Οι απώλειες του 2017

Το 2017 μας αποχαιρετά απόψε τα μεσάνυχτα κι εύλογα αναρωτιέμαι τι μας άφησε πίσω του στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού. Αυτό δυστυχώς που μένει έντονο στη συναισθηματική μου μνήμη είναι οι πολλές και σημαντικές απώλειες καλλιτεχνών μέσα στη χρονιά αυτή. Και βρίσκω τώρα την ευκαιρία να ξαναθυμίσω τις πιο ξεχωριστές από αυτές με τη βεβαιότητα ότι πολλοί από σας συμμερίζεστε τη θλίψη μου σ' αυτόν τον μελαγχολικό απολογισμό.

Τον Φλεβάρη έφυγαν δύο σημαντικοί συνθέτες: ο Βασίλης Τενίδης (γενν. 1935), συνθέτης και κλασικός κιθαριστής, και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης (γενν. 1943), ο αγαπημένος μας Λούκι Λουκ του τραγουδιού, συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής. Από την πολύχρονη διαδρομή του Λουκιανού στο τραγούδι και τη δισκογραφία θα σταθώ στις κορυφαίες του στιγμές: "Η πόλη μας" (1970), "Η κόκκινη κλωστή" (1972), "Τα Μικροαστικά" (1973), "Media Luz" (1976), "Είμαι ένας φτωχός και μόνος καουμπόι" (1978), "Χαμηλή πτήση" (1982). Με τα "Μικροαστικά" άφησε ένα ισχυρό στίγμα στο ελληνικό τραγούδι, ενώ διαχρονικές παραμένουν μερικές επιτυχίες τραγουδιών του, όπως: ¨Μη χτυπάς", "Όσο αγαπιόμαστε τα δυο", "Σπίτι μου", "Η φωτογραφία", "Τα θερινά σινεμά", "Αχ, Ρίτα", "Μια μέρα μιας Μαίρης" και πολλά άλλα.

Σημειώνω εδώ τα αφιερώματα του ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΥ στον Λουκιανό Κηλαηδόνη:

• Η σκοτεινή πλευρά (ανέκδοτες ηχογραφήσεις
• Σκόρπια τραγούδια σε πρώτη εκτέλεση
• Ελευθέριος Βενιζέλος (OST)
• Τα Μικροαστικά (ραδιοφωνική μετάδοση)
• Media Luz (1976)
• Χαμηλή πτήση (1982)

Ο Ιούλιος στάθηκε σκληρός για το ελληνικό τραγούδι, αφού στη διάρκειά του χάθηκαν δύο εκλεκτές φωνές της γενιάς του '60.

Πρώτα ο αγαπημένος λαϊκός τραγουδιστής Γιάννης Καλατζής (γενν. 1943), συνομήλικος του Λουκιανού Κηλαηδόνη, αν και στη δισκογραφία δεν συναντήθηκαν ποτέ λόγω διαφορετικών εταιριών. Ο Γιάννης Καλατζής ήταν ο αγαπημένος τραγουδιστής του Μάνου Λοΐζου και μαζί ξεκίνησαν στη Minos το 1968 με τον περίφημο "Σταθμό" που ήταν ο πρώτος μεγάλος δίσκος και για τους δυο, αλλά και για την εταιρία! Στη συνέχεια ο Καλατζής κατέκτησε την κορυφή με τεράστια σουξέ που του έγραψαν ο Γιώργος Κατσαρός, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Γιάννης Σπανός και άλλοι συνθέτες.

Δείτε τα αφιερώματα του ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΥ στον Γιάννη Καλατζή:

• Παραμυθάκι μου (1971)
• Γιάννης Καλατζής: Ο πρώτος του δίσκος (1968)
• Ακυκλοφόρητα 45άρια
• Ο σταθμός (1968)

Νίκος Λαρυγγάκης: Άτακτο παιδί (1992)

Εμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1985 με το "Πράσινο αεράκι". Το 1987 ηχογράφησε την πιο φιλόδοξη δουλειά του με τίτλο "Πτερά του Μοντεζούμα" σε ποίηση Ανδρέα Εμπειρίκου. Και το 1992 με το 'Άτακτο παιδί" εγκατέλειψε άτακτα και οριστικά το δισκογραφικό κατεστημένο προτιμώντας να συνεχίσει στο παρασκήνιο της δισκογραφικής επικαιρότητας με επιλεκτικές εμφανίσεις σε διάφορους χώρους και κυρίως στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Γλώσσα στη Σκόπελο ή στην κοντινή Σκιάθο.

Φυσικά αναφέρομαι στον Νίκο Λαρυγγάκη που πέρασε σαν κομήτης από το χώρο του ελληνικού τραγουδιού με τρεις προσωπικές δουλειές όλες κι όλες μέσα σε μια επταετία. Η τελευταία, το "Άτακτο παιδί", περιλαμβάνει δέκα ροκ μπαλάντες με ισορροπημένη ρυθμική και μελωδική γραμμή που ακούγονται ευχάριστα, χωρίς πάντως να κομίζουν κάτι καινούργιο στο πεδίο δράσης των τραγουδοποιών που ήδη εκείνη την εποχή είχαν κυριαρχήσει στο ελληνικό τραγούδι. Οι στίχοι και η μουσική είναι πάντα δικά του, όπως και η ερμηνεία. Συμμετέχει επίσης η Ηρώ Λεχουρίτη, η γνωστή Ηρώ, στην πρώτη δισκογραφική της παρουσία, ερμηνεύοντας δυο πολύ τρυφερά τραγούδια ("Βοτσαλάκι", "Μυστικός φωταγωγός"), ίσως τα ωραιότερα του δίσκου.

Ως bonus στο αρχείο πρόσθεσα ένα ανεξάρτητο τραγούδι του Νίκου Λαρυγγάκη με τίτλο "Φεύγω για τη Σκόπελο" που μοιάζει σαν το αποχαιρετιστήριο μανιφέστο του συνθέτη προς το καλλιτεχνικό κατεστημένο.

Νίκος Λαρυγγάκης, Ανδρέας Εμπειρίκος: Πτερά του Μοντεζούμα (1987)

Μας συστήθηκε ως ολοκληρωμένος τραγουδοποιός το 1985 με τον κύκλο τραγουδιών "Πράσινο αεράκι". Δεν επαναπαύθηκε όμως στο αρχικό του ύφος, αν και έμοιαζε κατασταλαγμένο και ώριμο. 

Δυο χρόνια αργότερα ο Νίκος Λαρυγγάκης επανεμφανίστηκε με καινούργιο υλικό και μάλιστα μελοποιημένης ποίησης. Κι όχι απλής και συμβατικής ποίησης που προσφέρεται για εύκολη μελοποίηση, αλλά ποίησης ελεύθερης γραφής με υπερρεαλιστικά κείμενα του πατριάρχη του ελληνικού υπερρεαλισμού, του Ανδρέα Εμπειρίκου (1901-1975). Τίτλος του έργου: "Πτερά του Μοντεζούμα". 

Ο δίσκος περιλαμβάνει οκτώ συνολικά τραγούδια που ερμηνεύει ο ίδιος ο συνθέτης μαζί την Ελένη Αντωνιάδου, μια ενδιαφέρουσα ερμηνεύτρια που κάνει εδώ την παρθενική της εμφάνιση, αλλά θα αξιωθεί τα επόμενα χρόνια να ερμηνεύσει μέχρι και Μίμη Πλέσσα. Συμμετέχουν επίσης και δυο παιδικές φωνές κοριτσιών. 

Η ορχήστρα συνδυάζει και πάλι ετερόκλητα στοιχεία που απλώνονται από τα ηλεκτρικά όργανα μέχρι τα συμβατικά ακουστικά και παραδοσιακά. Στην ενορχήστρωση συνέπραξε ο Μίμης Ντούτσουλης.

Νίκος Λαρυγγάκης: Πράσινο αεράκι (1985)

Το όνομα του τραγουδοποιού Νίκου Λαρυγγάκη το πιθανότερο είναι να μη λέει τίποτε σ' ένα σημερινό ακροατή, ίσως και σ' ένα της προηγούμενης γενιάς, δυστυχώς. Αυτή είναι η μοίρα των διακριτικών δημιουργών που δεν έκαναν ποτέ το μεγάλο "μπαμ" της εμπορικότητας και περιορίστηκαν στην τέχνη τους σεμνά κι αθόρυβα. Σ' αυτή την κατηγορία θα κατέτασσα τον Νίκο Λαρυγγάκη.

Τρεις προσωπικούς δίσκους είναι ολόκληρη η δισκογραφική προσφορά του καλλιτέχνη. Ο πρώτος είχε τίτλο "Πράσινο αεράκι" και κυκλοφόρησε το 1985 από την Πανδώρα. Το 1987 μας έδωσε την πιο φιλόδοξη δουλειά του, τα "Πτερά του Μοντεζούμα", βασισμένη σε ποίηση του Ανδρέα Εμπειρίκου. Κι έκλεισε οριστικά τους λογαριασμούς του με τη δισκογραφική βιομηχανία το 1992 με το δίσκο "Άτακτο παιδί".

Ο Νίκος Λαρυγγάκης τυπικά ανήκει στη μεγάλη γενιά των τραγουδοποιών μας, με την ουσιώδη όμως διαφορά ότι προηγήθηκε εκείνης της λαμπρής φουρνιάς που ξεπετάχθηκε στη δεκαετία του '90 (Μάλαμας, Παπακωνσταντίνου, Περίδης κλπ.). Θα τον έβαζα δίπλα στον Βαγγέλη Γερμανό ως ένα είδος συνεχιστή του και ως προάγγελο του πολύ προσωπικού ύφους ενός Φοίβου Δεληβοριά. Ήταν από τους πρώτους που συνταίριασαν με συνέπεια τον ροκ ήχο με τον ελληνικό στίχο. Στοιχεία άλλωστε που βρίσκουμε από την πρώτη κιόλας δουλειά του, το "Πράσινο αεράκι", όπου διαπλέκονται με πολύ λειτουργικό τρόπο ηλεκτρικά όργανα με ακουστικά (φλάουτο, κλασική κιθάρα), ακόμη και παραδοσιακά (ούτι). Μουσική, στίχοι και ερμηνεία, όλα δικά του. Μαζί του ακούγονται και οι φωνές φίλων του, ενώ στην ενορχήστρωση είχε τη συνδρομή του Άρη Παυλή.

Ο δίσκος πλέον είναι δυσεύρετος και φυσικά εκτός εμπορίου.

Τάσος Σχορέλης: Ρεμπέτικη Ανθολογία (1992)

Οι μελέτες και οι καταγραφές του ρεμπέτικου τραγουδιού είναι βέβαια πάμπολλες, άλλες αξιόπιστες και προσεγμένες, άλλες υπερβολικές ή ανακριβείς. Έτσι κι αλλιώς μιλάμε για ένα πεδίο του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού που παραμένει ακόμη ανεξιχνίαστο στις απόκρυφες διαστάσεις του, ενώ έχω την εντύπωση πως, παρά τις κατά καιρούς αναβιώσεις του είδους μέσα από το συρμό των νεορεμπέτικων  σχημάτων, στη συνείδηση του μέσου ακροατή το ρεμπέτικο δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί στις ορθολογικές του διαστάσεις απαλλαγμένο από σύνδρομα ηθικών και κοινωνικών αναστολών. Αν δεν ήταν μάλιστα στη μέση και η μακρόχρονη και συστηματική προσπάθεια ενός Μάνου Χατζιδάκι (διάλεξη στο Θέατρο Τέχνης το 1949, Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές, Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη, Λειτουργικά, Ο σκληρός Απρίλης του '45, Τα πέριξ),  ίσως ακόμη να παραμέναμε στο σκοταδισμό της προεμφυλιακής εποχής!

Θα ήθελα λοιπόν εδώ να σας προτείνω μια εξαιρετική έκδοση για το ρεμπέτικο τραγούδι, από αυτές που στέκονται απολύτως έντιμα και με σεβασμό απέναντι σ' αυτό το σπουδαίο πολιτισμικό γεγονός. Πρόκειται για την περίφημη Ρεμπέτικη Ανθολογία του Τάσου Σχορέλη. Ένα μνημειώδες έργο που κυκλοφόρησε το 1992 από τις εκδόσεις Πλέθρον σε τέσσερις τόμους, αλλά και σε επίτομη έκδοση των 418 σελίδων. Έργο ζωής του συγγραφέα με πλουσιότατο υλικό: Βιογραφίες των αρχιμαστόρων του ρεμπέτικου, αλφαβητική καταγραφή χιλιάδων τίτλων ρεμπέτικων τραγουδιών, φωτογραφικά ντοκουμέντα, χειρόγραφα, παρτιτούρες κι ένα πολύ χρήσιμο γλωσσάρι του ρεμπέτικου γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας. 

Το αρχείο δίνεται σε μορφή pdf που φρόντισε με πολύ κόπο ο καλός μου φίλος Γιάννης ο Συριανός, πατριώτης δηλαδή του μεγάλου σκαπανέα του ρεμπέτικου Μάρκου Βαμβακάρη!

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ:

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ !!!

Καλοί μου φίλοι,

εύχομαι από καρδιάς σε όλους σας

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ !!!

Σας αφιερώνω ένα αγαπημένο μου χριστουγεννιάτικο έργο, γραμμένο πριν από τρεισήμιση αιώνες!

Ένα concerto grosso του μεγάλου Ιταλού συνθέτη της εποχής του μπαρόκ Arcangelo Corelli (1653-1713) από τη σειρά των 12 Κοντσέρτων, opus 6. Το 8ο κατά σειρά. Επιγράφεται: "Fatto per la notte di Natale".
Μαζί ακούγονται και τα επίσης υπέροχα χριστουγεννιάτικα κοντσέρτα των Manfredini, Torelli και Locatelli.
Ερμηνεύει το κορυφαίο μπαρόκ σύνολο I Musici.
Απολαύστε τα:

Μίμης Πλέσσας, Γιώργος Μαρίνος: Παράσταση (1974)

Βρισκόμαστε στο σημαδιακό έτος 1974, τη χρονιά της μεταπολίτευσης και της εισβολής του πολιτικού τραγουδιού. Την ίδια εκείνη χρονιά ωστόσο η ελληνική δισκογραφία εξακολούθησε να κινείται και με τους δικούς της παράλληλους ρυθμούς με την κυκλοφορία δίσκων έξω από το κλίμα της περιρρέουσας και ζέουσας επικαιρότητας.

Το 1974 λοιπόν ο χαλκέντερος και πολυγραφότατος συνθέτης Μίμης Πλέσσας εγκαινίασε τη συνεργασία του με τον ηθοποιό, διασκεδαστή και τραγουδιστή Γιώργο Μαρίνο. Μέσα στην ίδια χρονιά του έγραψε έναν (σχεδόν) προσωπικό δίσκο με τίτλο "Παράσταση", ενώ τον συμπεριέλαβε και στην ομάδα τραγουδιστών του δίσκου "Λουκιανού: Νεκρικοί διάλογοι". Η συνεργασία των δύο καλλιτεχνών ολοκληρώθηκε τρία χρόνια αργότερα με το δίσκο "Χαμένα χρόνια".

Ο δίσκος "Παράσταση" λοιπόν περιλαμβάνει δεκατρία τραγούδια κι άλλο ένα σε επανάληψη. Τα οκτώ από αυτά ερμηνεύει μόνος του ο Γιώργος Μαρίνος, τέσσερα ερμηνεύει η μόνιμη σχεδόν συνεργάτιδά του Κατιάνα Μπαλανίκα, ενώ σε άλλα δύο τραγουδούν και οι δυο τους. Οι στίχοι γράφτηκαν από τους Σοφία Φίλντιση, Ανδρέα Αγγελάκη, Γιώργο Λαζαρίδη, Κώστα Βίρβο και Β. Δαλαμάγκα. Είναι τραγούδια με εμφανή σκηνικό χαρακτήρα, απόλυτα προσαρμοσμένα στις φωνητικές και υποκριτικές δυνατότητες του σπουδαίου Γιώργου Μαρίνου.

(c) LP | Polydor | 1974

Νίκος Δανίκας: Σκηνές και εικόνες (1972)

Ο Νίκος Δανίκας άφησε το προσωπικό του αποτύπωμα στην ελληνική δισκογραφία με κάμποσες ενδιαφέρουσες δουλειές στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του '70, κυρίως με τους κύκλους τραγουδιών "Καφενείον η Ευρυτανία" (1974) και "Ροζ προκηρύξεις" (1976), ενώ αργότερα ο Μάνος Χατζιδάκις φιλοξένησε στο Σείριο το δίσκο του "Ο δρομέας" (1991), για να βρει τελικά το δρόμο μιας εμπορικότερης αποδοχής στη δεκαετία του '90 συνεργαζόμενος με τον Λάκη Λαζόπουλο στους "Δέκα μικρούς Μήτσους" του.

Η πρώτη δισκογραφική του κατάθεση καταγράφεται το 1972 με το δίσκο "Σκηνές και εικόνες" που κυκλοφόρησε από την Polydor. Περιλαμβάνει δώδεκα κομμάτια, ένδεκα τραγούδια και το ομότιτλο οργανικό. Οι στίχοι στα περισσότερα τραγούδια ανήκουν στη Σέβη Τηλιακού. Βασικός ερμηνευτής ο εξαιρετικός Γιώργος Μαρίνος που ως τραγουδιστής, αν και έχει σημαντική δισκογραφία, δεν αξιολογήθηκε ποτέ - νομίζω - στο πραγματικό μέγεθος της ερμηνευτικής του ικανότητας. Συμμετέχει επίσης και η Κατιάνα Μπαλανίκα.

Παρόλο που τα τραγούδια είναι αξιόλογα, δεν γνώρισαν την αποδοχή του κόσμου, ενώ σήμερα ο δίσκος είναι απολύτως δυσεύρετος. Ευτυχώς διασώθηκε σε μια κασέτα από τον Δραμινό φίλο μου Δημήτρη κι έτσι έχουμε στη διάθεσή μας σε αρκετά ικανοποιητικό επίπεδο ηχητικής ποιότητας αυτό το σπάνιο δισκογραφικό ντοκουμέντο.

Σάκης Τσιλίκης: Άλλοθι (1985)

Μετά από τέσσερις απανωτούς παιδικούς δίσκους που ηχογράφησε μέσα στο 1980 ο Σάκης Τσιλίκης κι αφού πρόλαβε να μας δώσει και τρεις κύκλους τραγουδιών, το 1985 ήρθε η στιγμή μιας πρώτης καταξίωσης με τη φιλοξενία του στο Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι και την έκδοση ενός αξιόλογου κύκλου τραγουδιών υπό τον τίτλο "Άλλοθι".

Πρόκειται για μια προσεγμένη δουλειά σε ύφος ηλεκτρικής και ακουστικής μπαλάντας. Τους στίχους έγραψε η Μανθούλα Καρίπη. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνεται κι ένα ποίημα του Ζακ Πρεβέρ. Τραγουδούν: Πέτρος Πανδής, Κατιάνα Μπαλανίκα και Φωτεινή Σαββατιανού. Στην ορχήστρα συμμετέχουν κορυφαίοι μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο Γιάννης Σπάθας στην κιθάρα, ο Αντώνης Αντύπας στα κρουστά, ο Αντώνης Τουρκογιώργης στο μπάσο, ο Σπύρος Καζιάνης στο φαγκότο, ο Βαγγέλης Σκούρας στο κόρνο, η Στέλλα Κυπραίου στην κλασική κιθάρα και ο Δημήτρης Γούσιος στο βιολοντσέλο. Την ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας επωμίστηκε ο δαιμόνιος Τάσος Καρακατσάνης.