Μάνος Χατζιδάκις: Siralardaki Heyecanlar (ανέκδοτο OST)

"Siralardaki Heyecanlar". Σας λέει τίποτε αυτός ο τίτλος; Μάλλον όχι. Και πολύ περισσότερο αν τον συσχετίσουμε με τον Μάνο Χατζιδάκι, έστω κι αν ξέρουμε ότι ο μεγάλος συνθέτης έγραψε μουσική για πάμπολλες ξένες ταινίες.

Κι όμως! Ούτε άγνωστη είναι αυτή η ταινία, ούτε ακριβώς ξένη! Γιατί πρόκειται για την τουρκική βερσιόν μιας από τις πιο αγαπημένες και πιο εμπορικές ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Και για να μην τα πολυλογούμε, πρόκειται για την ταινία του Αλέκου Σακελλάριου "Χτυποκάρδια στο θρανίο", παραγωγής 1963, με πρωταγωνίστρια την Αλίκη Βουγιουκλάκη!

Δεν ξέρω πόσο γνωστό είναι ότι η ταινία αυτή της Finos Film γυρίστηκε παράλληλα σε δύο εκδοχές, μία η γνωστή ελληνική με συμπρωταγωνιστή τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ κι άλλη μια ...τουρκική με τίτλο "Siralardaki Heyecanlar" και πρωταγωνίστρια πάλι την Αλίκη, η οποία φαίνεται πως ήταν δημοφιλής και στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, ενώ στη θέση του Παπαμιχαήλ συμπρωταγωνιστούσε ο Τούρκος ηθοποιός Orhan Gunsiray! 

Η μουσική και τα τραγούδια της ταινίας γράφτηκαν βέβαια από τον Μάνο Χατζιδάκι. Πρόκειται για πανέμορφες μελωδίες πάνω σε στίχους του Αλέκου Σακελλάριου που ερμήνευσε η Αλίκη με τη γνωστή τσαχπινιά της φωνής της. Τα ίδια λοιπόν τραγούδια, με τις ίδιες ενορχηστρώσεις, ακούγονται και στην τουρκική εκδοχή, αλλά μεταφερμένα στην τουρκική γλώσσα, εκτός από το "Τουίστ" που κρατήθηκε στα ελληνικά! 

Στο αρχειάκι που σας δίνω συμπεριέλαβα τα πέντε πασίγνωστα τραγούδια της "τουρκικής" ταινίας μαζί με δυο οργανικά θέματα από την έναρξη και το φινάλε, για να έχει μια πληρότητα το αυτοσχέδιο soundtrack. 

Η Αλίκη λοιπόν τραγουδά ...τουρκικά! Ενδιαφέρον, δε νομίζετε;

Μάνος Χατζιδάκις: Στέλλα (ανέκδοτο OST)

Η "Στέλλα" (1955), χωρίς αμφιβολία, είναι μια από τις πρώτες κορυφογραμμές που κατέκτησε ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος. Τη σκηνοθέτησε ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο οποίος έγραψε και το σενάριο βασισμένος στο θεατρικό έργο "Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια" του Ιάκωβου Καμπανέλλη με μακρινό αρχέτυπο την κλασική ιστορία της Κάρμεν. Η σκηνογραφία με τον εντυπωσιακό λαϊκό ρεαλισμό της ανήκει στον Γιάννη Τσαρούχη. Στη σκηνή κυριαρχεί απόλυτα η πληθωρική παρουσία της Μελίνας Μερκούρη στην πρώτη μόλις κινηματογραφική της εμφάνιση. Πλάι της συμπρωταγωνιστούν οι Γιώργος Φούντας, Αλέκος Αλεξανδράκης, Βούλα Ζουμπουλάκη, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, Σοφία Βέμπο και Κώστας Κακαβάς. Η ταινία πέρασε κι εκτός ελληνικών συνόρων κερδίζοντας μια υποψηφιότητα για τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες και τελικά τη Χρυσή Σφαίρα καλύτερης ξένης ταινίας το 1956 στην Αμερική.

Από τα βασικότερα προσόντα της ταινίας η συγκλονιστική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι με το έντονο λαϊκό χρώμα που το υποστηρίζει δυναμικά η παρουσία του Βασίλη Τσιτσάνη ως επικεφαλής της λαϊκής ορχήστρας. Στην ταινία ακούγονται υπέροχοι λαϊκοί αυτοσχεδιασμοί του μπουζουκιού, καθώς και τέσσερα σπουδαία λαϊκά τραγούδια σε στίχους του Μιχάλη Κακογιάννη ("Εφτά τραγούδια θα σου πω", "Ο μήνας έχει 13", "Το φεγγάρι είναι κόκκινο", "Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι"). Μαζί με τα τραγούδια της πρώτης "Λατέρνας" του Αλέκου Σακελλάριου που γυρίστηκε την ίδια χρονιά, αυτές είναι οι πρώτες απόπειρες του μεγάλου συνθέτη να γράψει ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια με τη δική του "έντεχνη" οπτική, αρκετά χρόνια πριν ο εμβληματικός "Επιτάφιος" του Μίκη Θεοδωράκη υπογράψει επίσημα τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του έντεχνου λαϊκού μας τραγουδιού! 

Να επισημάνω μόνο ότι το μυθικό πια "Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι", ερμηνευμένο αφοπλιστικά από τη Μελίνα - τραγούδι με αμέτρητες μεταγενέστερες εκτελέσεις - βασίστηκε στη μελωδία του τραγουδιού "Τρελέ τσιγγάνε" της Ιωάννας Γεωργακοπούλου και του Βασίλη Τσιτσάνη. Είναι λυπηρό που κάποια χρόνια αργότερα εκτοξεύτηκε αήθης μομφή κατά του Μάνου Χατζιδάκι ως λαθρόχειρα της συγκεκριμένης μελωδίας, ενώ στην πραγματικότητα, πέρα από μια φευγαλέα μελωδική πινελιά, ο συνθέτης έγραψε ένα ολόδικό του τραγούδι που κατατάσσεται δίκαια στις κορυφαίες στιγμές συνολικά του ελληνικού πενταγράμμου. 

Προσθέτω, τέλος, ότι στην ταινία τραγουδούν επίσης η Σοφία Βέμπο και η Βούλα Ζουμπουλάκη.

Σταύρος Κουγιουμτζής: Τα πρώτα τραγούδια (1961-1967)

Αυτή είναι μια διορθωτική ανάρτηση που έρχεται να αποκαταστήσει αβλεψίες ή παραλείψεις της αρχικής ανάρτησης που είχα παρουσιάσει παλιότερα με τα ανεξάρτητα τραγούδια του Σταύρου Κουγιουμτζή από την πρώτη του συνθετική περίοδο, δηλαδή κατά το διάστημα 1961-1967.

Θυμίζω ότι εκείνη την περίοδο ο συνθέτης ηχογράφησε γύρω στα 40 τραγούδια από το 1961, όταν παρουσίασε στο Φεστιβάλ Τραγουδιού του ΕΙΡ το πρώτο του τραγούδι ("Περιστεράκι"), μέχρι το 1967 που εντάχθηκε στο δυναμικό της Odeon, η οποία από την επόμενη χρονιά θα μετονομαστεί σε Minos κι εκεί πλέον ο συνθέτης θα βρει σταθερή στέγη για πολλά χρόνια και θ' αρχίσει να παρουσιάζει τους μεγάλους δίσκους 33 στροφών που τον επέβαλαν ως κορυφαίο τραγουδοποιό. Από το σκόρπιο αυτό υλικό μόνο η Lyra έχει εκδόσει ένα δίσκο με 14 τραγούδια, τα οποία και δεν συμπεριέλαβα σε τούτη τη συλλογή.

Στην τωρινή λοιπόν ανάρτηση έχω προσθέσει δυο τραγούδια από τις 45 στροφές που έλειπαν από την προηγούμενη συλλογή και συγκεκριμένα, ένα τραγούδι με τη Μάριον Σίβα ("Φεύγει η χαρά") κι άλλο ένα με τον Γιάννη Ζανιώτη ("Στο πρώτο γλυκοχάραμα"). 

Επίσης έχω προσθέσει και το τραγούδι "Νυχτερινές φωτιές" που δεν έχει ηχογραφηθεί ποτέ στο στούντιο και παραμένει ανέκδοτο. Το τραγούδι αυτό ακούστηκε στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης το 1963 από τις φωνές της Μάριον Σίβα και της Καίτης Δεσύλα, αλλά εδώ το έχουμε από μια ραδιοφωνική του μετάδοση με τη φωνή της Νίκης Καμπά. Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτό είναι το μοναδικό τραγούδι που παρουσίασε ο συνθέτης μέσα στο 1963.

Προσθέτω επίσης ότι έχω αποκαταστήσει τη λανθασμένη αναγραφή του τραγουδιστή Χριστόφορου Ζησούλη ως ερμηνευτή των τραγουδιών "Ο μπάρμπα Θάνος" και "Αν είν' ναρθείς". Το σωστό όνομα του τραγουδιστή είναι Χριστόφορος Γλιπιρίδης, ο οποίος συχνά αναφέρεται και απλά ως Χριστόφορος.

Να προσθέσω, τέλος, ότι αρκετά από τα τραγούδια της συλλογής έχουν πολύ βελτιωμένο ήχο σε σχέση με την προηγούμενη ανάρτησή μου.

Μίκης Θεοδωράκης & William Shakespeare: Περικλής, πρίγκιπας της Τύρου (ανέκδοτο)

Μετά την ανέκδοτη θεατρική μουσική του Μίκη Θεοδωράκη για τον "Χριστόφορο Κολόμβο" του Νίκου Καζαντζάκη που σας παρουσίασα χθες, συνεχίζω με άλλο ένα πολύτιμο ντοκουμέντο από το ίδιο ανεξερεύνητο πεδίο δράσης του μεγάλου μας συνθέτη.

Πρόκειται για τη μουσική που έγραψε για την παράσταση του έργου "Περικλής, πρίγκιπας της Τύρου", μια "ελαφρά" κωμωδία του William Shakespeare (1564-1616) γραμμένη το 1608. Η παράσταση ανέβηκε στο Ηρώδειο το καλοκαίρι του 1980 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου σε σκηνοθεσία και μετάφραση του Αλέξη Σολομού με πρωταγωνιστές τους Χρήστο Πολίτη, Ελένη Ζαφειρίου και Τιτίκα Βλαχοπούλου.

Από τη μουσική αυτής της παράστασης διασώζονται σε ανέκδοτο αρχείο πέντε τραγούδια που ερμηνεύει ο βαρύτονος και ηθοποιός Γιώργος Μούτσιος που τον ξέρουμε περισσότερο από τις ιστορικές συνεργασίες του με τον Μάνο Χατζιδάκι ("Όρνιθες"). Τα τραγούδια έχουν ένα χαρακτήρα μπαρόκ όπερας σε μια προσπάθεια να αποδοθεί ένα αναγεννησιακό κλίμα. Σ' αυτό συμβάλλει και η λιτή συνοδεία τους από σόλο λαούτο που παίζει η Στέλλα Κυπραίου.

Μίκης Θεοδωράκης & Νίκος Καζαντζάκης: Χριστόφορος Κολόμβος (ανέκδοτο)

Ακόμη και οι πιο συνεπείς μουσικόφιλοι δεν μπορούν να ισχυριστούν ότι γνωρίζουν με επάρκεια στις πραγματικές του διαστάσεις το έργο των δύο Διόσκουρων του μουσικού μας πολιτισμού, του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Χατζιδάκι. Κι αυτό, γιατί ένα μεγάλο μέρος του έργου τους παραμένει ανέκδοτο κι επομένως απρόσιτο στο ευρύ κοινό. Κι αναφέρομαι κυρίως στη μουσική που έγραψαν για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Ειδικά, η μουσική τους για το θέατρο έχει το προφανές μειονέκτημα ότι ακούστηκε μόνο κατά τη διάρκεια κάποιων παραστάσεων και σπανιότατα αποτυπώθηκε σε κάποιο μέσον, όπως το κινηματογραφικό φιλμ, ώστε να μπορούμε εκ των υστέρων και μετά από πολύ χρόνο να την ακούσουμε και να την εκτιμήσουμε αναλόγως.

Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει μακρά σχέση με τη θεατρική σκηνή, αφού οι πρώτες του σκηνικές συνθέσεις χρονολογούνται αμέσως μετά τη γερμανική κατοχή, στα μέσα της δεκαετίας του '40. Στη μακρόχρονη διαδρομή του συνεργάστηκε με κορυφαίους δημιουργούς του θεάτρου, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Βασίλης Ρώτας, ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Άγγελος Τερζάκης ("Θεοφανώ"), ο Ιάκωβος Καμπανέλλης ("Η γειτονιά των αγγέλων", "Εχθρός λαός"), ο Νότης Περγιάλης, αλλά και ξένοι, όπως ο Σέξπιρ, ο Χάσεκ, ο Μπρεχτ, ο Καμί, διάφοροι Ρώσοι δραματουργοί και πολλοί άλλοι.

Το 1975 ο συνθέτης έγραψε μουσική για τη θεατρική παράσταση "Χριστόφορος Κολόμβος" βασισμένη στην ομώνυμη δημιουργία του Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957). Το έργο παίχτηκε το 1975 στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού με πρωταγωνιστή τον Μάνο Κατράκη. Η μουσική σύνθεση είναι για φωνή και μικρή συμφωνική ορχήστρα. Από τη μουσική αυτή διασώζονται σε ανέκδοτο αρχείο έξι τραγούδια που ερμηνεύονται από τον Πέτρο Πανδή με τη συμμετοχή της ηθοποιού Άννας Μακράκη.

Μάνος Χατζιδάκις: Ελλάς η χώρα των ονείρων (το αυθεντικό soundtrack)

Πριν από μερικούς μήνες σας παρουσίασα τον αριστουργηματικό δίσκο "Ελλάς η χώρα των ονείρων" του μεγάλου Μάνου Χατζιδάκι στην επίσημη δισκογραφική του εκδοχή (1963), η οποία ανατυπώθηκε και σε ψηφιακή μορφή τα νεότερα χρόνια (1988).

Εδώ σας παρουσιάζω την αυθεντική μορφή του soundtrack για τον ομώνυμη ταινία του Γερμανού σκηνοθέτη Wolfagang Mueller-Sehn, όπως κυκλοφόρησε το 1960 (ή 1961) σε 10ιντσο βινύλιο από τη Fontana. Η μουσική και τα τραγούδια του έργου είναι μοιρασμένα σε 18 μέρη, τα οποία ονοματίζονται με τοπωνύμια της ελληνικής γης μοιρασμένα στις ενότητες Στεριά και Αιγαίο. 

Τραγουδά φυσικά η Νάνα Μούσχουρη στην τελευταία της συνεργασία με τον συνθέτη πριν ξεκινήσει την τεράστια διεθνή της καριέρα, καθώς οι δυο τους θα ξανασυναντηθούν δισκογραφικά με καινούργιο υλικό πολλά χρόνια αργότερα, το 1972, στο δίσκο "Σπίτι μου, σπιτάκι μου". Οι στίχοι των τραγουδιών ανήκουν στον Νίκο Γκάτσο και στον συνθέτη.

Μίκης Θεοδωράκης: Les amants de Teruel (2002/live)

Έχει φορτιστεί πολύ αρνητικά τελευταία το κλίμα απέναντι στον μέγιστο Μίκη Θεοδωράκη, εν πολλοίς και με δική του ευθύνη βέβαια! Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι ότι δε γίνεται να μειωθεί ούτε στο ελάχιστο το γιγαντιαίο έργο που μας κληροδοτεί λίγο πριν μας αποχαιρετήσει από τούτο τον κόσμο και γίνει κι αυτός "αθάνατος" στη χώρα των Μακάρων, για να θυμηθούν επιτέλους και τον αληθινό δημιουργό όλοι αυτοί που ξαφνικά τον μετέτρεψαν σε ήρωα των πατριδοκαπηλικών τους ονειρώξεων!

Ο Μίκης είναι ένας παγκόσμιος δημιουργός. Το ξέρουμε καλά όσοι παρακολουθούμε με συνέπεια τη μεγαλειώδη διαδρομή του στο χώρο της τέχνης. Και ξέρουμε ότι νωρίς συνδέθηκε το έργο του με τον διεθνή κινηματογράφο, όπου για μεγάλο διάστημα στα χρόνια του '60 ήταν περιζήτητος, αν και δεν ενέδωσε ποτέ στις σειρήνες των αμερικανικών blockbusters, όταν έδειχναν διατεθειμένες να του προσφέρουν ηγεμονικά συμβόλαια - το ίδιο που έγινε και με τον Μάνο Χατζιδάκι - προκειμένου να τον έχουν στη διάθεσή τους στις μεγάλες παραγωγές εκείνων των χρόνων.

Παρόλα αυτά, ο Μίκης είχε αρκετές, σποραδικές έστω, συνεργασίες με διεθνείς κινηματογραφικές παραγωγές. Σε μια λαμπρή τέτοια στιγμή της καριέρας του λοιπόν θα αναφερθούμε:

Η μεγάλη χορεύτρια και ηθοποιός Ludmilla Tcherina (1924-2004) γνωρίστηκε με τον Μίκη Θεοδωράκη το 1958, όταν και του ζήτησε να γράψει τη μουσική για την ταινία "Luna de miel" ("Honeymoon"), που σκηνοθέτησε ο Michael Powell. Ο Μίκης ανταποκρίθηκε και η μουσική του για την ταινία ανέδειξε το διαχρονικό τραγούδι που στην ελληνική του εκτέλεση έχει τίτλο "Αν θυμηθείς τ' όνειρό μου". 

Την ίδια εποχή ο συνθέτης έγραψε τη μουσική μπαλέτου "Les amants de Teruel" (Οι εραστές του Τερουέλ) για συμφωνική ορχήστρα, την οποία 3 χρόνια αργότερα κατά προτροπή και πάλι της Ludmilla Tcherina μετέγραψε για το soundtrack της ομώνυμης ταινίας του Powell, παραγωγής 1962, με πρωταγωνίστρια και πάλι την Tcherina. To soundtrack αυτό στην περιορισμένη δισκογραφική του εκδοχή (δίσκος 45 στροφών της ΕΜΙ) περιλάμβανε δύο εκπληκτικά τραγούδια που ερμήνευσε συγκλονιστικά το θρυλικό "σπουργιτάκι του Παρισιού", η Edith Piaf. Το πρώτο τραγούδι ήταν η διασκευή της "Όμορφης πόλης" (από τους "Λιποτάκτες") με γαλλικούς στίχους του Jacques Plante, ενώ το άλλο τραγούδι είχε τον τίτλο "Quatorze Juillet", μιας και το θέμα της ταινίας ήταν εμπνευσμένο από την κλασική ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας τοποθετημένο στην ισπανική πόλη Teruel την εποχή των Σταυροφοριών.

Πέρασαν από τότε 40 χρόνια, μέχρι τις 13 Ιουνίου 2002 που εκτελέστηκε ζωντανά το έργο στην ολοκληρωμένη αρχική του μορφή σε συμφωνική φόρμα, όπως θα το βρείτε στο ανέκδοτο αρχείο που σας παρουσιάζω. Το έργο ερμηνεύεται από την Εθνική Ορχήστρα της Ισπανίας. Δε γνωρίζω άλλες λεπτομέρειες γι' αυτήν την εξαιρετική ηχογράφηση, η οποία πάντως έχει πολύ καλό ήχο και είναι κρίμα που μένει αναξιοποίητη.

Βασίλης Δημητρίου: Του Κουτρούλη ο γάμος (2008)

Το θεατρικό έργο "Του Κουτρούλη ο γάμος" είναι μια ηθογραφική κωμωδία με έντονα πολιτικά στοιχεία που παρουσιάζουν μιαν απίστευτη ομοιότητα με την εποχή μας, αν και γράφτηκε το 1843, την εποχή του Όθωνα και της πρώιμης "μνημονιακής" περιπέτειας της βαυαροκρατούμενης Ελλάδας, τη σημαδιακή εκείνη χρονιά που εκδηλώθηκε και το επαναστατικό κίνημα κατά του βασιλιά που δρομολόγησε σημαντικές πολιτικές εξελίξεις. 

Το έργο γράφτηκε από τον Φαναριώτη λόγιο Αλέξανδρο Ρίζο-Ραγκαβή (1809-1892) με εμφανείς αριστοφανικές επιρροές.

Η απολαυστική αυτή πολιτική σάτιρα, κατάλληλα διασκευασμένη και προσαρμοσμένη στη σημερινή πραγματικότητα από τον Γιάννη Καλαντζόπουλο, που έκανε και τη σκηνοθεσία, παρουσιάστηκε από το θεατρικό σχήμα Θεατρική Διαδρομή τη σεζόν 2008-2009. Πρωταγωνίστησαν οι: Παύλος Χαϊκάλης, Δημήτρης Μαυρόπουλος, Κατερίνα Μάντζιου και Παύλος Ορκόπουλος. 

Τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Βασίλης Δημητρίου. Κεφάτα τραγούδια με μπρίο και χαρούμενους ρυθμούς που ερμηνεύονται από μέλη του θιάσου. Δυστυχώς κι αυτό το soundtrack παραμένει ανέκδοτο.

Βασίλης Δημητρίου: Η Αθήνα των θαυμάτων (1998)

Το Θέατρο Κνωσσός γιορτάζοντας τα 150 χρόνια νεοελληνικού θεάτρου κατά την περίοδο 1997-98 παρουσίασε τη σπονδυλωτή παράσταση "Η Αθήνα των θαυμάτων, των τραυμάτων, των Υπάτων και των πάτων". 

Πρόκειται για ένα θεατρικό ψηφιδωτό που συνέθεσε ο Κώστας Γεωργουσόπουλος με επιλεγμένες σκηνές από δώδεκα διαφορετικά θεατρικά κείμενα που έγραψαν διάφοροι Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς, όπως ο Μιχαήλ Χουρμούζης, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο Σπύρος Μελάς, ο Παντελής Χορν, ο Ηλίας Καπετανάκης, ο Άγγελος Βλάχος, ο Δημήτρης Ψαθάς, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης και ο Μποστ. Οι σκηνές διαρθρώνονται με χρονική αλληλουχία, ώστε να διαγράφεται ένα πανόραμα της ιστορικής διαδρομής της νεοελληνικής κοινωνίας από τον 19ο ίσαμε το τέλος του 20ου αιώνα.

Την παράσταση σκηνοθέτησε ο Χρήστος Τσάγκας και πρωταγωνίστησαν οι Λάμπρος Τσάγκας, Τάκης Βαμβακίδης, Δημήτρης Θεοδώρου, Νίκη Τσουλουπάκη και άλλοι.

Ο Βασίλης Δημητρίου έγραψε τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης πάνω σε στίχους του Γεωργουσόπουλου που υπογράφει, ως συνήθως, με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Κ.Χ. Μύρης. Τα τραγούδια ερμηνεύει ο Μανώλης Χατζημανώλης μαζί με μέλη του θιάσου. Το συγκεκριμένο ψηφιακό δισκάκι διατέθηκε στη διάρκεια των παραστάσεων και δεν κυκλοφόρησε ποτέ στο εμπόριο.