Δήμος Μούτσης: 30 Χρυσές Επιτυχίες (1980)

Με τη συλλογή "Πρώτη εκτέλεση" (1973) η Columbia άνοιγε το δρόμο για τον επαναπατρισμό του Δήμου Μούτση στο φυσικό του περιβάλλον - μετά από τρίχρονη απουσία στη Philips - εκεί απ' όπου ξεκίνησε κι έδωσε τα μεγάλα τραγούδια του στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60. Η δεύτερη αυτή θητεία του στην Columbia κράτησε ως το τέλος της δεκαετίας του '70, γιατί αμέσως μετά μεταπήδησε στη Lyra κι ακολούθησε τη μοναχική του πλέον πορεία. Στο διάστημα λοιπόν 1974-1979 ο Μούτσης ηχογράφησε για την Columbia τρεις σημαντικούς κύκλους τραγουδιών ("Μαρτυρίες", "Τετραλογία", "Δρομολόγιο") και ενδιάμεσα έναν πολύ ενδιαφέροντα θεατρικό δίσκο ("Εργατική συμφωνία", 1976). 

Το 1980 λοιπόν η εταιρία, κλείνοντας αυτόν το σημαντικό κύκλο συνεργασίας, εξέδωσε ένα δεύτερο αφιερωματικό δίσκο για τον συνθέτη ενταγμένο στη σειρά "30 Χρυσές Επιτυχίες" που κυκλοφόρησε σε διπλό βινύλιο με 30 αγαπημένα τραγούδια αντλημένα από την πολύχρονη συνεργασία τους και ειδικότερα από τα διαστήματα 1966-1970 και 1974-1979. Η χορταστική αυτή ανθολογία έχει περιλάβει όλες τις μεγάλες στιγμές του συνθέτη από τις 45 στροφές των πρώτων χρόνων, αλλά και από τα έξι άλμπουμ 33 στροφών που κατέθεσε στο πλουσιότατο ρεπερτόριο της μεγάλης αυτής δισκογραφικής εταιρίας. 

Αυτή τη φορά ο κύκλος των ερμηνευτών είναι διευρυμένος, μιας και έχουν ενσωματωθεί και τα νεότερα τραγούδια του συνθέτη. Έτσι, πλάι στους Γρηγόρη Μπιθικώτση, Βίκυ Μοσχολιού, Σταμάτη Κόκοτα, Μανώλη Μητσιά και Δήμητρα Γαλάνη, βρίσκουμε και ονόματα όπως του Λευτέρη Μυτιληναίου, της Ελένης Ροδά, της Μαρίας Δουράκη, της Λιζέτας Νικολάου, της Βασιλικής Λαβίνα, της Άλκηστης Πρωτοψάλτη και του Χρήστου Λεττονού.

Διευκρινίζω ότι στην ψηφιακή επανέκδοση του διπλού αυτού άλμπουμ ο αριθμός των τραγουδιών περιορίστηκε στα 22, ώστε να χωρέσουν σε μονό ψηφιακό δισκάκι, αλλά εδώ έχουμε την πλήρη αναλογική έκδοση με τα 30 τραγούδια. Όλα είναι υπέροχα. Οι εμπνευσμένες μελωδίες, οι υποδειγματικές ενορχηστρώσεις, οι μεγάλες ερμηνείες, οι σπουδαίοι στίχοι του Νίκου Γκάτσου και των άλλων στιχουργών και ποιητών. Κλασικά και αξεπέραστα τραγούδια ενός από τους πιο προικισμένους συνθέτες της μεταθεοδωρακικής εποχής.

Σταύρος Ξαρχάκος: Νυν και Αεί (1974)

Πριν από τρία χρόνια περίπου είχα παρουσιάσει το δίσκο "Νυν και αεί" (1974) του μεγάλου συνθέτη Σταύρου Ξαρχάκου και σήμερα επανέρχομαι στον εμβληματικό αυτό κύκλο τραγουδιών με ένα φρέσκο rip από το παλιό βινύλιο. Δε βλέπω το λόγο να γράψω κάτι διαφορετικό λοιπόν σήμερα, οπότε δανείζομαι το κείμενο της παλιάς παρουσίασης...
Μέσα στον κατακλυσμό της θεοδωρακικής πλημμυρίδας που σημειώθηκε το 1974, το έτος της Μεταπολίτευσης, ο Σταύρος Ξαρχάκος έδωσε ένα βροντερό παρών και στάθηκε ο πιο ανταγωνιστικός αντίποδας αυτού του ρεύματος. Γιατί η χρονιά εκείνη αποδείχθηκε ή πλέον παραγωγική για τον σπουδαίο συνθέτη, καθώς παρουσίασε μαζεμένους πέντε καινούργιους δίσκους και μάλιστα από τους σημαντικότερους της καριέρας του! Σημειώνω: "Το Μεγάλο μας Τσίρκο", "Συλλογή", "Κόκκινα Τριαντάφυλλα για Μένα", "Χωρίς Λόγια" και "Νυν και Αεί". Όλοι τους αριστουργηματικοί δίσκοι, έστω κι αν δε γνώρισαν όλοι την ίδια ευρεία αποδοχή από το κοινό.
Ας σταθούμε λοιπόν στον κύκλο τραγουδιών με το γενικό τίτλο "Νυν και Αεί", τον οποίο κατατάσσω στους κορυφαίους δίσκους που μας έδωσε συνολικά ο συνθέτης, πλάι στα "Ένα μεσημέρι", "Διόνυσε, καλοκαίρι μας" και "Ρεμπέτικο". Τείνω μάλιστα αυτόν να θεωρώ τον κορυφαίο του. Ένα σφριγηλό έργο με εξαιρετική μουσική έμπνευση, αριστουργηματικούς και πολυσήμαντους στίχους από τον Νίκο Γκάτσο, συγκλονιστικές ερμηνείες από την έμπειρη Βίκυ Μοσχολιού και τον νεοφώτιστο ακόμη Νίκο Δημητράτο, αλλά και μια λεπτοδουλεμένη ενορχήστρωση με λόγιες αποχρώσεις που αναδεικνύει διαυγέστατα τις υπέροχες μελωδίες των τραγουδιών. 

Πάντα χαμογελώ με συγκατάβαση, όταν ακούγοντας το δίσκο φέρνω στο μυαλό μου τη στενοκέφαλη αξιολόγησή του που είχα διαβάσει προ ετών στο γενικά συμπαθητικό τρίτομο έργο του Κώστα Μυλωνά "Ιστορία του Ελληνικού Τραγουδιού" (Κέδρος, 1992), όπου ο εν λόγω κριτικός (και παλιός μουσικός) προσπερνάει αδιάφορα το δίσκο με δυο επιπόλαιες αράδες που κάνουν λόγο για τραγούδια χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον! Ίσως θα όφειλε κάποια στιγμή ο κ. Μυλωνάς να διορθώσει το κραυγαλέο λάθος του αποκαθιστώντας τη δίκαιη αξιολόγηση αυτού του κορυφαίου έργου.
Ο δίσκος ξεκινά με το έξοχο ομώνυμο τραγούδι που ανασκαλεύει οδυνηρές εμπειρίες της δύσκολης εποχής που είχε προηγηθεί. Οι δυνατοί στίχοι ποιητικών αξιώσεων του Νίκου Γκάτσου φορτίζουν δυναμικά την έμπνευση του συνθέτη σε κάθε τραγούδι και αφυπνίζουν συνειδήσεις. Αν θα θέλαμε να σταθούμε μόνο σε κάποιες ακρώρειες, θα ξεχωρίζαμε τα τραγούδια "Στον κάτω δρόμο", "Ο μαύρος ήλιος", "Ανώνυμον" και, πάνω απ' όλα, στο σπαρακτικό adagio "Μεγάλη Παρασκευή". Κάθε πλευρά του δίσκου κλείνει μ' έναν λυτρωτικό επίλογο που παιανίζει το λαμπρό χορό της καινούργιας μέρας που ανατέλλει ("Ήρθε ο καιρός", "Εμείς που μείναμε"). 
ΥΓ. Ο πίνακας του εξωφύλλου είναι σχεδιασμένος από τον μεγάλο ζωγράφο Γιάννη Μόραλη.

Σταύρος Ξαρχάκος: Μάρκος ο δάσκαλός μας (1968)

Το 1968 ο Σταύρος Ξαρχάκος βρίσκεται ήδη στο απόγειο της δημιουργικής του ακμής έχοντας πίσω του μια πολύ παραγωγική 6ετία, στη διάρκεια της οποίας είχε καταθέσει τα καλύτερα τραγούδια του κι έγραψε σπουδαία μουσική για τον κινηματογράφο και το θέατρο. Τη χρονιά αυτή μάλιστα εμφανίστηκε δυναμικά με έναν ολοκληρωμένο κύκλο τραγουδιών ("Χρώματα"), ένα υπέροχο soundtrack ("Κορίτσια στον ήλιο"), καθώς κι έναν δίσκο με ρεμπέτικα τραγούδια σε δική του ενορχήστρωση.

Θέλω λοιπόν σήμερα να σταθώ σ' αυτόν τον τελευταίο δίσκο. Τίτλος του: "Μάρκος ο δάσκαλός μας". Και φυσικά ο Μάρκος δεν είναι άλλος από τον πατριάρχη του αυθεντικού ρεμπέτικου τραγουδιού Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972). Ο Ξαρχάκος σε κάθε ευκαιρία έχει δηλώσει τον απέραντο θαυμασμό του για το έργο του μεγάλου Συριανού κι ο συγκεκριμένος δίσκος αποδεικνύει έμπρακτα αυτόν το θαυμασμό. Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα κλασικά τραγούδια του Βαμβακάρη, γραμμένα τα παλιότερα στα μέσα της δεκαετίας του '30 και τα νεότερα στις αρχές του '60. Έχουν επιλεγεί μερικά από τα πιο εμβληματικά τραγούδια, όπως "Φραγκοσυριανή", "Τα ματόκλάδα σου λάμπουν", "Ο Κάβουρας", "Βεργούλες", "Αντιλαλούν οι φυλακές", "Αλεξανδριανή", μαζί με κάμποσα άλλα λιγότερο γνωστά. Ο Ξαρχάκος έχει ενορχηστρώσει το υλικό με απόλυτο σεβασμό και βαθιά γνώση του είδους και, χωρίς να ακυρώσει την πρωτότυπη οργανική γραμμή, περιορίστηκε σε λιγοστές, αλλά καίριες προσωπικές πινελιές τονίζοντας κάποια σημεία που ήθελε να τους δώσει μια καινούργια δυναμική. Το αποτέλεσμα είναι αντάξιο του μεγάλου δασκάλου του, ο οποίος ήταν ακόμη εν ζωή, αν και πλέον στα αζήτητα των εταιριών. Και φαίνεται πως ο δίσκος αφύπνισε και πάλι το ενδιαφέρον τους για τον απόμαχο συνθέτη δίνοντάς του κάποιες τελευταίες ευκαιρίες να επανέλθει στο προσκήνιο.

Στην ερμηνεία των τραγουδιών ο Ξαρχάκος εμπιστεύτηκε τους τρεις βασικούς τραγουδιστές των δικών του τραγουδιών, δηλαδή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τη Βίκυ Μοσχολιού και τον Σταμάτη Κόκοτα. Μαζί τους πρόσθεσε και δυο φωνές από το χώρο του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού: Την υπέροχη Γιώτα Λύδια που ερμηνεύει συγκλονιστικά το τραγούδι "Το συμφέρον", και τον Γιώργο Ζαμπέτα που ερμηνεύει με το δικό του αμίμητο τρόπο κάποια πιο εύθυμα τραγούδια του δίσκου.

Εν κατακλείδι οφείλω να αποδώσω τα εύσημα στη  συγκεκριμένη εργασία του Σταύρου Ξαρχάκου, γιατί ιστορικά αποτελεί την πρώτη "έντεχνη" προσέγγιση στο ρεμπέτικο τραγούδι με πολύ σοβαρό τρόπο. Το "πρώτη" έχει να κάνει με την ολοκληρωμένη μορφή αυτών των τραγουδιών (μουσική και φωνή), γιατί φυσικά δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι πρώτος απ' όλους ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις που ανέσυρε από την ανυποληψία το ρεμπέτικο και δούλεψε συστηματικά στο πεδίο αυτό με τις εμπνευσμένες οργανικές διασκευές του, κρατώντας δηλαδή τις μελωδίες  χωρίς λόγια ("Έξι λαϊκές ζωγραφιές", "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη"), μια προσέγγιση που τη συνέχισε και μετά την "παρέμβαση" του Ξαρχάκου στη δεκαετία του '70 ("Λειτουργικά", "Ο σκληρός Απρίλης του '45").

Πρέπει να διευκρινίσω ότι ο δίσκος γνώρισε αρκετές επανεκδόσεις στο διάστημα 1968-1970, καθώς και μια ξενόγλωσση έκδοση στην Αγγλία με τίτλο "A Vision of Greece", ενώ το 1991 και το 1993 επανεκδόθηκε και ψηφιακά.

Σταύρος Ξαρχάκος: Διόνυσε, καλοκαίρι μας (1972)

Παρουσιάζοντας το δίσκο "Συλλογή" (1974) κάναμε νύξη και στο δίσκο "Διόνυσε, καλοκαίρι μας" του Σταύρου Ξαρχάκου, από τον οποίο είχαν χρησιμοποιηθεί τρία τραγούδια.

Ευκαιρία λοιπόν να σταθούμε λίγο παραπάνω στον σπουδαίο αυτό δίσκο, ο οποίος κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ το 1972 κι επανεκδόθηκε από την ίδια εταιρία ένα χρόνο αργότερα, ενώ το 1993 γνώρισε την πρώτη ψηφιακή επανέκδοσή του και το 2011 μια πολύ πιο επιμελημένη remaster ψηφιακή επανέκδοση. Αξιοσημείωτο είναι ότι στις δυο αυτές ψηφιακές επανεκδόσεις αντικαταστάθηκε εξολοκλήρου το αρχικό εξώφυλλο που έφερε τη χαρακτηριστική προφίλ εικόνα του συνθέτη (δεν σας θυμίζει τον ...Ερμή του Πραξιτέλη;), με εντελώς διαφορετικό εξώφυλλο, όπως συνέβη και με όλες τις υπόλοιπες ψηφιακές μεταγραφές της δισκογραφίας του συνθέτη. Προσωπικά, προτιμώ τα αρχικά εξώφυλλα και δεν κατανοώ το λόγο που οδήγησε σ' αυτή τη μαζική διαγραφή των ιστορικών πρώτων εκδόσεων.

Πάμε όμως στο δίσκο "Διόνυσε, καλοκαίρι μας". Και πώς θα σας φαινόταν αν έλεγα ότι αυτόν θεωρώ την κορυφαία δισκογραφική στιγμή του Σταύρου Ξαρχάκου με μόνο ικανό ανταγωνιστή το "Νυν και αεί"; Δεν υπερβάλλω. Πάντα είχα μια ξεχωριστή εκτίμηση στον συγκεκριμένο κύκλο τραγουδιών που ασφαλώς αποτελούν ένα υψηλό δείγμα του ταλέντου του συνθέτη τόσο στη σύλληψη εξαιρετικών μελωδιών, όσο και στην υποδειγματική κι ενίοτε πρωτοποριακή ενορχήστρωση. Εδώ λοιπόν έχουμε ένα ακριβό μελωδικό υλικό που το εμπλουτίζει ο δαιμόνιος συνθέτης με απίθανα ηχοχρώματα συνδυάζοντας αριστοτεχνικά στοιχεία τόσο από την ελληνική παράδοση, όσο κι από το ροκ, αλλά και το διεθνές έθνικ κίνημα της εποχής φτάνοντας ακόμη και στις παρυφές της συμφωνικής μουσικής! 

Στο ξεκίνημα του δίσκου βρίσκουμε το εμβληματικό τραγούδι "Αυτόν τον κόσμο τον καλό" που εισβάλλει στο προσκήνιο με μια δυναμική ροκ εισαγωγή, πράγμα που δεν το εμποδίζει στην ανάπτυξή του να ενσωματώσει ακόμη και το παραδοσιακό σαντούρι! Λίγο παρακάτω έχουμε το συγκλονιστικό, μουσικά, στιχουργικά και ερμηνευτικά, "Πώς να σωπάσω", στην πρώτη και σαφώς ωραιότερη εκτέλεσή του από τον καθηλωτικό Νίκο Ξυλούρη που είναι και ο βασικός ερμηνευτής του δίσκου. Σημειώνω ότι δυο από τα τραγούδια που ερμηνεύει ο Ξυλούρης ("Αυτόν τον κόσμο τον καλό", "Ωραίος που είσαι Αυγερινέ") είχαν ήδη κυκλοφορήσει τον προηγούμενο χρόνο, για να ενσωματωθούν τελικά στον ίδιο κύκλο με τα υπόλοιπα αυτού του δίσκου, ενώ το πρώτο συνέχισε τη διαδρομή του μπαίνοντας και στο δίσκο "Συλλογή" (1974).

Τέσσερα τραγούδια ερμηνεύει με πολλή ευαισθησία η Αφροδίτη Μάνου. Ο συνθέτης της εμπιστεύτηκε τα πιο λυρικά μέρη του έργου με πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα το αριστουργηματικό τραγούδι "Ήταν τα λόγια σου φωτιά", το οποίο με τη θεσπέσια μελωδία του και την έξοχη ενορχήστρωση που διακρίνεται για τις επίμονες συμφωνικές της εκρήξεις νομίζω πως αποτελεί ένα από τα ωραιότερα τραγούδια που έγραψε ποτέ ο συνθέτης. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το τραγούδι "Έγειραν τα μάτια σου", πάλι με την Αφροδίτη Μάνου, όπου ξαφνικά στην ενορχήστρωση έχει παρεισφρήσει το ινδικό σιτάρ με τον τόσο ιδιόμορφο ηχοχρωματισμό του, σαφής επιρροή από το φολκ κίνημα!

Ο Κώστας Κινδύνης είναι ο βασικός στιχουργός του δίσκου κι εδώ μας έχει δώσει τους καλύτερους στίχους της όχι και μεγάλης ποσοτικά στιχουργικής του παρακαταθήκης. Έχουμε επίσης στίχους του Βασίλη Ανδρεόπουλου, του Παύλου Μάτεσι, του Α. Κορτέση και του Δημήτρη Χριστοδούλου στη μοναδική (αν δεν κάνω λάθος) συνάντησή του με τον συνθέτη.

Με λίγα λόγια: Ένας αριστουργηματικός δίσκος. Μια κορυφαία στιγμή του μεγάλου συνθέτη και ολόκληρης της ελληνικής δισκογραφίας!

Σταύρος Ξαρχάκος, Νίκος Ξυλούρης: Συλλογή (1974/1975)

Παραμένουμε στον μεγάλο συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο, για να δούμε έναν από τους κορυφαίους δίσκους της μεγάλης του καριέρας, ο οποίος αποτελεί και τον σημαντικότερο προσωπικό δίσκο του σπουδαίου ερμηνευτή Νίκου Ξυλούρη στο χώρο του λεγόμενου "έντεχνου" τραγουδιού. Τίτλος του: "Συλλογή". Εκδόθηκε το 1974 από την Odeon/Columbia και εντελώς ανεξήγητα είναι ο μοναδικός κύκλος τραγουδιών του Ξαρχάκου που, πέρα από μια απλή ψηφιακή επανέκδοση, δεν αξιώθηκε ποτέ μιας καινούργιας remaster επανέκδοσης, παρόλο που περιέχει μεγάλα τραγούδια και μάλιστα διαχρονικής αποδοχής*.

Υπάρχει ένα μικρό θέμα με την κατάταξη του δίσκου αυτού, καθώς δε βλέπω γενικά να καταχωρίζεται ως δίσκος του Ξαρχάκου, αλλά μόνο ως προσωπικός δίσκος του Ξυλούρη. Και ναι μεν, το δεύτερο ισχύει, αλλά γιατί αποκλείεται το πρώτο; Εξετάζοντας το περιεχόμενο του άλμπουμ, εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι είναι γεμάτο Ξαρχάκο! Τα δέκα από τα ένδεκα τραγούδια έχουν την υπογραφή του, ενώ για ανεξήγητους λόγους έχει περιληφθεί κι ένα τραγούδι του Χριστόδουλου Χάλαρη! Τέλος πάντων. Πάμε στην ουσία τώρα:

Ο δίσκος αυτός χωρίς αμφιβολία αποτελεί μια από τις ακρώρειες του "έντεχνου" λαϊκού ρεπερτορίου, καθώς είναι γεμάτος με σπουδαία τραγούδια. Ο τίτλος "Συλλογή" δικαιολογείται εν πολλοίς από τη συγκέντρωση και επανεπεξεργασία υλικού από ετερόκλητες πηγές. Η πρώτη πλευρά περιλαμβάνει τρία τραγούδια από τον κύκλο "Διόνυσε καλοκαίρι μας" (1972), από τα οποία τα δύο ("Γυρνάν αμίλητα παιδιά", "Πώς να σωπάσω") εδώ έχουν καινούργια ενορχήστρωση. Έχουμε επίσης μια εξαιρετική διασκευή ενός αποσπάσματος από τον "Ερωτόκριτο" που ενορχήστρωσε υποδειγματικά ο Ξαρχάκος, καθώς και το μοναδικό τραγούδι άλλου συνθέτη, το "Πάνω στ' αργυρό σκαμνί" του Χριστόδουλου Χάλαρη από το δίσκο "Τροπικός της Παρθένου" (1973), όπου το είχε ερμηνεύσει ο ίδιος ο συνθέτης. 

Πιο σημαντική είναι η δεύτερη πλευρά του δίσκου, όπου βρίσκουμε τέσσερα πρωτότυπα και - χωρίς δεύτερη κουβέντα - αριστουργηματικά και διαχρονικά τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου σε στίχους Νίκου Γκάτσου ("Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη", "Γεια σου χαρά σου Βενετιά", "Η κόρη του Πασά", "Παλικάρι στα Σφακιά"), ενώ η πλευρά συμπληρώνεται με δυο ακόμη τραγούδια που έχουν άλλη αρχική εκτέλεση. Το ένα είναι το αγαπημένο "Ήτανε μια φορά" σε στίχους Κώστα Φέρη που ακουγόταν στους τίτλους της θρυλικής τηλεοπτικής σειράς "Οι έμποροι των Εθνών", και το άλλο είναι το "Παραμύθι" σε νέα εκτέλεση, το οποίο είχε ακουστεί αρχικά στην ταινία "Λυσιστράτη" (1972) από τη Τζένη Καρέζη.

Μεγάλα τραγούδια, μεγάλες ερμηνείες και με μια κουβέντα: Μεγάλος δίσκος!

Σταύρος Ξαρχάκος, Γιώργος Ζαμπέτας: Όνειρα στις γειτονιές (1976)

Η συνεργασία του Σταύρου Ξαρχάκου ως συνθέτη με τον Γιώργο Ζαμπέτα ως δεξιοτέχνη του μπουζουκιού είναι παλιά, ήδη από τα πρώτα δημιουργικά χρόνια του σπουδαίου συνθέτη στις αρχές της δεκαετίας του '60. Και ποιος δεν έχει συγκινηθεί μ' εκείνο το συγκλονιστικό οργανικό "ιντερμέδιο" στο αριστουργηματικό τραγούδι "Να με θυμάσαι" με τη φωνή της Μελίνας και το μπουζούκι του Ζαμπέτα!

Ο δίσκος "Όνειρα στις γειτονιές" αποτελεί άλλη μια ευτυχή συνάντηση των δύο σημαντικών αυτών μουσικών μας. Εκδόθηκε από την Polydor το 1976 κι επανεκδόθηκε ψηφιακά το 1995. Περιλαμβάνει δώδεκα κλασικές συνθέσεις του Σταύρου Ξαρχάκου σε οργανική μεταγραφή, παρμένες από τα αντίστοιχα τραγούδια που ανήκουν στην περίοδο 1962-1968. Από τα δώδεκα κομμάτια τα δύο ήταν οργανικά και στην αρχική τους γραφή ("Χορός του Σάκαινα", "Γιουσουρούμ"), αλλά εδώ τα έχουμε σε νέα ενορχήστρωση. 

Περιττό μάλλον να σχολιάσω την ποιότητα αυτών των κλασικών μελωδιών του νεαρού τότε συνθέτη που εξακολουθούν μέχρι σήμερα να συγκινούν και να τραγουδιούνται. Και φυσικά η δεξιοτεχνική ερμηνεία του Γιώργου Ζαμπέτα είναι υπεράνω κριτικής. 

Αν θα είχα μια μικρή επιφύλαξη, αυτή εντοπίζεται στον σκληρό ήχο της ενορχήστρωσης που δεν μπορεί να συγκριθεί με τη γλυκύτητα των πρώτων εκτελέσεων. Δεν γνωρίζω αν είναι ο ίδιος ο συνθέτης υπεύθυνος της νέας ενορχήστρωσης, γιατί αυτό το στοιχείο δεν αναφέρεται πουθενά στο δίσκο. Όπως δεν αναφέρεται και ο καλλιτέχνης που φιλοτέχνησε την πανέμορφη ζωγραφιά του εξωφύλλου.

Γιάννης Μαρκόπουλος: Επιχείρησις Απόλλων (1968)

Η πρώτη συνθετική περίοδος του Γιάννη Μαρκόπουλου καλύπτει ουσιαστικά τη δεκαετία του '60 με οριακό σημείο την ηχογράφηση του εμβληματικού έργου "Ήλιος ο Πρώτος" (1969) που σηματοδότησε και τη μεγάλη μεταστροφή του μουσικού του ύφους. 

Κατά την περίοδο αυτή ο μεγάλος συνθέτης πειραματίστηκε πολύ πάνω στο λαϊκό ύφος γράφοντας τραγούδια σε απλές λαϊκές φόρμες, ενώ συγχρόνως καταπιάστηκε συστηματικά και με την κινηματογραφική μουσική, όπου του δόθηκε η ευκαιρία να διερευνήσει συνθετότερες μορφές έκφρασης, χωρίς ωστόσο να απομακρυνθεί από το απλό τραγούδι. Δεν είχε δυσκολία να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της κινηματογραφικής γραφής καταθέτοντας μερικά πανέμορφα soundtrack πλημμυρισμένα συνήθως με λαϊκά τραγούδια που πολλές φορές έγιναν και μεγάλες επιτυχίες της εποχής. Με την ίδια ευκολία λοιπόν που έγραφε τα δροσερά τραγουδάκια για την Αλίκη Βουγιουκλάκη στο "Πιο λαμπρό αστέρι", μπορούσε να γράψει και την εσωστρεφή και κλειστοφοβική μουσική μιας αλλιώτικης ταινίας, όπως "Ο θάνατος του Αλέξανδρου" ή να συνθέσει την κατάλληλη ηχητική υποστήριξη των απαιτητικών ταινιών του Νίκου Κούνδουρου.

Από τα πάμπολλα και ετερόκλητα soundtrack αυτής της περιόδου θα ήθελα σήμερα να σταθώ στο πιο αγαπημένο μου, αυτό που έγραψε ο Μαρκόπουλος για μια μάλλον ασήμαντη τουριστική ταινιούλα του Γιώργου Σκαλενάκη με τίτλο "Επιχείρησις Απόλλων", όπου πρωταγωνιστούσε η πανέμορφη Έλενα Ναθαναήλ ως τουριστική ξεναγός και θέμα της ήταν η επίμονη ερωτική πολιορκία της από έναν ξανθομάλλη ξένο πρίγκιπα! Δεν έχει σημασία όμως η ταινία, η οποία διαφημίστηκε τότε ως μια μεγάλη έγχρωμη υπερπαραγωγή, αλλά η μουσική που την πλημμυρίζει από την αρχή ως το τελικό της πλάνο. Είναι το πρώτο χρονικά από τα τρία ωραιότερα "τουριστικά" soundtrack που γράφτηκαν εκείνα τα χρόνια από τρεις διαφορετικούς συνθέτες. Τα άλλα δύο ήταν τα "Κορίτσια στον ήλιο" (1968) του Σταύρου Ξαρχάκου και "Εκείνο το καλοκαίρι" (1971) του Γιάννη Σπανού.

Ο Γιάννης Μαρκόπουλος υπογράφει εδώ μια πολύ εμπνευσμένη λαϊκή σουίτα με οργανικές μελωδίες μοναδικής ομορφιάς βασισμένες στους δρόμους του λαϊκού τραγουδιού και ενορχηστρωμένες με αέρινους ηχοχρωματισμούς λαϊκών οργάνων, όπως ο μπαγλαμάς και το μπουζούκι. Το βασικό θέμα των τίτλων (το οποίο παραδόξως στο δίσκο καταλαμβάνει την προτελευταία θέση) μας δίνεται σε τέσσερις συνολικά ευφάνταστες παραλλαγές, ενώ το δεύτερο βασικό θέμα σε τρεις. Τα υπόλοιπα θέματα περιλαμβάνουν το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο της έναρξης ("Διογένης"), το καθιερωμένο για την εποχή συρτάκι ("Στην Κέρκυρα"), τον υπέροχο "Συρτό γρήγορο" και το "Εκδρομικό τραγούδι" που βασίζεται στη μελωδία του παλιότερου τραγουδιού "Νύχτα και γειτονιά". 

Βασιλική Λαβίνα: Δυο σταγόνες ευτυχίας (1979)

Με τη συνειρμική λογική που διέπει συνήθως τις αναρτήσεις του Δισκοβόλου περνάω σήμερα από τον Αντώνη Ρεπάνη στη Βασιλική Λαβίνα! Όσο κι αν αυτό μοιάζει μάλλον ξεκάρφωτο, διευκρινίζω ότι η Λαβίνα ερμήνευσε τραγούδια του καλού λαϊκού συνθέτη κι ακριβώς αυτόν το δίσκο θα σας παρουσιάσω σήμερα.

Πρόκειται για τον δεύτερο προσωπικό δίσκο της Βασιλικής Λαβίνα με τίτλο "Δυο σταγόνες ευτυχίας" που εκδόθηκε από την Columbia το 1979, δυο χρόνια μετά το "Πες μου" και δύο επίσης χρόνια πριν από τους "Ορίζοντες" (1981) του Γιάννη Μαρκόπουλου που ήταν και ο τελευταίος προσωπικός της. Το 1979 μάλιστα είναι η χρονιά που συναντήθηκε για πρώτη φορά με τον μεγάλο συνθέτη στο δίσκο "Σεργιάνι στον κόσμο", για να παραμείνει έκτοτε αποκλειστικά στο πλάι του είτε ως ερμηνεύτρια, είτε ως σύντροφος της ζωής του.

Ο δίσκος "Δυο σταγόνες ευτυχίας" ανήκει στην κατηγορία του ελαφρολαϊκού τραγουδιού και περιλαμβάνει δώδεκα ευχάριστα και καλογραμμένα τραγουδάκια που δεν ακούστηκαν ιδιαίτερα στον καιρό τους και σήμερα έχουν λησμονηθεί εντελώς, παρόλο που θα άξιζαν ίσως μια καλύτερη τύχη για τις ωραίες ερμηνείες της Λαβίνα. Με τρία τραγούδια ο καθένας συμμετέχουν οι συνθέτες Γιώργος Ζαμπέτας, Γιώργος Κατσαρός, Αντώνης Ρεπάνης και Γιάννης Καραλής. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα τραγούδια του Ρεπάνη και του Καραλή έχει ενορχηστρώσει ο Τάσος Καρακατσάνης, συνεργάτης επί μακρόν του Μάνου Χατζιδάκι.

Αντώνης Ρεπάνης: 14 Μεγάλες Επιτυχίες (1978)

Συνεχίζοντας με το λαϊκό τραγούδι θα ήθελα να σταθώ σήμερα σε έναν εκλεκτό εκπρόσωπο του είδους, τραγουδιστή και συνθέτη, με διακριτική παρουσία στο χώρο επί μισόν αιώνα, σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του που συνέβη μόλις πριν από μερικούς μήνες.

Αναφέρομαι στον Αντώνη Ρεπάνη (1933-2019), ο οποίος πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο του τραγουδιού το 1958, αρχικά ως τραγουδιστής - διαθέτοντας μια όμορφη κι εκφραστική φωνή - με σημαντική επιτυχία, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια του '60, την εποχή της μαζικής επανεκτέλεσης ρεμπέτικων τραγουδιών, ενώ σύντομα άρχισε να συνθέτει και ο ίδιος τραγούδια που ερμήνευε είτε ο ίδιος, είτε άλλοι λαϊκοί τραγουδιστές. Μάλιστα με τη φωνή του Στράτου Διονυσίου γνώρισε τεράστιες επιτυχίες κατά καιρούς ("Αγάπη μου επικίνδυνη", "Ο παλιατζής").

Το 1978, σε μια εποχή που είχε αρχίσει πλέον η παρακμή του ορθόδοξου λαϊκού τραγουδιού, η Columbia εξέδωσε ένα μικρό αφιέρωμα στον συνθέτη και τραγουδιστή Αντώνη Ρεπάνη με τίτλο "14 Μεγάλες Επιτυχίες". Ο τίτλος είναι εν πολλοίς ακριβής, γιατί τα περισσότερα από τα τραγούδια αυτού του αφιερώματος υπήρξαν μεγάλες λαϊκές επιτυχίες. Ξεχωρίζουν κυρίως τα: "Διπρόσωπη", "Γιατί κοντά μου κάθεσαι", "Είναι η σκέψη μου τρελή", "Να 'χε μάτια ο καιρός", "Δυο γυναίκες, δυο αγάπες". Τα 11 από τα 14 τραγούδια του δίσκου είναι δικές του συνθέσεις πάνω σε στίχους Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, Κώστα Βίρβου, Ηρακλή Παπασιδέρη, Δημήτρη Γκούτη και Τάσου Οικονόμου. Τα υπόλοιπα τρία έγραψαν οι Απόστολος Καλδάρας, Βασίλης Βασιλειάδης και Στέλιος Μακρυδάκης.