Ελένη Καραΐνδρου: Ρόζα / Περιπλάνηση (1982/1996)

Η πρώτη κινηματογραφική μουσική της Ελένης Καραΐνδρου γράφτηκε το 1975 για την ταινία "Το χρονικό μιας Κυριακής" του Τάκη Κανελλόπουλου κι ακολούθησε το 1979 η άγνωστη ταινία "Όμορφη πόλη" του Δημήτρη Σοφιανόπουλου. Την ίδια χρονιά συναντήθηκε με τον σκηνοθέτη Χριστόφορο Χριστοφή και το αποτέλεσμα ήταν η μουσική επένδυση δύο συνεχόμενων ταινιών, πρώτα η "Περιπλάνηση" και τρία χρόνια αργότερα η "Ρόζα".  

Η ταινία "Περιπλάνηση", παραγωγής 1979 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Χριστόφορου Χριστοφή, με πρωταγωνιστές τους Ηλία Λογοθέτη, Δέσποινα Τομαζάνη, Λευτέρη Βογιατζή και Μίμη Φωτόπουλο, που αναφέρεται στο πρόβλημα του ελληνισμού της διασποράς, υποστηρίχθηκε με θαυμάσιο μουσικό υλικό που συνέθεσε η Ελένη Καραΐνδρου αναμιγνύοντας με μεγάλη δεξιοτεχνία συμφωνικά ηχοχρώματα με πινελιές λαϊκές και μελωδίες ατμοσφαιρικής ομορφιάς, όπως το θέμα των τίτλων ("Εργάτες στο Βερολίνου") ή το γκυκύτατο "Βαλσάκι στην εξοχή".

Η ταινία "Ρόζα" γυρίστηκε το 1982 και αναφέρεται στα χρόνια της επτάχρονης δικτατορίας και περιγράφει τη δραματική περιπέτεια μιας ομάδας προσφύγων από διάφορες χώρες (Ελλάδα, Γερμανία, Πολωνία) που καταφεύγουν σ' ένα πανδοχείο της Τεργέστης. Πρωταγωνίστησαν οι: Εύα Κοταμανίδου, Αντρέι Σεβερίν, Ντάνιελ Ολμπρίνσκι και Αλέκα Παΐζη. Η ταινία μάλιστα απέσπασε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης της ίδιας χρονιάς. 

Η Καραΐνδρου έγραψε εδώ το πρώτο μεγάλο της soundtrack με εξαιρετικές μουσικές ιδέες και μεγάλη ρυθμική και μελωδική ποικιλία υπογραμμίζοντας με αδρούς χρωματισμούς τις δραματικές κορυφώσεις της ταινίας. Και πάλι καταφεύγει στη συμφωνική γραφή με πανέμορφες συμφωνικές μινιατούρες (Τίτλοι, Πανδοχείο, Σύλληψη) ή και θέματα μουσικής δωματίου (Τρίο), ενώ παρεμβάλλονται και δυο εξαιρετικά τραγούδια (Η μπαλάντα του Ρωμιού, Ρόζα) σε στίχους του σκηνοθέτη που ερμήνευσε η συνθέτρια, αν και το τραγούδι της "Ρόζας" μετέπειτα γνώρισε και άλλες πιο μεστές ερμηνείες (π.χ. Μαρία Φαραντούρη).

Ελένη Καραΐνδρου: Το χρονικό μιας Κυριακής (1975)

Η Ελένη Καραΐνδρου (γενν. 1939 ή 1941), μετά τη σύντομη θητεία της στο χώρο του απλού τραγουδιού στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '70, κυρίως με τον κύκλο τραγουδιών "Η μεγάλη αγρυπνία" (1975) που ερμήνευσε η Μαρία Φαραντούρη, στράφηκε αμέσως στη σύνθεση σκηνικής μουσικής (θέατρο, κινηματογράφος, τηλεόραση), όπου βρήκε και το φυσικό της χώρο με τα λαμπρά αποτελέσματα στη συνέχεια που όλοι ξέρουμε. Η αλήθεια είναι ότι η μεγάλη της αγάπη ήταν το θέατρο κι έχει στο ενεργητικό της αμέτρητες θεατρικές μουσικές, κυρίως συνεργαζόμενη με τον σκηνοθέτη και σύζυγό της Αντώνη Αντύπα, οι οποίες στο μεγαλύτερο ποσοστό τους παραμένουν δυστυχώς ανέκδοτες.

Ωστόσο η Ελένη Καραΐνδρου έχτισε τη μεγάλη της καριέρα πάνω στις διάσημες κινηματογραφικές της δημιουργίες κι επομένως ένα αφιέρωμα στη μουσική που γράφτηκε για το νέο ελληνικό κινηματογράφο δε θα μπορούσε ασφαλώς να μην συμπεριλάβει την κορυφαία εκπρόσωπο αυτού του πεδίου που μεγαλούργησε κυρίως πλάι στον σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο κατά το διάστημα 1984-2012, αλλά είχε και ουκ ολίγες συνεργασίες και με άλλους κινηματογραφιστές στα πρώτα δημιουργικά της χρόνια. 

Έτσι, ανοίγουμε σήμερα έναν ειδικό θεματικό κύκλο αφιερωμένο στην Ελένη Καραΐνδρου με τις κινηματογραφικές της συνεργασίες εκτός Αγγελόπουλου που ξεκίνησαν νωρίτερα και εξελίχθηκαν παράλληλα με τη συμπόρευσή της με τον μεγάλο σκηνοθέτη.

Η πρώτη λοιπόν επαφή της Καραΐνδρου με το πεδίο της κινηματογραφικής μουσικής είχε σημειωθεί ήδη στα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν έγραψε τη μουσική για την ταινία του Τάκη Κανελλόπουλου "Το χρονικό μιας Κυριακής". Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό κοινωνικό δράμα διαποτισμένο με έντονη μελαγχολική και ρομαντική διάθεση, δοσμένο με το γνωστό ποιητικό ύφος του ευαίσθητου σκηνοθέτη. Στην ταινία πρωταγωνίστησαν μεταξύ άλλων οι: Θάνος Τζενεράλης, Πόπη Άλβα, Δώρα Σιτζάνη, Αντώνης Θεοδωρακόπουλος, Τασσώ Καββαδία, Γιώργος Μετσόλης και Γιώργος Λέφας.

Η μουσική συνοδεύει διακριτικά τις αργές κινήσεις της κάμερας τονίζοντας τη μελαγχολική ατμόσφαιρα της ταινίας με λιτές οργανικές πινελιές δοσμένες με απέριττο τρόπο από ένα πιάνο, μια κιθάρα και λίγα ακόμη ακουστικά όργανα. Δυστυχώς το πρώτο αυτό soundtrack της Ελένης Καραΐνδρου παραμένει ανέκδοτο.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Το φως που σβήνει (2000)

Η πολυβραβευμένη ταινία "Το φως που σβήνει", τίτλος που μοιάζει ως αντιστροφή της περίφημης ποιητικής συλλογής "Το φως που καίει" του Κώστα Βάρναλη, γυρίστηκε το 2000 σε σκηνοθεσία Βασίλη Ντούρου και σενάριο Δέσποινας Τομαζάνη με θέμα την ιστορία ενός χαρισματικού παιδιού με ξεχωριστό ταλέντο στο κλασικό βιολί και με πρωταγωνιστές τους Αλέκο Αλεξανδράκη (στο φινάλε μιας μνημειώδους καριέρας), Βίκυ Βολιώτη, Vladimir Golosinski, Άλκι Κούρκουλο και Τάκη Σπυριδάκη.

Η ταινία αυτή έδωσε την ευκαιρία στον Δημήτρη Παπαδημητρίου να μας χαρίσει ένα από τα τελευταία μέχρι σήμερα κινηματογραφικά του soundtrack πλημμυρισμένο με ατμοσφαιρικές μελωδίες γεμάτες λυρισμό κι ευαισθησία.

Με τη γνωστή του άνεση ο συνθέτης κινείται σε πολλαπλά μουσικά πεδία, πότε σε ηχοχρώματα λόγια με πρωταγωνιστή το κλασικό βιολί του Γιάννη Γεωργιάδη, και πότε σε λαϊκά ή και φολκλορικά με τον λαϊκό βιολιστή Γιάννη Ζευγώλη. 

Περιλαμβάνονται επίσης και τρία τραγούδια, δύο σε στίχους του Γιάννη Γιαβάρα ("Ρώτησα κάποτε", "Μικρό παράθυρο") κι ένα της Χρύσας Κοντογεωργοπούλου ("Συννεφάκι") που ερμηνεύει η Φωτεινή Δάρρα, η οποία είχε ήδη εμφανιστεί ως ηθοποιός, αλλά με αφετηρία αυτά τα τραγούδια θα χτίσει πλάι στον Δημήτρη Παπαδημητρίου και μια πολύ αξιόλογη καριέρα ερμηνεύτριας.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Ο τσαλαπετεινός του Wyoming / Απών (1996)

Η ταινία "Ο τσαλαπετεινός του Wyoming" γυρίστηκε το 1995 και μ' αυτήν μας πρωτοσυστήθηκε ο πατρινός σκηνοθέτης Δημήτρης Ινδαρές - ναι, αυτός που δέχθηκε τη βάρβαρη εισβολή στο σπίτι του και την αδικαιολόγητη σύλληψή του από την αστυνομία προ διετίας τέτοια εποχή - κατακτώντας μάλιστα και το βραβείο του καλύτερου πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο κινηματογραφικό φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, αλλά και το βραβείο καλύτερης ταινίας. 

Τη μουσική της ταινίας έγραψε ο Δημήτρης Παπαδημητρίου δημιουργώντας ένα περίπου αυτοτελές έργο που συμβαδίζει με τους ρυθμούς της ταινίας επί ίσοις όροις πάνω σε ένα πολυδιάστατο ύφος που διατρέχει τη μουσική έκφραση μέσα στο χρόνο συνδυάζοντας προσφυώς στοιχεία από την προκλασική ακόμη εποχή ως τον ιμπερσιονισμό ή τον μινιμαλισμό, αλλά και το ροκ και τα νεωτερικά έθνικ ηχοχρώματα. Περιλαμβάνει επίσης ένα τραγούδι ("Κι όλα αρχίζουν αλλιώς") σε στίχους του τραγουδοποιού Νίκου Ζούδιαρη που ερμηνεύει όμορφα η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ενώ στα φωνητικά συμμετέχει η Νίκη MacKinnon-Λυρά.

Ο δίσκος περιλαμβάνει επίσης και ένα τηλεοπτικό soundtrack του συνθέτη, χαρακτηριστικό δείγμα της γόνιμης θητείας του επί μακρόν στο συγκεκριμένο πεδίο με πολλές ενδιαφέρουσες συνεργασίες του σε αξιόλογες τηλεοπτικές σειρές, όπως: "Αναστασία" (1993), "Μη φοβάσαι τη φωτιά" (1994), "Λόγω τιμής" (1997), "Η ζωή που δεν έζησα" (1998), "Φεύγα" (2002), "Λένη" (2003), "Οι μάγισσες της Σμύρνης" (2005), "Έτσι ξαφνικά" (2005). Εδώ λοιπόν έχουμε τη μουσική για τη σειρά του Mega "Απών" που προβλήθηκε το 1995 και σκηνοθέτησε ο Γιώργος Κορδέλλας σε σενάριο της Μιρέλλας Παπαοικονόμου. Έπαιξαν οι: Θέμις Μπαζάκα, Γιάννης Μπέζος, Μηνάς Χατζησάββας και Μυρτώ Αλικάκη. Η μουσική περιλαμβάνει οργανικά θέματα, ενίοτε με λαϊκούς χρωματισμούς, ενώ στα φωνητικά συμμετέχει και πάλι η Νίκη MacKinnon-Λυρά.

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Αρχάγγελος του πάθους (1987)

Ο "Αρχάγγελος του Πάθους", ταινία του Νίκου Βεργίτση, παραγωγής 1987, σε σενάριο Νίκου Βεργίτση και Μαλβίνας Κάραλη, με πρωταγωνιστές τους Αντώνη Καφετζόπουλο, Ιζαμπέλ Οτερό, Όλια Λαζαρίδου, Φένια Παπαδόδημα, Αρτό Απαρτιάν κ.ά., αποτέλεσε την αφορμή για μία ακόμη συνεργασία του σκηνοθέτη με τον ανερχόμενο τότε πρωτοποριακό συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου, με τον οποίο είχε ήδη συνεργαστεί στην ταινία "Ρεβάνς" (1984). 

Και πράγματι, ο συνθέτης έγραψε ένα ακόμη αξιόλογο soundtrack, το οποίο μάλιστα απέσπασε και το βραβείο του Υπουργείου Πολιτισμού και του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης. 

Ο αναλογικός δίσκος που εκδόθηκε αρχικά το 1987 από την εταιρία Antiope και επανεκδόθηκε ψηφιακά από τη Sony το 2004, περιλαμβάνει ουσιαστικά ένα νέο έργο, το οποίο πατώντας πάνω στις ιδέες του αυθεντικού soundtrack διαμορφώθηκε με χαρακτηριστικά λόγιας μουσικής και επισημαίνεται ως σκηνική σύνθεση ή συμφωνικό ποίημα ακολουθώντας το πρότυπο ανάπτυξης μιας κλασικής συμφωνικής δημιουργίας μοιρασμένης εδώ σε εννέα μέρη, επτά οργανικά και δύο χορωδιακά. 

Ωστόσο το έργο δεν ερμηνεύεται από κανονική συμφωνική ορχήστρα, αλλά από synthesizer που χειρίζεται ο ίδιος ο συνθέτης δημιουργώντας έτσι τελικά ένα έργο που φλερτάρει αμεσότερα προς την ηλεκτρονική μουσική. Τη χορωδία διευθύνει ο Σπύρος Λέισος, ενώ η ηχοληψία πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. 

Δημήτρης Παπαδημητρίου: Ρεβάνς (1984)

Το 1983 γυρίστηκε η αξιόλογη ταινία "Ρεβάνς" σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Βεργίτση, η οποία απέσπασε σχεδόν όλα τα βραβεία σε κάθε κατηγορία στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης την ίδια χρονιά. Πρωταγωνίστησαν οι: Αντώνης Καφετζόπουλος, Γιώτα Φέστα, Πάνος Ηλιόπουλος, Δημήτρης Πουλικάκος και Γιώργος Μοσχίδης.

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου έγραψε τη μουσική της ταινίας χαρίζοντάς μας ένα από τα καλύτερα κινηματογραφικά του soundtrack που μάλιστα τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μουσικής. 

Πράγματι, πρόκειται για πολύ αξιόλογη δουλειά, η οποία ενσωματώνει με γνώση κι έμπνευση όλο το μουσικό οπλοστάσιο της παγκόσμιας μουσικής έκφρασης, όπως διαμορφώθηκε στη διάρκεια του περασμένου αιώνα, από την εποχή του ragtime και της τζαζ μέχρι τα σύγχρονα ρεύματα. Η σύνθεση έχει απόλυτα ατμοσφαιρικό χαρακτήρα και συνδυαζόμενη με την εικόνα αποκτά διαστάσεις που η απλή ακρόαση του δίσκου δεν είναι σε θέση να προσφέρει. 

Στο αγγλόφωνο τραγούδι "Oh! The Good Old Times" ακούμε τον Δημήτρη Πουλικάκο, στο κομμάτι "Hotel" τα φωνητικά ανήκουν στη Σαβίνα Γιαννάτου, ενώ στο "I'm Free Now" παίζουν οι Foxes.

Δημήτρης Παπαδημητρίου, Δημήτρης Λέκκας: Ηλεκτρικός άγγελος (1982)

Συνεχίζοντας με την παρουσίαση εκλεκτών soundtrack από τον νέο ελληνικό κινηματογράφο θα ήθελα να περάσω τώρα στον συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου, ο οποίος μας έχει δώσει πολύ αξιόλογα πράγματα στο πεδίο αυτό, έστω κι αν η δουλειά του είναι σχετικά μικρή σε ποσότητα.

Η αρχή έγινε το 1982, όταν ο Παπαδημητρίου συνεργάστηκε με τον συνθέτη Δημήτρη Λέκκα - στο ξεκίνημά τους ακόμη και οι δύο - για τη μουσική υποστήριξη της ταινίας "Ηλεκτρικός Άγγελος" του Θανάση Ρεντζή, παραγωγής 1981, που εκδόθηκε σε δίσκο βινυλίου το 1982 από τη CBS. 

Πρόκειται για μια καθαρά πειραματική ταινία σε μορφή πολυτροπικής δημιουργίας με ενσωματωμένα στοιχεία multimedia (όπως animation), η οποία μορφολογικά είναι δομημένη σε αυτόνομα μικρά σκετς που αφηγούνται τις μεταλλάξεις της ερωτικής έκφρασης μέσα στο χρόνο. Πρωταγωνιστούν οι: Φαίδων Γεωργίτσης, Γιώργος Κοτανίδης, Σοφία Ρούμπου και Γεωργία Ζώη.

Η μουσική καταφεύγει στην κυριαρχική χρήση του ηλεκτρονικού ήχου σε συνδυασμό με κάποια συμβατικά όργανα δημιουργώντας χαρακτηριστικά ηχοχρώματα που διατρέχουν το χρόνο και υπηρετούν πολύ λειτουργικά την εικόνα, αλλά μάλλον δύσκολα μπορούν να αυτονομηθούν ως ανεξάρτητο ακρόαμα. 

Στο soundtrack περιλαμβάνονται και δύο τραγούδια, ένα σε ποίηση του αρχαίου λυρικού ποιητή Ανακρέοντα (7ος αι. π.Χ.) που ερμηνεύει στην πρωτότυπη αρχαϊκή γλώσσα ο Δημήτρης Λέκκας κι άλλο ένα σε στίχους του σκηνοθέτη Δημήτρη Μαυρίκιου, που ερμηνεύει ο ίδιος μαζί με τη Λίνα Νικολακοπούλου.

Σταμάτης Σπανουδάκης: Επιτυχίες... με λόγια... (1994)

Ο Σταμάτης Σπανουδάκης ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του '70 με δυο κύκλους αγγλόφωνων τραγουδιών σε ύφος ροκ μπαλάντας (Beautiful Lies, 1972 | Looking Back, 1976), ενώ στη συνέχεια μας έδωσε μια σειρά παιδικών δίσκων, για να ακολουθήσει η γόνιμη εμπλοκή του στο πεδίο της κινηματογραφικής μουσικής. Από τις αρχές της επόμενης δεκαετίας έδειξε το ενδιαφέρον του για τη θρησκευτική μουσική και κάπου στα μέσα της δεκαετίας του '80, στο διάστημα 1986-1992, άρχισε να ηχογραφεί και κύκλους "έντεχνων" τραγουδιών με σημαντικούς Έλληνες ερμηνευτές, όπως η Ελευθερία Αρβανιτάκη (Κοντραμπάντο, Τανιράμα), η Ελένη Βιτάλη (Και μπήκαμε στα χρόνια), η Άλκηστις Πρωτοψάλτη (Δυο βήματα απ' την άμμο), ο Πέτρος Γαϊτάνος (Δίλημμα), ο Μανώλης Μητσιάς (Είμαι καλά, ευχαριστώ) και ο Γιάννης Πάριος (Επαφή).

Το 1994 λοιπόν ο συνθέτης, εγκαινιάζοντας την ιδιόκτητη δισκογραφική εταιρεία Stam Studio, δίνει στην κυκλοφορία ένα πολύ όμορφο άλμπουμ με τίτλο "Επιτυχίες... με λόγια..." που περιλαμβάνει δεκατέσσερα τραγούδια απ' όλη την ως τότε διαδρομή του στη δισκογραφία. Τραγούδια που γνώρισαν μεγάλη εμπορική απήχηση στο κοινό κι αγαπήθηκαν πολύ, παρόλο που πολλά γράφτηκαν για ταινίες του νέου ελληνικού κινηματογράφου. Ο ίδιος υπογράφει τη μουσική και τους στίχους. Ξεχωρίζουν ασφαλώς μερικά από αυτά, όπως: "Έφυγες νωρίς", "Η ακτή", "Ζωή κλεμμένη", "Ξαφνικός έρωτας". Ο δίσκος μάλιστα κλείνει με το αριστουργηματικό θέμα της ταινίας "Πέτρινα χρόνια" προσαρμοσμένο σε μορφή τραγουδιού με τη συγκλονιστική ερμηνεία του Στέλιου Καζαντζίδη.

Πολύ επιμελημένη έκδοση, κρυστάλλινος ήχος, πλούσιο ένθετο με πληροφοριακό υλικό και τους στίχους των τραγουδιών.

Σταμάτης Σπανουδάκης: Άντε γεια (1991)

Η δεκαετία του '90 μπαίνει με μια ακόμη ενδιαφέρουσα κινηματογραφική δουλειά του Σταμάτη Σπανουδάκη και μ' αυτήν θα κλείσουμε αυτό το αφιέρωμα.

Πρόκειται για τη δραματική ταινία "Άντε γεια", παραγωγής 1991, σε σκηνοθεσία Γιώργου Τσεμπερόπουλου που έγραψε και το σενάριο συνεργαζόμενος με τον συγγραφέα Βασίλη Αλεξάκη, με τον οποίο άλλωστε ο σκηνοθέτης (και ο συνθέτης) είχε συνεργαστεί και στην ταινία "Ξαφνικός έρωτας" (1984). 

Η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Γιοβάννας που εκδόθηκε το 1986 και ήταν το πρώτο πεζογράφημα της σπουδαίας αυτής ερμηνεύτριας. Περιγράφει τον έρωτα ενός νεαρού με μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας. Πρωταγωνίστησαν οι Άλκης Κούρκουλος, Καίτη Παπανίκα, Βάνα Μπάρμπα και Τάνια Τρύπη, ενώ η ταινία απέσπασε πολλά βραβεία από το Υπουργείο Πολιτισμού και το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Ο Σταμάτης Σπανουδάκης έγραψε άλλο ένα soundtrack βασισμένος στην κεκτημένη του ταχύτητα στο είδος. Ανάμεσα στα οργανικά θέματα υπάρχουν και δυο τραγούδια ("Σήμερα", "Φεύγουν οι ώρες") σε στίχους του συνθέτη που ερμήνευσε με επιτυχία ο Γιάννης Πάριος. Όλο το υλικό του δίσκου ενορχήστρωσε και εκτέλεσε ο ίδιος ο συνθέτης.