Ο μοναχικός βαρκάρης της λίμνης

Αυτός είναι ο Παναγιώτης, ο μοναχικός άρχοντας της λίμνης! Επίμονος κι επιδέξιος, φροντίζει ακούραστος με ασίγαστο μεράκι το μικρό σκαρί του. 

Το "καράβι" του Παναγιώτη είναι δώρο των μαθητών του 2ου Λυκείου. Το είχαν μαστορέψει πιο παλιά για κάποιο σχολικό πρόγραμμα, αλλά ξέμεινε στην αυλή να το δέρνουν αλύπητα η βροχή κι ο χιονιάς, έτσι που σιγά σιγά είχε αρχίσει να σαπίζει. Εκείνος το είχε "βάλει στο μάτι" κι όταν είπε μια κουβέντα στον διευθυντή, δε χρειάστηκε πολύ για να παρθεί η απόφαση να του το χαρίσουν, γιατί ήξεραν καλά πως έτσι θα το έσωζαν. Τα θαυματουργά χέρια του βαρκάρη δεν άργησαν να το ξαναζωντανέψουν κι έτσι πια εκείνο περήφανο απλώνει το ξανανιωμένο του κορμί νωχελικά στα νερά της λίμνης. 

Από τότε ο Παναγιώτης περνάει τις περισσότερες ώρες της ημέρας του πάνω στο καράβι του αρμενίζοντας περήφανος στ' ανοιχτά της λίμνης, πότε ψαρεύοντας και πότε ονειροπολώντας!

Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος διαβάζει Λευτέρη Παπαδόπουλο

Πριν από λίγες μέρες, στις 14 Νοέμβρη, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος γιόρτασε τα ογδοηκοστά του γενέθλια συμπληρώνοντας ταυτόχρονα 50 χρόνια συνεχούς παρουσίας στο ελληνικό τραγούδι με περισσότερα από 1200 τραγούδια, πολλά από τα οποία αποτελούν διαχρονικές επιτυχίες κι εξακολουθούν να βρίσκονται στα χείλη ολωνών μας, χωρίς πολλές φορές να ξέρουμε καν ότι είναι γραμμένα από αυτόν. Μαζί με τον Νίκο Γκάτσο και τον Μάνο Ελευθερίου αποτελεί αδιαφιλονίκητο μέλος της κορυφαίας τριάδας των Ελλήνων στιχουργών από την εποχή της εμφάνισης του "έντεχνου" λαϊκού τραγουδιού. Αναλογικά μάλιστα με τους άλλους δύο πιστώνεται τις περισσότερες ποσοτικά επιτυχίες, αλλά και τις περισσότερες συνεργασίες με συνθέτες συχνά εντελώς διαφορετικού ύφους και φυσικά με όλους τους μεγάλους τραγουδιστές. Μόνο με τον Μάνο Χατζιδάκι δε συνεργάστηκε, αν και φαίνεται πως υπήρχε κάποιο ανεκπλήρωτο σχέδιο μιας τέτοιας συνεργασίας, ενώ η εκτίμηση του μεγάλου συνθέτη για εκείνον ήταν απεριόριστη.
Στα 50 και παραπάνω αυτά χρόνια, από το 1963 που έγραψε την "Άπονη ζωή", ξεχωρίζουν κάποιες μεγάλες συνεργασίες του με Έλληνες συνθέτες που πραγματικά χάραξαν ανεξίτηλα την πορεία του ελληνικού τραγουδιού: Πρώτα με τον Σταύρο Ξαρχάκο, μια συνεργασία όχι μεγάλη ποσοτικά, αλλά κορυφαία ποιοτικά, αφού περιλαμβάνει αριστουργηματικά τραγούδια, όπως η "Άπονη ζωή", η "Φτωχολογιά", η "Καισαριανή", το "Βάλε κι άλλο πιάτο

στο τραπέζι", το "Κλάψτε ουρανοί κι αστέρια", ο "Δεληβοριάς" και κάμποσα ακόμη. Ακολούθησε η συνεργασία με τον Μίμη Πλέσσα που απέφερε τις τεράστιες κινηματογραφικές επιτυχίες με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου, συνεργασία που κορυφώθηκε το 1969 με το δίσκο "Ο Δρόμος", ο οποίος σημείωσε το μεγαλύτερο ρεκόρ πωλήσεων διαχρονικά στην ελληνική δισκογραφία. Εκεί όμως που βρήκε τον πραγματικό εαυτό του ήταν πλάι στον αγαπημένο φίλο του τον Μάνο Λοΐζο, με τον οποίο έγραψε τραγούδια το ένα καλύτερο από το άλλο ("Δελφίνι δελφινάκι", "Το παλιό ρολόι", "Γοργόνα", "Παποράκι", 'Ήλιε μου σε παρακαλώ", "Έχω ένα καφενέ", "Σεβάχ ο Θαλασσινός", "Τζαμάικα", "Κουταλιανός", "Μάνα δε φυτέψαμε", "Αχ, χελιδόνι μου", "Νανούρισμα", "Δέκα παλικάρια", "Παραμυθάκι μου", "Ο αρχηγός", "Μη με ρωτάς"). Παράλληλα είχε μια θαυμάσια συνεργασία με τον Γιάννη Σπανό που απέφερε μια σειρά ιδιαίτερα τρυφερών τραγουδιών ("Μια Κυριακή", "Πες πως μ' αντάμωσες", "Τα χέρια", "Ξύπνησε η πόλη", "Βροχή και σήμερα", "Μια βραδιά του Μαγιού", "Είπα να φύγω", "Οδός Αριστοτέλους", "Κίτρινη πόλη", "Οι Κυριακές στην Κατερίνη"). Εκείνη την εποχή με τον Απόστολο Καλδάρα έγραψε έναν από τους καλύτερους ελληνικούς δίσκους, τον "Βυζαντινό Εσπερινό", ενώ παράλληλα είχε μικρή συνεργασία με τον Σταύρο Κουγιουμτζή ("Στα ψηλά τα παραθύρια", "Κάποιος χτύπησε την πόρτα") και τον Γιώργο Χατζηνάσιο. Στη δεκαετία του '80 γνώρισε μεγάλες επιτυχίες με τον Χρήστο Νικολόπουλο, ενώ η τελευταία μεγάλη του συνεργασία ήταν με τον Μίκη Θεοδωράκη, η οποία μάλιστα κράτησε μέχρι τα πρόσφατα χρόνια. 

Ο δίσκος της Legend αποτελεί ένα ωραίο αφιέρωμα στη μεγάλη αυτή διαδρομή του Λευτέρη Παπαδόπουλου στο ελληνικό τραγούδι. Εδώ είναι ο απόλυτος πρωταγωνιστής, αφού εκτός από τους δικούς του στίχους έχουμε και την παρουσία του ίδιου που διαβάζει τους στίχους του. Και μάλιστα τους διαβάζει με απόλυτα εκφραστικό τρόπο δείχνοντας ολοφάνερα τη βιωματική του σχέση μ' αυτό το ακριβό υλικό και αναδεικνύοντας τους ζουμερούς χυμούς αυτής της καθαρής λαϊκής ποίησης. 75 επιλεγμένα τραγούδια συνοδευόμενα από διακριτικές μελωδικές υπομνήσεις του πιάνου που παίζει o Γιώργος Παγιάτης.

(c) Legend | 2009

"Λόπου σετς" της Σοφίας Κλειούση

Λόπου σετς σημαίνει «Το λημέρι του λύκου» και είναι η ονομασία  μιας απόκρημνης περιοχής του Γράμμου, κοντά στο Μονόπυλο του Νομού Καστοριάς. Τα γεγονότα του μυθιστορήματος διατρέχουν μια τριακονταετία, από το 1910 ως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και το υλικό οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς θεματικούς άξονες: τον πόλεμο, το θάνατο και - πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’  όλα - τον έρωτα.

 Τα πρόσωπα και οι χώροι ανήκουν στην προσωπική γενεαλογία της συγγραφέως, είναι δηλαδή αληθινά. Με την πορεία όμως της αφήγησης η ιστορία ακολούθησε τον δικό της τρόπο, κάποιοι ήρωες τραβήχτηκαν στη σκιά, ενώ άλλοι αυτονομήθηκαν και βγήκαν μπροστά στο φως.

Η αφήγηση ρέει αβίαστα και οδηγεί στις κορυφώσεις με ηρεμία και νηφαλιότητα, χωρίς έντονες εξάρσεις.  Εξίσου καλοδουλεμένη και η γλώσσα: στιβαρή και περίτεχνη στα περιγραφικά μέρη, απλή και φυσική στους διαλόγους.

(από την ιστοσελίδα των εκδόσεων ΔΩΔΩΝΗ) 

Σύντομη περιγραφή του έργου:
Αύγουστος του 1910. Μια τυχαία συνάντηση στον Πειραιά θα κινήσει τα νήματα μιας απρόβλεπτης ιστορίας. Ο νόστος του Γιάννη και η χειμωνιάτικη νυφούλα, το κόκκινο μαντήλι στον λαιμό του φυγά, τ΄ ανδραγαθήματα της νιότης στις απάτητες "γειτονιές" των αμάραντων, οι πινελιές του έρωτα στην ακουαρέλα του κοριτσιού και οι σειρήνες του πολέμου συνθέτουν την ανθρωπογεωγραφία του "Λόπου Σετς". Στο μυθιστόρημα ζωντανεύουν ιστορίες παλιές, ανθρώπων απλών, καθημερινών, που έζησαν τα πάθη τους, τους έρωτές τους, τους αποχωρισμούς και τις ενοχές τους στο δικό τους μικρό κόσμο με φόντο τη μεγάλη ιστορία του τόπου.

Μικρό βιογραφικό της συγγραφέως:

Η Σοφία Κλειούση γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Καστοριά, όπου ζει μόνιμα. Σπούδασε στο τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. με ειδικότητα στον τομέα Μεσαιωνικών και Νεοελληνικών Σπουδών. Από το 2001 υπηρετεί στη δημόσια μέση εκπαίδευση. Ασχολείται συστηματικά με το θέατρο στην εκπαίδευση οργανώνοντας θεατρικές παραστάσεις στα πλαίσια σχολικών πολιτιστικών προγραμμάτων. Τον Φεβρουάριο του 2015 τιμήθηκε με έπαινο στον 33ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Πανελλήνιας  Ένωσης Λογοτεχνών για το διήγημα της "Οδός Κυρίτση", ενώ τον Ιούνιο του ίδιου έτους απέσπασε έπαινο στους Λ' Πανελλήνιους Αγώνες Ποίησης Δελφών για το ποίημά της "Σήμερα". Είναι παντρεμένη και μητέρα μιας εννιάχρονης κόρης. Το "Λόπου Σετς" είναι το πρώτο της μυθιστόρημα.

(από την ιστοσελίδα του Συνδέμου Φιλολόγων Καστοριάς)

Οι "Τέσσερις Εποχές" του Vivaldi (ιστορική ηχογράφηση του 1955)

Το ιστορικό ιταλικό μουσικό σύνολο δωματίου I Musici ιδρύθηκε στη Ρώμη το 1951 κι έκτοτε διέγραψε μια υπέρλαμπρη πορεία στο χώρο της ερμηνείας έργων του Μπαρόκ με επίκεντρο τα κοσμαγάπητα κοντσέρτα του Antonio Vivaldi. Το συγκρότημα ανέδειξε εξαιρετικούς σολίστ, μεταξύ των οποίων οι: Felix Ayo, Roberto Michelucci, Bruno Giuranna, Maria Teresa Garatti, Salvatore Accardo, Severino Gazzeloni, Federico Agostini, Pina Carmirelli και πολλοί άλλοι. Ήταν το ίδιο μουσικό σύνολο που ηχογράφησε τον πρώτο ψηφιακό δίσκο για τη Philips στα τέλη της δεκαετίας του '70.

Η πρώτη ηχογράφηση του συγκροτήματος πραγματοποιήθηκε στο Άμστερνταμ τον Ιούλιο του 1955. Ήταν μια κορυφαία στιγμή στην ιστορία της κλασικής δισκογραφίας αυτή. Το έργο που επιλέχθηκε ήταν το διαχρονικότερο "σουξέ" της λόγιας μουσικής, οι περίφημες Τέσσερις Εποχές του Vivaldi, δηλαδή η πρώτη τετράδα από τα 12 κοντσέρτα του opus 8 ("Il cimento dell' armonia e dell' inventione") (Διαγωνισμός αρμονίας και επινοητικότητας). Το έργο γράφτηκε γύρω στο 1723 και δημοσιεύτηκε στο Άμστερνταμ το 1725. 

Εκεί ακριβώς πραγματοποιήθηκε 230 χρόνια αργότερα αυτή η ιστορική ηχογράφηση. Πρώτο βιολί ο Felix Ayo, ένας χαλκέντερος μουσικός που υπήρξε ενεργός μέχρι πρόσφατα! Η ηχογράφηση είναι μονοφωνική, αλλά με υψηλά ηχητικά στάνταρ, ώστε να ακούγεται πολύ ευχάριστα, ενώ η εκτέλεση του συγκροτήματος αποτέλεσε διαχρονικά σημείο αναφοράς για τις αμέτρητες μεταγενέστερες εκτελέσεις του έργου. Άλλωστε το ίδιο το συγκρότημα επανηχογράφησε το έργο καμιά δεκαριά φορές μέσα στα επόμενα 50 χρόνια!

Η σύγχρονη Γκουέρνικα...

Το 1937 ο Πάμπλο Πικάσο κατέγραψε τη φρίκη του πολέμου με τη "Γκουέρνικα" (ή Γκερνίκα), τον πιο διάσημο πίνακά του. Σχεδόν 80 χρόνια μετά η αμείλικτη επικαιρότητα της προσφυγικής τραγωδίας εμπνέει έναν Βούλγαρο σκιτσογράφο να ξαναστήσει μια σύγχρονη Γκουέρνικα με τα υλικά της παλιάς και με πλαίσιο τα αφιλόξενα νερά του Αιγαίου...

Η Ανατολή συναντά τη Δύση: 'Εργα για κρουστά (Philips, 1972)

Ένας δίσκος αφιερωμένος αποκλειστικά στα κρουστά με συνθέσεις avant garde άραγε πόσο ευχάριστα μπορεί να ακούγεται; Το ερώτημα με απασχολεί, γιατί ώρες ώρες νιώθω να φουντώνουν οι διαστροφικές μου καταβολές, καθώς συλλαμβάνω τον εαυτό μου να απολαμβάνει με υπέρτατη ηδονή αυτούς τους "πρωτόγονους" ήχους, έστω κι αν οι θεωρητικοί τους τοποθετούν στη μουσική πρωτοπορία του 20ου αιώνα! 

Αλλά ας σοβαρολογήσουμε: Εδώ έχουμε ένα μικρό δείγμα πρωτοποριακής μουσικής για κρουστά από τρεις εντελώς διαφορετικής καταγωγής συνθέτες που απλώνονται από την Κίνα ως τη Γαλλία, για να δικαιολογηθεί και ο τίτλος του δίσκου. 

Η Κινεζοελβετίδα συνθέτρια Tona Scherchen (1938-), κόρη του μεγάλου αρχιμουσικού Χέρμαν Σέρχεν, συνεισφέρει τη σύνθεση "Shen", γραμμένη το 1968. Ακολουθεί ο Γάλλος Alain Louvier (1945-) με τις συνθέσεις "Candrakala" και "Shima", ενώ η δεύτερη πλευρά του δίσκου καλύπτεται από την εντυπωσιακή σύνθεση "Κρυπτόγραμμα" (1970) για έξι εκτελεστές κρουστών του δικού μας Γιώργου Απέργη (1945-), σημαντικού συνθέτη, ο οποίος ζει από το 1963 στο Παρίσι, όπου απολαμβάνει μεγάλης αναγνώρισης. 

Τα έργα ερμηνεύονται από το ιστορικό σύνολο κρουστών Les percussions de Strasbourg.

LP | Philips | 1972 | Flac | Covers

Ο ΔΙΣΚΟΣ

Ο Ναζίμ Χικμέτ στην ελληνική δισκογραφία

Αν εξαιρέσουμε τον Ισπανό ποιητή Federico Garcia Lorca, που χωρίς αμφιβολία κατέχει την πρωτοκαθεδρία σε δημοφιλία ξένου ποιητή στην Ελλάδα, αμέσως μετά ακολουθεί μια τριάδα ξένων ποιητών που φαίνεται ν’ αποτελεί ισχυρή πηγή έμπνευσης για πολλούς Έλληνες μουσικούς. Πρόκειται για τον Γερμανό Μπέρτολτ Μπρεχτ, τον Χιλιανό Πάμπλο Νερούδα και τον Τούρκο Ναζίμ Χικμέτ.

O Ναζίμ Χικμέτ (1902-1963) άλλωστε, πολύ περισσότερο από τους υπόλοιπους, είχε ιδιαίτερους δεσμούς με την Ελλάδα κι ας προερχόταν από την αντίπερα όχθη! Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, μνημόνευε  συχνά την Ελλάδα στο έργο του κι εν γένει διαπνεόταν από έναν ισχυρό φιλελληνισμό, ο οποίος διασπά αποφασιστικά τα στεγανά που για ποικίλους λόγους ορθώθηκαν ανάμεσα στους δυο γειτονικούς λαούς. Ο Γιάννης Ρίτσος υπήρξε ο κύριος μεταφραστής του στην ελληνική γλώσσα και τη δική του μεταφορά επέλεξαν οι περισσότεροι μουσικοί που καταπιάστηκαν με την ευαίσθητη και λυρική γραφή του Χικμέτ.

Πρώτος ο Θάνος Μικρούτσικος, στην παρθενική του μάλιστα ολοκληρωμένη δισκογραφική εμφάνιση, ήταν αυτός που σύστησε τον Ναζίμ Χικμέτ στο ελληνικό μουσικόφιλο κοινό με τον πολυσήμαντο κύκλο τραγουδιών «Πολιτικά Τραγούδια» (LYRA, 1975). O δίσκος αυτός έκανε ισχυρή εντύπωση μόλις κυκλοφόρησε κι επέβαλε μεμιάς τον νέο συνθέτη αποσπώντας διθυραμβικά σχόλια. Φαίνεται όμως πως σημαντικό ρόλο σ’ αυτή την υποδοχή έπαιξε και ο ποιητικός λόγος που επιστρατεύτηκε με επιλεγμένα κείμενα του Γερμανού ποιητή Βολφ Μπίρμαν και του Ναζίμ Χικμέτ. Από τα έξι ποιήματα του Τούρκου ποιητή τα τρία («Μικρόκοσμος», «Αν η μισή μου καρδιά», «Το έπος του σεΐχη Μπεντρεντίν») βασίστηκαν σε μετάφραση του Γιάννη Ρίτσου, ενά τα υπόλοιπα τρία («Χιονίζει», «Η πιο όμορφη θάλασσα», «Αυτό είναι») σε μετάφραση του Γιώργου Παπαλεονάρδου. Η συγκλονιστική ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη έδωσε ακόμη μεγαλύτερη ώθηση στα διαχρονικά αυτά τραγούδια.

Ένα χρόνο μετά τα «Πολιτικά Τραγούδια» ο Θάνος Μικρούτσικος επανήλθε στον ποιητή μελοποιώντας το ποίημα «Ο εχθρός», το οποίο κυκλοφόρησε σε δίσκο 45 στροφών μαζί με το τραγούδι «Ρόζα Λούξεμπουργκ» σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου (LYRA, 1976). Κι ενώ το τραγούδι του Μάνου Ελευθερίου στη συνέχεια ενσωματώθηκε στον κύκλο τραγουδιών «Τροπάρια για φονιάδες» (1977), δεν συνέβη κάτι ανάλογο με το τραγούδι του Χικμέτ, το οποίο περιορίστηκε σ’ αυτή την έκδοση. Ερμηνεύτρια και πάλι η Μαρία Δημητριάδη. 

Μερικά χρόνια αργότερα, στους περίφημους «Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού» της Κέρκυρας που οργάνωσε ο Μάνος Χατζιδάκις επί δύο συνεχόμενες χρονιές (1981, 1982), ακούστηκαν δύο ακόμη μελοποιήσεις του Ναζίμ Χικμέτ. Πρόκειται για τα δύο τρυφερά «Νανουρίσματα», τα οποία έγραψαν η Ηδύλη Τσαλίκη και ο Ηρακλής Καζάκης (MINOS, 1981/1982). Τα ερμήνευσαν αντίστοιχα η συνθέτρια και η Ρηνιώ Κουρδάκη.

Τα δυο αυτά «Νανουρίσματα» μελοποίησε λίγο αργότερα και ο Μιχάλης Τρανουδάκης για το δίσκο του «Σύννεφο σύννεφο πού πάς» με ερμηνεύτρια τη Σοφία Μιχαηλίδη (Δισκογραφικός Συνεταιρισμός Καλλιτεχνών, 1983). Αξιοσημείωτο είναι ότι στο διαδίκτυο κυκλοφορεί και μια τρίτη μελοποίηση των δύο «Νανουρισμάτων» από τον συνθέτη Μιχάλη Κλεάνθη, η οποία όμως δε φαίνεται να έχει ποτέ δισκογραφηθεί.

Νωρίτερα όμως, το 1982, είχαμε την έκδοση του δίσκου «Η Μαρία Φαραντούρη τραγουδά Λιβανελί» (MINOS, 1982) με συνθέσεις του Τούρκου δημιουργού Ζουλφί Λιβανελί, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και τέσσερα ποιήματα του Ναζίμ Χικμέτ. Τα δύο απ’ αυτά («Χιροσίμα», «Σαν τον Κερέμ») μεταφέρθηκαν στα ελληνικά από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, ενώ άλλα δύο («Karli kayin ormani», «Bulut mu olsam») αποδίδονται στην τουρκική γλώσσα από τη Μαρία Φαραντούρη και τον συνθέτη. 

Η κορυφαία όμως μελοποιημένη εμφάνιση του Χικμέτ στην ελληνική δισκογραφία φέρει την υπογραφή του Μάνου Λοΐζου και κυκλοφόρησε μετά το θάνατo του συνθέτη με τον τίτλο «Γράμματα στην αγαπημένη» (MINOS, 1983). Στην πραγματικότητα ο Μάνος Λοΐζος είχε αρχίσει να καταπιάνεται μ’ αυτά τα τραγούδια τουλάχιστον δέκα χρόνια νωρίτερα πάνω στη μετάφραση του Γιάννη Ρίτσου, ενώ το 1976 επιχείρησε μια πρώτη πρόχειρη εγγραφή με τη φωνή του Μανόλη Ρασούλη, χωρίς να μείνει ικανοποιημένος. Πάλεψε πολύ με το υλικό αυτό ο συνθέτης και δοκίμασε διάφορα ενορχηστρωτικά σχήματα, χωρίς ποτέ να δώσει τελική μορφή στα τραγούδια και κυρίως χωρίς ποτέ να προλάβει να τα ηχογραφήσει επίσημα στο στούντιο. Ο μεταθανάτιος δίσκος που κυκλοφόρησε με τη φωνή του και τη συνοδεία απλής κιθάρας και φυσαρμόνικας από ερασιτεχνική ηχογράφηση σε μαγνητοταινία αποτελεί παρόλα αυτά ένα πολύτιμο ντοκουμέντο, ενώ τα τραγούδια αγάπηθηκαν πολύ κι αξακολουθούν να ακούγονται με ξεχωριστή συγκίνηση. Οι τίτλοι τους:  «Μονάκριβή μου», «Για τη ζωή», «Το δίχτυ», «Απερίγραπτη λένε», «Στηθάγχη», «Κατά τις λάμψεις πέρα», «Χλιαροί και παλλόμενοι», «Λίγα γαρούφαλα», «Όπως ο Κερέμ», «Τι όμορφο που ’ναι να σε συλλογιέμαι», «Αν με τη μεσολάβηση», «Η πιο όμορφη θάλασσα», «Ένα κρεβάτι εκστρατείας», «Ο άνεμος κυλάει».

Τα κατοπινά χρόνια εμφανίστηκαν σποραδικές μελοποιήσεις του Ναζίμ Χικμέτ στην ελληνική δισκογραφία. Το 1986 ο Σωτήρης Ρεμπάπης συμπεριέλαβε το ποίημα «Οι μαχητές» με τη Βασιλική Βιρουράκη στο δίσκο «Τα παλικάρια» (Ανεξάρτητη έκδοση, 1986). Το 1995 ο λαϊκός συνθέτης Θανάσης Πολυκανδριώτης μελοποίησε το ποίημα «Ύμνος στη ζωή» για το δίσκο «Τα βιώματά μου» με ερμηνευτή τον Στέλιο Καζαντζίδη (ΜΒΙ, 1995).  Επίσης ο Κωστής Μαραβέγιας συμπεριέλαβε το ποίημα «Να μη λυγάς» στο δίσκο «Ραδιοπειρατής» (FM Records, 2003). Τέλος, οι Χειμερινοί Κολυμβητές μελοποίησαν το ποίημα «Κλαίουσες ιτιές» σε ελληνική απόδοση Στέλιου Μαγιόπουλου για το δίσκο «Το πέρασμά σου» (LYRA, 2007).

Κι ο Μίκης Θεοδωράκης; Ο συνθέτης που μελοποίησε τα πάντα, ξέχασε τον μεγάλο Τούρκο ποιητή; Όχι ακριβώς! Υπάρχει ένα μελοποιημένο ποίημά του από τον κορυφαίο Έλληνα δημιουργό και το βρίσκουμε στο δίσκο «Mikis sings his songs», ο οποίος ηχογραφήθηκε στο Βερολίνο το 1996 για λογαριασμό γερμανικής εταιρίας (Peregrina, 1997) κι επανεκδόθηκε το 2003 από την ελληνική FM Records. Πρόκειται για το ποίημα «Χιονίζει» σε μετάφραση Γιάννη Ρίτσου. Ερμηνεύει ο ίδιος ο Μίκης. Είναι ενδιαφέρουσα λοιπόν η σύγκριση των δύο διαφορετικών μελοποιήσεων του συγκεκριμένου ποιήματος, αυτής από τον Θάνο Μικρούτσικο στη μετάφραση του Γιώργου Παπαλεονάρδου κι αυτής από τον Μίκη Θεοδωράκη στη μετάφραση του Γιάννη Ρίτσου. Μάλιστα η σύγκριση μπορεί να επεκταθεί και στην ακρόαση μιας ανέκδοτης μελοποίησης του ίδιου ποιήματος που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο και υπογράφεται από τον Γρηγόρη Νικολόπουλο και το μουσικό σχήμα Μαγικοί Καθρέφτες.

Ανάλογες συγκρίσεις μπορούν να γίνουν και μεταξύ άλλων μελοποιήσεων κοινών ποιημάτων, όπως του «Στηθάγχη» («Αν η μισή μου καρδιά») και «Η πιο όμορφη θάλασσα» από τον Θάνο Μικρούτσικο και τον Μάνο Λοΐζο ή του «Όπως ο  Κερέμ» από τον Λιβανελί και τον Μάνο Λοΐζο.

Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζουν κάποιες επανεκτελέσεις: Στο δίσκο «Παράξενο δεν είναι;» (Legend, 2007) του Θάνου Μικρούτσικου έχουμε επανεκτέλεση του τραγουδιού «Η πιο όμορφη θάλασσα» από χορωδία, ενώ στο δίσκο «Τους έχω βαρεθεί», πάλι του Θάνου Μικρούτσικου, έχουμε άλλες δυο επανεκτελέσεις («Μικρόκοσμος», «Αν η μισή μου καρδιά») από το συγκρότημα Υπόγεια Ρεύματα (Legend, 2009)

Συμπληρωματικά στις παραπάνω επισημάνσεις θα μπορούσαμε ν’ αναφέρουμε ότι το διεθνές κοινό γνώρισε τον ποιητή κυρίως μέσα από τη μελοποίηση του ποιήματος «Το κορίτσι της Χιροσίμα» (ή «Μικρό κορίτσι») από τον Ζουλφί Λιβανελί που αξιοποίησε μια παλιά σκοτσέζικη μελωδία. Το τραγούδι αυτό έκανε το γύρο του κόσμου και τραγουδήθηκε με τον αγγλόφωνο τίτλο «I come and stand at every door» ή «Hiroshima Girl» από διάσημους ερμηνευτές, όπως η Joan Baez, οι The Byrds και άλλοι.

Προσθέτω, τέλος, ότι ο σημαντικός Τούρκος πιανίστας και συνθέτης Φαζίλ Σάι το 2001 έγραψε  μουσική για το ντοκιμαντέρ «Ναζίμ», ενώ αμέσως μετά συνέθεσε το ομώνυμο ορατόριο βασισμένο σε ποίηση του Ναζίμ Χικμέτ, το οποίο παρουσίασε το 2005 στο αρχαίο θέατρο της Ασπένδου.

Δημήτρης Ε. Κωστούλας

φιλόλογος, μουσικός ερευνητής

Η μελέτη μου αυτή δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό "Θέματα Παιδείας", τεύχος 53-56 (2014)

Η Μαρία Φαραντούρη στη Legend (2001-2010)

Την περίοδο 2001-2010 η Μαρία Φαραντούρη εντάχθηκε στο δυναμικό της δισκογραφικής εταιρίας Legend, όπου της δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσει μια σειρά ηχογραφήσεις, ζωντανές ή σε στούντιο, με καινούργιες ερμηνείες πάνω σε κλασικά έργα της ελληνικής και ξένης δισκογραφίας. 

Ήταν μια άκρως παραγωγική δεκαετία αυτή, κατά την οποία κυκλοφόρησαν συνολικά 15 άλμπουμ του ενός ή δύο ψηφιακών δίσκων. Οι περισσότεροι ήταν απολύτως προσωπικοί της δίσκοι, ενώ σε μερικούς συμμετείχε μαζί με άλλους καλλιτέχνες (Μανώλης Μητσιάς, Χρήστος Θηβαίος, Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Πέτρος Πανδής, Λυδία Κονιόρδου κ.ά.). 

Την ίδια περίοδο βρέθηκαν στη συγκεκριμένη εταιρία και άλλα σημαντικά ονόματα της ελληνικής μουσικής, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Σταύρος Ξαρχάκος. Αυτό διευκόλυνε τη συνεργασία της τραγουδίστριας μαζί τους. Έτσι, ανάμεσα στις εκδόσεις με επανεκτελέσεις παλιού υλικού, περιλαμβάνονται και δύο πρωτότυποι κύκλοι τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη ("Ερημιά", "Οδύσσεια"), καθώς και μια καινούργια συνεργασία με τον Ζιλφί Λιβανελί. 

Αξίζει να σταθούμε στην τολμηρή απόφαση της μεγάλης ερμηνεύτριας να δοκιμάσει τις δυνάμεις και σε αχαρτογράφητα για εκείνη εδάφη, όπως το παραδοσιακό και ελαφρό τραγούδι, αλλά και το ρεμπέτικο, δείχνοντας θαυμαστή προσαρμοστικότητα σε τόσο ετερόκλητες επιλογές.

Ιδού ο κατάλογος των 15 δίσκων της Φαραντούρη στη Legend:

• 2001. Ένας Αιώνας Ελληνικό Τραγούδι
• 2002. Του Φεγγαριού τα Πάθη (ποίηση Federico Garcia Lorca)
• 2003. Η Ποίηση στο Ελληνικό Τραγούδι
• 2004. Η Μαρία Φαραντούρη & ο Γιάννης Βακαρέλης σε τραγούδια Θεοδωράκη-Χατζιδάκι
• 2004. Η Μαρία Φαραντούρη τραγουδά Μίκη Θεοδωράκη
• 2005. Ζιλφί Λιβανελί: Η Μνήμη του Νερού
• 2006. Μίκη Θεοδωράκη: Ερημιά (ενορχήστρωση: Σταύρος Ξαρχάκος)
• 2006. Η Μαρία Φαραντούρη τραγουδά Μάνο Χατζιδάκι
• 2007. Maria Farantouri Sings George Gershwin
• 2007. Way Home
• 2007. Μίκη Θεοδωράκη: Μπαλάντες (ενορχήστρωση: Σταύρος Ξαρχάκος)
• 2007. Μίκη Θεοδωράκη: Οδύσσεια
• 2008. Μύθοι Γυναικών (συμμετέχει η Λύδία Κονιόρδου)
• 2009. Αφιέρωμα στον Μίκη Θεοδωράκη
• 2010. Μίκη Θεοδωράκη: Του Έρωτα και του Θανάτου

Η Ίρμα Κολάση ερμηνεύει δημοφιλή ισπανικά τραγούδια (1954)

Η διάσημη Ελληνίδα μεσόφωνος Ίρμα Κολάση (1918-2012), αρμενογαλλικής καταγωγής, εξαδέλφη του Βύρωνα Κολάση, γνώρισε μια σπουδαία διεθνή καριέρα κυρίως στη δεκαετία του '50 με επίκεντρο το Παρίσι, όπου αξιώθηκε μεγάλων συνεργασιών, όπως με τη Μαρία Κάλλας, τον Ιγκόρ Στραβίσκι, τον Ζαν Κοκτό, τον Ζορζ Ορίκ, τον Φρανσίς Πουλένκ, τον Σεργκέι Προκόφιεφ και άλλους. Ερμήνευσε σημαντικούς μελοδραματικούς ρόλους σε έργα του Ντεμπισί, του Ραβέλ, του Προκόφιεφ και του Σένμπεργκ. Στα μετέπειτα χρόνια αφοσιώθηκε στη διδασκαλία και ανέδειξε αξιόλογους καλλιτέχνες, ανάμεσά τους και τη Νένα Βενετσάνου.

Από τους ανεξάντλητους θησαυρούς της Decca έχω επιλέξει αυτή την ιστορική ηχογράφηση της Ίρμας Κολάση που χρονολογείται από το 1954 και περιλαμβάνει ένα μικρό απάνθισμα δημοφιλών ισπανικών τραγουδιών για σόλο φωνή με συνοδεία πιάνου. Τη συνοδεύει ο Γάλλος πιανίστας Andre Collard. Εκείνο που πηγάζει αβίαστα από την ακρόαση αυτού του δίσκου είναι ότι η σπουδαία Ελληνίδα δείχνει απόλυτα άνετη σ' ένα τέτοιο ρεπερτόριο και η ερμηνεία της, όσο κι αν την αντιστρατεύεται η μονοφωνική ηχογράφηση, δίνει αφορμές για έντονες συγκινήσεις.