Γιώργος Ζαμπέτας, Αλεξάνδρα: Η δική μας η αγάπη (1978)

Μετά την πολύ μεστή διετία 1972-1973 που απέφερε μαζεμένους τέσσερις προσωπικούς δίσκους με καινούργια τραγούδια ο Γιώργος Ζαμπέτας ανέκοψε κάπως τους ρυθμούς του, για να επανέλθει το 1975 με δύο νέες δουλειές («Ζαμπέτας, κουλτούρα ...και σία», «Ντοκουμέντα» και να ακολουθήσει μια τριετής σιωπή, ώσπου να φτάσουμε στο 1978 και στην 7η κατά σειρά προσωπική δουλειά του με τίτλο «Η δική μας η αγάπη», τη δεύτερη που ηχογράφησε για λογαριασμό της Lyra (Zodiac), πέντε χρόνια μετά το «Μουσικόραμα Ζαμπέτα» (1973).

Αυτή τη φορά ο συνθέτης διάλεξε μια θαυμάσια λαϊκή ερμηνεύτρια, η οποία είχε μια πολύ δυναμική παρουσία στο ελληνικό πεντάγραμμο καθ' όλη της δεκαετία του '70. Πρόκειται για την Αλεξάνδρα Κυριακάκη (1951-2015), γνωστή μόνο με τον μικρό της όνομα Αλεξάνδρα, η οποία είχε κάνει τα πρώτα καλλιτεχνικά της βήματα στα μέσα της δεκαετίας του '60 ως ηθοποιός δίπλα στον Μάνο Κατσάκη, ενώ το 1970 πέρασε στο χώρο του τραγουδιού κι έκανε μάλιστα και την πρώτη δισκογραφική της απόπειρα ερμηνεύοντας σε δεύτερη εκτέλεση το τραγούδι του Μάνου Λοΐζου «Η δουλειά κάνει τους άντρες» για το δίσκο «Λαϊκή παρέλασις» (1970). Σύντομα βρέθηκε στο περιβάλλον του Βασίλη Τσιτσάνη, με τον οποίο πορεύτηκε τα επόμενα χρόνια συμμετέχοντας και στο δίσκο «Τα ωραία του Τσιτσάνη» (1973), ενώ παράλληλα ερμήνευσε και τραγούδια σε πρώτη εκτέλεση σημαντικών συνθετών, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος («Ανεξάρτητα», 1975), ο Νότης Μαυρουδής («Ζωγραφιές απ' τον Θεόφιλο», 1976) και ο Χρήστος Νικολόπουλος («Στο σταυροδρόμι», 1976). Το 1980 και το 1983 θα ολοκληρώσει πρόωρα τη δισκογραφική της παρουσία με δυο κύκλους τραγουδιών σε δεύτερη εκτέλεση του Μάνου Χατζιδάκι και του Βασίλη Τσιτσάνη περιορίζοντας στη συνέχεια τη δραστηριότητά της μόνο σε κάποιες σποραδικές ζωντανές εμφανίσεις.

Ο δίσκος του Ζαμπέτα περιέχει δώδεκα στρωτά λαϊκά τραγούδια με όλα τα χαρακτηριστικά της μαστοριάς του μεγάλου λαϊκού συνθέτη, όπως το ομότιτλο που ξεχωρίζει, το «Μια θάλασσα τα μάτια σου», το ορθόδοξο ζεϊμπέκικο «Ένα ταξίδι είν' η ζωή» ή το τρυφερό «Πόσο σ' αγάπησα», αν και δυστυχώς δεν πέρασαν στο κοινό και γρήγορα ξεχάστηκαν. Βασικός στιχουργός των τραγουδιών είναι και πάλι ο Αλέκος Καγιάντας, ενώ μικρή συμμετοχή έχουν ο Ξενοφών Φιλέρης, ο Γιάννης Παπανικολόπουλος και ο Γιώργος Βραδυνός. Ο συνθέτης συμμετέχει ερμηνεύοντας δύο τραγούδια («Ο Σάββας», «Μπράβο φίλε»), αυτά που κλείνουν τις δυο πλευρές του αναλογικού δίσκου. 

Γιώργος Ζαμπέτας: Μάλιστα κύριε (1973)

Μέσα στο 1973 ο Γιώργος Ζαμπέτας μας έδωσε δύο προσωπικές δουλειές με καινούργιο υλικό, πρώτα το άλμπουμ «Μουσικόραμα Ζαμπέτα» που εκδόθηκε από τη Lyra κι αμέσως μετά το άλμπουμ «Μάλιστα κύριε», ίσως τη σημαντικότερη απ' όλες τις δουλειές που παρουσίασε μέσα στη δεκαετία του '70 για λογαριασμό της Philips και δεύτερη (και τελευταία) κατά σειρά με αποκλειστικό ερμηνευτή τον ίδιο μετά το άλμπουμ «Λεωφόρος Ζαμπέτα» της προηγούμενης χρονιάς.

Το άλμπουμ «Μάλιστα κύριε» πήρε τον τίτλο του από το ομότιτλο τραγούδι σε στίχους του Αλέκου Καγιάντα που στάθηκε η μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία του συνθέτη μετά τον κοσμαγάπητο «Αλήτη» που είχε κυκλοφορήσει το 1971. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη και απολύτως άρτια λαϊκή δουλειά που επισφράγισε τη δημιουργική ακμή του συνθέτη χαρίζοντάς μας μια σειρά από σφριγηλά και καλοδουλεμένα τραγούδια, τα οποία μάλιστα ερμήνευσε ο ίδιος. Αξιοσημείωτο είναι ότι το ομώνυμο τραγούδι που το ακούμε και σε οργανική εκδοχή, επέλεξε να ερμηνεύσει πολλά χρόνια αργότερα σε δεύτερη εκτέλεση ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου εντάσσοντάς το στο ροκ άλμπουμ «Πες μου ένα ψέμα ν' αποκοιμηθώ» (1997)! Σημειώνω επίσης ότι η φράση του τίτλου αποτελεί εμβόλιμη ατάκα που πρόσθεσε ο ίδιος ο συνθέτης στους στίχους του Καγιάντα και φαίνεται πως αυτή τελικά απογείωσε το τραγούδι!

Πέρα από το εμβληματικό αυτό τραγούδι, εδώ βρίσκουμε άλλο ένα σπουδαίο κι επίσης πολυαγαπημένο τραγούδι, τη στιβαρή λαϊκή ελεγεία «Πού 'σαι Θανάση», ένα τραγούδι που έχει στίχους του Χαράλαμπου Βασιλειάδη και μελοποιήθηκε από τον συνθέτη αμέσως μόλις πληροφορήθηκε το θάνατο του αδελφικού του φίλου, ολοκληρώνοντας έτσι την εικοσάχρονη συμπόρευσή τους στο ελληνικό πεντάγραμμο. 

Πέρα από τους δύο στχιουργούς που προαναφέραμε, στίχους συνεισφέρουν στο δίσκο ο παλιός συνοδοιπόρος του συνθέτη Γιάννης Παπανικολόπουλος, o Διονύσης Τζεφρώνης και ο νεότερος αυτής της παρέας, ο στιχουργός και ηθοποιός Νίκος Μπακογιάννης (με 5 συνολικά τραγούδια). Η πιο χαρακτηριστική πάντως στιγμή του δίσκου είναι το χιουμοριστικό αφηγηματικό κομμάτι «Αποσπάσματα από έρωτες» με λόγια του ίδιου συνθέτη που περιγράφουν με σπαρταριστό τρόπο την ιστορία ενός πονεμένου έρωτα! Μάλιστα η επιτυχία του κομματιού αυτού τον οδήγησε να γράψει αργότερα και μια συνέχεια που ενσωματώθηκε στο δίσκο «Το διάταγμα ...και άλλα» (1980).

Γιώργος Ζαμπέτας: Μουσικόραμα Ζαμπέτα (1973)

Διπλή και πάλι δισκογραφική κατάθεση μας έδωσε το 1973 ο Γιώργος Ζαμπέτας, όπως και την προηγούμενη χρονιά. Μέσα στο 1973 λοιπόν κυκλοφόρησαν διαδοχικά οι κύκλοι τραγουδιών «Μουσικόραμα Ζαμπέτα» και «Μάλιστα κύριε». Ο πρώτος μάλιστα κατ' εξαίρεση εκδόθηκε από τη Lyra του Αλέκου Πατσιφά, με την οποία ο συνθέτης είχε περιστασιακή συνεργασία στο περιθώριο της σταθερής συνεργασίας του με τη Philips (Olympic), όπου εξέδιδε (ήδη από το 1968) τον κύριο όγκο της δουλειάς του.

Ο δίσκος «Πανόραμα Ζαμπέτα» είναι άλλος ένας καλοφτιαγμένος λαϊκός δίσκος στο οικείο ύφος του συνθέτη με σφριγηλές λαϊκές μελωδίες, έστω κι αν τα περισσότερα τραγούδια αυτής της δουλειάς δεν υποστηρίχθηκαν από την εταιρεία όσο θα τους άξιζαν κι έμειναν άγνωστα στο ευρύ κοινό. Ναυαρχίδα βέβαια του δίσκου το μεγάλο σουξέ «Η Μαρίνα η Σαλονικιά» με στίχους του συνθέτη που γράφτηκε για μια άσημη τραγουδίστρια με το ίδιο όνομα, η οποία αποτελούσε μέλος της ορχήστρας του συνθέτη εκείνο τον καιρό που εμφανιζόταν σε νυχτερινό μαγαζί της συμπρωτεύουσας. Χαρακτηριστικό του όμορφου αυτού τραγουδιού είναι ότι πρωταγωνιστικό ρόλο στην ορχήστρα δεν έχει το μπουζούκι, αλλά το καινούργιο μπαγλαμαδάκι που μόλις είχε αποκτήσει ο συνθέτης!

Από τα δώδεκα τραγούδια του δίσκου τα οκτώ αποδίδει ο κορυφαίος ερμηνευτής της Lyra Γιάννης Πουλόπουλος σε μια περίοδο που είχε αρχίσει να χαμηλώνει κάπως το εκτυφλωτικό φως της λάμψης του μετά την κορύφωση του «Δρόμου» (1969) του Μίμη Πλέσσα που είχε προηγηθεί. Πάντως ο Πουλόπουλος είχε ήδη μια μικρή προϊστορία με τον Ζαμπέτα με τρία τραγούδια που είχαν κυκλοφορήσει στο διάστημα 1970-1971 στις 45 στροφές. Τα τραγούδια αυτά είναι: «Αυτοί που φεύγουν κι αυτοί που μένουν», «Με δυο τραγούδια βάλσαμο» και «Τι έχεις και δακρύζεις». Από αυτά επιτυχία γνώρισε μόνο το πρώτο, ενώ τα άλλα δύο έμειναν στην αφάνεια, όπως και τα υπόλοιπα επτά τραγούδια του δίσκου «Μουσικόραμα Ζαμπέτα», όπου συμμετέχει και η Μάγδα Τζαβέλλα ερμηνεύοντας τέσσερα τραγούδια, τα οποία πάντως δε στάθηκαν ικανά να της εξασφαλίσουν μια συνέχεια στην ελληνική δισκογραφία.

Σε επίπεδο στίχων η παρουσία του Αλέκου Καγιάντα είναι κυριαρχική με επτά τραγούδια, ενώ επανεμφανίζεται και το όνομα του παλιού συνοδοιπόρου του συνθέτη και μέγιστου λαϊκού στιχουργού Χαράλαμπου Βασιλειάδη, ο οποίος λίγους μήνες νωρίτερα είχε φύγει από τη ζωή (Μάιος του 1972). Ένα τραγούδι επίσης έχει στίχους του Γιώργου Χαραλαμπόπουλου. Την ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας επιμελήθηκε, όπως πάντα, ο συνθέτης. 

Γιώργος Ζαμπέτας: Λεωφόρος Ζαμπέτα (1972)

Η διετία 1972-1973 στάθηκε ιδιαίτερα παραγωγική για τον Γιώργο Ζαμπέτα, αφού σ' αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα παρουσίασε τέσσερις μαζεμένες δουλειές με καινούργιο υλικό για τις 33 στροφές. Η αρχή έγινε με το άλμπουμ «Περιπέτειες» (1972), όπου μοιράστηκε την ερμηνεία των τραγουδιών με τη Βίκυ Μοσχολιού, ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε και το άλμπουμ «Λεωφόρος Ζαμπέτα», όπου για πρώτη φορά ο συνθέτης αποφασίζει να είναι ο αποκλειστικός ερμηνευτής όλων των τραγουδιών, κάτι που θα επαναλάβει την επόμενη χρονιά με το άλμπουμ «Μάλιστα κύριε».

Ο δίσκος «Λεωφόρος Ζαμπέτα» είναι ένας κύκλος δώδεκα καθαρόαιμων λαϊκών τραγουδιών πάνω στην κατασταλαγμένη πλέον μανιέρα του συνθέτη με τον ήχο του μπουζουκιού να δίνει το εντελώς ιδιόμορφο και αναγνωρίσιμο μουσικό στίγμα του δημιουργού. Στους στίχους των τραγουδιών τη μερίδα του λέοντος κατέχει ο Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος και στιχουργός Θεοδόσης Άθας (1936-1973), τον οποίο είχε γνωρίσει ο συνθέτης στη Νέα Υόρκη το 1971 και ο οποίος λανθασμένα στους τίτλους αναγράφεται ως Θανάσης. Από δύο τραγούδια υπογράφουν ο Αλέκος Καγιάντας, ο Στέλιος Γεράνης και ο Ναπολέων Ελευθερίου κι από ένα ο Ξενοφών Φιλέρης και ο Μάνος Ελευθερίου! Ειδικά όσον αφορά στην παρουσία του Μάνου Ελευθερίου στο δίσκο, που αποτελεί και τη μοναδική συνεργασία του σπουδαίου στιχουργού με τον συνθέτη, υπάρχει μια μικρή δισκογραφική «περιπέτεια», καθώς στην αρχική αναλογική έκδοση (στις ετικέτες του δίσκου) και στην πρώτη ψηφιακή του 1994 το συγκεκριμένο τραγούδι («Το βοτάνι της αγάπης»), μια θαυμάσια λαϊκή καντάδα, αποδιδόταν στον γνωστό σεναριογράφο και στιχουργό Ναπολέοντα Ελευθερίου, σύγχυση που πιθανότατα προκλήθηκε λόγω της συνήθειας στους παλιούς δίσκους να αναγράφονται τα μικρά ονόματα των δημιουργών μόνο με το αρχικό τους γράμμα. Πιθανότατα στον ίδιο λόγο οφείλεται και το λάθος στο μικρό όνομα του στιχουργού Θεοδόση Άθα που προαναφέραμε.

Ο δίσκος έχει πολλές καλές στιγμές, κυρίως τα τραγούδια «Κυρ δάσκαλε», «Το βοτάνι της αγάπης», «Μακεδόνες», «Το κοκοράκι» και πάνω απ' όλα το πολυτραγουδισμένο «Θαλασσινοί», από τα ωραιότερα τραγούδια σ' ολόκληρη την καριέρα του συνθέτη. Ο ίδιος ο συνθέτης τραγουδά, παίζει μπουζούκι κι έχει ενορχηστρώσει τα τραγούδια. Αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή χορωδιακού σχήματος σε πολλά τραγούδια και ιδιαίτερα στο εξ ολοκλήρου χορωδιακό «Βοτάνι της αγάπης». Η δεύτερη φωνή ανήκει στη Βούλα Γκίκα. 

Και μια μικρή αναφορά στο εξώφυλλο του δίσκου, στο οποίο αποτυπώνεται σημειολογικά η βαθιά λαϊκή φύση του συνθέτη που απεχθανόταν (και συχνά χλεύαζε) τη χλιδή και τις κοσμικότητες. Έτσι λοιπόν η «λεωφόρος» που φέρει το όνομά του δε θα μπορούσε παρά να είναι ένας απλός χωματόδρομος στην άκρη κάποιων χαμόσπιτων...

Γιώργος Ζαμπέτας, Βίκυ Μοσχολιού: Περιπέτειες (1972)

Στη δισκογραφία ο Γιώργος Ζαμπέτας εμφανίστηκε το 1953 με το τραγούδι «Σαν σήμερα, σαν σήμερα» που ερμήνευσε ο Πρόδρομος Τσαουσάκης σε στίχους του Χαράλαμπου Βασιλειάδη, με τον οποίο έμελλε για τα επόμενα είκοσι χρόνια να συμπορευτεί πολύ δημιουργικά και να μας χαρίσουν οι δυο τους μερικά λαϊκά διαμάντια αγέραστης ομορφιάς. Πάντως επί μία δεκαετία ο συνθέτης έψαχνε το δρόμο του γράφοντας τραγούδια για όλους τους μεγάλους ερμηνευτές της εποχής, χωρίς όμως να καταφέρνει να εδραιωθεί ως συνθέτης όσο ως δεξιοτέχνης του μπουζουκιού. Η δεκαετία του '60 όμως στάθηκε για κείνον η εποχή της μεγάλης καταξίωσης χάρις στις πάμπολλες εμφανίσεις του στον κινηματογράφο της εποχής, αλλά κυρίως χάρις στη διεύρυνση των συνεργασιών του σε στιχουργικό και ερμηνευτικό επίπεδο, τότε που βρήκε στο δρόμο του τον ποιητή Δημήτρη Χριστοδούλου, αλλά και τις καινούργιες φωνές που κυριαρχούσαν στο ελληνικό πεντάγραμμο (Βίκυ Μοσχολιού, Δούκισσα, Πάνος Τζανετής, Σταμάτης Κόκοτας, Γιάννης Πουλόπουλος κ.ά.). Πάντως σε ολόκληρη η δεκαετία του '60 ο Ζαμπέτας περιορίστηκε στην ηχογράφηση τραγουδιών μόνο σε δίσκους 45 στροφών, ενώ στις 33 στροφές ηχογραφούσε μόνο ορχηστρικούς δίσκους πάνω σε μελωδίες δικές του ή άλλων δημιουργών. 

Ο πρώτος ολοκληρωμένος δίσκος με καινούργια τραγούδια του Γιώργου Ζαμπέτα για τις 33 στροφές ήρθε μόλις το 1972, όταν ο συνθέτης είχε ήδη αλλάξει δισκογραφική στέγη και εντάχθηκε στο δυναμικό της Philips. Πρόκειται για το άλμπουμ «Περιπέτειες» που εκδόθηκε από την ετικέτα Olympic της Philips και περιλαμβάνει 12 καινούργια λαϊκά τραγούδια σε στίχους των Δημήτρη Χριστοδούλου, Αλέκου Καγιάντα, Διονύση Τζεφρώνη, Ξενοφώντα Φιλέρη, Νίκου Μπακογιάννη και του Ελληνοαμερικανού (με καταγωγή από την Καστοριά) ποιητή Θανάση Άθα. Βασική ερμηνεύτρια του δίσκου είναι η Βίκυ Μοσχολιού, παλιά συνοδοιπόρος του συνθέτη, με την οποία βρέθηκαν μαζί στη Philips μετά την αποχώρησή τους από την Columbia και μάλιστα είχαν ήδη προλάβει να μας δώσουν ένα χρόνο νωρίτερα το πολυτραγουδισμένο σουξέ «Ο αλήτης». Τέσσερα τραγούδια του δίσκου αποδίδει ο ίδιος ο συνθέτης, όπως το συνήθιζε ανελλιπώς σε κάθε του δίσκο 33 στροφών σε ολόκληρη τη δεκαετία του '70.

Ο δίσκος περιέχει στρωτά λαϊκά τραγούδια με τη σφραγίδα του συνθέτη τόσο στις σφριγηλές και δωρικές μελωδίες, όσο και στον χαρακτηριστικό και απόλυτα αναγνωρίσιμο ήχο του μπουζουκιού. Ακούστηκαν λίγο παραπάνω τα τραγούδια «Παιδί της νύχτας», «Ο πενηντάρης» και «Τζακ Ο' Χάρα». Ο ίδιος ο συνθέτης επιμελήθηκε και την ενορχήστρωση των τραγουδιών.

Γιώργος Ζαμπέτας: Δε θα χωρίσουμε ποτέ (1992)

Ο Γιώργος Ζαμπέτας έφυγε από τη ζωή στις 10 Μαρτίου 1992. Ήταν μόλις 67 χρόνων, αλλά είχε προλάβει να μας δώσει ένα σπουδαίο λαϊκό έργο είτε με πανέμορφα δικά του τραγούδια, είτε και με οργανικές ερμηνείες υψηλής δεξιοτεχνίας σε συνθέσεις δικές του ή άλλων δημιουργών. Την ίδια χρονιά λοιπόν η δισκογραφική εταιρεία Lyra έσπευσε να τιμήσει τη μνήμη του συνθέτη δίνοντας στην κυκλοφορία ένα πολύ ενδιαφέρον άλμπουμ με 12 τραγούδια από το αρχείο των 45 στροφών της εταιρείας, με την οποία ο Ζαμπέτας είχε μικρή και περιστασιακή συνεργασία, αφού ο κύριος όγκος των τραγουδιών του ανήκε στις εταιρείες ΕΜΙ (Columbia) και Philips.

Το άλμπουμ έχει τίτλο «Δε θα χωρίσουμε ποτέ» παρμένο από το ομώνυμο τραγούδι σε στίχους Ηρακλή Παπασιδέρη που πρώτη ερμήνευσε η Καίτη Θεοχάρη το 1967 για τις 45 στροφές. Από τα δώδεκα τραγούδια της συλλογής τα τρία ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση κι αυτά είναι τα εξής: «Ο χάρος» σε στίχους Χαράλαμπου Βασιλειάδη που το ερμήνευσε πρώτος ο μέγας Στράτος Παγιουμτζής το 1959, «Χάθηκες» σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου ηχογραφημένο 1964 με τη φωνή του Πάρη Ευσταθίου, αλλά λίγο νωρίτερα το είχε ερμηνεύσει πρώτος ο Πάνος Τζανετής, και «Τα παλικάρια» σε στίχους Ανδρέα Αθανασίου που είχε ηχογραφήσει το 1966 πρώτη η Λόλα Τσακίρη, ενώ εδώ το ακούμε από ηχογράφηση του 1967 και πάλι από την Καίτη Θεοχάρη. Τα υπόλοιπα εννιά τραγούδια ακούγονται στις αυθεντικές πρώτες τους ηχογραφήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά το διάστημα 1964-1973 από γνωστούς ερμηνευτές της Lyra και συγκεκριμένα από τον Γιάννη Πουλόπουλο, τη Ρένα Κουμιώτη, τη Νέλλη Μάνου και την Καίτη Αμπάβη. Τα περισσότερα ανήκουν στα λιγότερο γνωστά τραγούδια του συνθέτη εκτός φυσικά από τα πασίγνωστα «Χάθηκες» και «Η Μαρίνα η Σαλονικιά».

Τους στίχους των τραγουδιών υπογράφουν οι δυο στενοί συνεργάτες του συνθέτη Χαράλαμπος Βασιλειάδης και Δημήτρης Χριστοδούλου, ενώ συμμετέχουν και οι στιχουργοί Άκος Δασκαλόπουλος, Ηρακλής Παπασιδέρης, Αλέκος Καγιάντας, Ανδρέας Αθανασίου και Νίκος Μπακογιάννης. Μάλιστα το μεγάλο σουξέ «Η Μαρίνα η Σαλονικιά» έχει στίχους του ίδιου του Ζαμπέτα, κάτι που δεν το συνήθιζε ο συνθέτης.

Γιώργος Ζαμπέτας: 16 Σπάνιες ηχογραφήσεις (1996)

Συμπληρώνονται σήμερα 101 χρόνια από τη γέννηση ενός πολύ ξεχωριστού λαϊκού καλλιτέχνη, άριστου δεξιοτέχνη του μπουζουκιού, σπουδαίου συνθέτη τραγουδιών και μοναδικού διασκεδαστή που άφησε εποχή με τις ζωντανές του εμφανίσεις στα κέντρα διασκέδασης κατά τη δεκαετία του '60, αλλά και με τα συχνά περάσματά του μέσα από τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. 

Φυσικά αναφέρομαι στον Γιώργο Ζαμπέτα (1925-1992), τον άνθρωπο που κρυβόταν πίσω από τις λαϊκές δημιουργίες ενός Μάνου Χατζιδάκι κι ενός Μίκη Θεοδωράκη, σταθερό συνεργάτη του Σταύρου Ξαρχάκου, αλλά και του Μίμη Πλέσσα, έναν ολοκληρωμένο δημιουργό που ξεκίνησε στο χώρο του καθαρόαιμου λαϊκού τραγουδιού από τις αρχές της δεκαετίας του '50, για να περάσει αργότερα και σε άλλους μουσικούς χώρους χαρίζοντάς μας υπέροχα τραγούδια, κυρίως στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60, όταν ευτύχησε να συνεργαστεί με νεότερους στιχουργούς, όπως ο Δημήτρης Χριστοδούλου, ο Διονύσης Τζεφρώνης, ο Αλέκος Καγιάντας και άλλοι, καθώς και με τη νεότερη γενιά των ερμηνευτών, όπως η Βίκυ Μοσχολιού, ο Σταμάτης Κόκοτας, ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο Τόλης Βοσκόπουλος και πολλοί άλλοι.

Η δισκογραφία του Γιώργου Ζαμπέτα είναι τεράστια και αρκετά άναρχη, αφού συχνά συγχέονται οι πρωτότυπες δημιουργίες του με τις επανεκτελέσεις, αλλά και τις αμέτρητες οργανικές διασκευές των τραγουδιών του που του έδιναν την ευκαιρία να αναδείξει την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες συλλογές τραγουδιών του είναι το άλμπουμ «16 Σπάνιες ηχογραφήσεις» με υλικό από τις 45 στροφές που κυκλοφόρησε το 1996 από τη Mercury (Philips) με τη διευκρινιστική χρονική επισήμανση: 1964-1972. Ο τίτλος πάντως της έκδοσης δεν είναι και τόσο ακριβής, καθώς δεν μπορεί να συμφωνήσει κανείς ανεπιφύλακτα ότι πράγματι και τα 16 αυτά τραγούδια ανήκουν στις «σπάνιες ηχογραφήσεις», αφού ανάμεσά τους βρίσκουμε μερικούς πασίγνωστους τίτλους, όπως: «Ήρθα κι απόψε στα σκαλοπάτια σου», «Δεν συμφωνήσαμε», «Το αδιέξοδο», «Έχασες το τρένο», «Το καράβι», «Τα δειλινά», «Ο αράπης», «Τζακ Ο' Χάρα». Υπάρχει πάντως μια δικαιολογία, ότι κάποια από αυτά (όχι όμως όλα) μας δίνονται σε διαφορετικές εκτελέσεις από αυτές που τα έκαναν γνωστά. Προβληματική επίσης είναι η χρονική ένδειξη 1964-1972, αφού στη συλλογή περιλαμβάνονται και παλιότερες ηχογραφήσεις από την περίοδο 1961-1963, καθώς και μία ηχογράφηση του 1974! Συνεπώς το ακριβές εύρος των ηχογραφήσεων είναι το διάστημα 1961-1974.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν (σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση) οι: Πάνος Τζανετής, Μαρινέλλα, Βίκυ Μοσχολιού, Τόλης Βοσκόπουλος, Δούκισσα, Μπέμπα Μπλανς, Γιάννης Ντουνιάς, Ζωζώ Σαπουντζάκη, Σία Ροζάκη, Μανταλένα, Μανώλης Καναρίδης, Πέτρος Αναγνωστάκης και Άννα Χρυσάφη. Ο ίδιος ο Ζαμπέτας ερμηνεύει ένα τραγούδι, ενώ με το μπουζούκι του αποδίδει με ακαταμάχητη δεξιοτεχνία το οργανικό θέμα «Ταξίμι με ζεϊμπέκικο» στο ξεκίνημα της συλλογής εν είδει εισαγωγής.

Συλλογή: Μαθήματα Πατριδογνωσίας (1991)

Μιλώντας χθες για τον μεγάλο Καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη είχαμε την ευκαιρία να αναφερθούμε και στις ποικίλες δισκογραφικές συνεργασίες του με σημαντικούς ανθρώπους του ελληνικού τραγουδιού. Σήμερα λοιπόν έχουμε άλλη μια δισκογραφική δουλειά με τη δική του συμμετοχή, η οποία κυκλοφόρησε το 1991 σε παραγωγή του νεοσύστατου τότε ραδιοφωνικού σταθμού 902 Αριστερά στα FM και της δισκογραφικής εταιρείας Lyra. 

Πρόκειται για το πολυσυμμετοχικό άλμπουμ «Μαθήματα Πατριδογνωσίας» που περιλαμβάνει 22 συνολικά κομμάτια, από τα οποία τα 15 είναι τραγούδια και τα υπόλοιπα 7 οργανικά θέματα. Το υλικό αποτελεί μια ευρεία σύμπραξη μεγάλου αριθμού σύγχρονων (τότε) τραγουδοποιών και ερμηνευτών, οι οποίοι ηχογραφήθηκαν ζωντανά κυρίως στους χώρους, όπου εμφανίζονταν, αλλά και στο στούντιο του ραδιοφωνικού σταθμού, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες της αντίστοιχης σειράς εκπομπών του σταθμού που επιμελούνταν ο παραγωγός και συνθέτης Αλέξης Βάκης πλαισιωμένος και από άλλους παραγωγούς, όπως ο Γιώργος Αλλαμανής, ο Μωυσής Ασέρ, ο Οδυσσέας Ιωάννου και ο Δημήτρης Χατζόπουλος. Μάλιστα η συμμετοχή του Γιώργου Ζαμπέτα ηχογραφήθηκε στο σπίτι του συνθέτη μαζί με την παρέα των μαθητών του, αλλά και του γιατρού του που παίζει και μπουζούκι!

Οι συγκεκριμένες ηχογραφήσεις ξεκίνησαν το 1989, τη χρονιά δηλαδή που εγκαινιάστηκε η λειτουργία του 902 Αριστερά στα FM. Έλαβαν μέρος οι καλλιτέχνες κατά χρονική σειρά: Νίκος Ξυδάκης, Διονύσης Τσακνής, Νίκος Πορτοκάλογλου, Θανάσης Γκαϊφύλλιας, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Θόδωρος Αναστασίου, Βασίλης Νικολαΐδης, Κώστας Θωμαΐδης, Βούλα Σαββίδη, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Βαγγέλης Κορακάκης, Γιώργος Ανδρέου, Στέλιος Βαμβακάρης, Γιώργος Κόρος, Ψαραντώνης και τα συγκροτήματα Λαθρεπιβάτες και Βόσπορος. Μαζί τους φυσικά ο Ευγένιος Σπαθάρης και ο Γιώργος Ζαμπέτας που προαναφέραμε.

Η έκδοση περιλαμβάνει ακόμη μία ιδιαίτερη συμμετοχή, αυτή του Παύλου Σιδηρόπουλου, του μόνου που δεν βρισκόταν πια στη ζωή, αφού είχε πεθάνει μόλις δυο μήνες πριν κυκλοφορήσει ο δίσκος, ο οποίος είναι αφιερωμένος στη μνήμη του.

Ευγένιος Σπαθάρης: Ιστορίες του Καραγκιόζη (1962-1966)

Στις αρχές αυτού του μήνα, συγκεκριμένα στις 2 Ιανουαρίου, συμπληρώθηκαν 102 χρόνια από τη γέννηση ενός σπουδαίου λαϊκού καλλιτέχνη που άφησε βαθύ το στίγμα του στο σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό μας και αγαπήθηκε όσο λίγοι από ένα ευρύτατο σύνολο ανθρώπων που μεγάλωσε μαζί του και κουβαλάει στο θυμικό του τις όμορφες ιστορίες που φέρουν το όνομά του. Ο λόγος για τον μεγάλο καραγκιοζοπαίκτη Ευγένιο Σπαθάρη (1924-2009), γιο του επίσης σημαντικού σκαπανέα του ελληνικού θεάτρου σκιών Σωτήρη Σπαθάρη (1887-1974).

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν ένας ολοκληρωμένος δημιουργός, αφού ο ίδιος σχεδίαζε και κατασκεύαζε τις κλασικές φιγούρες του Καραγκιόζη και των υπόλοιπων εμβληματικών μορφών που συγκροτούσαν εκείνον τον πολυαγαπημένο θίασο, με τον οποίο μεγαλώσαμε τρέχοντας στις γειτονιές, όπου τυχόν παιζόταν ζωντανά ο «Καραγκιόζης», ή καρφωνόμασατν στο δέκτη του ραδιοφώνου, για να τον απολαύσουμε ηχητικά με τη χαρακτηριστική φωνή του Ευγένιου Σπαθάρη που τόσο επιδέξια μεταλλάσσονταν υποδυόμενη τις φωνές όλων των ηρώων κάθε παράστασης! Άλλωστε ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης δεν ήταν καθόλου τυχαία περίπτωση, αφού ανέπτυξε την τέχνη του στον απόλυτο βαθμό καταφέρνοντας να προσδώσει σ' αυτό το μάλλον περιθωριακό είδος διασκέδασης μια εγκυρότητα γνήσιου καλλιτεχνικού δημιουργήματος, πράγμα που επιβεβαιώθηκε και μέσα από τις πολυβραβευμένες εκθέσεις των εικαστικών του δημιουργιών εντός κι εκτός Ελλάδας, αλλά και από την επίδραση που άσκησε στο υπόλοιπο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις και η χορογράφος Ραλλού Μάνου στήριξαν στις δικές του ιδέες την κλασική παράσταση χοροδράματος «Το καταραμένο φίδι» που ανέβηκε επί σκηνής το 1951, ενώ αργότερα (1991) ο Σταύρος Ξαρχάκος μαζί με τον Νίκο Γκάτσο εμπνεύστηκαν για ραδιοφωνική εκπομπή τα τραγούδια «Ο Καραγκιόζης και ο ...Τέως» (αναφορά στον έπτωτο βασιλιά) και «Ο Καραγκιόζης και τα τούβλα» (αναφορά στο διαβόητο σκάνδαλο Κοσκωτά) με ερμηνευτή τον ίδιο τον Σπαθάρη! Θυμίζω επίσης ότι στο ενδιάμεσο είχε εκδοθεί ο δίσκος «Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι» (1980) σε μουσική του Δημήτρη Λέκκα με υλικό εμπνευσμένο από το έργο του Σπαθάρη.

Από τις αρχές της δεκαετίας του '60 ο Ευγένιος Σπαθάρης μπήκε και στο χώρο της δισκογραφίας συνεργαζόμενος με τη His Master's Voice / Columbia, όπου ηχογράφησε δεκάδες από τις πανέξυπνες ιστορίες του Καραγκιόζη. Η αρχή έγινε το 1962 με μια σειρά δίσκων για τις 45 στροφές, ενώ το 1966 παρουσίασε με το λιτό τίτλο «Καραγκιόζης» τον πρώτο του δίσκο μεγάλης διάρκειας (33 στροφών), για να ακολουθήσουν δεκάδες άλλες παρόμοιες ηχογραφήσεις τα επόμενα χρόνια. Από την όμορφη αυτή δισκογραφική ανθοφορία έχω επιλέξει οκτώ κλασικές ιστορίες του Καραγκιόζη δημιουργημένες από τον Ευγένιο Σπαθάρη μέσα από τα πρώτα του 45άρια. Πρόκειται για τις ιστορίες: «O Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι», «Ο Καραγκιόζης γιατρός», «Ο Καραγκιόζης γραμματικός», «Ο Καραγκιόζης φούρναρης», «Ο Καραγκιόζης και τα αινίγματα της Βεζυροπούλας», «Ο γάμος του Καραγκιόζη», « Καραγκιόζης στο δικαστήριο» και «Ο Καραγκιόζης τυφλός».