Δευτέρα 29 Απριλίου 2019

Νίκος Γούναρης (Fidelity, 1967)

Δεύτερη μέρα του Πάσχα σήμερα και συγχρόνως η γιορτή του Αγίου Γεωργίου. Θυμήθηκα λοιπόν ένα παλιό χαριτωμένο τραγουδάκι του Νίκου Γούναρη για τον Άη Γιώργη στο Λυκαβηττό κι έτσι οδηγήθηκα στη σκέψη να σας παρουσιάσω έναν ολόκληρο δίσκο του μεγάλου αυτού τραγουδιστή που περιέχει βέβαια και το συγκεκριμένο τραγούδι.
Ο Νίκος Γούναρης γεννήθηκε στη Ζαγορά του Πηλίου το 1915. Ήταν συμπατριώτης δηλαδή του λαϊκού συνθέτη Θόδωρου Δερβενιώτη. Και στέκομαι σ' αυτό, γιατί την εποχή που μεσουράνησε στο μουσικό μας στερέωμα ο Νίκος Γούναρης, τη δεκαετία του '50, μαίνονταν ένας ακήρυχτος πόλεμος ανάμεσα στο λαϊκό το το ελαφρό τραγούδι και μάλιστα ο Βασίλης Τσιτσάνης είχε πει τότε ότι όσο υπάρχει ο Γούναρης, δεν πρόκειται ποτέ το λαϊκό τραγούδι να κερδίσει τα πρωτεία! Είναι αλήθεια πάντως ότι ο Νίκος Γούναρης γνώρισε τεράστια δημοτικότητα ερμηνεύοντας μόνος του ή σε συνεργασία με το Τρίο Μπελκάντο ένα ευρύ ρεπερτόριο που συχνά ξέφευγε από τα στενά όρια του ελαφρού και αγκάλιαζε ακόμη και το λαϊκό, αλλά και το δημοτικό. Ο Γούναρης ήταν στενός φίλος του Φώτη Πολυμέρη και συνεργάστηκε πολύ μαζί του. Πέθανε νεότατος το 1965.
Ο σημερινός λοιπόν δίσκος είναι μια συλλογή δώδεκα δικών του συνθέσεων και κυκλοφόρησε μεταθανάτια από τη Fidelity το 1967. Πρόκειται για ετερόκλητο υλικό που αναδεικνύει και όλη την ερμηνευτική γκάμα του σπουδαίου καλλιτέχνη. Μπουζούκι παίζει ο Φώτης Γκόνης, ενώ την ορχήστρα επιμελήθηκε ο Γιώργος Στρατής.

Κυριακή 28 Απριλίου 2019

Δόμνα Σαμίου: Της Λαμπρής και της Άνοιξης (2012)

Ο μεγάλη θεραπαινίδα της παραδοσιακής μας μουσικής Δόμνα Σαμίου (1928-2012) υπηρέτησε το ελληνικό παραδοσιακό τραγούδι με συνέπεια επί δεκαετίες είτε ως ερμηνεύτρια, είτε ως μελετήτρια και μουσικολόγος. Έχει καταθέσει μια πλουσιότατη δισκογραφική παρακαταθήκη με συλλογές τραγουδιών από κάθε μεριά της ελληνικής γης χωρίς να δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στο ξεχωριστό ύφος τραγουδιού του κάθε τόπου, ενώ πάμπολλες είναι και οι θεματικές δισκογραφικές της καταθέσεις.
Έτσι λοιπόν το 1998 κυκλοφόρησε η συλλογή "Τα πασχαλιάτικα", όπου συγκέντρωσε και ερμήνευσε παραδοσιακά τραγούδια που χορεύονται και τραγουδιούνται τη μέρα του Πάσχα σε όλη την Ελλάδα. Το 2012, τη χρονιά του θανάτου της, κυκλοφόρησε μια νέα συλλογή τέτοιων τραγουδιών που επιμελήθηκε η ίδια με τίτλο "Της Λαμπρής και της Άνοιξης", η οποία αντλήθηκε από το αρχείο του Καλλιτεχνικού Συλλόγου Δημοτικής Μουσικής "Δόμνα Σαμίου" και φυσικά αφιερώθηκε στη μνήμη της. Η συλλογή περιλαμβάνει δύο μικρότερες θεματικές ενότητες, μία για τη μέρα της Λαμπρής κι άλλη μία για την Άνοιξη και ιδιαίτερα για την Πρωτομαγιά που συνήθως - όπως φέτος - έρχεται σχεδόν αμέσως μετά τη Λαμπρή.
Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια και δύο οργανικά χορευτικά κομμάτια που καλύπτουν σχεδόν κάθε γωνιά του ελληνισμού (Μικρά Ασία, Θράκη, Ήπειρος, Θεσσαλία, Ρούμελη, Πελοπόννησος. Κρήτη, νησιά). Τραγουδά η ίδια η Δόμνα Σαμίου, καθώς και οι: Βαγγέλης Δημούδης, Σάββας Σιάτρας, Βασίλης Κολοβός, Θανάσης Μωραΐτης, Δημήτρης Σκουλάς και διάφορα χορωδιακά σχήματα.

Σάββατο 27 Απριλίου 2019

Πάσχα στο Άγιον Όρος (DG/1979)

Από τον Γερμανικό δισκογραφικό κολοσσό της Deutsche Grammophon, της εταιρίας που επικεντρώνεται εδώ κι έναν αιώνα περίπου στην έκδοση έργων της λόγιας μουσικής, κυκλοφόρησε το 1979 μια πολύ σπουδαία ηχογράφηση που περιλαμβάνει ιερές ακολουθίες από τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Ορθόδοξο Πάσχα. 
Συγκεκριμένα, πρόκειται για μια ψηφιακή έκδοση, με τίτλο Πάσχα στο Άγιο Όρος (Easter on Mount Athos), η οποία στην Ελλάδα διανεμήθηκε κάποια στιγμή και από την εφημερίδα "Καθημερινή" και περιλαμβάνει ηχητικό υλικό που καταγράφηκε το 1978 ζωντανά στην Ιερά Μονή Ξενοφώντος στο Άγιο Όρος. Το υλικό είναι μοιρασμένο στις ενότητες: α) Όρθρος της Κυριακής του Πάσχα, β) Ακολουθία των Αγίων Παθών, γ) Όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου, δ) Κυριακή του Πάσχα - Εσπερινός της αγάπης.
Κατανυκτική ατμόσφαιρα, υποβλητικές ψαλμωδίες και υπέροχοι πασχαλινοί ύμνοι. Εξαιρετική έκδοση.

Παρασκευή 26 Απριλίου 2019

Νίκος Γκάτσος: Δυο τραγούδια για τη Μεγάλη Εβδομάδα

Ο μεγάλος ποιητής και κορυφαίος στιχουργός Νίκος Γκάτσος (1911-1992) έχει εμπνευστεί από το κλίμα και την ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας δύο αριστουργηματικά ποιήματα που μελοποιήθηκαν εξαιρετικά σε τελείως διαφορετικούς χρόνους από τους συνθέτες Σταύρο Ξαρχάκο και Χρήστο Τσιαμούλη.
Το πρώτο έχει τίτλο "Μεγάλη Πέμπτη" και περιλαμβάνεται στο δίσκο "Δωδεκάορτο" του Χρήστου Τσιαμούλη που κυκλοφόρησε το 2007. Ερμηνεύει με κατανυκτική συγκίνηση ο Αλκίνοος Ιωαννίδης. Η οργανική συνοδεία περιλαμβάνει βιολοντσέλο, πιάνο και βιολί.
Το δεύτερο τραγούδι με τίτλο "Μεγάλη Παρασκευή" είναι πολύ παλιότερο και ίσως λίγο γνωστότερο. Περιλαμβάνεται στο δίσκο "Νυν και αεί" του Σταύρου Ξαρχάκου που εκδόθηκε το 1974. Ερμηνεύει η Βίκυ Μοσχολιού σε μια από τις πλέον εκλεκτές στιγμές της μεγάλης της διαδρομής στο ελληνικό τραγούδι.
Σεπτός ποιητικός λόγος, λυρικές μελωδίες υπέρτατης ομορφιάς και αντάξιες ερμηνείες διαμορφώνουν δυο ακριβές μουσικές στιγμές που, αν και ελάχιστα γνωστές και πρόδηλα υποτιμημένες, αξίζουν την προσοχή μας, ειδικά σήμερα μέσα στην κατανυκτική ατμόσφαιρα του Επιτάφιου θρήνου...

Πέμπτη 25 Απριλίου 2019

Νεκταρία Καραντζή: Προκαθάρωμεν εαυτούς (2001)

Για τη Μεγάλη Πέμπτη έχω διαλέξει μια ειδική εκκλησιαστική έκδοση του 2001 που κυκλοφόρησε σε μορφή βιβλίου με ένθετο ψηφιακό δίσκο από τις Εκδόσεις του Ιερού Γυναικείου Ησυχαστηρίου "Η Μεταμόρφωσις του Σωτήρος"
Το ψηφιακό αυτό δισκάκι περιέχει ηχητικό υλικό μοιρασμένο σε δυο ενότητες. Η πρώτη περιλαμβάνει ανάγνωση δύο Ευαγγελίων που ακούγονται τη Μεγάλη Πέμπτη. Διαβάζει ο Γέρων Πορφύριος, γνωστός και ως Όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλύβης (1906-1991), ο οποίος το 2013 ανακηρύχθηκε άγιος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει τροπάρια του Τριωδίου και της Μεγάλης Σαρακοστής που ερμηνεύει η νεαρή τότε ερμηνεύτρια Νεκταρία Καραντζή, γνωστή μας από τις εμφανίσεις της πλάι στον δάσκαλο του θρακιώτικου τραγουδιού Χρόνη Αηδονίδη. Στα ισοκρατήματα συμμετέχουν ο Πρωτοψάλτης Ανδρέας Κουλουβάρης και οι φοιτητές Χαράλαμπος Τσαβάνης και Δημήτριος Δανιήλ. Διευθύνει ο καθηγητής βυζαντινής μουσικής Δημήτριος Βερύκιος.

Τετάρτη 24 Απριλίου 2019

Συναυλία Πατριαρχείου (1961)

Μιας και διανύουμε τη Μεγάλη Εβδομάδα, την εβδομάδα του Θείου Πάθους, σας παρουσιάζω σήμερα ένα σπάνιο αρχείο θρησκευτικής μουσικής με ιδιαίτερη ιστορική αξία.
Πρόκειται για μια συναυλία με 'Υμνους του Τριωδίου, η οποία δόθηκε στον πατριαρχικό ναό της Κωνσταντινούπολης στις 23 Φεβρουαρίου 1961 επί Πατριάρχη Αθηναγόρα (1886-1972). Η συναυλία περιλαμβάνει ύμνους που διατρέχουν όλη την περίοδο του Τριωδίου και καταλήγουν στον κορυφαίο ύμνο της Παναγίας "Τη Υπερμάχω". Ερμηνεύει η Χορωδία του Συνδέσμου Μουσικόφιλων του Πέραν υπό τη διεύθυνση του Πρωτοψάλτη Θρασύβουλου Στανίτσα. Το σπουδαίο αυτό χορωδιακό σχήμα δημιουργήθηκε το 1953 και το διηύθυναν κατά καιρούς οι εξέχοντες πατριαρχικοί Πρωτοψάλτες.
Σημειώνω ότι το συγκεκριμένο ηχογράφημα προέρχεται από το προσωπικό αρχείο του Νεκτάριου Μαμαλούγκου, όπου καταγράφεται με τον τίτλο "Συναυλία Πατριαρχείου 1961".

Τρίτη 23 Απριλίου 2019

Δημήτρης Λάγιος: Λαϊκή καντάτα (ανέκδοτο)

Ο Δημήτρης Λάγιος γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 7 Απριλίου του 1952 και πέθανε στην Αθήνα στις 9 Απριλίου του 1991, σε ηλικία μόλις 39 ετών. Γιος του Σπύρου Λάγιου και της Μαρίας, το γένος Τετράδη από τη Ζάκυνθο. Μελέτησε πιάνο, κιθάρα και θεωρητικά με τους συνθέτες Μιχάλη Βούρτση και Δημήτρη Δραγατάκη στο Εθνικό Ωδείο. Συνέχισε τις μουσικές σπουδές του στην Αμερική στο πανεπιστήμιο του Ιλινόις, στο Σικάγο (1974-78, ανάλυση της μουσικής με καθηγητή τον Ernest Brown), όπου, παράλληλα, άρχισε να ασχολείται και με την έρευνα για το προεπαναστατικό τραγούδι στην Ελλάδα. Στην Αμερική γνώρισε και τη σύζυγο και παντοτινή του σύντροφο, την Πέγκυ. Στην Ελλάδα επέστρεψε οριστικά το 1980 κι επιδόθηκε σε εντατική μουσικολογική δραστηριότητα με επίκεντρο την ιδιαίτερη πατρίδα του. Αγάπησε βαθιά τη Ζάκυνθο και την υπηρέτησε με το έργο του. Προς τιμή της μάλιστα ονόμασε και την κόρη του Υακίνθη. Η αγάπη του για τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της πατρίδας του (χρώματα, ήχοι) τον οδήγησαν στην έρευνα, στη μελέτη, στην καταγραφή και στη διδασκαλία έργων της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής, απ' όπου προέκυψαν κάποιες δισκογραφικές δουλειές και η σύσταση του συνόλου καλλιτεχνών «Μουσικό Ασκηταριό», με το οποίο διοργάνωσε «Γιορτές Τέχνης και Λόγου» στη Ζάκυνθο. Επίσης ίδρυσε το «Κάλβειο Κέντρο Μουσικών Μελετών» και το «Κάλβειο Ωδείο»
Η πρώτη δισκογραφική εμφάνιση του Δημήτρη Λάγιου σημειώθηκε το 1975 με το δίσκο «Τέσσερα Επαναστατικά Τραγούδια του Ρήγα Φεραίου», όπου εμφανίζεται ως ερμηνευτής και ενορχηστρωτής. Ο δίσκος αυτός εκδόθηκε σε πολύ περιορισμένο αριθμό αντιτύπων και σήμερα πια είναι απολύτως δυσεύρετος. Η πρώτη επίσημη δισκογραφική κατάθεσή του, όπου για πρώτη φορά ηχογραφούνται δικές του συνθέσεις, θεωρείται ο σημαντικός δίσκος «Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας» (1982) βασισμένος σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Το έργο γράφτηκε στο διάστημα 1978-1980, ενώ ίδιος ο ποιητής έδειξε πολύ θερμή διάθεση για τη συγκεκριμένη μελοποίηση. Από το 1980 που εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, ο Δημήτρης Λάγιος επιδόθηκε με ιδιαίτερο ζήλο στη μελοποίηση μεγάλων ποιητών. «Ιδανικοί Αυτόχειρες» (ποίηση Κώστα Καρυωτάκη) και "Ψαλμοί" (ποίηση Δαβίδ). Το 1983 κυκλοφόρησε 
δύο λαϊκούς δίσκους, έναν με τη Σωτηρία Μπέλλου με τίτλο «Ο Άη Λαός» (στίχοι Μιχάλη Μπουρμπούλη) κι άλλον έναν με τον Αντώνη Καλογιάννη με τίτλο «Εδώ που γεννηθήκαμε» (στίχοι Φώντα Λάδη). Παράλληλα συνέχιζε τη μελέτη της επτανησιακής μουσικής, καρπός της οποίας υπήρξε μια σειρά σχετικών έργων: «Λαϊκά τραγούδια της Ζάκυνθος», «Του Σολωμού και της 
Ζάκυνθος», «Ζακυνθινές Σερενάδες», «Ζακυνθινή Εκκλησιαστική Παράδοση», «Ομιλίες» (λαϊκό θέατρο), καθώς και το έργο «Του Μαντολίνου» με μουσική επτανήσιων συνθετών διασκευασμένη από τον ίδιο για μαντολίνο. Δυστυχώς πολλά από τα έργα αυτά εκδόθηκαν μόνο σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων και είναι εξαντλημένα, ενώ κάποια παραμένουν αδισκογράφητα.
Από το πλήθος των ανέκδοτων έργων του Δημήτρη Λάγιου έχουμε εδώ μια ζωντανή ηχογράφηση του έργου "Λαϊκή Καντάτα" (αρ.1), η οποία πραγματοποιήθηκε το 1978 και περιλαμβάνει μελοποιημένο υλικό πάνω σε κείμενα των Διονύση Σέρρα, Μιμίκας Σταμίρη και Τάλμποτ Κεφαλινού. Ο τελευταίος διετέλεσε και δήμαρχος Ζακύνθου και άφησε αρκετά ποιήματα, πολλά από τα οποία μελοποίησε ο Λάγιος, όπως το θαυμάσιο "Σε καρτερούσα". Στο τραγούδι "Ούτε σημάδι" οι στίχοι ανήκουν στην Πέγκυ Λάγιου. Η ηχογράφηση δυστυχώς είναι πολύ μέτριας ποιότητας, αλλά το ηχογράφημα αποτελεί σημαντικό μουσικό ντοκουμέντο για τον αδικοχαμένο συνθέτη.

Δευτέρα 22 Απριλίου 2019

Λάκης Χαλκιάς: Ιερουσαλήμ (1986)

Η πορεία του Λάκη Χαλκιά στο ελληνικό τραγούδι υπήρξε και συνεχίζει να είναι απολύτως σοβαρή και πολύπλευρη, διανθισμένη μάλιστα κατά καιρούς - ιδίως στη δεκαετία του '70 - με κορυφαίες συνεργασίες, όπως αυτή με τον μεγάλο συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο ("Θητεία", "Θεσσαλικός κύκλος", "Μετανάστες", "Οροπέδιο", "Εργάτες", "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" κ.ά.), ενώ κάποια στιγμή μας αποκάλυψε και το συνθετικό του πρόσωπο με μερικούς ενδιαφέροντες κύκλους τραγουδιών ή μελοποιημένης ποίησης, όπως το "Η Ελλάδα είναι έρωτας" (1995).
Το 1986 από τον ανεξάρτητο Δισκογραφικό Συνεταιρισμό Καλλιτεχνών (ΣΔΚ) εκδόθηκε μια πολύ ξεχωριστή δουλειά του Λάκη Χαλκιά με τίτλο "Ιερουσαλήμ". Πρόκειται για έναν κύκλο εννέα μελοποιημένων ποιημάτων από Παλαιστίνιους ποιητές που συνέθεσε ο Βάκης Γιαννούλης, ένας συνθέτης που μέχρι τότε είχε κινηθεί στο πεδίο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού ηχογραφώντας για την Polyphone με ελάσσονες εμπορικούς τραγουδιστές, όπως ο Πάνος Μαρίνος, ο Νίκος Πάνος, ο Γιώργος Ζαχαριάδης και άλλοι. 
Τα ποιήματα ανήκουν στους ποιητές Μαχμούντ Ντάρβις, Σαμίχ Ελ Κασέμ, Ταουφίκ Ζιάντ και Χαλέντ Χομαϊντάν. Φυσικά κινούνται στο κλίμα του αιώνιου καημού του παλαιστινιακού λαού για τη χαμένη τους πατρίδα και την Ιερουσαλήμ ως ιστορική τους έδρα. 
Ο Λάκης Χαλκιάς ερμήνευσε με συγκινητικό τρόπο το υλικό αυτό δείχνοντας την αλληλεγγύη του στο λαό της Παλαιστίνης και μάλιστα πολλά χρόνια αργότερα, το 2007, επέλεξε μέρος αυτής της δουλειάς, για να την παρουσιάσει στο σημαντικό ετήσιο Φεστιβάλ της Ιερουσαλήμ. Τον συνοδεύει η Άλκηστη Γκόγκου. Στα αφηγηματικά μέρη ακούγεται ο Γιώργος Παπαδημητράκης.

Κυριακή 21 Απριλίου 2019

Χορωδία Ευσεβείας: Πατρίδα μου (1966)

Μεγάλη επέτειος σήμερα, ας μην ξεχνιόμαστε! Συμπληρώθηκαν 52 χρόνια από την ...εθνοσωτήριον επανάστασιν της 21ης Απριλίου 1967, η οποία διέκοψε τη διαδοχή των δημοκρατικών κυβερνήσεων αναλαμβάνοντας να ...σώσει την πατρίδα από την κομμουνιστικήν λαίλαπα! Επτά χρόνια κράτησε αυτή η νοσηλεία της πατρίδας μέσα στον επανορθωτικό γύψο που τοποθετήθηκε στα πληγωμένα μέλη της, μέχρι την επιστροφή της κοινοβουλευτικής πολιτικής πραγματικότητας. Ας μη θυμηθούμε τώρα τι συνέπειες είχε το καθεστώς των συνταγματαρχών στην πορεία του ελληνικού τραγουδιού με την επιβολή της άτεγκτης λογοκρισίας, η οποία ανάγκασε πολλούς δημιουργούς είτε να σιωπήσουν, είτε να περάσουν τη δουλειά τους με πλάγιους τρόπους και με πολύ αλληγορικούς και υπαινικτικούς στίχους στα τραγούδια.
Ο Δισκοβόλος σήμερα, με αφορμή τη θλιβερή επέτειο, θα καταφύγει στην παρουσίαση ενός σπάνιου δίσκου με πατριωτικό περιεχόμενο. Πρόκειται για ένα 45άρι extended που εκδόθηκε λίγο πριν από την επιβολή της δικτατορίας, το 1966, από τις εκδόσεις της "Ζωής" με τέσσερα πατριωτικά τραγούδια ενταγμένα στον κύκλο "Τραγούδια  από τη ζωή και τη φύσι". Τα τραγούδια ερμηνεύει η ιστορική γυναικεία Χορωδία της Ευσεβείας υπό τη διεύθυνση της συνθέτιδος Ελένης Ν. Οικονομοπούλου, της οποίας ήδη φιλοξενούνται και άλλες εργασίες στο Δισκοβόλο. Τις θυμίζω: "Τα Θεοφάνεια" (1970), "Για του κόσμου την ειρήνη" (1980), "Χριστουγεννιάτικα τραγούδια" (1980).