Μάνος Λοΐζος: Πρόκληση (ανέκδοτο OST, 1971)

Με τη φωτεινή εξαίρεση της "Ευδοκίας" (1971) ο Μάνος Λοΐζος δεν ευτύχησε στις, λιγοστές έτσι κι αλλιώς, κινηματογραφικές του συνεργασίες. Μουσική και τραγούδια του βρίσκουμε σε εμπορικές ταινίες δεύτερης ποιότητας, όπως "Μπετόβεν και μπουζούκι" (1965), "Αγάπη που δε σβήνει ο χρόνος" (1966), "Επιχείρηση Δούρειος Ίππος" (1966), "Τρούμπα '67" (1967), "Το λεβεντόπαιδο" (1969), "Η νεράιδα και το παλικάρι" (1969), "Διακοπές στην Κύπρο" (1971), "Η Αλίκη δικτάτωρ" (1972) και μερικές ακόμη. 

Εκεί στα πρώτα χρόνια του '70 βρέθηκε στην ανάγκη για βιοποριστικούς λόγους να γράφει μουσική ακόμη και για ταινίες ερωτικού (soft πορνό) περιεχομένου, χωρίς να διστάζει να τους χαρίσει μερικά από τα πανέμορφα τραγούδια του. 

Ανάμεσα σ' αυτές και η ταινία "Πρόκληση" του Όμηρου Ευστρατιάδη που γυρίστηκε το 1971, τη χρονιά της "Ευδοκίας", με πρωταγωνιστές τους Άννα Φόνσου, Έλενα Ναθαναήλ, Ελένη Ανουσάκη, Ανδρέα Μπάρκουλη, Καίτη Πάνου και τον Γερμανό ζεν πρεμιέ εραστή Udo Kier. 

Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου σε 4 λαϊκά τραγούδια του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη

Όταν πρωτάκουσα αυτά τα τραγούδια, ούτε που πήγε το μυαλό μου στον Βασίλη Παπακωνσταντίνου! Λογικό. Η φωνή του δεν έχει πάρει ακόμη τον γνωστό και τόσο οικείο χρωματισμό της. Είμαστε άλλωστε ακόμη στα 1972. Δυο χρόνια πριν τραγουδήσει τον "Στρατιώτη" και τον "Τρίτο Παγκόσμιο" του Μάνου Λοΐζου που τον έκαναν γνωστό στο πανελλήνιο. 

Αλλά δεν είναι μόνο η άγουρη φωνή του Βασίλη. Είναι και τα ίδια τα τραγούδια. Μιλάμε για τέσσερα καθαρόαιμα λαϊκά τραγούδια του συνθέτη Βασίλη Αρχιτεκτονίδη, τα δυο σε στίχους του Γιάννη Λογοθέτη και τα άλλα δυο σε στίχους του Κώστα Ασημακόπουλου. Κυκλοφόρησαν σε δυο δισκάκια 45 στροφών από την εταιρία Lindos. Με την ίδια ετικέτα άλλωστε ο Παπακωνσταντίνου πρωτοσυστήθηκε ως τραγουδιστής το 1972 με τον ξεχασμένο δίσκο "Ελληνική χώρα" του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη. Δυο χρόνια μετά ο τραγουδιστής βρέθηκε στη Minos, όπου ευτύχησε αμέσως να τραγουδήσει Μίκη Θεοδωράκη και Μάνο Λοΐζο κάνοντας έτσι την πραγματική και άκρως δυναμική εκκίνηση στη μεγάλη καριέρα που ακολούθησε τις επόμενες δεκαετίες.

Χρήστος Λεοντής: Καταχνιά (ζωντανή εκτέλεση)

Το 1965 από την Odeon κυκλοφόρησε ο πρώτος ολοκληρωμένος δίσκος του Χρήστου Λεοντή με τίτλο "Καταχνιά" (Κατοχή, Αντίσταση, Απελευθέρωση) σε στίχους Κώστα Βίρβου που ερμήνευσε το κορυφαίο δίδυμο του λαϊκού μας τραγουδιού Στέλιος Καζαντζίδης και Μαρινέλλα. Κάθε τραγούδι του έργου είχε κι έναν μικρό αφηγηματικό πρόλογο με κείμενα που επιμελήθηκε ο ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος και απήγγειλε με τη στιβαρή φωνή του ο ηθοποιός Δημήτρης Μυράτ.

Ο δίσκος αυτός είναι και ο σημαντικότερος θεματικός κύκλος τραγουδιών που αναφέρεται αποκλειστικά στα μαύρα χρόνια της γερμανικής κατοχής (1941-1944), παρόλο που η δύσκολη εκείνη εποχή έχει αποτυπωθεί άμεσα ή έμμεσα σε πολυάριθμους ελληνικούς δίσκους. Θυμίζω τους πιο χαρακτηριστικούς: Μίκη Θεοδωράκη "Το Άξιον Εστί" (1964), Μίκη Θεοδωράκη "Η μπαλάντα του Μαουτχάουζεν" (1965), Νότη Μαυρουδή "Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας" (1968), Γιάννη Μαρκόπουλου "Ήλιος ο Πρώτος" (1969), Μίμη Πλέσσα "Μίλα μου για τη λευτεριά" (1970), Γιώργου Κατσαρού "Αλβανία" (1973), Βασίλη Αρχιτεκτονίδη "Το μπλόκο" (1980), Γιώργος Νταλάρας "Τα ρεμπέτικα της Κατοχής" (1980), Νίκου Μαμαγκάκη "Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας" (2011).

Τον Ιανουάριο του 2000 ο Χρήστος Λεοντής παρουσίασε την "Καταχνιά" ζωντανά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με την υποστήριξη της Βουλής των Ελλήνων. Το έργο προσαρμόστηκε για συμφωνική ορχήστρα, χορωδίες και λαϊκές φωνές με ερμηνευτές τον Λάκη Χαλκιά, τη Νένα Βενετσάνου και τον Δώρο Δημοσθένους. Αφηγητής ο Χρήστος Τσάγκας. Έλαβαν μέρος η Μεγάλη Ορχήστρα Ελληνικής Μουσικής του Δήμου Αθηναίων, η Μικτή Χορωδία "Φίλοι Μοντέρνας Μουσικής" (με διευθυντή τον Δημήτρη Παπαδημητρίου) και η Μικτή Χορωδία Νέων του Δήμου Κηφισιάς (με διευθυντή τον Γιώργο Αρβανίτη). Τη γενική διεύθυνση του συνόλου είχε ο Χρήστος Λεοντής.

Μάνος Λοΐζος: Μπετόβεν και μπουζούκι (1965)

Η χαριτωμένη κωμωδιούλα "Μπετόβεν και μπουζούκι", παραγωγής 1965 σε σκηνοθεσία Ορέστη Λάσκου με πρωταγωνιστές τους Μίμη Φωτόπουλο, Νίκο Σταυρίδη, Γιάννη Γκιωνάκη, Σταύρο Παράβα, Μπεάτα Ασημακοπούλου και Σωτήρη Μουστάκα, έχει το μεγάλο προσόν ότι είναι πλημμυρισμένη από πανέμορφα λαϊκά τραγούδια.

Τη μουσική και τα τραγούδια της ταινίας υπογράφει ένας καινούργιος ακόμη τότε συνθέτης που έμελλε να γράψει λαμπρή πορεία τα επόμενα χρόνια στο ελληνικό τραγούδι και αυτός δεν ήταν άλλος από τον Μάνο Λοΐζο. 

Εδώ λοιπόν ακούμε μερικά από τα πρώτα τραγούδια του σπουδαίου τραγουδοποιού, τα οποία στη δισκογραφία πέρασαν με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου, αλλά στην ταινία ερμηνεύονται από την Κλειώ Δενάρδου και τον Χάρη Παναγιώτου. Ακούγονται τα κλασικά "Μικρός ο κόσμος γύρω μου", "Το φεγγάρι έρημο", "Ένας πλάι στον άλλο", "Καράβια αλήτες", όλα πασίγνωστα με τη φωνή του Πουλόπουλου μέσα από δισκάκια 45 στροφών που κυκλοφόρησαν την ίδια χρονιά από τη Lyra.

Ακούγεται επίσης ένα όμορφο τραγούδι με τίτλο "Μας γέλασες παλιοζωή" στη μοναδική και άγνωστη συνεργασία του συνθέτη με τη στιχουργό Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Το τραγούδι αυτό παραμένει ανέκδοτο.

Τέλος, στην ταινία ακούγεται και το εύθυμο τραγουδάκι "Η γαρουφαλιά" που στηρίζεται σε γνωστό οργανικό θέμα του συνθέτη, το οποίο κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά σε 45άρι της Odeon με τίτλο "Χορός σε 9/8". Ακούγονται επίσης και κάποια χορωδιακά κομμάτια που φέρουν την υπογραφή του γνωστού χορωδιακού μαέστρου Αλέκου Αινιάν. 

Μάνος Χατζιδάκις: Αδούλωτοι σκλάβοι (1946)

Χθες ήταν τα γενέθλια του ενός Μάνου του τραγουδιού μας, του Μάνου Λοΐζου, και σήμερα του άλλου, του μεγάλου, του κορυφαίου συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994) που γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 92 χρόνια και που, παρόλο που πέρασαν ήδη 23 χρόνια από τη φυγή του για την "οδό των ονείρων" του, εξακολουθεί πάντα να τραγουδιέται, αλλά και να ανακαλύπτεται και να αποκαλύπτεται διαρκώς μέσα από το θησαυροφυλάκιο των αμέτρητων ανέκδοτων συνθέσεων που μας άφησε.

Η ενασχόληση του Μάνου Χατζιδάκι με τον κινηματογράφο είναι γνωστό βέβαια πόσο σημαντικούς καρπούς απέδωσε, έστω κι αν ο ίδιος ελάχιστα πράγματα από αυτό το κομμάτι του έργου του έδειχνε να εκτιμά και να υπολογίζει στην επίσημη εργογραφία του.

Από τις δεκάδες ελληνικές ταινίες που ευτύχησαν να έχουν στη μουσική τους συνοδεία την υπογραφή του Μάνου Χατζιδάκι η πρώτη ιστορικά ήταν η ταινία "Αδούλωτοι σκλάβοι", ένα πολεμικό δράμα του 1946 που σκηνοθέτησε ο Βίων Παπαμιχάλης με κεντρική πρωταγωνίστρια την Έλλη Λαμπέτη. 

Ο συνθέτης ήταν τότε μόλις 21 ετών, αλλά φαίνεται πως είχε ήδη διαμορφώσει το μουσικό του ύφος, όπως μπορούμε εύκολα να διακρίνουμε από τα μουσικά θέματα που κοσμούν την ταινία. Ανάμεσά τους κι ένα ανέκδοτο τραγούδι (μάλλον σε δικούς του στίχους) με τίτλο "Αργεί" (ή "Αυγή") που ερμηνεύει η ελαφρά τραγουδίστρια Ιωάννα Άλβα. Ακούγονται επίσης και κάποια χορωδιακά κομμάτια, ενώ ο τόσο χαρακτηριστικός και αναγνωρίσιμος ήχος του πιάνου είναι διάχυτος μέσα στην ταινία. 

Μάνος Λοΐζος: Τα τραγούδια στη Lyra (1965-1972)

Σαν σήμερα, 22 Οκτωβρίου, πριν από 80 ακριβώς χρόνια γεννήθηκε ένας από τους πιο χαρισματικούς κι αγαπημένους συνθέτες τραγουδιών που, παρά τα 35 χρόνια που πέρασαν από τη μέρα του πρόωρου θανάτου του, παραμένει πάντα επίκαιρος, πάντα αγαπημένος και πάντα χιλιοτραγουδισμένος. 

Φυσικά μιλώ για τον Μάνο Λοΐζο (1937-1982), τον συνθέτη με τα μόλις 100 περίπου τραγούδια, από τα οποία δεν μπορείς να πετάξεις ούτε ένα! Τον σεμνό τραγουδοποιό που αντιμετώπιζε με δέος τους συναδέλφους του, τόσο ώστε να φωνάζει με ενθουσιασμό μικρού παιδιού μόλις συνέθεσε το "Αχ, χελιδόνι μου" ότι επιτέλους είχε καταφέρει να γράψει ένα καλό τραγούδι σαν τα τραγούδια του Κουγιουμτζή!  Τον ανήσυχο δημιουργό που ποτέ δεν επαναπαύθηκε στις δάφνες του και πάντα γύρευε τον καινούργιο ήχο παλεύοντας με το υλικό του μέχρις εξαντλητικής λεπτομέρειας ώσπου να του δώσει την τελική του μορφή, η οποία δεν επιδέχονταν πλέον την παραμικρή παρέμβαση.

Ο Μάνος Λοΐζος, νεαρότατος ακόμη, μαζί με τον φίλο του τον Χρήστο Λεοντή βρέθηκε στο περιβάλλον του Μίκη Θεοδωράκη και κάτω από τη βαριά σκιά του δοκίμασε τα πρώτα του τραγούδια. Άρχισε να ηχογραφεί συστηματικά για τις 45 στροφές το 1965 ενταγμένος στο περιβάλλον της Lyra. Εκεί είχε την τύχη να ερμηνεύσει τα τέσσερα πρώτα του τραγούδια με μεγάλη επιτυχία ο Γιάννης Πουλόπουλος. Τα δυο απ' αυτά, όπως και μερικά κατοπινά, είχαν στίχους της πρώτης γυναίκας του, της συγγραφέως Μάρως Λήμνου. 

Την ίδια χρονιά η υπέροχη Σούλα Μπιρμπίλη τραγούδησε τρία τραγούδια του. Το ένα είχε στίχους του Λόρκα ("Η κιθάρα") και ήταν η δεύτερη φορά που ο Λοΐζος μελοποιούσε τον μεγάλο Ισπανό ποιητή, αφού είχε προηγηθεί το 1962 το πρώτο πρώτο του τραγούδι ("Τραγούδι του δρόμου") σε ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου. Η Μπιρμπίλη όμως συνδέεται και με το πιο εμβληματικό ίσως τραγούδι του συνθέτη, αφού υπήρξε η πρώτη ερμηνεύτρια του διαχρονικού "Δρόμου" σε στίχους της Κωστούλας Μητροπούλου, αν και το τραγούδι μας είναι πιο οικείο με τη φωνή του ίδιου του συνθέτη από το δίσκο "Τραγούδια του δρόμου" (1974)

Βασίλης Δημητρίου: Οι τρεις χήρες (2001)

Η ιστορία τριών γυναικών που έχουν μείνει χήρες και συγκατοικούν σε μια μονοκατοικία στο κέντρο της Αθήνας ήταν το θέμα της τηλεοπτικής σειράς "Οι τρεις χήρες" βασισμένης στο ομώνυμο βιβλίο της Ντόρας Γιαννακοπούλου που σκηνοθέτησε ο Κώστας Κουτσομύτης και προβλήθηκε από την τηλεόραση του APLHA το 2001. Τις τρεις χήρες ενσάρκωσαν οι ηθοποιοί Νόρα Βαλσάμη, Ταμίλα Κουλίεβα και Άννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους.

Τη μουσική έγραψε ο Βασίλης Δημητρίου, στενός συνεργάτης του σκηνοθέτη επί πολλά χρόνια με πολύ αξιόλογες τηλεοπτικές δημιουργίες. Το soundtrack αποτελείται από τέσσερα ωραιότατα οργανικά θέματα, απλά και ρυθμικά με λιτή ενορχήστρωση που περιλαμβάνει πιάνο, κιθάρα, ακορντεόν και σαξόφωνο. Δυστυχώς παραμένει ανέκδοτο, αν και είναι ηχογραφημένο κανονικά στο στούντιο.

(c) Ανέκδοτο OST | 2001 | mp3 | πηγή: Ν.Γ./d58

Μάνος Χατζιδάκις: Αγάπη και θύελλα (1961)

Το 1961 ήταν η χρονιά που απονεμήθηκε στον Μάνο Χατζιδάκι το oscar τραγουδιού για τα "Παιδιά του Πειραιά", σε μια εποχή που ο συνθέτης έγραφε με ιλιγγιώδεις ρυθμούς μουσικές και χαριτωμένα τραγουδάκια για τον ελληνικό κινηματογράφο με πρωταγωνίστρια κυρίως την Αλίκη Βουγιουκλάκη. 

Υπήρχαν όμως και περιπτώσεις ασήμαντων ταινιών που ευτύχησαν να έχουν μερικά πολύ αξιόλογα τραγούδια του μεγάλου συνθέτη. Όπως το μελόδραμα του Σωκράτη Καψάσκη "Αγάπη και θύελλα", παραγωγής 1961 σε σενάριο Νίκου Φώσκολου με πρωταγωνιστές τους Ξένια Καλογεροπούλου, Γιάννη Φέρτη, Μάρθα Βούρτση και Στέφανο Ληναίο. 

Ο Μάνος Χατζιδάκις έγραψε για την ταινία τρία όμορφα τραγούδια, ένα από τα οποία είναι το κορυφαίο ζεϊμπέκικο "Είμαι αητός χωρίς φτερά" σε στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου. Το τραγούδι βέβαια κατέκτησε τη διαχρονικότητα μέσω της στιβαρής ερμηνείας του Γρηγόρη Μπιθικώτση, που ωστόσο ήταν η δεύτερη εκτέλεση! Η πρώτη, όπως ακούγεται στην ταινία και στη συνέχεια πέρασε και στις 45 στροφές, ανήκει στον λαϊκό τραγουδιστή της εποχής Αδαμάντιο (Διαμαντή) Πανάρετο. Συμπαθητική, αλλά εμφανώς κατώτερη, σχεδόν ντροπαλή ερμηνεία που δε στάθηκε ικανή να αναδείξει τη μεγάλη δύναμη του τραγουδιού. 

Άλλο ένα τραγούδι με τίτλο "Αχ λεμονιά" ερμηνεύει πάλι ο Πανάρετος (δείτε το στο βίντεο), ενώ υπάρχει και το ωραιότατο "Πίσω απ' τις τριανταφυλλιές" με πειστικότατη ερμηνεία από τη Νάνα Μούσχουρη. 

Η ταινία διαθέτει κι άλλες όμορφες μουσικές στιγμές, όπως το διονυσιακό "Σάλσα". Στο μπουζούκι ακούγεται ο Τόλης Χάρμας, γνωστός κι από τη συμμετοχή του (ίσως και κάτι παραπάνω;) στα πρώτα λαϊκά τραγούδια του Χατζιδάκι στις δυο "Λατέρνες".

Το rip που σας δίνω το φτιάξαμε πολύ παλιά με το φίλο μου τον Πάνο από το τεράστιο αρχείο βιντεοταινιών μας, μιας και το soundtrack είναι ανέκδοτο. Έκτοτε έχει ξεφύγει προ πολλού από τα χέρια μας και ταξιδεύει αμέριμνο σε ανεξέλεγκτα διαδικτυακά μονοπάτια, οπότε δεν αποκλείεται κάπου να το έχετε συναπαντήσει!

Κάιτη Χωματά: Τα πρώτα της τραγούδια (1964)

Η Καίτη Χωματά (1946-2010) υπήρξε η πιο χαρακτηριστική φωνή της εποχής του "Νέου Κύματος" και μεσουράνησε στο δισκογραφικό στερέωμα κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60 ερμηνεύοντας δεκάδες πανέμορφα τραγούδια σε πρώτη κυρίως, αλλά όχι σπάνια και σε δεύτερη εκτέλεση. Στάθηκε η μούσα του Γιάννη Σπανού, του οποίου ερμήνευσε τα ωραιότερα τραγούδια της νεοκυματικής του περιόδου και ήταν η βασική του ερμηνεύτρια στις δυο πρώτες "Ανθολογίες" του (1967/1968).

Το 1964 η Καίτη Χωματά ήταν ακόμη μαθήτρια στην τελευταία τάξη του γυμνασίου, όταν ηχογράφησε τα πρώτα της τραγούδια που καταγράφονται στο παρόν δισκάκι βινυλίου 45 στροφών extended. 

Η πρώτη πλευρά περιλαμβάνει το διασκευασμένο από τα γαλλικά τραγούδι "Τ' ασημένιο καράβι" σε μουσική Jean Yatone και ελληνικούς στίχους του Γιώργου (Παπα)στεφάνου, παρμένο από την ταινία "Les Chiens dans la Nuit", καθώς και το υπέροχο "Ήρθε βοριάς, ήρθε νοτιάς" σε μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και στίχους του Γιάγκου Αραβαντινού, ένα από τα πρώτα πρώτα τραγούδια του μεγάλου συνθέτη, γραμμένο στα χρόνια της Κατοχής.

Αλλά η δεύτερη πλευρά του δίσκου είναι η πιο σημαντική, γιατί εδώ βρίσκονται τα δυο πρώτα ελληνικά τραγούδια του γαλλοθρεμμένου Έλληνα συνθέτη Γιάννη Σπανού, τα οποία έχουν ιστορική σημασία, αφού σηματοδοτούν τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του "Νέου Κύματος". Οι τίτλοι τους: "Μι' αγάπη για το καλοκαίρι" και "Μικρό ταξίδι στο γιαλό". Και τα δυο έχουν στίχους του Γιώργου Στεφάνου, του γνωστού μας Γιώργου Παπαστεφάνου. Δυο υπέροχες και τρυφερές μπαλάντες που αγαπήθηκαν πολύ και σήμερα πια θεωρούνται κλασικές. Ερμηνεύονται με λιτή οργανική συνοδεία υπό τη διεύθυνση του συνθέτη Γιώργου Κατσαρού. Η φωνή της Καίτης Χωματά είναι ήδη ώριμη και σφραγίζει ανεξίτηλα με την ερμηνεία της τα αγαπημένα αυτά τραγούδια.

Στο αρχείο θα βρείτε πλήρη τα εξώφυλλα και της ελληνικής, αλλά και της γαλλικής έκδοσης του δίσκου που αποτελεί σημαντική παρακαταθήκη της εταιρίας Lyra.