Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης: Μνήμη της πέτρας (1987)

Ο δίσκος "Μνήμη της πέτρας" αποτελεί το τρίτο μέρος της λυρικής τριλογίας που μας παρουσίασε ο Μίκης Θεοδωράκης το 1987 στον Ιουλιανό. Έχοντας δοκιμάσει τον ηλεκτρικό ήχο ("Τα πρόσωπα του ήλιου"), αλλά και τον λόγιο ("Ως αρχαίος άνεμος"), επιστρέφει αυτή τη φορά στον οικείο χώρο του λαϊκού ύφους.

Έχουμε λοιπόν ένδεκα τραγούδια πάνω σε στίχους του αξιόλογου στιχουργού Μιχάλη Μπουρμπούλη βιωματικού χαρακτήρα με απαισιόδοξη οπτική στις εθνικές παθογένειες. Ο ίδιος ο συνθέτης εξηγεί: "Στη "Μνήμη της πέτρας" ο λυρικός λόγος ντύνεται την ιστορία και το πάθος μιας μαρτυρικής χώρας που είναι η χθεσινή, η σημερινή και η αυριανή Ελλάδα. Οι δυνατοί ποτέ δεν διαμαρτύρονται, ποτέ δεν κλαίνε. Ποτέ δε ζητούν. Η "Μνήμη της πέτρας" έχει τη δύναμη της πέτρας, του βράχου, που είναι η πατρίδα μας. Ούτε θρηνεί, ούτε ζητά. Τραγουδά. Για όσους και όποιους το αξίζουν".

Το ύφος της μουσικής είναι λαϊκό με μοντέρνες πινελιές που τονίζονται από την ένταση των κρουστών, ενώ το μπουζούκι έχει διακριτική παρουσία. Ο Θανάσης Μωραΐτης είναι για μια ακόμη φορά ερμηνευτής των τραγουδιών του Μίκη με τη δυνατή και καθαρή φωνή του. Το τραγούδι "Πρόσφυγας" το ερμηνεύει ο ίδιος ο Μίκης.

Κι αυτός ο δίσκος δεν ακούστηκε πολύ και γρήγορα ξεχάστηκε. Αρκετά πάντως τραγούδια είναι καλογραμμένα, ιδιαίτερα τα: "Χαμένη αποστολή", "Κάποτε", "Ασανσέρ", "Μνήμη της πέτρας", "Μοναξιά". Το έργο γράφτηκε την άνοιξη του 1987 και πρωτοεκτελέστηκε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά στις 29 Απριλίου της ίδιας χρονιάς μαζί με τα άλλα δύο έργα της λυρικής τριλογίας του συνθέτη.

Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης: Ως αρχαίος άνεμος (1987)

Τον Μάρτη του 1987 ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε τα δύο ακόμη έργα που συμπληρώνουν τη λυρική του τριλογία στον Ιουλιανό. Πρόκειται για τα έργα: "Ως αρχαίος άνεμος" σε ποίηση Διονύση Καρατζά και "Μνήμη της πέτρας" σε στίχους του Μιχάλη Μπουρμπούλη. Αμφότερα ηχογραφήθηκαν το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς και κυκλοφόρησαν σε δίσκους.

Το έργο "Ως αρχαίος άνεμος" αποτελεί τη δεύτερη συνεργασία του συνθέτη με τον σπουδαίο πατρινό ποιητή Διονύση Καρατζά μετά τον κύκλο "Τα πρόσωπα του ήλιου" που είχε γραφτεί τον προηγούμενο χρόνο. Αυτή τη φορά ο συνθέτης θέλησε να παρουσιάσει τα τραγούδια του με καθαρώς έντεχνη αμφίεση, όπως υποδηλώνει κι ο υπότιτλος: Ραψωδία για δύο φωνές και κουιντέτο. Ο χαρακτηρισμός "ραψωδία" οφείλεται στην αδιάσπαστη συνέχεια των μερών του έργου. Το οργανικό κουιντέτο περιλαμβάνει αγγλικό κόρνο ή όμποε, βιολοντσέλο, κιθάρα, κοντραμπάσο και πιάνο. Έτσι το αποτέλεσμα ηχεί εξαίσια λυρικό κατατάσσοντας τη σύνθεση καθαρά στο χώρο της φωνητικής μουσικής δωματίου. Και μπορεί να μην πέρασε στον κόσμο και να παραμένει ουσιαστικά άγνωστο, αλλά χωρίς αμφιβολία αποτελεί ένα παραγνωρισμένο αριστούργημα και μια από τις κορυφαίες στιγμές του ώριμου Μίκη Θεοδωράκη.

Το έργο μοιράζεται σε δώδεκα μικρές ενότητες που σπάνια ξεπερνούν τη διάρκεια των δυο λεπτών σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα και ερμηνεύονται διαλεκτικά με την εναλλαγή ανδρικής και γυναικείας φωνής. Αυτή τη φορά η ερμηνεία ευτύχησε να έχει στη γυναικεία φωνή μια υπέροχη ερμηνεύτρια δοκιμασμένη σε ιδιαίτερα έργα εκτός εμπορικού κυκλώματος. Πρόκειται για τη Σοφία Μιχαηλίδη, μια πολύ αδικημένη ερμηνεύτρια που πάντως σε όλη την καριέρα της στάθηκε αμετακίνητη στις ποιοτικές της επιλογές είτε ερμηνεύοντας Μίκη Θεοδωράκη, είτε άλλους συνθέτες (Θωμάς Μπακαλάκος, Θέμης Ανδρεάδης, Μιχάλης Τρανουδάκης, Μιχάλης Τερζής, Κώστας Μυλωνάς, Νίκος Ξανθούλης κ.ά.). Αντίθετα, η απόφαση του Μίκη να ερμηνεύσει ο ίδιος τα μέρη της ανδρικής φωνής δε θα έλεγα πως ήταν και η πλέον επιτυχής. Νομίζω πως το ύφος των τραγουδιών πατούσε ιδανικά στη φωνή ενός Πέτρου Πανδή! Τέλος πάντων, αυτό δεν έχει και μεγάλη σημασία, μιας και η ερμηνεία του Μίκη αναδίδει έναν έκδηλο ενθουσιασμό με τις μελωδίες που συνέθεσε! 

Οι μουσικοί που απαρτίζουν το συνοδευτικό κουιντέτο είναι ο Γάλλος Christian Boissel στο αγγλικό κόρνο και όμποε, η Ντάνα Χατζηγεωργίου στο βιολοντσέλο, ο Δημήτρης Παπαγγελίδης στην κιθάρα, ο Ανδρέας Ροδουσάκης στο κοντραμπάσο και ο Λευτέρης Ψωμιάδης στο πιάνο. Το όμορφο σχέδιο του εξωφύλλου είναι του Ανδρέα Μακαρίου.

Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης: Τα πρόσωπα του ήλιου (1987)

Είδαμε ήδη τα τρία λυρικά έργα του Μίκη Θεοδωράκη ("Διόνυσος", "Φαίδρα, τραγούδια αγάπης", "Μήπως ζούμε σ' άλλη χώρα") που γράφτηκαν την ίδια χρονιά, το 1985, κι εκδόθηκαν από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι.
Περνάμε λοιπόν τώρα σε μια δεύτερη λυρική τριλογία του συνθέτη, τρία έργα που εκδόθηκαν σχεδόν απανωτά μέσα στο 1987 και μάλιστα από μια καινούργια εταιρία που δημιούργησε στα πρότυπα του Σείριου ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης. Πρόκειται για τον Ιουλιανό που στη βραχύβια ιστορία του (1987-1988) περιέλαβε στο ρεπερτόριό του πέντε έργα του Μίκη ("Τα πρόσωπα του ήλιου", "Ως αρχαίος άνεμος", "Μνήμη της πέτρας", "Requiem: Ακολουθία εις κεκοιμημένους", "Συμφωνία αρ.4, Των χορικών"), καθώς και το δίσκο "Μαργκώ" του Γιώργου Θεοδωράκη.

Το 1986 ο Μίκης Θεοδωράκης γνώρισε την ποίηση του πατρινού ποιητή Διονύση Καρατζά κι αυτό στάθηκε η αφορμή για μια πολύ γόνιμη συνεργασία, η οποία αποτυπώθηκε σε τρεις εξαιρετικής ποιότητας κύκλους τραγουδιών ("Τα πρόσωπα του ήλιου", "Ως αρχαίος άνεμος", "Η Βεατρίκη στην Οδό Μηδέν"). 

Θα σταθώ λοιπόν σήμερα στον πρώτο από τους σημαντικούς αυτούς δίσκους. Ο κύκλος λοιπόν μελοποιημένων ποιημάτων "Τα πρόσωπα του ήλιου" γράφτηκε το καλοκαίρι του 1986 και παρουσιάστηκε ζωντανά τον Απρίλιο του 1987 στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά. Με το έργο αυτό εγκαινιάστηκε η δισκογραφική εταιρία Ιουλιανός που ίδρυσε ο Μίκης σε μια εποχή που δήλωνε έτοιμος να εγκαταλείψει τη μουσική, ακόμη και την Ελλάδα, ενώ είχε αποφασίσει να μην ξαναγράψει μουσική για μπουζούκι! Ευτυχώς ήταν άλλη μια παρορμητική αντίδραση του μεγάλου συνθέτη που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκε, αλλά τελικά διοχετεύτηκε σε νέο δημιουργικό οίστρο!

Το έργο περιλαμβάνει δεκαεπτά τραγούδια βασισμένα στην ποιητική συλλογή του Διονύση Καρατζά "Χρώματα-Φωνήεντα" που εκδόθηκε στην Πάτρα το 1986, όπου ο ποιητής εξυμνεί τον έρωτα, τη θάλασσα και τον ήλιο, δηλαδή την έντεχνη μεταμόρφωση της ελληνικότητας. 

Ο συνθέτης προσέγγισε με πρωτόγνωρη φρεσκάδα τους υπέροχους αυτούς στίχους και μας έδωσε μια ενδιαφέρουσα σειρά τραγουδιών, τα οποία μάλιστα ντύθηκαν με μια έντονα ηλεκτρική ενορχήστρωση ροκ αποχρώσεων που ασφαλώς αποτέλεσε μια μεγάλη έκπληξη! Αλλά δε θα μπορούσε να επιδιώκει κάτι διαφορετικό, όταν αποφάσισε να συνεργαστεί με μουσικούς, όπως ο Γιάννης Σπάθας, ο Νίκος Αντύπας ή ο Αντώνης Τουρκογιώργης, αλλά και ο Κώστας Γανωσέλης στο συνθεσάιζερ! 

Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης: Μήπως ζούμε σ' άλλη χώρα; (1991)

Το τρίτο έργο που συνέθεσε μέσα στο 1985 ο Μίκης Θεοδωράκης και εκδόθηκε επίσης από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι, αλλά πολύ αργότερα, το 1991, ήταν ο κύκλος τραγουδιών "Μήπως ζούμε σ' άλλη χώρα;" σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου με μοναδική ερμηνεύτρια τη σπουδαία Μαρία Δημητριάδη.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα λαϊκές λυρικές μπαλάντες που αποπνέουν μιαν απαισιόδοξη οπτική και μια σαρκαστική διάθεση για την πραγματικότητα εκείνου του καιρού, η οποία εν πολλοίς δε διαφέρει από τη σημερινή. Η μουσική του Μίκη έχει πολλές όμορφες στιγμές ("Κόσμε άσωτε", "Το σαράκι", "Μήπως ζούμε σ' άλλη χώρα;", "Με τη ζυγαριά στο χέρι"), χωρίς εξάρσεις και διάθεση εντυπωσιασμού, πράγμα ίσως που δε βοήθησε στην αποδοχή των τραγουδιών από το κοινό. Τραγούδια μελωδικά, αλλά και ορθόδοξα λαϊκά με πολύ προσεγμένη ενορχήστρωση. Δυστυχώς παραμένει ένας από τους πιο αδικημένους και "άγνωστους" δίσκους του μεγάλου συνθέτη.

Ένα από τα σπουδαία πλεονεκτήματα βέβαια του δίσκου είναι και η εξαιρετική ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη, η οποία υπήρξε παλιά συνοδοιπόρος του δημιουργού από τα έργα του στα χρόνια της δικτατορίας ("Τραγούδια του αγώνα", "Τα λαϊκά" κλπ.). Στο τραγούδι "Ζούσα μια χάρτινη ζωή" μαζί της κάνει διφωνία ο συνθέτης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η πρώτη ηχογράφηση κάποιων τραγουδιών του δίσκου προηγήθηκε αυτής της Δημητριάδη, γιατί έγινε το 1986 από τον Τούρκο τραγουδοποιό Zulfu Livaneli στην τουρκική γλώσσα με τη συμμετοχή της Sevingul Bahadir, αλλά και του ίδιου του Μίκη ως ερμηνευτή.

Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης: Διόνυσος (1985)

Με το δίσκο "Διόνυσος" σε μουσική και στίχους του Μίκη Θεοδωράκη εγκαινιάστηκε η καινούργια δισκογραφική εταιρία Σείριος που ίδρυσε το 1985 ο Μάνος Χατζιδάκις με σκοπό την απεξάρτηση από το δισκογραφικό κατεστημένο και την έκδοση ποιοτικών έργων χωρίς καμία εμπορική επιδίωξη.

Ο “Διόνυσος”, όπως χαρακτηρίζεται και από τον υπότιτλό του, είναι "ένα σύγχρονο μουσικό θρησκευτικό δράμα" που περιγράφει τη φανταστική δίκη, την καταδίκη και την νεκρώσιμη πομπή του Διονύσου. Τα τραγούδια του δίσκου αυτού, κατά τον συνθέτη, χαρακτηρίζονται "θρησκευτικά", καθώς συνοδεύουν την τελετουργία της θυσίας του Διονύσου που αποτελεί το συμβολισμό του αγωνιστή μέσα από τις ατέρμονες περιπέτειές του στη μετακατοχική, εμφυλιοπολεμική, μετεμφυλιακή και χουντοκρατούμενη Ελλάδα. Θα έλεγα ότι κατά ένα τρόπο είναι η "απάντηση" του Μίκη στην ιδέα της "Εποχής της Μελισσάνθης" (1980) του μεγάλου συνοδοιπόρου του!

Πρόκειται για ιδιόμορφα λαϊκά τραγούδια με λυρικό υπόβαθρο χωρίς το άγχος της "στρογγυλεμένης" μελωδίας, βασισμένα όμως στέρεα στους "δρόμους" του λαϊκού τραγουδιού κι ερμηνευμένα με πάθος και ένταση από τον νέο τραγουδιστή Θανάση Μωραϊτη, ο οποίος διαθέτει μοναδικό φωνητικό μέταλλο, ενώ κι ο ίδιος αργότερα εξελίχθηκε σε αξιόλογο συνθέτη, αλλά και ερευνητή του παραδοσιακού αρβανίτικου τραγουδιού. Ο Μωραΐτης θα γίνει ο βασικός ερμηνευτής των λυρικών έργων του συνθέτη κατά το επόμενο διάστημα.

Το έργο δομείται σε κυκλική μορφή με έναν αυτοσχεδιαστικό οργανικό διάλογο των δύο μπουζουκιών ως πρόλογο και επίλογο. Κάποια τραγούδια, όπως η "Φυλακή" και η "Αρκούδα", ξεχώρισαν από την πρώτη στιγμή κι απέκτησαν μια διαχρονική απήχηση γνωρίζοντας μάλιστα και νεότερες εκτελέσεις από τον ίδιο τον Μίκη. Η "Φυλακή” ακούγεται στο δίσκο “Ασίκικο πουλάκη” (1996) με νέο τίτλο “Η κάθοδος των Δωριέων”, ενώ η "Αρκούδα” στο δίσκο "Mikis Theodorakis sings his songs" (1997, Peregrina). Οι ερμηνείες του Μίκη Θεοδωράκη, αν και πολύ διαφορετικές από του Θανάση Μωραΐτη, είναι πραγματικά συγκλονιστικές. Έχει πάντως κι άλλα αξιόλογα τραγούδια ο δίσκος, όπως τα: "Τη ρωμιοσύνη να την κλαις", “Καλά βουνά”, “Το ταξίδι”, “Ο κολίγος” και “10 του Δεκέμβρη”. 

Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης: Φαίδρα, τραγούδια αγάπης (1985)

Ανοίγω σήμερα έναν μεγάλο θεματικό κύκλο με το γενικό τίτλο: Ο λυρικός Μίκης Θεοδωράκης. Στον κύκλο αυτό εντάσσεται μια σημαντική σειρά δισκογραφικών εκδόσεων του Μίκη Θεοδωράκη που καλύπτει το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '80 και φτάνει ως τα πρώτα χρόνια τη επόμενης δεκαετίας. Είναι η εποχή που ο συνθέτης δήλωνε φανερά τη δυσφορία του με το δισκογραφικό κατεστημένο κι έψαχνε τρόπους να απαλλαγεί από τα ασφυκτικά δεσμά του, πράγμα που τον έφερε κοντά στον μεγάλο συνοδοιπόρο του, τον Μάνο Χατζιδάκι, την εποχή ακριβώς που κι εκείνος είχε ανάλογες ανησυχίες.

Το 1985 λοιπόν ο Μάνος Χατζιδάκις ίδρυσε τη δισκογραφική εταιρία Σείριος, με σκοπό να στεγάσει ποιοτικές ελληνικές και ξένες μουσικές παραγωγές χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα κι έξω από τον ασφυκτικό κλοιό της επίσημης δισκογραφικής γραφειοκρατίας. Το ρεπερτόριο της νεοσύστατης εταιρείας εγκαινίασε ο μεγάλος συνοδοιπόρος του Μίκης Θεοδωράκης με δύο καινούργια έργα: Πρώτα τον "Διόνυσο" σε λαϊκότροπο ύφος κι αμέσως μετά τον λυρικό κύκλο τραγουδιών "Φαίδρα, τραγούδια αγάπης".

Ο δίσκος "Φαίδρα, τραγούδια αγάπης" βασίζεται σε στίχους της Αγγελικής Ελευθερίου, την οποία νωρίτερα μας είχε συστήσει ο συνθέτης με τη συμμετοχή της στο δίσκο "Χαιρετισμοί" (1982). Είναι ένας κύκλος ερωτικών τραγουδιών που αποπνέουν ένα κλίμα πικρών και αδιέξοδων συναισθημάτων μέσα από την καθημερινή ανθρώπινη επαφή. Ο τίτλος του δίσκου, καθώς και το επιλογικό κομμάτι του δίσκου ("Νυχτώνει"), παραπέμπουν ευθέως στην τραγική εκδοχή του ερωτικού συναισθήματος, όπως εκφράστηκε από το μύθο της Φαίδρας και την αντίστοιχη κινηματογραφική ταινία, την οποία είχε επενδύσει μουσικά παλιότερα ο Μίκης Θεοδωράκης. Στο συγκεκριμένο μάλιστα τραγούδι περνάνε χαρακτηριστικά μουσικά μοτίβα από το κλασικό τραγούδι της "Φαίδρας" που σφραγίστηκε από την εμβληματική ερμηνεία της Μελίνας Μερκούρη.

Ηλίας Ανδριόπουλος: Μουσικό τοπίο (1992)

Μετά την αποτυχία του προηγούμενου εγχειρήματος ("Τα λόγια της αγάπης"), ο Ηλίας Ανδριόπουλος επανέρχεται στα γνώριμα μουσικά μονοπάτια του και αλλάζοντας εταιρία (FM Records) μας δίνει το 1992 έναν υπέροχο δίσκο με τίτλο «Μουσικό Τοπίο». Δίπλα στον συνθέτη βρίσκεται πάλι ο Τάσος Καρακατσάνης που επιμελείται την ορχήστρα.

Είναι ένας δίσκος πλημμυρισμένος από λυρικά χρώματα και θαυμάσιες χαμηλόφωνες ερμηνείες. Το κύριο σώμα του δίσκου καλύπτει ένας λυρικός κύκλος επτά μελοποιημένων ποιημάτων του Διονύση Καρατζά* οριοθετημένος μάλιστα από δυο πανέμορφα οργανικά θέματα στη θέση εισαγωγής ("Μουσικό τοπίο") κι επιλόγου ("Coda"). 

Ο δίσκος συμπληρώνεται με τέσσερα ακόμη τραγούδια, μεταξύ των οποίων σε δεύτερη εκτέλεση το μελοποιημένο ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη "Την αφρούρητη νυχτιά" παρμένο από τους "Προσανατολισμούς" (1984), καθώς και δύο τραγούδια σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου κι ένα της Αγγελικής Ελευθερίου (γνωστής κυρίως από τη νεότερη "Φαίδρα" του Μίκη Θεοδωράκη). Το ένα τραγούδι του Μάνου Ελευθερίου είναι το τρυφερό "Τα λόγια της αγάπης", στο οποίο αναφέρθηκα και στην παρουσίαση του ομότιτλου δίσκου, από τα ωραιότερα που έγραψε ποτέ ο συνθέτης με πολλαπλές εκτελέσεις (Μαρία Δημητριάδη, Αντώνης Καλογιάννης, Κώστας Καράλης).

Τα τραγούδια ερμηνεύουν εξαιρετικά ο Κώστας Καράλης, στην τελευταία του μέχρι στιγμής δισκογραφική παρουσία, και η Κατερίνα Γιαμαλή, ηθοποιός και τραγουδίστρια, που την ακούσαμε και στο δίσκο του Μιχάλη Κουμπιού "Ζωγραφιστά Τραγούδια".

Ηλίας Ανδριόπουλος: Τα λόγια της αγάπης (1989)

Αφήνοντας για αργότερα την παρουσίαση της κύριας δισκογραφίας του Ηλία Ανδριόπουλου στη Lyra από τα "Γράμματα στον Μακρυγιάννη..." (1979) μέχρι τους "Αργοναύτες" (1998), θέλω να σταθώ σε δυο σχεδόν ξεχασμένους δίσκους του συνθέτη που κυκλοφόρησαν σε ενδιάμεσο χρόνο από διαφορετικές εταιρίες. Αναφέρομαι στους δίσκους: "Τα λόγια της αγάπης" και "Μουσικό τοπίο".

Το 1989 από τη Minos κυκλοφόρησε ο δίσκος «Τα λόγια της αγάπης», μια συλλογή δέκα ερωτικών τραγουδιών σε στίχους Άκου Δασκαλόπουλου, Αγγελικής Ελευθερίου, Χρίστου Μπαλαμπανίδη, Γιώργου Κλεφτογιώργου και Γιάννη Πάριου. Τραγούδια σε ρυθμούς επίδοξων σουξέ χωρίς το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Η απροσδόκητη προσθήκη ηλεκτρονικών ήχων απομακρύνει εντελώς την ενορχήστρωση από τον οικείο ήχο του συνθέτη, όπως τον γνωρίσαμε στις ωραίες δουλειές του που είχαν προηγηθεί ("Κύκλος Σεφέρη", "Γράμματα στον Μακρυγιάννη", "Λαϊκά προάστια", "Προσανατολισμοί", "Ξένες πόρτες"). Τραγουδούν: Αντώνης Καλογιάννης, Γιάννης Πάριος, Νικόλας Μητσοβολέας και Άννα Ζήση.

Πρέπει να σημειώσω ότι ο συνθέτης έχει αποκηρύξει τη συγκεκριμένη δισκογραφική δουλειά υποστηρίζοντας ότι έγινε με καθαρά εμπορικά κριτήρια, χωρίς τη δική του άμεση εμπλοκή στο τελικό αποτέλεσμα. Υπερβολική θα έλεγα την άποψη του συνθέτη, γιατί ο δίσκος έχει τις καλές του στιγμές με αρκετές όμορφες μελωδίες που ίσως αδικούνται από τη φανταχτερή ενορχήστρωση των Νίκου Κούρου και Λευτέρη Καλκάνη. 

Ηλίας Ανδριόπουλος: Παναθηναϊκός, Συναυλία 1η (1979)

Μετά την πολύ επιτυχημένη σειρά συναυλιών στο Λυκαβηττό το καλοκαίρι του 1978, ο Ηλίας Ανδριόπουλος πραγματοποίησε μια δεύτερη μεγάλη συναυλία στο γήπεδο του Παναθηναϊκού στις 2 Ιουλίου του 1979, όπου μαζεύτηκε 24.000 κόσμος κι αποτέλεσε σταθμό στην πορεία προς την καθιέρωσή του στο μουσικό στερέωμα.
Στην ιστορική αυτή συναυλία πλαισίωσαν τον συνθέτη πολλά μεγάλα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως η Σωτηρία Μπέλλου, η Βίκυ Μοσχολιού, ο Αντώνης Καλογιάννης, η Άλκηστη Πρωτοψάλτη και ο Νίκος Δημητράτος. Ακόμη κι ο Γιώργος Ζαμπέτας ήταν εκεί κι έπαιξε ένα οργανικό θέμα του συνθέτη! Έχω αναφερθεί και παλιότερα σ' αυτή τη συναυλία, από την οποία διασώζονται κάποια ανέκδοτα ντοκουμέντα. 

Με αφορμή λοιπόν αυτή τη συναυλία η μικρή εταιρία Venus, εν αγνοία του συνθέτη, εξέδωσε αμέσως μετά ένα δίσκο με τον καταφανώς παραπλανητικό τίτλο "Παναθηναϊκός, Συναυλία 1η", για να δώσει την εντύπωση ότι καταγράφει το υλικό της συναυλίας. Στην πραγματικότητα, ο δίσκος αποτελεί μια συλλογή σκόρπιων ή ανέκδοτων ηχογραφήσεων του Ανδριόπουλου. Αρκετά κομμάτια είναι παρμένα αυτούσια από το δίσκο "Εικόνες" (1978), αλλά υπάρχουν και αρκετά άλλα οργανικά θέματα που δεν έχουν εκδοθεί ποτέ σε άλλο δίσκο, με μελωδίες που παραπέμπουν σε κάποια από τα τραγούδια του δίσκου "Γράμματα στον Μακρυγιάννη", αλλά και του μεταγενέστερου δίσκου "Λαϊκά προάστια" που τραγούδησε η Σωτηρία Μπέλλου την επόμενη χρονιά! Περιλαμβάνονται επίσης τα δυο τραγούδια που ερμήνευσε ο Νίκος Δημητράτος στις "Εικόνες" ("Ξένες αγκαλιές", "Μετανάστης"), στην ίδια ακριβώς ηχογράφηση, καθώς και το αριστουργηματικό "Τραγούδι του Αιγαίου" (σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη) και μάλιστα σε διπλή εκτέλεση: Μία με την άγνωστη τραγουδίστρια Μαρία Αστρά και άλλη μία με τον ίδιο τον συνθέτη!