Δέσποινα Λάππα-Κόντου: Το παρελθόν που δεν λησμόνησα

Δέσποινα Λάππα-Κόντου

Το παρελθόν που δεν λησμόνησα

Εκδόσεις Έξη (2016)

Μια κριτική προσέγγιση από την Αλεξάνδρα Πάντσου

Η συγγραφέας Δέσποινα Λάππα-Κόντου, η οποία μας έχει ήδη προσφέρει τέσσερις μυθιστορηματικές συνθέσεις («Νεραντζούλα», «Σαν τα λιβάδια του Μαγιού», «Η ζωή τους έκανε ταξιδευτές», «Σ’ όποια γλώσσα κι το πεις…»), κάνοντας μια νέα χειρονομία προς το αναγνωστικό κοινό, του χαρίζει το πέμπτο μυθιστόρημά της με τον τίτλο «Το παρελθόν που δεν λησμόνησα». 

Ο μύθος του πεζογραφήματος εκτυλίσσεται στην πλέον ταραγμένη και γεμάτη αντιφάσεις περίοδο του Ελληνικού μεσοπολέμου, κατά την οποία οι δύο παλιννοστούντες κεντρικοί  ήρωές του, ο Χρήστος και η Νέλλη,  προσπαθούν να στήσουν ξανά τη ζωή τους στην πατρίδα έπειτα από πολλά χρόνια ξενιτεμό στην Αυστραλία. Αν και η χώρα μας διέρχεται μια βαθιά κρίση ως συνέπεια της μικρασιατικής καταστροφής, του τεράστιου προσφυγικού κύματος και του ασταθούς πολιτικού σκηνικού, η χαρά της επιστροφής και η αγάπη που τρέφουν ο ένας για τον άλλον τους οπλίζει με δύναμη ώστε να αντιμετωπίσουν όλες τις αντιξοότητες.

Ωστόσο, οι προσωπικές τους επιδιώξεις και επιθυμίες σκιάζονται από την έλλειψη ενός παιδιού, το οποίο δυστυχώς δεν έρχεται. Στο πρόσωπο, όμως, ενός ορφανού αγοριού, τον Στέφανο, θα βρουν το σκοπό της ζωής τους και την πληρότητα, αναπτύσσοντας έναν ασφαλή  δεσμό με αυτό το φτωχό παιδί. Αλλά, οι δολοπλοκίες των συγγενών τους, οι οποίοι διακαώς επιθυμούσαν τον σφετερισμό της περιουσίας, εξώθησαν τον ήδη ενήλικα Στέφανο να εγκαταλείψει την οικογενειακή εστία και να ψάξει την τύχη  του ως εσωτερικός μετανάστης. Στο σημείο αυτό που αρχίζει η «Οδύσσεια» του ήρωα, η συγγραφέας, φιλτράροντας θεματικές της παράδοσης και διαμορφώνοντας μιαν άλλην εκδοχή του Ομηρικού νόστου, δομεί το μυθιστόρημά της πάνω σε μια σειρά «αποκαλύψεων», οι οποίες σαφώς παραπέμπουν στο τυπικό της «αναγνωριστικής διαδικασίας» του Ομηρικού έπους. Αυτή φαίνεται να είναι ο κεντρικός άξονας του πεζογραφήματος, καθώς σε όλη την πλοκή του έργου υπάρχει μια πληθώρα ενδείξεων και προσημάνσεων, οι οποίες επάγουν στο τυπικό του αναγνωρισμού. Έτσι, εκτός από τις προϋποθέσεις που τίθενται από την συγγραφέα για μια μακρόχρονη απουσία του αναγνωριζόμενου (Στέφανος), αποκρύπτονται με παραμόρφωση κάποια στοιχεία της ταυτότητάς του, για τα οποία το πρόσωπο που αναγνωρίζει (Νέλλη) απαιτεί αποδεικτικά στοιχεία μετά την άρση της παραμόρφωσης. Μετά την κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο αναγνωριστικών υποκειμένων, η οποία συνοδεύεται από έντονη συναισθηματική διάχυση, η αναγνώριση δε θα αργήσει να εκπληρωθεί. Συνεπίκουροι σε αυτήν την προσπάθεια θα είναι ο Χάρης και η Μελισσάνθη - γιος των δολοπλόκων συγγενών της Νέλλης και κόρη του Στέφανου αντίστοιχα, καθώς η τύχη το 'φερε να ερωτευτούν και να «χτίσουν ξανά τις γέφυρες».

Η Δέσποινα Λάππα-Κόντου, λοιπόν, έχει πασχίσει να μας παραδώσει ένα βιβλίο, το οποίο, ξεδιπλώνοντας μιαν αφήγηση που την χαρακτηρίζει η αδέσμευτη ελευθερία και ο εκφραστικός πλούτος της γλώσσας, αντιπροσωπεύει την πνευματική αισιοδοξία με την έννοια πως κάθε δυσκολία και απώλεια είναι μια ευκαιρία για ωρίμανση.

Ο Χριστόδουλος Χάλαρης φιλοξενεί τον Νίκο Ξυλούρη

Με τον συνθέτη και σημαντικό θεράποντα της ελληνικής μουσικής στη διαχρονική της διάσταση Χριστόδουλο Χάλαρη (γενν. 1946) ο Νίκος Ξυλούρης (1936-1980) είχε μια πολυσήμαντη συνεργασία στη δεκαετία του '70, η οποία καταγράφηκε στην ελληνική δισκογραφία με τρεις δίσκους αναφοράς: "Τροπικός της Παρθένου" (1973), "Ακολουθία" (1974) και "Ερωτόκριτος" (1976). 
Οι μουσικολογικές αναδιφήσεις του Χάλαρη στα βαθιά νερά της ελληνικής παράδοσης βρήκαν ιδανικό εκφραστικό μέσον την απαράμιλλης εκφραστικής δύναμης φωνή του μεγάλου Κρητικού βάρδου και απέδωσαν σπουδαίους καρπούς.

Το 1979 ο Χριστόδουλος Χάλαρης παρουσίασε στην Ελληνική Ραδιοφωνία ένα πρόγραμμα με καλεσμένο του τον Νίκο Ξυλούρη, ο οποίος μίλησε για τη ζωή και την πορεία του στο ελληνικό τραγούδι από τα πρώτα χρόνια στην πατρίδα του, όπου έπαιζε λύρα και τραγουδούσε ριζίτικα, μέχρι τα χρόνια της ένταξής του στο λεγόμενο "έντεχνο" πλάι στον Γιάννη Μαρκόπουλο και τον Σταύρο Ξαρχάκο. Φυσικά τραγούδησε κιόλας αρκετά τραγούδια. Μαζί τους στην εκπομπή μίλησε και έπαιξε ο παλιός στενός συνεργάτης του Ξυλούρη και λαουτιέρης Γιώργος Κουμιώτης. Ένα σπάνιο ντοκουμέντο.

Αλέξης Γούδας: Μεγάλη αγκαλιά (2016)

Πόσοι γνωρίζουν τον νεαρό Καστοριανό τραγουδοποιό Αλέξη Γούδα, αυτόν που αιφνιδίασε τους πάντες, όταν πριν από δέκα σχεδόν χρόνια, το 2008, έκανε την πρώτη του επίσημη εμφάνιση συμμετέχοντας στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης κατακτώντας μάλιστα το πρώτο βραβείο με το χαριτωμένο τραγουδάκι "Φανταστικό ταγκό";
Ο Αλέξης είναι γιος καλού μου συναδέλφου και από τα μαθητικά του χρόνια έδειχνε ένα πολυτάλαντο παιδί, έστω κι αν η πορεία του στη συνέχεια δεν ήταν ανάλογη με τις αρχικές προσδοκίες, γιατί προέκυψαν άλλες προτεραιότητες. Τέλειωσε τη Φιλοσοφική Σχολή, γράφει ποιήματα, δημοσιοποιεί σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα και κυρίως συνεχίζει επίμονα το μοναχικό του δρόμο στο τραγούδι παρουσιάζοντας κατά καιρούς σε ζωντανές εμφανίσεις δείγματα της δουλειάς του. 
Ωστόσο χρειάστηκε να περάσουν κάμποσα χρόνια από εκείνη τη βραδιά θριάμβου στη Θεσσαλονίκη, για να καταφέρει να ηχογραφήσει την πρώτη ολοκληρωμένη του δουλειά, η οποία έγινε πραγματικότητα μέσα στο 2016. Ο δίσκος του επιγράφεται "Μεγάλη αγκαλιά" και περιλαμβάνει,, εκτός από το βραβευμένο του τραγούδι, ακόμη δέκα κομμάτια που φέρουν την προσωπική του υπογραφή σε μουσική, στίχους και ερμηνεία, εκτός από το "Ερωτικό" που έχει στίχους του Κώστα Κουτσουρέλη, ενώ σε ένα τραγούδι ακούμε τη Λιζέτα Καλημέρη και σε άλλο ένα τον αδελφό του Βασίλη.
Εντάξει, δεν πρόκειται για τραγούδια που ταράζουν τα επί χρόνια λιμνάζοντα νερά του ελληνικού τραγουδιού, ακούγονται όμως πολύ ευχάριστα και αποπνέουν μια δροσερή αύρα ειλικρίνειας και θετικής διάθεσης. Ο Αλέξης είναι ένα είδος ερανιστή τραγουδοποιού με εμφανείς επιρροές από καταξιωμένους δημιουργούς του χώρου. Κάποιες στιγμές στο μυαλό μου έρχεται ο Φοίβος Δεληβοριάς, άλλοτε πάλι ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Δε διστάζει άλλωστε στο βραβευμένο του τραγούδι να ενσωματώσει, φευγαλέα έστω, μια αυτούσια μουσική φράση από γνωστό τραγούδι της Χαρούλας Αλεξίου. Το μουσικό του ύφος συχνά παίρνει ανάδρομη πορεία και καταφεύγει σε παλιότερες φόρμες, όπως βαλς, ταγκό, αμερικάνικοι ρυθμοί. Και όλα αυτά διανθισμένα με έντονα φολκλορικά στοιχεία από τον βαλκανικό περίγυρο. 
Οι στίχοι του είναι έξυπνοι με βιωματικές αφετηρίες. Άλλοτε διακρίνονται από έναν πηγαίο αυθορμητισμό και άλλοτε γίνονται εκούσια απλοϊκοί, σαν μικρές προσωπικές εξομολογήσεις ή διαπροσωπικές συνομιλίες με κυρίαρχο το θέμα της ερωτικής επικοινωνίας, ενώ κάποιες φορές αποκτούν μια λογοπαικτική διάθεση. 
Νομίζω πως η συνέχεια θα φέρει καινούργιους καρπούς, πιο ώριμους και πιο γευστικούς. Του το εύχομαι από καρδιάς! 

Ανδρέας Πρέζας: Έξοδος Μεσολογγίου (1988)

Ο συνθέτης Ανδρέας Πρέζας πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1967 ξεπηδώντας μέσα από την πλούσια παρέα των νεοκυματικών τραγουδοποιών και μας έδωσε κατά καιρούς μερικά καλά τραγούδια με τον Γιώργο Ζωγράφο, τον Μιχάλη Βιολάρη, τον Δημήτρη Ζευγά, τον Μανώλη Μητσιά και άλλους.

Το 1988 ηχογράφησε το δίσκο "Μεσολογγίου Έξοδος", ένα έργο αφιερωμένο στον ηρωικό αγώνα των Μεσολογγιτών κατά την επανάσταση του 1821. Οι στίχοι και τα κείμενα γράφτηκαν από τον Γιώργο Πια. Περιλαμβάνονται τραγούδια και συνδετικές αφηγηματικές γέφυρες που περιγράφουν το χρονικό του Μεσολογγίου μέχρι την απεγνωσμένη του έξοδο. 
Η μουσική έχει χρώματα παραδοσιακά και γιαυτό επιστρατεύτηκαν δυο ερμηνευτές του δημοτικού τραγουδιού, η Τασία Βέρα και ο Γιώργος Σιόλος. Αφηγητής με τη στιβαρή φωνή του ο ηθοποιός Νίκος Βασταρδής. 

(c) MC | Vergina Fon | 1988 | πηγή: π.Αρτ.

25η Μαρτίου: Πατριωτικά Χορωδιακά Τραγούδια (1971)

Ενόψει της μεγάλης αυριανής εθνικής επετείου σας προτείνω μια ενδιαφέρουσα ηχογράφηση των θρησκευτικών εκδόσεων της "Ζωής" που κυκλοφόρησε το 1971 με αφορμή τη συμπλήρωση των 150 χρόνων από τον Μεγάλο Ξεσηκωμό.

Περιλαμβάνει δώδεκα πατριωτικά τραγούδια γραμμένα για τον αγώνα του 1821 από διάφορους συνθέτες και ποιητές εναρμονισμένα για χορωδία με συνοδεία πιάνου κυρίως από τον γνωστό εκκλησιαστικό μουσικό και συγγραφέα Απόστολο Βαλληνδρά. Μεταξύ άλλων έχουμε και μελωδίες του Επτανήσιου λόγιου συνθέτη Σπυρίδωνος Ξύνδα (1812-1896), ενώ περιλαμβάνεται κι ένα μελοποιημένο ποίημα του Αντώνη Σαμαράκη (1919-2003).

Ο Θωμάς Θωμαΐδης τραγουδά Γιάννη Μαρκόπουλο (1985)

Ο Θωμάς Θωμαΐδης υπήρξε ένας λαϊκός τραγουδιστής που είχε μια σύντομη καριέρα εκεί στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '80, ενώ στη συνέχεια σταδιακά εξαφανίστηκε από το προσκήνιο.

Πρόλαβε ωστόσο να σημαδέψει τη σύντομη παρουσία του με μια σημαντική συνεργασία: Το 1985 λοιπόν βρέθηκε δίπλα στον μεγάλο συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο και μάλιστα δυο φορές στο στούντιο. Συγκεκριμένα, συμμετείχε στο soundtrack "Τα χρόνια της θύελλας", ενώ συγχρόνως ηχογράφησε τον πρώτο προσωπικό του δίσκο αποκλειστικά με τραγούδια του συνθέτη. 

Στο δίσκο αυτό περιλαμβάνονται τραγούδια σε δεύτερη εκτέλεση από τους κύκλους "Τραγούδια του νέου πατέρα", "Ανεξάρτητα" και "Εργάτες", καθώς και μερικά μεμονωμένα κομμάτια του Μαρκόπουλου, όλα από τη δεκαετία του '70. Την ενορχήστρωση όλου του υλικού έκανε ο μουσικός Φίλιππος Τσεμπερούλης. 

Συμπαθητικές εκτελέσεις που σήμερα πια ακούγονται μάλλον παρωχημένες και οπωσδήποτε δεν μπορούν να σταθούν δίπλα στις πρώτες ερμηνείες αυτών των σπουδαίων τραγουδιών. 

Ο δίσκος είναι σπάνιος και βρέθηκε χάρις στην ευγενική χειρονομία του φίλτατου Ηλία από τη Ναύπακτο και τη διαρκή "χορηγία" του π.Αρτ., τους οποίους ευχαριστώ εκ βαθέων...

Λουκιανός Κηλαηδόνης: Τα Μικροαστικά (ραδιοφωνική μετάδοση)

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης καταλαμβάνει σημαντική θέση στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού χάρις κυρίως σε ένα έργο του που θεωρείται πλέον κλασικό και σημείο αναφοράς. 

Μιλώ βεβαίως για τα "Μικροαστικά" που κυκλοφόρησαν το 1973 σε μια προσωρινή περίοδο χαλάρωσης των ασφυκτικών περιορισμών της λογοκρισίας που είχε επιβάλει το δικτατορικό καθεστώς. Οι εμπνευσμένοι και ευρηματικοί στίχοι με έντονα πολιτικό υπόβαθρο ανήκουν στον Γιάννη Νεγρεπόντη. Τα τραγούδια γράφτηκαν 2-3 χρόνια νωρίτερα και ήταν πολύ περισσότερα από αυτά που τελικά πήραν την έγκριση να μπουν στον περίφημο κόκκινο δίσκο. Επρόκειτο για τραγούδια σε εντελώς διαφορετικό ύφος από τα πρώτα λαϊκά τραγούδια που είχαν κάνει γνωστό τον συνθέτη τα προηγούμενα χρόνια. Εδώ πρωτοεμφανίζονται όλα εκείνα τα μουσικά στοιχεία που θα χαρακτηρίσουν στη συνέχεια το τόσο αναγνωρίσιμο προσωπικό ύφος του συνθέτη με αναφορές στο ελληνικό ρετρό, αλλά και το αμερικάνικο μπλουζ.

Το έργο βέβαια ο συνθέτης το παρουσίασε αρκετές φορές τα κατοπινά χρόνια είτε σε συναυλιακή μορφή, είτε ακόμη και σε μορφή θεατρικού δρώμενου. Στο αρχείο που σας δίνω έχουμε την ευκαιρία να χαρούμε μια "ολοκληρωμένη" παρουσίαση του έργου από ραδιοφωνική μετάδοση κάπου μεταξύ 1976 και 1977, όπως διασώζεται σε παλιά κασετούλα από το αρχείο του φίλου μου Δημήτρη. Περιλαμβάνονται αρκετά ανέκδοτα μέρη του έργου, τραγούδια ή εμβόλιμες θεατρικές παρλάτες. 

Ο Νότης Περγιάλης διαβάζει Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ

ΡΑΜΠΙΝΤΡΑΝΑΘ ΤΑΓΚΟΡ (1861-1941)

Πολυγραφότατος Ινδός ποιητής, δραματουργός, μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, αλλά και μουσικός και ζωγράφος. Τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1913. Ήταν γιος ενός διαπρεπούς ινδουιστή φιλοσόφου από την Καλκούτα. Το 1878 πήγε στην Αγγλία για σπουδές νομικών. 

Η έμπνευσή του αντλήθηκε από τη λογοτεχνική παράδοση τόσο της πατρίδας του όσο και της Δύσης, πράγμα που συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας ιδεάζουσας ιδεολογίας Ινδού πατριώτη και "πολίτη του κόσμου". Έκανε πολλά ταξίδια και μάλιστα στα 1826 επισκέφτηκε και την Ελλάδα. Ο Έζρα Παουντ δήλωνε ότι στα πρώιμα λυρικά του Ταγκόρ είχε ανακαλύψει "μια νέα Ελλάδα". Τα λυρικά αυτά ήταν παιδικά κυρίως τραγούδια που είχε μελοποιήσει ο ίδιος. 

Παρουσίασε επίσης μια σειρά ποιήματα για τη φύση και τον έρωτα, τα οποία περιστρέφονται γύρω από τον χαρακτηριστικό θεματικό άξονα "της χαράς για την επίτευξη του Απείρου μέσα στο πεπερασμένο". Πρόκειται για ποίηση που ξεχειλίζει από πλούσια αισθήματα και διανοητική ενέργεια, παράλληλα με μια διάθεση μυστικισμού. Τα έργα του Ταγκόρ αποκαλύπτουν μια μεγάλη κι ευαίσθητη ψυχή ανοιχτή σε κάθε είδους πνευματικό εμπλουτισμό. 

Υπήρξε επίσης και εξαιρετικός μουσικός και μελοποίησε πολυάριθμα δικά του ποιήματα. Υπολογίζεται ότι έγραψε συνολικά πάνω από 2.000 τραγούδια.

Στην ελληνική δισκογραφία καταγράφονται μερικές ενδιαφέρουσες μελοποιημένες παρουσίες του ποιητή. Η κυριότερη επιγράφεται "Έλα να σταθούμε αντίκρυ", κυκλοφόρησε το 1981 κι έχει μουσική του Γιώργου Στεφανάκη. Μεμονωμένα μελοποιημένα ποιήματα επίσης βρίσκουμε στους δίσκους "Ονειρέματα" (1996) του Τάκη Φαραζή, "Τραγούδια της πατρίδας μου" (1996) της Λίλας Αδαμάκη με μουσική Γιάννη Κωνσταντινίδη, "Ο καθρέφτης του Βορρά" (2005) με μουσική Ρίκας Δεληγιαννάκη.

Ωστόσο η πρώτη εμφάνιση του Ταγκόρ στην ελληνική δισκογραφία σημειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '60 (πιθανόν το 1968), όταν εκδόθηκε από τη μικρή εταιρία Στροφές ένας δίσκος 45 στροφών extended αφιερωμένος εξολοκλήρου στον μεγάλο Ινδό ποιητή με τον ηθοποιό και θεατρικό συγγραφέα Νότη Περγιάλη να απαγγέλλει επιλεγμένα ποιήματά του σε μετάφραση Στάθη Σπηλιωτόπουλου. Ο συνθέτης Άκης Λυμούρης υπογράφει τη διακριτική μουσική υπόκρουση που συνοδεύει την απαγγελία. 

Ο Τζίμης Μακούλης στην Αθήνα (1961)

Ο Τζίμης Μακούλης (1935-2007) υπήρξε ένας από τους δημοφιλέστερους τραγουδιστές του ελαφρού και "μοντέρνου" τραγουδιού. Το άστρο του έλαμψε στο διεθνές στερέωμα στη δεκαετία του '50 με αξιόλογη καριέρα στη Γερμανία και την Αμερική και με πωλήσεις που ανέρχονται σε δεκάδες εκατομμύρια δίσκους. Το 1961 έλαβε μέρος στο Φεστιβάλ τραγουδιού της Eurovision εκπροσωπώντας την Αυστρία.

Την ίδια χρονιά ηχογράφησε και τα τέσσερα ελληνικά τραγούδια που περιέχονται στο παρόν extended 45άρι. Τα δύο απ' αυτά είναι συνθέσεις του Γιώργου Κατσαρού σε στίχους Ηλία Λυμπερόπουλου ("Ο ποταμός", "Χτύπα καμπάνα"). Παίζει μπουζούκι ο Γιαννάκης Αγγέλου.

Τα άλλα δυο τραγούδια ("Φουρτουνιασμένη θάλασσα", "Τα βήματα") είναι γραμμένα από τον Γεράσιμο Λαβράνο σε στίχους των Τάσου Μαστοράκη και Ρέττης Ζαλοκώστα αντίστοιχα. Αξιοσημείωτο ότι το ένα απ' αυτά ("Τα βήματα") ηχογραφήθηκε ξανά δέκα χρόνια αργότερα με ερμηνεύτρια τη Δήμητρα Γαλάνη, αλλά με διαφορετικό τίτλο ("Αργά μες στη νύχτα").