Σπήλιος Μεντής, Γιάννης Ρίτσος: Εμβατήριο του ωκεανού (ανέκδοτο)

Η ποιητική σύνθεση του Γιάννη Ρίτσου "Εμβατήριο του ωκεανού" γράφτηκε στο διάστημα 1939-1940 και είναι ένα έργο με έντονες αναδρομές στα παιδικά του χρόνια, αλλά και στον αρχέτυπο ομηρικό μύθο του ταξιδιού, με κυρίαρχα τα μοτίβα του ήλιου και της θάλασσας. Ένα "αστείρευτο άσμα" για την ομορφιά της ζωής. 

Ο συνθέτης Σπήλιος Μεντής μελοποίησε μέρη του έργου, αλλά αυτά δυστυχώς ποτέ δεν δισκογραφήθηκαν κι έτσι έχουμε χάσει την ευκαιρία να χαρούμε άλλη μια θαυμάσια μουσική προσέγγιση στο έργο του μεγάλου μας ποιητή. 

Ένα ίχνος όμως αυτής της μελοποίησης μας έχει διασωθεί εμμέσως, μέσα από την τηλεοπτική εκπομπή "Τραγούδια στο συρτάρι" που παρουσίαζε στην ελληνική τηλεόραση το 1977 ο συνθέτης Βασίλης Δημητρίου. Καλεσμένος του ήταν ο ίδιος ο ποιητής, ο οποίος μίλησε για τον φίλο του τον Μεντή με πολύ θερμά λόγια και διάβασε αποσπάσματα από το έργο. 

Στην εκπομπή λοιπόν αυτή η Λάκης Χαλκιάς ερμήνευσε το τραγούδι "Θάλασσα" του Μεντή βασισμένο στο ομώνυμο απόσπασμα του έργου κι έτσι έχουμε την ευκαιρία να πάρουμε μια μικρή ιδέα της συγκεκριμένης μελοποίησης. 
Ας είναι καλά ο φίλος μου π. Αρτ. που μας το εξασφάλισε! Ακούστε το...

Η Ντόρα Γιαννακοπούλου τραγουδά Μίκη Θεοδωράκη (1970)

Η ηθοποιός και συγγραφέας Ντόρα Γιαννακοπούλου είχε και μια σύντομη καριέρα τραγουδίστριας ερμηνεύοντας αποκλειστικά τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη. Ο κυριότερος καρπός αυτής της συνεργασίας ήταν η πρώτη εκτέλεση του κύκλου "Μικρές Κυκλάδες" (1964) σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη. 

Ωστόσο στη συνέχεια ερμήνευσε περιστασιακά και άλλα τραγούδια του συνθέτη κατά την περίοδο της επταετίας και, συγκεκριμένα, τραγούδια που γράφτηκαν στην περίοδο του περιορισμού του συνθέτη στο χωριό Ζάτουνα της Αρκαδίας. Έτσι προέκυψαν τα "Τραγούδια της Ζάτουνας" που ήδη παρουσιάσαμε σε άλλη ανάρτηση, τα οποία βασίζονταν στους κύκλους "Αρκαδία ΙΙ" και "Αρκαδία VI". 

Την ίδια περίοδο γράφτηκαν και τα δημοφιλή "Λαϊκά" σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου, τα οποία γνώρισαν δύο επίσημες δισκογραφικές καταγραφές: Μία με τη Μαρία Δημητριάδη και τον Αντώνη Καλογιάννη και μία με τον Μανώλη Μητσιά. Διασώζεται όμως και μια τρίτη εκτέλεση, η οποία προηγείται των άλλων δύο, με τη φωνή της Ντόρας Γιαννακοπούλου, σε ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο που κυκλοφόρησε σε δίσκο βινυλίου το 1970 στην Ολλανδία. Η ηχογράφηση περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του κύκλου "Τα λαϊκά" και μαζί μερικά τραγούδια από τον κύκλο "Αρκαδία ΙΙΙ". Η ερμηνεία της Ντόρας Γιαννακοπούλου αποπνέει ειλικρίνεια και αυθεντικό πάθος κι έτσι το ντοκουμέντο αποκτά ξεχωριστή αξία.

Μνήμη Neville Marriner (1924-2016)

Έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες ημέρες ο διάσημος βρετανός αρχιμουσικός Sir Neville Marriner (1924-2016), ένας από τους κορυφαίους μαέστρους της μεταπολεμικής εποχής, σε βαθιά γεράματα και ενεργός μέχρι την τελευταία στιγμή. 

Ο Marriner υπήρξε παραγωγικότατος στο χώρο της κλασικής δισκογραφίας, όπου σίγουρα κατέχει μια θέση στην πρώτη πεντάδα, αφού οι ηχογραφήσεις του ανέρχονται σε αρκετές εκατοντάδες! Δεν ξέρω πόσοι μπορούν να συγκριθούν μαζί του σ' αυτό το πεδίο. Ίσως μόνο ο Karajan, o Bernstein, o Solti, o Haitink κι o Dorati. 

Το προνομιακό του πεδίο ήταν η περίοδος του Μπαρόκ (1600-1750), αλλά και η "κλασική" περίοδος (1750-1820). Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ερμηνευτές του Mozart. Αυτός άλλωστε διευθύνει τη μουσική του μεγάλου συνθέτη που ακούγεται στην ταινία "Amadeus". Μας κληροδότησε σπουδαίες ερμηνείες του Vivaldi, του Handel, του Haydn, του Mozart, του Rossini, του Schubert, των Γάλλων ρομαντικών, αλλά και των συνθετών της αγγλικής σχολής (Vaughan Williams, Elgar, Walton κλπ.). Μνημειώδης υπήρξε η ολοκληρωμένη έκδοση (η μοναδική στην παγκόσμια δισκογραφία) των αποκατεστημένων συμφωνιών του Schubert. 

Υπήρξε ο ιδρυτής και βασικός μαέστρος επί δεκαετίες της σπουδαίας ορχήστρας Academy of Saint Martin in the Fields, ενώ πριν από μερικά χρόνια είχε κάνει κι ένα πέρασμα από την ελληνική Καμεράτα των Φίλων της Μουσικής! Συνεργάστηκε με τις κορυφαίες δισκογραφικές εταιρίες, όπως η Decca, η Philips, η EMI, η SONY και άλλες.

Οι αγαπημένοι μου δίσκοι με τον Marriner είναι οι συμφωνίες του Johann Christian Bach, η Μουσική των Υδάτων του Handel, oι Εισαγωγές από τις όπερες του Rossini, η 9η Συμφωνία του Dvorak και - πάνω απ' όλους - τα Κοντσέρτα για Πιάνο του Mozart με τον Alfred Brendel στο πιάνο. 

Πρόσφατα απήλαυσα την τέχνη του μεγάλου αυτού αρχιμουσικού μέσα από μια εξαιρετική έκδοση της Decca με τις πρώτες ηχογραφήσεις του στην ετικέτα της Argo στη δεκαετία του '60. Ένα πολύ φροντισμένο box με 28 ψηφιακούς δίσκους που αναδεικνύουν ανάγλυφα την απαράμιλλη τέχνη αυτού του προικισμένου ανθρώπου.

Ένα άγνωστο θεατρικό κομμάτι του Σταύρου Κουγιουμτζή

Σύμφωνα με μαρτυρία του ίδιου του Σταύρου Κουγιουμτζή (από το βιβλίο "Ανοιχτά παράθυρα με κλειστά παντζούρια", σελ. 70-71), ο συνθέτης κλήθηκε το 1966 από τον σκηνοθέτη και διευθυντή του Κρατικού Θεάτρο Βορείου Ελλάδος Σωκράτη Καραντινό να γράψει τη μουσική για μια θεατρική παράσταση με τίτλο Το ταξίδι, βασισμένη σε κείμενο του ποιητή Γιώργου Θέμελη, με τον οποίο είχε ήδη γράψει μερικά τραγούδια. 

Το έργο αναφερόταν στον κόσμο του θεάτρου σκιών και τη σκηνοθεσία είχε αναλάβει ο Ευγένιος Σπαθάρης. Ο Κουγιουμτζής έγραψε αμέσως πέντε τραγούδια για το έργο με αναφορές στις κλασικές φιγούρες του Καραγκιόζη, αλλά δυστυχώς κανένα από τα τραγούδια αυτά δεν διασώθηκε. 

Ευτυχώς όμως υπάρχει ένα μικρό ίχνος από τη θεατρική αυτή δουλειά του συνθέτη, ένα οργανικό κομμάτι, το οποίο εκδόθηκε το 1993 σε μια συλλεκτική έκδοση του ΚΘΒΕ με μουσικές από την 30χρονη ως τότε ιστορία του. 

Πρόκειται για ένα αργό τελετουργικό θέμα με κύρια όργανα την τρομπέτα και το μπουζούκι. Ένας εντελώς διαφορετικός Κουγιουμτζής!

Ακούστε το...

πηγή: Αρχείο π. Αρτέμιου 

Ο Σταύρος Κουγιουμτζής ταξιδεύει στο Ισραήλ!

Έχουμε μιλήσει σε άλλη ανάρτηση για τη μεγάλη διείσδυση της μουσικής του Σταύρου Κουγιουμτζή στον ευρύτερο βαλκανικό χώρο. 

Καιρός να πούμε και για τη μεγάλη δημοτικότητα των τραγουδιών του στον εβραϊκό κόσμο, όπου άλλωστε η ελληνική μουσική γνωρίζει πολύ μεγάλη απήχηση και αρκετοί Έλληνες τραγουδιστές αποτελούν λαϊκά ινδάλματα! 

Έτσι λοιπόν σταχυολογήσαμε μερικές ενδιαφέρουσες ερμηνείες γνωστών τραγουδιών του Σταύρου Κουγιουμτζή που ενσωματώθηκαν σε διάφορες δισκογραφικές εκδόσεις στο Ισραήλ με δημοφιλείς τοπικές φωνές, όπως ο Yehuda Poliker, o Aris San, o Chaim Moshe, o Nikolas και ο Trifonas. Κάποια τραγούδια ερμηνεύονται στην εβραϊκή γλώσσα και κάποια στην ελληνική με την εύλογη βέβαια δυσκολία στη σωστή εκφορά των ελληνικών λέξεων. 

Ακούμε τα τραγούδια: Μη μου θυμώνεις μάτια μου, Το σακάκι μου κι αν στάζει, Ήταν πέντε ήταν έξι, Να 'μουν ο Μεγαλέξαντρος, Όλα καλά (σε διπλή εκτέλεση) και Στα χρόνια της υπομονής.

Ακούστε τα

Με την πολύτιμη συνδρομή του π. Αρτέμιου...

Σταύρου Κουγιουμτζή: Νυχτερινές φωτιές (1963) ανέκδοτη ηχογράφηση

Το 1963 ο Σταύρος Κουγιουμτζής έλαβε μέρος στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης με το τραγούδι "Νυχτερινές φωτιές" που ερμήνευσαν η Μάριον Σίβα και η Καίτη Δεσύλα σε ενορχήστρωση Αλέκου Γεωργιάδη. Το τραγούδι αυτό δυστυχώς παραμένει ανέκδοτο. Διασώζεται μόνο η παρούσα ηχογράφηση με τη φωνή της Νίκης Καμπά από ραδιοφωνική μετάδοση της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Αυτό είναι και το μοναδικό τραγούδι του Κουγιουμτζή που γράφτηκε μέσα στο 1963. Και φυσικά είναι άλλο ένα υπέροχο τραγούδι αυτού του σπουδαίου συνθέτη!

Πηγή: Αρχείο π. Αρτέμιου (φυσικά!)

Η Ντόρα Γιαννακοπούλου στα "Τραγούδια της Ζάτουνας" του Μίκη Θεοδωράκη

Ο κύκλος τραγουδιών "Αρκαδία ΙΙ" γράφτηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη τον Γενάρη του 1969, όταν ήταν υπό περιορισμό από το απριλιανό καθεστώς στο χωριό Ζάτουνα της ορεινής Αρκαδίας. Βασίστηκε σε μια σειρά εννέα ποιημάτων του Μάνου Ελευθερίου. Η πρώτη ηχογράφηση έγινε στο Παρίσι το 1973 και περιλάμβανε 4 τραγούδια με ερμηνευτή τον Πέτρο Πανδή και συνοδεία κιθάρας από τους Νίκο Μωραΐτη και Νίκο Μανιάτη. Η ολοκληρωμένη έκδοση του έργου έγινε το 1976 από τη LYRA με ερμηνευτή τον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη.
Ο κύκλος "Αρκαδία VI" γράφτηκε επίσης το 1969 στη Ζάτουνα. Η ποίηση είναι του Μίκη Θεοδωράκη και περιλαμβάνει τα μέρη: "Θούριον", "Στον Άγνωστο Ποιητή". Η πρώτη εγγραφή του έργου έγινε το 1974 από τη MINOS με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη και τη Χορωδία Τερψιχόρης Παπαστεφάνου.
Το 1974 η Ντόρα Γιαννακοπούλου ηχογράφησε στην Ολλανδία τους δύο αυτούς κύκλους τραγουδιών (παραλείποντας όμως δύο τραγούδια από το Αρκαδία ΙΙ) σε ένα άλμπουμ με τον τίτλο "Τα τραγούδια της Ζάτουνας". Αυτή η ηχογράφηση περιλαμβάνεται στο αρχείο που σας προσφέρω, το οποίο συμπληρώνεται με τέσσερα άλλα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη που εκδόθηκαν την ίδια εποχή σ' έναν γερμανικό δίσκο με τον τίτλο "Απαγορευμένα Τραγούδια". 

Σπήλιος Μεντής, Γιάννης Ρίτσος: Γράμματα στο μέτωπο

Έχουμε ξαναμιλήσει για τη φιλία του συνθέτη Σπήλιου Μεντή με τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο και την ενδιαφέρουσα συνεργασία τους, η οποία απέφερε κάμποσα ωραία τραγούδια εκεί στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '60. 

Ωστόσο ο Μεντής, πέρα από τα απλά τραγούδια, είχε καταπιαστεί και με πιο ολοκληρωμένες συνθέσεις μελοποιημένων ποιημάτων βασισμένων στο έργο του Ρίτσου, αλλά και του Ελύτη και του Lorca, οι οποίες μάλλον δεν ηχογραφήθηκαν στο στούντιο ποτέ. 

Ευτυχώς η Ελληνική Ραδιοφωνία μας διέσωσε κάποιες ραδιοφωνικές μεταδόσεις τέτοιων έργων, όπως η παρούσα ηχογράφηση που περιλαμβάνει τέσσερα μελοποιημένα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου από την ποιητική συλλογή Πυραμίδες. Το έργο ονομάζεται Γράμματα στο μέτωπο κι αναφέρεται στην τρυφερή αλληλογραφία μιας μάνας με το γιο της που πολεμά στο μέτωπο. 

Τα ερμηνεύει πολύ όμορφα η ηθοποιός Δέσποινα Μπεμπεδέλη, την οποία είχαμε ακούσει στο Νανούρισμα του Μίκη Θεοδωράκη από το Τραγούδι του νεκρού αδελφού. Κιθάρα παίζει ο ίδιος ο συνθέτης. 

Τέσσερα πανέμορφα λυρικά τραγούδια που είναι κρίμα να παραμένουν στην αφάνεια. 

                                                                                                  Ακούστε τα

ΥΓ. Δώρο ακριβό από τον π. Αρτέμιο... 

Επίγραμμα

Επίγραμμα

Φωτοσκιάσεις πρωινού

με πλαίσιο μιαν άνοιξη

και θέμα την ταφή της...

 

Στο βίντεο ακούγεται το τραγούδι "Η άνοιξη ξανά θα κάνει φόνο" σε ποίηση Γιώργου Σαραντάρη και μουσική Δημήτρη Λέκκα με τη φωνή της Ελένης Μαντέλου από το δίσκο "Οι καιροί της άνοιξης" (1983)