Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Απόστολος Χατζηχρήστος

Θα κλείσουμε αυτό το εκτεταμένο αφιέρωμα στους μεγάλους σκαπανείς του λαϊκού μας τραγουδιού της προπολεμικής εποχής με έναν ακόμη Σμυρνιό συνθέτη που ωστόσο γεφυρώνει με αποφασιστική ώθηση προς τα εμπρός τη σμυρναίικη σχολή με την κλασική περίοδο του ρεμπέτικου που φτάνει στην απόλυτη ακμή του κατά τη δεκαετία 1935-1945. Αναφέρομαι στον εξαιρετικό συνθέτη Απόστολο Χατζηχρήστο, συνοδοιπόρο του Μάρκου Βαβμακάρη και του λίγο νεότερου Γιάννη Παπαϊωάννου.

Γεννήθηκε στη Σμύρνη στις αρχές του αιώνα. Υπάρχει μια δυσκολία στην ακριβη χρονολογία της γέννησής του, καθώς αναφέρονται εναλλακτικά τρεις διαφορετικές χρονιές, το 1901, το 1904 και το 1906. Φυσικά έζησε την οδυνηρή εμπειρία της Καταστροφής, αλλά κατάφερε να διαφύγει και να καταλήξει στον Πειραιά, όπου ήδη είχαν βρει αραξοβόλι πολλοί άλλοι μικρασιάτες καλλιτέχνες μεταφέροντας την ακριβή τους τέχνη στον ελλαδικό χώρο, καθώς πάνω σ' αυτήν θεμελιώθηκε με ισχυρές βάσεις το λαϊκό μας τραγούδι. Αρχικά έμαθε ακορντεόν, κιθάρα και μπαγλαμά, αλλά τελικά θα τον κερδίσει το μπουζούκι που στις αρχές της δεκαετίας του '30 έχει αρχίσει να εκτοπίζει τα κυρίαρχα όργανα του σμυρναίικου ήχου (βιολί, σαντούρι, κιθάρα) και να διαμορφώνει τον κλασικό ήχο του πειραιώτικου ρεμπέτικου.

Ο Χατζηχρήστος αποτελεί εμβληματική μορφή του κλασικού ρεμπέτικου, έστω κι αν το όνομά του γενικά δεν ήταν από τα πρώτα στα ρεμπέτικα στέκια. Από το 1937 που γραμμοφώνησε το πρώτο του τραγούδι ("Κοκκινιώτισσα") και για μια 15ετία μας χάρισε πάμπολλα υπέροχα τραγούδια που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ρεμπέτικης μυθολογίας. Ιδού μερικά: Παραπονιάρικο, Αλήτη μ' είπες μια βραδιά, Η άμαξα μες στη βροχή, Θα σε περιμένω απόψε (Ρεμπέτες), Μην είσαι ψεύτρα δίγνωμη, Τράβα τράβα, Πάμε στο Φάληρο, Γλυκοχαράζει, Ψεύτη ντουνιά, Μινόρε της αυγής, Μην είσαι ψεύτρα δίγνωμη, Καημό μεγάλο απόχτησα, Καϊξής, Χαλάλι δεν πειράζει (Χατζηχρήστο) και πολλά άλλα. Συνήθιζε μάλιστα να τραγουδά ο ίδιος τα τραγούδια του, αλλά συχνά ερμήνευε και τραγούδια άλλων δημιουργών, κυρίως του Βαμβακάρη, του Παπαϊωάννου και του Τσιτσάνη.

Οι μελετητές του ρεμπέτικου δε διστάζουν να κατατάξουν τον Χατζηχρήστο στις κορυφαίες μορφές του ρεμπέτικου για το ξεχωριστό προσωπικό του ύφος, τις στρωτές του μελωδίες, το εξαιρετικό παίξιμο του μπουζουκιού και τις συναρπαστικές του ερμηνείες. Ο ερευνητής του ρεμπέτικου Κώστας Χατζηδουλής αναφέρει χαρακτηριστικά: "Συγκλονιστικός τραγουδιστής, φωνή μυθική (...) που το άκουσμά της αγγίζει την ψυχή μας και μεταφέρει όλο το μεγαλείο, την ομορφιά και την απλότητα του ρεμπέτικου...".

Από τη σημαντική σειρά δίσκων Οι Μεγάλοι του Ρεμπέτικου της Minos/Margophone με αυθεντικές ηχογραφήσεις για τις 78 στροφές ο υπ' αριθμόν 2 δίσκος αφιερώθηκε στο έργο του Απόστολου Χατζηχρήστου ανθολογώντας δώδεκα ξεχωριστές στιγμές από την περίοδο 1937-1950, μέσα από τις οποίες διαγράφεται ανάγλυφα η ξεχωριστή αυτή προσωπικότητα του ρεμπε΄τικου τραγουδιού. Ο ίδιος είναι ο βασικός ερμηνευτής, αλλά δίπλα του βρίσκουμε και ονόματα, όπως του Μάρκου Βαμβακάρη, της Στέλλας Χασκίλ, της Σούλας Καλφοπούλου και του Δημήτρη Ευσταθίου.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Ανέστης Δελιάς

Άλλος ένας μουσικός με καταγωγή από τη Σμύρνη ήταν ο Ανέστης Δελιάς, συνήθως αποκαλούμενος Ανέστος ή Ανεστάκι, που ιστορικά συνδέεται με την πρώτη αυθεντική ρεμπέτικη κομπανία στα πειραιώτικα στέκια και που στάθηκε η απαρχή του ορθόδοξου ρεμπέτικου σχήματος με την κυριαρχία πλέον του μπουζουκιού και του μπαγλαμά διαμορφώνοντας τη λεγόμενη πειραιώτικη σχολή, η οποία θα απομακρύνει αποφασιστικά το λαϊκό τραγούδι από το σμυρναίικο ύφος των προηγούμενων χρόνων. 

Αυτή λοιπόν η πρώτη ρεμπέτικη κομπανία ονομαζόταν Τετράς η Ξακουστή του Πειραιά και σχηματίστηκε το 1934 με πρωτοβουλία του Σπύρου Περιστέρη αποτελούμενη από τον Πειραιώτη Γιώργο Μπάτη (1885-1967), τον Συριανό Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972), τον Αϊβαλιώτη Στράτο Παγιουμτζή (1904-1974) και το πολύ νεαρότερο μέλος της παρέας, τον Σμυρνιό Ανέστη Δελιά (1912-1944).

Ο Δελιάς ήταν άριστος μπουζουξής και πολύ καλός ερμηνευτής. Έγραψε κάμποσα δικά του τραγούδια πριν στοχοποιηθεί από το μεταξικό καθεστώς και περάσει στο περιθώριο, γεγονός που τον οδήγησε στην ψυχική κατάρρευση και στην καταφυγή στο λευκό θάνατο (ηρωίνη) που έκοψε τόσο πρόωρα το νήμα της ζωής του, στα 32 μόλις χρόνια του.

Η έκδοση που σας παρουσιάζω προέρχεται από το πολύτιμο αρχείο του Κέντρου Μελέτης Ελληνικών Τραγουδιών και κυκλοφόρησε με παραγωγή των αδελφών Φαληρέα από τη Lyra το 1992. Ουσιαστικά το υλικό του δίσκου με τα δώδεκα τραγούδια καλύπτει το σύνολο της πενιχρής δισκογραφημένης προσφοράς του Ανέστη Δελιά. Ο ίδιος παίζει μπουζούκι και τραγουδά, ενώ σε κάποια τραγούδια συμμετέχει και ο Στράτος Παγιουμτζής.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Γιώργος Κάβουρας

Επιστρέφοντας στους μικρασιάτες λαϊκούς μουσικούς θα σταθούμε σήμερα στον Γιώργο Κάβουρα που γεννήθηκε στο Καστελλόριζο το 1909 και πέθανε στην κατοχική Αθήνα το 1943 σε πλήρη ανέχεια.

Ο Γιώργος Κάβουρας έγραψε ελάχιστα τραγούδια ο ίδιος, δείχνοντας πάντως τη γνώση του για τους λαϊκούς δρόμους, αλλά διακρίθηκε πρωτίστως ως ερμηνευτής. Οι ιστορικοί του ρεμπέτικου τον τοποθετούν στο βάθρο του κορυφαίου ερμηνευτή του ρεμπέτικου, δίπλα ίσως στον Στράτο Παγιουμτζή. Διέθετε εξαιρετικό φωνητικό ηχόχρωμα που απέδιδε τα τραγούδια τόσο πειστικά σαν να ήταν δικές του συνθέσεις. Ερμήνευσε κυρίως τραγούδια του Κωνσταντινουπολίτη συνθέτη Κώστα Σκαρβέλη (1880-1942), εμβληματικής προσδρομικής μορφής του ρεμπέτικου, συνοδοιπόρου του Παναγιώτη Τούντα και του Βαγγέλη Παπάζογλου.

Οι ερμηνείες του Γιώργου Κάβουρα έχουν αποκτήσει με τον καιρό θρυλικές διαστάσεις κι αποτέλεσαν πρότυπο για τα κατοπινά χρόνια στην ερμηνεία του ρεμπέτικου ρεπερτορίου. Ο Μάρκος Βαμβακάρης δεν έκρυβε τον θαυμασμό του και μάλιστα αργότερα αφιέρωσε στη μνήμη του το θρυλικό ζειμπέκικο με τίτλο το όνομά του.

Το 1982 από τη Minos Margophone κυκλοφόρησε ένα εκτεταμένο αφιέρωμα στον Γιώργο Κάβουρα με τρεις δίσκους βινυλίου που περιλαμβάνουν 36 αυθεντικές ερμηνείες του μεγάλου τραγουδιστή. Τα περισσότερα τραγούδια αποτελούν συνθέσεις του Κώστα Σκαρβέλη, αλλά περιλαμβάνονται και τραγούδια του Γιάννη Δραγάτση ή Ογδοντάκη ή του ίδιου του τραγουδιστή. Αυθεντικές ηχογραφήσεις που ανατρέχουν στο διάστημα 1936-1940. Στο οπισθόφυλλο των δίσκων υπάρχει ένα πολύ κατατοπιστικό κείμενο του έγκυρου μελετητή του ρεμπέτικου Παναγιώτη Κουνάδη.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Γιώργος Κατσαρός

Ο Γιώργος Κατσαρός (πραγματικό επίθετο Θεολογίτης), συνθέτης, τραγουδιστής και κιθαρίστας, αποτελεί πατριαρχική μορφή του ρεμπέτικου και από τους πλέον εμβληματικούς σκαπανείς του προπολεμικού λαϊκού μας τραγουδιού, καθώς προηγήθηκε όλων των άλλων μεγάλων μορφών του χώρου, όπως ο Παναγιώτης Τούντας, ο Βαγγέλης Παπάζογλου, ο Κώστας Σκαρβέλης ή ο Γιώργος Μπάτης. Γεννήθηκε στην Αμοργό το 1888, αλλά το 1915 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αμερική, όπου και έζησε ως τα βαθύτατα γεράματα πεθαίνοντας το 1997 σε ηλικία σχεδόν 110 χρονών!!! 

Ξεκίνησε να ηχογραφεί τραγούδια το 1919, ενώ λειτούργησε ως μέντορας πολλών Ελλήνων καλλιτεχνών που βρέθηκαν κατά καιρούς στην Αμερική, όπως η Μαρίκα Παπαγκίκα, η Αμαλία Βάκα και η Κυριακούλα Βλάχου (Κα Κούλα). Το πρώτο του τραγούδι ήταν η "Ελληνική απόλαυσις" (Άντε σαν πεθάνω τι θα πούνε), ενώ ηχογράφησε συνολικά κάπου 120 τραγούδια κι αυτά στο περιθώριο των μακροχρόνιων περιοδειών του σε όλες τις πόλεις της Αμερικής, αλλά και στην Αυστραλία, την Αφρική και την Ινδία! Σε μια τέτοια περιοδεία βρέθηκε και στην Ελλάδα το 1928 και είχε την ευκαιρία να γνωριστεί με τους πρώτους ρεμπέτες της πειραιώτικης σχολής που είχε δημιουργηθεί κυρίως από τους πρόσφυγες της Σμύρνης μετά την Καταστροφή.
Έτσι άρχισε σιγά σιγά να προσθέτει δίπλα στην αχώριστη κιθάρα του και το μπουζούκι διαμορφώνοντας ένα πιο ορθόδοξο λαϊκό ύφος στα τραγούδια και τις ερμηνείες του. Πάντως η χαρακτηριστική εικόνα του με την κιθάρα πάνω στη σκηνή φαίνεται ότι συγκινούσε ακόμη και διάσημους ανθρώπους της εποχής του που συχνά τον επισκέπτονταν στα κέντρα που τραγουδούσε. Ένας από αυτούς και ο κορυφαίος κλασικός κιθαριστής Αντρές Σεγκόβια, αλλά κι ο μυθικός ηθοποιός του Χόλιγουντ Κλαρκ Γκέιμπλ, μέχρι κι ο Αλ Καπόνε, αλλά και ο Ρούσβελτ!!!

Σε βαθιά γεράματα, το 1988, ήδη 100 χρονών, βρέθηκε για άλλη μια φορά στην Ελλάδα για δυο ιστορικές συναυλίες, μία στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά κι άλλη μία στο Θέατρο Δάσους της Θεσσαλονίκης, όπου μάλιστα συνεργάστηκε και με τους Χειμερινούς Κολυμβητές.

Το 1992 οι ανήσυχοι παραγωγοί Αδελφοί Φαληρέα στα πολλά αφιερώματά τους στο πρώιμο ρεμπέτικο τραγούδι ενέταξαν και ένα δίσκο με δώδεκα χαρακτηριστικές στιγμές του Γιώργου Κατσαρού. Περιλαμβάνονται ηχογραφήσεις της περιόδου 1922-1950 αποτυπώνοντας με αρκετά αντιπροσωπευτικό τρόπο όλο το φάσμα της μουσικής τέχνης αυτού του σημαντικού καλλιτέχνη. Φυσικά τραγουδά και παίζει κιθάρα ο ίδιος, ενώ στις νεότερες από αυτές τις ηχογραφήσεις έχει ήδη ενσωματωθεί στην ορχήστρα και το μπουζούκι.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Βαγγέλης Παπάζογλου

Η δεύτερη μεγάλη μορφή του σμυρναίκου τραγουδιού υπήρξε ο Βαγγέλης Παπάζογλου, ο οποίος γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1896 (ή 1897) και πέθανε στην Αθήνα το 1943. Ο Παπάζογλου ήταν αυτοδίδακτος μουσικός, αλλά γνώριζε τη μουσική σημειολογία, ενώ έπαιζε μαντολίνο, κιθάρα, βιολί και μπάντζο και ήταν μέλος της περίφημης σμυρναίικης Εστουδιαντίνας "Τα Πολιτάκια", μαζί με τον Παναγιώτη Τούντα και τον Σπύρο Περιστέρη. 

Μετά την Καταστροφή βρέθηκε στην Αθήνα κι εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Κοκκινιά. Εργάστηκε για αρκετά χρόνια στα μαγαζιά της εποχής συνθέτοντας αρκετά τραγούδια, ενώ στη δισκογραφία μπήκε λίγο αργά, το 1933, και πρόλαβε να ηχογραφήσει γύρω στα τριάντα τραγούδια, πριν μπλέξει με τη λογοκρισία του μεταξικού καθεστώτος που τον έθεσε στο περιθώριο. Μάλιστα για λόγους συνείδησης αρνήθηκε στα χρόνια της Κατοχής να ασχοληθεί με το τραγούδι και στράφηκε για βιοπορισμό σε χειρωνακτικές εργασίες, ώσπου πέθανε από φυματίωση το 1943. Έτσι νωρίς νωρίς το λαϊκό τραγούδι έχασε έναν σημαντικό του δημιουργό που δεν πρόλαβε να δώσει μεγάλο σε όγκο έργο, αλλά τα λιγοστά τραγούδια του κατέκτησαν την υστεροφημία και αρκετά από αυτά εξακολουθούν να παίζονται, όπως: Αργιλέ μου, Λαχανάδες, Βάλε με στην αγκαλιά σου, Μου φαίνεται, Της το βάλανε και άλλα.

Από το πολύτιμο αρχείο του Κέντρου Έρευνας και Μελέτης του Ρεμπέτικου Τραγουδιού με τίτλο "Το Σμυρνέικο Τραγούδι στην Ελλάδα μετά το 1922" εκδόθηκε το 1993 από τη δισκογραφική εταιρία των Αδελφών Φαληρέα ένα διπλό αναλογικό άλμπουμ με 25 συνολικά τραγούδια του Βαγγέλη Παπάζογλου, που αποτελούν σχεδόν τα άπαντα της επίσημα καταγραμμένης δισκογραφίας του. Τα ερμηνεύουν μεγάλα ονόματα της εποχής: Στελλάκης Περπινιάδης, Ρόζα Εσκενάζυ, Ρίτα Αμπατζή, Γιώργος Κάβουρας, Κώστας Ρούκουνας και άλλοι λιγότερο γνωστοί, μεταξύ των οποίων και η Αγγελική Μαρωνίτη-Παπάζογλου, σύζυγος του συνθέτη.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Παναγιώτης Τούντας

Μια ιδιαίτερη κατηγορία του λαϊκού μας τραγουδιού με προδρομικό χαρακτήρα για το ρεμπέτικο αποτελεί ασφαλώς η Σμυρναίικη Σχολή που αναπτύχθηκε στην ακμαία πόλη της Σμύρνης και στα γύρω μικρασιατικά παράλια κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα μέχρι τη βίαιη ανατροπή των πάντων που επέφερε η οδυνηρή καταστροφή του 1922. Το τραγούδι αυτό έχει τα δικά του αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά που πατάνε βαθιά στους παραδοσιακούς δρόμους με τις αναπόφευκτες επιρροές από την τουρκική παραδοσιακή μουσική. Ωστόσο οι σκαπανείς του είδους δεν ήταν τυχαίοι μουσικοί, αλλά κατά κανόνα καλλιεργημένοι καλλιτέχνες, συνήθως ενταγμένοι στις πολυάριθμες πρωτοποριακές ορχήστρες της Σμύρνης, τις περίφημες Εστουδιαντίνες.

Χωρίς αμφιβολία η εμβληματικότερη μορφή της σμυρναίικης σχολής υπήρξε ο Παναγιώτης Τούντας που γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1886, όπου και ανέπτυξε μεγάλη μουσική δραστηριότητα συμμετέχοντας σε μουσικά σχήματα που περιόδευαν σε διάφορα μέρη της οθωμανοκρατούμενης μικρασιατικής πλευράς του Αιγαίου φτάνοντας ακόμη κι ως την Αίγυπτο. Μετά την Καταστροφή κατάφερε να διαφύγει και να εγκατασταθεί στην Αθήνα, όπου θα συνεχίσει τη μουσική του δραστηριότητα μπαίνοντας μάλιστα δυναμικά στο χώρο της δισκογραφίας και αναπροσαρμόζοντας το μουσικό του ύφος προς την κατεύθυνση του ορθόδοξου ρεμπέτικου που είχε ξεπηδήσει από τα στέκια του Πειραιά ("Τετράς του Πειραιώς"). Πέθανε το 1942, μέσα στην Κατοχή σε συνθήκες ένδειας.

Ο Παναγιώτης Τούντας μας κληροδότησε μερικές εκατοντάδες τραγούδια, πασίγνωστα πολλά από αυτά και με πάμπολλες επανεκτελέσεις (Δημητρούλα μου, Χαρικλάκι, Ο κοκαϊνοπότης, Κουκλάκι μου, Εγώ θέλω πριγκιπέσσα, Η Βαρβάρα κ.ά.). Οι ρεμπέτικες μάλιστα κομπανίες του '70 και '80 συχνά πυκνά συμπεριλάμβαναν στο ρεπερτόριό τους δικά του τραγούδια συντηρώντας ολοζώντανη την υστεροφημία του.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Το ρεμπέτικο τραγούδι, αρ.3 (CBS, 1984)

Μετά την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου της πολύ ενδιαφέρουσας σειράς της CBS με γενικό τίτλο "Το ρεμπέτικο τραγούδι" μέσα από το αρχείο του Κέντρου Έρευνας και Μελέτης των Ρεμπέτικων Τραγουδιών που κυκλοφόρησαν το 1977 αποκλειστικά με ηχογραφήσεις προπολεμικές που πραγματοποιήθηκαν στην Αμερική, η σειρά συνεχίστηκε με τρεις ακόμη δίσκους το 1984 εμπλουτίζοντας το υλικό της και με ηχογραφήσεις που επεκτείνονται και πέρα από το 1940.

Ο 3ος (από τους συνολικά πέντε της σειράς) δίσκος περιλαμβάνει και πάλι δέκα τέτοιες ιστορικές ηχογραφήσεις, εννιά τραγούδια κι ένα οργανικό φινάλε. Κυριαρχούν βεβαίως οι εμβληματικές παρουσίες του Γιώργου Κατσαρού και της Μαρίκας Παπαγκίκα, ενώ συμμετέχουν και οι Γιώργος Δεληγιώργης, Αμαλία Βάκα και Ιωάννης Χαλικιάς ή Τζακ Γρηγορίου που παίζει και μπουζούκι, αν και πάντα κυρίαρχος είναι ο ήχος της κιθάρας του Κατσαρού, καθώς και όργανα όπως το βιολί, το σαντούρι, το κλαρίνο, το τσέμπαλο και το βιολοντσέλο, καθώς και σχήμα μαντολινάτας.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Το ρεμπέτικο τραγούδι, αρ.1 (CBS, 1977)

Ανακατεύοντας λίγο την αριθμημένη κατάταξη των δίσκων της CBS από τη σειρά "Το ρεμπέτικο τραγούδι" που κυκλοφόρησε το 1977 υπό την αιγίδα του Κέντρου Έρευνας και Μελέτης των Ρεμπέτικων Τραγουδιών, σας δίνω σήμερα τον πρώτο δίσκο που φυσικά παρουσιάζει απολύτως παρόμοια χαρακτηριστικά με το δίσκο που παρουσίασα χθες.

Έχουμε λοιπόν κι εδώ δέκα αυθεντικές ηχογραφήσεις πρώιμων ρεμπέτικων της προπολεμικής εποχής, ενίοτε σε χρώματα παραδοσιακών χορευτικών ρυθμών. Αν και οι αφετηρίες των τραγουδιών αυτών χάνονται στα παλιότερα χρόνια, εδώ έχουμε τις πρώτες τους ηχητικές καταγραφές από τη διάστημα 1920-1935, που πραγματοποιήθηκαν στην Αμερική με πρωταγωνιστές τους σκαπανείς του είδους, όπως ο Γιώργος Κατσαρός, η Μαρίκα Παπαγκίκα, ο Μανώλης Καραπιπέρης, ο Κώστας Δούσας, ο Ιωάννης Χαλικιάς και ο Α. Κωστής. 

Η κιθάρα πάντα κατέχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ είναι αξιοσημείωτη και η παρουσία στην ορχήστρα οργάνων, όπως το βιολί, το βιολοντσέλο και το τσέμπαλο. Η έκδοση είναι υποδειγματική με πλούσια πληροφοριακά στοιχεία και φωτογραφικό υλικό της εποχής.

Οι ρίζες του ρεμπέτικου: Το ρεμπέτικο τραγούδι, αρ.2 (CBS, 1977)

Αγαπώ το ελληνικό τραγούδι σε όλες τις εκφάνσεις του, εξαιρουμένης προφανώς της εκχυδαϊσμένης του κατάπτωσης που διαμορφώθηκε στις μεγάλες πίστες της νύχτας. Έτσι δεν μπορώ να ξεχωρίσω τι με συγκινεί περισσότερο, το ελαφρό ή το ρεμπέτικο, το κλασικό λαϊκό ή το "έντεχνο" λαϊκό, ακόμη και το ελαφρολαϊκό, ενίοτε και το ποπ, λιγότερο ασφαλώς το ελλειμματικό ελληνικό ροκ που προφανώς λειτουργεί κάπως αυθαίρετα και με μετέωρο βηματισμό, γιατί δεν πατάει σε βαθιές ντόπιες ρίζες. Μάλλον το σωστό θα ήταν να πω ότι καθεμιά από αυτές τις εκδοχές του τραγουδιού μας έχει και τη δική της στιγμή που μπορεί να διεγείρει τους συναισθηματικούς μου αισθητήρες και ν' αποκτήσει για λίγο το προβάδισμα απέναντι στις υπόλοιπες.

Το ρεμπέτικο λοιπόν τραγούδι στη δική μου γενιά το μάθαμε από τις δεύτερες και τρίτες εκτελέσεις του, πρώτα από τις αξιόπιστες επανεκτελέσεις των αρχών του '60 με ζωντανούς ακόμη τους μεγάλους του δημιουργούς και με πιο διαυγείς ηχογραφήσεις σε σχέση με τον προβληματικό ήχο των δίσκων γραμμοφώνου, καθώς βέβαια και από την καταχρηστική του σχεδόν επαναφορά στις αρχές του '80 μέσω των πολυάριθμων κομπανιών. Ωστόσο δεν κρύβω ότι, από τη στιγμή που ανακάλυψα τις αυθεντικές ηχογραφήσεις που έχουν διασωθεί από τις πρώτες εκτελέσεις αυτών των τραγουδιών που ενίοτε ανατρέχουν στα πολύ πρώιμα χρόνια του 20ου αιώνα, έμεινα οριστικά εκεί και δυσκολεύομαι πλέον ν' ακούσω ρεμπέτικα τραγούδια σε νεότερη εκτέλεση. Αυτές οι πρώτες εκτελέσεις αποπνέουν άλλη ζωντάνια κι ατμόσφαιρα, χωρίς να ενοχλεί ούτε στο ελάχιστο η κακή ποιότητα των ηχογραφήσεων αυτών, αφού αυτό το τεχνικό μειονέκτημα υπερκαλύπτεται και με το παραπάνω από τα θαυμαστά οργανικά σύνολα, χωρίς πάντα να πρωταγωνιστεί το μπουζούκι, αλλά και από τις υπέροχες αυθεντικές φωνές μερικών εμβληματικών ερμηνευτών, όπως η Μαρίκα Παπαγκίκα, η Ρόζα Εσκενάζυ, η Ρίτα Αμπατζή, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Ανέστης Δελλιάς, ο Γιώργος Κάβουρας, ο Στράτος Παγιουμτζής, ο Στελλάκης Περπινιάδης και μπόλικοι ακόμη της πρώτης μεταπολεμικής εποχής.

Το αφιέρωμα μας λοιπόν στο αυθεντικό ρεμπέτικο θα ξεκινήσει με ένα ιστορικό άλμπουμ που εκδόθηκε το 1977 υπό την αιγίδα του Κέντρου Έρευνας και Μελέτης των Ρεμπέτικων Τραγουδιών με το λιτό τίτλο "Το ρεμπέτικο τραγούδι" και περιλαμβάνει δέκα προπολεμικές ηχογραφήσεις της περιόδου 1915-1930 που πραγματοποιήθηκαν στην Αμερική, πράγμα που έχει εξασφαλίσει σχετικά αξιοπρεπή ηχοληψία για μια τόσο πρώιμη εποχή.

Τα περισσότερα τραγούδια είναι πασίγνωστα (Ήσουνα ξυπόλητη, Φονιάς θα γίνω, Το Μποχώρι, Τα παιδιά της γειτονιάς σου, Και γιατί δε μας το λες). Οι ρίζες κάποιων από αυτά ανατρέχουν στα τέλη του 19ου αιώνα. Μεταξύ των ερμηνευτών περιλαμβάνονται η Μαρίκα Παπαγκίκα, ο Α. Κωστής, η κυρία Κούλα, ο Γιαννάκης Ιωαννίδης, ο Κ. Δούσας και ο Γιώργος Κατσαρός. Εντελώς μειονεκτική η παρουσία του μπουζουκιού, ενώ πρωταγωνιστεί η κιθάρα μαζί με λιγοστά άλλα όργανα, όπως το ακορντεόν, το λαούτο και το κλαρίνο.

Εξαιρετική έκδοση με πλουσιότατο πληροφοριακό υλικό ιστορικού και μουσικολογικού περιεχομένου γύρω από το ρεμπέτικο τραγούδι με τις αξιόπιστες υπογραφές εξεχόντων μουσικολόγων και ερευνητών, όπως του Μ.Φ. Δραγούμη, Παναγιώτη Μυλωνά, Αντώνη Λάβδα, Παναγιώτη Κουνάδη και Σπύρου Παπαϊωάννου.