Γιώργος Ζαμπέτας: Viva Zambetas (1966)

Ξεκινήσαμε τη χρονιά, έτσι για το γούρι, με έναν κεφάτο ορχηστρικό δίσκο του μεγάλου Γιώργου Ζαμπέτα. Αλλά δεν κλείνουν εύκολα οι λογαριασμοί με τον ασυναγώνιστο αυτόν δεξιοτέχνη της πενιάς, τον σπουδαίο συνθέτη, τον γενναιόδωρο μέντορα πολλών εκκολαπτόμενων συναδέλφων του, αλλά και ταπεινό υπηρέτη της τέχνης των μεγάλων έντεχνων συνθετών του καιρού του.

Έχω λοιπόν τώρα έναν ακόμη απολαυστικό ορχηστρικό δίσκο του Γιώργου Ζαμπέτα. Ο τίτλος του: Viva Zambetas. Καθαρά τουριστικής λογικής. Αλλά τι σημασία έχει αυτό; Ο μεγάλος αυτός μάστορας του μπουζουκιού μας χαρίζει υπέροχες στιγμές ερμηνεύοντας σε οργανική εκδοχή μερικά πασίγνωστα δικά του τραγούδια και μελωδίες. Σε κάποια τον συνοδεύει ο μαθητής του και μετέπειτα σπουδαίος σολίστ του μπουζουκιού Στέλιος Ζαφειρίου.

Να σημειώσω ότι ο δίσκος γνώρισε αλλεπάλληλες επανεκδόσεις κατά καιρούς. Αρχικά εκδόθηκε από τη Lyra. Το 1973 επανεκδόθηκε από τη Minerva, ενώ το 1998 γνώρισε και μια ψηφιακή επανέκδοση, η οποία όμως γρήγορα εξαφανίστηκε από την αγορά.

Λάκης Αλεξάνδρου: Πες πως σήμερα σε γνώρισα (1976)

Ας κλείσουμε λοιπόν εδώ τους λογαριασμούς μας με τον Λάκη Αλεξάνδρου, αυτόν τον καλλίφωνο ελαφρολαϊκό τραγουδιστή της γενιάς του '70 με το όμορφο παρουσιαστικό και τις συνθετικές απόπειρες, ιδίως στα ξεκίνημά του, που τον κράτησαν για μερικά χρόνια στην κορυφή.

Είπαμε λοιπόν ότι μετά τη μέτρια αποδοχή από το κοινό του δεύτερου δίσκου του, ο τραγουδιστής μετακινήθηκε από την Columbia στο αντίπαλο τότε δισκογραφικό δέος, τη Minos, όπου το 1974 ηχογράφησε τον πολύ πετυχημένο εμπορικά δίσκο του "Μια προσευχή". Ο συγκεκριμένος δίσκος έχει επανεκδοθεί και ψηφιακά, οπότε δεν μπορώ να τον παρουσιάσω. 

Προχωρώ λοιπόν στο επόμενο βήμα, στο δίσκο "Πες πως σήμερα σε γνώρισα", που κυκλοφόρησε το 1976 από τη Minos. Περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια με μουσική και στίχους του Νίκου Ιγνατιάδη, ενός μοντέρνου συνθέτη με ευρωπαϊκό χρώμα στις ενορχηστρώσεις των τραγουδιών του, τα οποία ωστόσο δεν ξεφεύγουν από τη μανιέρα του κυρίαρχου ελαφροαλαϊκού ερωτικού ήχου. Το ομότιτλο τραγούδι του δίσκου σημείωσε μεγάλη επιτυχία και συνέβαλε στη συντήρηση για λίγο ακόμη του ενδιαφέροντος για τον τραγουδιστή, του οποίου όμως η συνέχεια ήταν φθίνουσα, ώσπου χάθηκε οριστικά από το προσκήνιο, παρόλο που συνέχισε για αρκετά χρόνια ακόμη να ηχογραφεί νέα τραγούδια.

Λάκης Αλεξάνδρου: Νο 2 (1973)

Δυο χρόνια μετά την πρώτη δισκογραφική του εμφάνιση ο Λάκης Αλεξάνδρου επανέρχεται με έναν καινούργιο προσωπικό δίσκο ανάλογου ύφους. Τίτλος του: Λάκης Αλεξάνδρου Νο 2. Πάλι από την Columbia. Αυτή τη φορά εκτός από δικές του συνθέσεις φιλοξενούνται και συνθέσεις άλλων δημιουργών. Ο Γιώργος Μαλλίδης, ο οποίος επωμίζεται και την ευθύνη για τη διεύθυνση ορχήστρας, συμμετέχει με πέντε τραγούδια, ενώ ο μεγάλος Μίμης Πλέσσας υπογράφει δυο τραγούδια, καθένα από τα οποία κλείνει την κάθε πλευρά του δίσκου.

Τα τραγούδια του δίσκου κινούνται πάντα στο γνώριμο ελαφρολαϊκό ύφος που εκείνη την εποχή ήταν πολύ δημοφιλές. Δεν ξεχώρισε κάποιο ιδιαίτερα, παρόλο που μερικά δείχνουν να καλύπτουν τις τυπικές προδιαγραφές του σουξέ. Ίσως γιαυτό ο τραγουδιστής αποφάσισε λίγους μήνες αργότερα να μετακινηθεί στη Minos και να επανέλθει βιαστικά με καινούργιο δίσκο ("Μια προσευχή") κυνηγώντας την πολυπόθητη επιτυχία.

Λίτσα Σακελλαρίου: Ομώνυμο (1977)

Μετά τα "Φθινοπωρινά" που κυκλοφόρησαν το 1973 και γνώρισαν επιτυχία, η πορεία της Λίτσας Σακελλαρίου πήρε σταδιακά την κατιούσα, καθώς μάλιστα μεσολάβησε και η εισβολή του πολιτικού τραγουδιού που οδήγησε τα πράγματα σε τελείως διαφορετικούς δρόμους. Έτσι για τα επόμενα 3-4 χρόνια περιορίστηκε σε κάποιες σκόρπιες συμμετοχές, ώσπου το 1977 επανήλθε με τον τέταρτο προσωπικό της δίσκο.

Ο δίσκος λοιπόν αυτός είχε για τίτλο το όνομά της, πράγμα που έδινε μάλλον την εντύπωση ενός αποχαιρετισμού στο ελληνικό τραγούδι, αφού συνήθως το όνομά τους οι τραγουδιστές το έβαζαν ως τίτλο στην παρθενική τους κατάθεση. Παρόλα αυτά ο δίσκος είχε τις προδιαγραφές μιας καλής δουλειάς με όλες τις εμπορικές εγγυήσεις. Δώδεκα τραγούδια ελαφρολαϊκού ύφους με τις υπογραφές γνωστών δημιουργών. Ο Γιώργος Κατσαρός και πάλι παρών με τέσσερα τραγούδια, που είναι και τα ωραιότερα του δίσκου, το καθένα και με διαφορετικό στιχουργό (Πυθαγόρας, Ηλίας Λυμπερόπουλος, Δημήτρης Ιατρόπουλος, Μάνος Κουφιανάκης). Με τρία τραγούδια ο καθένας συμμετέχουν η Νινή Ζαχά και ο Νίκος Καρβέλας (στην ελαφρολαϊκή του ακόμη περίοδο), ενώ ο Λυκούργος Μαρκέας υπογράφει τα άλλα δύο. Την ευθύνη της ενορχήστρωσης έχουν επωμιστεί ο Γιώργος Κατσαρός κι ο Κώστας Κλάββας. 

Κάμποσα τραγούδια του δίσκου γνώρισαν σχετική επιτυχία, αλλά πολύ γρήγορα ξεχάστηκαν συμπαρασύροντας και την καλή τραγουδίστρια στο περιθώριο του δισκογραφικού κατεστημένου.

Γιώργος Κατσαρός, Λίτσα Σακελλαρίου: Φθινοπωρινά (1973)

Εκείνα τα χρόνια, στα 15 μου, θυμάμαι καλά πόσο μού άρεσε η φωνή της Λίτσας Σακελλαρίου. Κι αν σήμερα δεν έχω πια τα ίδια γούστα, εξακολουθώ ν' ακούω τη φωνή της με συμπάθεια και μια διάθεση νοσταλγίας και αναπόλησης. 

Εντάξει, η Λίτσα Σακελλαρίου δεν έκανε δα και καμιά σπουδαία καριέρα, αφού μας έδωσε μόλις πέντε όλους κι όλους προσωπικούς δίσκους σε μια δεκαπενταετία περίπου που παρέμεινε στο προσκήνιο. Είχε βέβαια ξεκινήσει από τα μέσα του '60 με ποπ τραγουδάκια χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, αλλά η καλή της εποχή ήταν το διάστημα 1969 ως 1973, με απαρχή τον ωραίο ποπ δίσκο "Δώδεκα βράδια" (1969) του Γιώργου Γεωργιάδη, ενώ ακολούθησε μια μάλλον άτυχη επιλογή της με τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι σε δεύτερη εκτέλεση ("Άμα λευτερωθεί η Κρήτη", 1971), ώσπου ήρθαν τα "Φθινοπωρινά" το 1973 που της έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσει και εμπορική επιτυχία με κάποια σουξέ που ακούστηκαν πολύ εκείνον τον καιρό. 

Τα "Φθινοπωρινά" λοιπόν, σε μουσική του Γιώργου Κατσαρού και στίχους του Πυθαγόρα, ήταν ο εμπορικότερος δίσκος της τραγουδίστριας με ένδεκα τραγούδια σε ύφος ελαφρολαϊκό, που ίσως δεν ταίριαζαν και τόσο στη λεπτεπίλεπτη φωνητική της χροιά, χωρίς ωστόσο αυτό να σταθεί εμπόδιο, για να γνωρίσουν ευρεία απήχηση στο τότε κοινό. Το ύφος του Γιώργου Κατσαρού είναι άμεσα αναγνωρίσιμο, ιδιαίτερα σε κάποια γρήγορα ρυθμικά τραγούδια ("Σταμάτα τρένο", "Δέκα παιδιά", "Οι ναυτικοί"). Το εισαγωγικό κομμάτι ("Σ' αγαπώ") λειτουργεί περισσότερο ως αφορμή για επίδειξη της δεξιοτεχνίας του συνθέτη στο σαξόφωνο. Το ωραιότερο τραγούδι του δίσκου είναι το "Μού λείπει αυτός" για την εκφραστική ερμηνεία της Λίτσας Σακελλαρίου, αλλά και για την όμορφη εισαγωγή του με πιάνο.

ΥΓ. Παρεμπιπτοντως, να πω ότι μ' αρέσει πολύ το εξώφυλλο του δίσκου. Θα μου πείτε, γιατί. Ένα τυπικό εξώφυλλο είναι με το πρόσωπο της τραγουδίστριας, όπως συνηθιζόταν τότε που είχε αρχίσει σιγά σιγά η κυριαρχία των τραγουδιστών σε βάρος των δημιουργών. Μα, ναι. Γιαυτό μου αρέσει. Για το πανέμορφο πρόσωπο της γλυκύτατης Λίτσας...

Σπύρος Σαμοΐλης: Λαϊκές εικόνες (1985)

Έχουμε ξαναμιλήσει για την ενδιαφέρουσα περίπτωση του συνθέτη Σπύρου Σαμοΐλη και την αξιόλογη δισκογραφική του δραστηριότητα στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '70 με τρεις ακραιφνώς πολιτικούς δίσκους βασισμένους σε ποίηση του Κώστα Βάρναλη ("Βάστα καρδιά"), του Μενέλαου Λουντέμη ("Κραυγή στα πέρατα") και του Γιάννη Ρίτσου ("Οι γειτονιές του κόσμου").

Η συνέχεια όμως φάνηκε δύσκολη για τον συνθέτη, όταν πια το πολιτικό τραγούδι είχε αρχίσει να περνάει σε δεύτερη μοίρα. Ο ίδιος πάντως επιδόθηκε συστηματικά για πολλά χρόνια στις συναυλιακές παρουσιάσεις των τραγουδιών του, ενώ καταπιάστηκε πολύ δραστήρια και στη μουσική για το θέατρο.
Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια, μέχρι να επανέλθει στο στούντιο για το δίσκο "Λαϊκές εικόνες" που κυκλοφόρησε το 1985 από τη Venus. Πρόκειται για έναν λαϊκό δίσκο με μικρούς απόηχους της προηγούμενης θητείας του συνθέτη στο πολιτικό τραγούδι. Άλλωστε τo υλικό είναι παλιότερο, αφού τα τραγούδια γράφτηκαν την περίοδο 1973-1978. Τα περισσότερα έχουν στίχους του Νίκου Περγιάλη, ενώ υπάρχει ένα τραγούδι σε ποίηση του Κώστα Βάρναλη ("Ένας, όλοι"), άλλο ένα σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου ("Ειρήνη"), καθώς και το θαυμάσιο τραγούδι "Οι κερασιές" σε ποίηση Μενέλαου Λουντέμη, εδώ όμως σε δεύτερη εκτέλεση, αφού πρώτη το ερμήνευσε η Ισιδώρα Σιδέρη στο δίσκο "Κραυγή στα πέρατα". Το ακροτελεύτιο τραγούδι του δίσκου ("Νυχτέρι") έχει στίχους του Σαράντη Αλιβιζάτου που εκείνη την εποχή έχτιζε το δικό του όνομα συνεργαζόμενος με δημοφιλείς συνθέτες, όπως ο Αντώνης Βαρδής ή ο Μάριος Τόκας.

Τα τραγούδια ερμηνεύει ο καλός λαϊκός τραγουδιστής Βασίλης Πάτσιος που μας τον είχε συστήσει λίγο νωρίτερα ο Ηλίας Ανδριόπουλος στις "Επιλογές" (1983). Συμμετέχει με δυο τραγούδια και η Ελένη Βιτάλη. Ο δίσκος δεν ακούστηκε πολύ, αλλά το υλικό του είναι ενδιαφέρον και ίσως αξίζει να το ξανακούσουμε. Πάντως αυτή ήταν και η τελευταία επίσημη δισκογραφική προσφορά του συνθέτη, ο οποίος έκτοτε, παρόλο που δεν εγκατέλειψε το χώρο της μουσικής (ηχογράφησε και κάποια μεμονωμένα τραγούδια), προτιμά να υπηρετεί την τέχνη με άλλους τρόπους ασχολούμενος συστηματικά με την αγιογραφία.

Κώστας Κοσμίδης: Όχι (1977)

Το 1974 ήταν μια οριακή χρονιά για το ελληνικό τραγούδι λόγω της Μεταπολίτευσης και της δυναμικής επιστροφής του Μίκη Θεοδωράκη στο προσκήνιο αλλάζοντας άρδην το σκηνικό με την ολοκληρωτική κυριαρχία του πολιτικού τραγουδιού. Υπήρξα κάποτε φανατικός λάτρης αυτών των τραγουδιών και φυσικά πέρασα από τη φάση της πρακτικής χρήσης τους στις αμέτρητες διαδηλώσεις και άλλες ακτιβιστικές δραστηριότητες εκείνων των χρόνων της εθνικής και ιδεολογικής ανάτασης. Ο χρόνος βέβαια έκρινε κι εκείνη την εποχή και μας άφησε το αυστηρό του απόσταγμα στέλνοντας στην αφάνεια ένα μεγάλο κομμάτι αυτού του οργισμένου υλικού και κρατώντας ένα απόθεμα μερικών αληθινά όμορφων και ουσιαστικών τραγουδιών, τα οποία επέζησαν από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της επικαιρότητας και κατέκτησαν τη διαχρονικότητα. 

Οι πρωτεργάτες του πολιτικού τραγουδιού, ο Μίκης, ο Μάνος Λοΐζος, ο Χρήστος Λεοντής, ο Θάνος Μικρούτσικος, όπως ήταν φυσικό, δημιούργησαν και μια γενιά επιγόνων, οι οποίοι εξάντλησαν το είδος και το οδήγησαν στην παρακμή. Στο μεταίχμιο αυτής της εξέλιξης ήταν συνθέτες, όπως ο Σπύρος Σαμοΐλης που μας έδωσε μερικούς ενδιαφέροντες δίσκους με στοιχεία αληθινής έμπνευσης. 

Στην ίδια κατηγορία ανήκει κι ο άγνωστος συνθέτης Κώστας Κοσμίδης που ηχογράφησε το 1977 έναν ακραιφνώς πολιτικό δίσκο με τον συμβολικό τίτλο "'Οχι". Συνεργάστηκε με τον στιχουργό Ηλία Μαργιώλα και την τραγουδίστρια Αφροδίτη Οικονόμου. Οι τρεις τους ξαναβρέθηκαν μαζί σε μια δεύτερη και τελευταία δουλειά τους με τίτλο "Κυνηγημένα μεσημέρια" (1989).

Ο τίτλος του δίσκου "Όχι" δεν έχει καμία σχέση με το ιστορικό "όχι" του '40, αλλά αναφέρεται σε μια διάθεση αντίστασης και άρνησης των στρεβλών χαρακτηριστικών του συστήματος. Στα δώδεκα τραγούδια του δίσκου περιγράφονται συχνά προσωπικές εμπειρίες διωκόμενων αριστερών από το καθεστώς της χούντας και του πρώτου μεταπολιτευτικού διαστήματος. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται έχει τον γνωστό στόμφο της κραυγής και της διαμαρτυρίας, ενώ η μουσική είναι απλή, με γοργούς συνήθως ρυθμούς, για να είναι πιο εύκολη στο άκουσμα, χωρίς όμως να αφήνει στο τέλος κανένα αποτύπωμα μουσικής ουσίας. Το ίδιο και η δυναμική και φωνακλάδικη σχεδόν ερμηνεία της τραγουδίστριας που πασχίζει μάταια να φτάσει στα πρότυπα μιας Μαρίας Φαραντούρη. 

Λάκης Αλεξάνδρου: Ομώνυμο (1971)

Ο Λάκης Αλεξάνδρου (1941-2010) ήταν ένα από τα μεγάλα αστέρια του ελαφρολαϊκού μας τραγουδιού στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '70, καλλίφωνος και ερωτικός, κάτι σαν Αλ Μπάνο της Ελλάδας, όπως τόσο μεγαλόστομα τον χαρακτήρισαν κάποιοι. Ήταν η εποχή που μεσουρανούσε ο Τόλης Βοσκόπουλος, είχε ήδη ανατείλει το άστρο του Γιάννη Πάριου, ενώ ο Γιάννης Πουλόπουλος περνούσε σταδιακά σε δεύτερο πλάνο κι έβγαινε στο προσκήνιο ο Κωστής Χρήστου. Όλοι αυτοί ήταν τραγουδιστές του ερωτικού μελοδραματικού καημού που είχε μεγάλη πέραση στο πλατύ κοινό λίγο πριν ξεσπάσει η καταιγίδα του πολιτικού τραγουδιού. 

Ο Λάκης Αλεξάνδρου κατάφερε να γίνει αμέσως πρώτο όνομα χάρις σε μεγάλες δισκογραφικές επιτυχίες, όπως το "Όνειρο", "Μια προσευχή", "Πες πως σήμερα σε γνώρισα" και μερικές ακόμη που σήμερα πια έχουν ξεχαστεί. Ηχογράφησε καμιά δεκαριά δίσκους, αρχικά με τακτικό ρυθμό ένα κάθε χρόνο, αλλά αργότερα πολύ πιο αραιά. 

Ο πρώτος προσωπικός του δίσκος κυκλοφόρησε το 1971 με τίτλο το όνομά του. Περιλαμβάνει δώδεκα ερωτικά τραγούδια, όλα σε δική του μουσική, αλλά και στίχους, με εξαίρεση το συμπαθητικό "Σε καρτερώ" που έγραψε ο παλιός λαϊκός συνθέτης Νίκος Καρανικόλας. Το εναρκτήριο τραγούδι ("Όνειρο") γνώρισε μεγάλη επιτυχία και τον καθιέρωσε αμέσως. Κι αυτό όμως, όπως όλα τα υπόλοιπα, δε λένε πια τίποτε στο σημερινό ακροατή. Και όχι άδικα...

Γιώργος Ζαμπέτας: Η ιστορία γράφεται με νότες (1970/1971)

Έτσι σαν ευχή, είπα να ξεκινήσω την καινούργια χρονιά μ' ένα δίσκο κεφάτο, χορευτικό και αισιόδοξο. Έναν ορχηστρικό δίσκο του δαιμόνιου Γιώργου Ζαμπέτα, αυτού του αξεπέραστου δεξιοτέχνη του μπουζουκιού, στην ακαταμάχητη τέχνη του οποίου αφέθηκαν με περισσή εμπιστοσύνη όλοι οι μεγάλοι μας συνθέτες, όταν δοκίμαζαν τις δυνάμεις τους στους ορθόδοξους λαϊκούς δρόμους. Το έκανε ο Μίκης Θεοδωράκης, το έκανε ακόμα περισσότερο ο Μάνος Χατζιδάκις, αλλά κι ο Μίμης Πλέσσας κι ο Σταύρος Ξαρχάκος και πολλοί άλλοι.

Ο Γιώργος Ζαμπέτας ήταν ένας πολύ γενναιόδωρος καλλιτέχνης. Παρόλο που μας έχει χαρίσει - κυρίως στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60 - μερικές δεκάδες δικά του υπέροχα τραγούδια, δεν είχε καμία απολύτως δυσκολία να αφήνει τον εαυτό του στο παρασκήνιο και να βάζει στο πρώτο πλάνο συνθέσεις άλλων δημιουργών. Έτσι προέκυψαν ουκ ολίγοι οργανικοί δίσκοι, συχνά τουριστικής αισθητικής, αλλά πάντα εξαιρετικά παιγμένοι με τον γνωστό και άμεσα αναγνωρίσιμο διονυσιακό οίστρο του μεγάλου δεξιοτέχνη.

Ο δίσκος "Η ιστορία γράφεται με νότες" πρωτοκυκλοφόρησε στην ελληνική αγορά το 1970 από την Polydor, ενώ ένα χρόνο αργότερα επανεκδόθηκε στην Αμερική. Περιλαμβάνει δώδεκα οργανικά θέματα, κάποια δικά του και κάποια ξένα, σε μεγάλη ποικιλία χορευτικών ρυθμών, όπως τσάμικα, καρσιλαμάδες, καλαματιανά. χασάπικα, ζεϊμπέκικα, αλλά και βαλς, ρούμπες κλπ. Ο μεγάλος δεξιοτέχνης δεν έχει καμία δυσκολία να προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες κάθε ρυθμού καταφέρνοντας συγχρόνως να ομογενοποιεί το ετερόκλητο υλικό με τη σφραγίδα της εκτελεστικής του μανιέρας.