάστατος δημιουργός και γιαυτό στο περιθώριο της κύριας γραμμής του δοκίμαζε και διαφορετικούς ήχους, οι οποίοι αποτυπώθηκαν ολοκληρωμένα στο δίσκο "Διάλειμμα" (1972). Με το δίσκο αυτό μας γνώρισε κι έναν νέο τραγουδιστή, τον Θέμη Ανδρεάδη, ο οποίος στη συνέχεια θα διαγράψει λαμπρή πορεία στο ελληνικό τραγούδι τυποποιημένος όμως σε ένα συγκεκριμένο χιουμοριστικό ύφος, εντελώς μακριά από το ύφος που είχαν τα πρώτα του τραγούδια με την υπογραφή του μεγάλου συνθέτη.
Το 1973 λοιπόν ο συνθέτης και ο τραγουδιστής συνεργάστηκαν στην ηχογράφηση ενός δίσκου 45 στροφών με δύο εξαιρετικά τραγούδια. Το πρώτο με τίτλο "Ο Ταρζάν" (στίχοι και μουσική του Μαρκόπουλου) έγινε μεγάλη επιτυχία και καθιέρωσε αμέσως τον τραγουδιστή. Ήταν ένα τραγούδι μάλιστα που αγαπούσε ιδιαίτερα ο σκηνοθέτης Ζιλ Ντασέν και το χρησιμοποίησε σε κάποια ταινία του. Προσωπικά όμως αγαπώ ξεχωριστά το τραγούδι της πίσω πλευράς του δίσκου. Είναι το αισθαντικό και υπαινικτικό "Όχι δεν πρέπει" σε στίχους του ποιητή Γιώργου Χρονά, το οποίο έχει γνωρίσει αρκετές μεταγενέστερες επανεκτελέσεις.
Και τα δύο τραγούδια έχουν ενσωματωθεί στην πρόσφατη ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου "Ανεξάρτητα", αν και στην αρχική του έκδοση (1975) δεν περιλαμβάνονταν.