Τάκης Παναγόπουλος: Όπου και νάσαι (1985)

Με το δίσκο "Όπου και νάσαι" που κυκλοφόρησε το 1985 από τη Minos κλείνει τον κύκλο του στην ελληνική δισκογραφία ο συνθέτης Τάκης Παναγόπουλος, ο οποίος είχε ξεκινήσει το 1973 με τα "Τραγούδια του Νοτιά" σε ηλικία 60 χρονών!

Ο τελευταίος αυτός κύκλος τραγουδιών του διαφέρει πολύ από τους προηγούμενους. Εδώ έχουμε πλέον τραγούδια περισσότερο μελαγχολικά κι ευαίσθητα σε αντίθεση με το χαρούμενο και σατιρικό ύφος που μας είχε συνηθίσει στις προηγούμενες δουλειές του. Ο ίδιος γράφει πάντα τη μουσική και τους στίχους που δεν έχουν κάποια πρωτοτυπία και κινούνται στα τυπικά κλισέ της εποχής. Λιτή ενορχήστρωση με κύριο όργανο το πιάνο.

Τα τραγούδια ερμηνεύει ο άγνωστος τραγουδιστής Παναγιώτης Τσίχλης, ο οποίος πέρασε από την ελληνική δισκογραφία εντελώς απαρατήρητος με δυο δίσκους όλους κι όλους στο ενεργητικό του που κυκλοφόρησαν και οι δυο μέσα στο 1985. Ο άλλος δίσκος του έχει τίτλο "Άιντε ζωή" και περιέχει τραγούδια του Κρητικού συνθέτη Γιώργου Παπαδάκη. Οι ερμηνείες του είναι συμπαθητικές, αλλά τον αδικεί η ηχοληψία, καθώς η φωνή του μοιάζει να έρχεται από ένα βάθος, κάτι σαν αντίλαλος!

Τάκης Παναγόπουλος: Πώς το τρίβουν το πιπέρι (1981)

Ξαναμιλήσαμε για τον δικηγόρο και συνθέτη Τάκη Παναγόπουλο (1914-1999), ο οποίος στις δεκαετίες του '70 και '80, σε μεγάλη ήδη ηλικία, πέρασε από την ελληνική δισκογραφία με μια σειρά δίσκων που περιείχαν τραγούδια κυρίως χιουμοριστικού και σατιρικού χαρακτήρα ("Το ίδιο το βιολί", "Η χαβούζα") με γνωστούς ερμηνευτές εκείνου του καιρού (Βαγγέλης Περπινιάδης, Γιώργος Ζωγράφος, Χάρις Αλεξίου, Θέμης Ανδρεάδης, Μαρίζα Κωχ κ.ά.)

Το 1981 ηχογράφησε για τη Minos έναν ακόμη προσωπικό δίσκο με ανάλογο ύφος. Τίτλος του: "Πώς το τρίβουν το πιπέρι". Χιουμοριστικά και εύθυμα τραγούδια με απλή μουσική συνοδεία. Οι στίχοι στηρίζονται σε ελεύθερη συρραφή παροιμιακών εκφράσεων με μικρές προσθήκες του συνθέτη,  χωρίς απαραίτητα να υπάρχει πάντα κάποιου είδους νοηματική συνάφεια. Κάτι σαν "λίθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένοι"! Δεν είναι κακή ιδέα πάντως κι ενίοτε αυτό γίνεται με έξυπνο τρόπο που προκαλεί ένα αβίαστο χαμόγελο, αν και η μουσική μοιάζει μάλλον παράταιρη με το στιχουργικό μέρος. Ακούστε, για παράδειγμα, το "Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει". Μια γλυκύτατη μελωδία συνοδεύει στίχους του τύπου "αγάλι αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι"!

Τα τραγούδια ερμηνεύει ο Γιώργος Υδραίος, ένας καλός ερμηνευτής των αρχών της δεκαετίας του '80 που εδώ κάνει την πρώτη του εμφάνιση.

Πάσχα των Ελλήνων!

Από το "Ηλιοσκόπιο" του Σταύρου Κουγιουμτζή σε ποίηση Γιώργου Θέμελη που κυκλοφόρησε το 1973 από τη Minos, ακούμε το τραγούδι "Πάσχα των Ελλήνων" σε μια μεγάλη ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα με συνοδεία χορωδίας.

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ !!!

Πέτρος Ταμπούρης: Κρατήματα (1990)

Ο Πέτρος Ταμπούρης, δεξιοτέχνης πολλών παραδοσιακών οργάνων, αλλά ιδιαιτέρως συνδεδεμένος με το κανονάκι, αξιόλογος συνθέτης που μας έδωσε κάμποσους κύκλους τραγουδιών και εμβριθής μελετητής της παραδοσιακής μας μουσικής, αποτελεί μια σημαντική μουσική προσωπικότητα με πολυεπίπεδη δημιουργική παρουσία. Ξεκίνησε στα μέσα του '80 με το μουσικό σχήμα Δυνάμεις του Αιγαίου και στη συνέχεια διετέλεσε στενός συνεργάτης του Νίκου Ξυδάκη, ενώ από τις αρχές του '90 ακολουθεί τη δική του προσωπική πορεία.

Η πρώτη του δισκογραφική δουλειά έδειξε αμέσως το μουσικό δρόμο που επρόκειτο να ακολουθήσει. Κυκλοφόρησε το 1990 με τίτλο "Κρατήματα". Η ονομασία αυτή δίνεται σε κάποιου είδους ψαλμούς, που εκτελούνται σε αργό μέλος και βοηθούν στην παράταση των εκκλησιαστικών ασμάτων. Συνίστανται από ορισμένες άσημες (χωρίς νόημα) συλλαβές: "τε-ρι-ρέμ", "νε-νε-νά", "το-ρο-ρό", "το-το-τό" κλπ. Ο λόγιος μητροπολίτης Φιλαδελφείας Γεράσιμος Βλάχος γράφει πως τα κρατήματα είναι η ψαλμωδία των αγγέλων: "Άρρητα ρήματα ήγουν μέλος και αρμονία δίχως λόγια". Ο συνθέτης Μιχάλης Αδάμης έχει τη γνώμη πως τα κρατήματα αποτελούν την "απόλυτη μουσική" των Βυζαντινών.

Ο Ταμπούρης επέλεξε μια σειρά τέτοιων συνθέσεων που ανάγονται σε δύο εποχές, την εποχή των Παλαιολόγων (1261-1453) και την εποχή της Τουρκοκρατίας (18ος αιώνας), επισημαίνοντας ότι "από τα οργανικά πολιτικά κρατήματα του 14ου αιώνα ως τα κρατήματα του 18ου διαγράφεται η πορεία του νεότερου ελληνικού μουσικού πολιτισμού και μας αποκαλύπτεται ένας κόσμος ζωντανός, γεμάτος κίνηση και εκφραστική επάρκεια". Τα έργα ανήκουν σε διάφορους δημιουργούς από τον ιερέα Γεώργιο Οικονόμο και Πρωτοψάλτη που έζησε λίγο πριν από την Άλωση, μέχρι τους νεότερους Παναγιώτη Χαλάτζογλου, Δανιήλ Πρωτοψάλτη, Μελέτιο Σιναΐτη και τον σπουδαίο Πέτρο τον Λαμπαδάριο ή Πελοποννήσιο που έζησαν τον 18ο αιώνα. 

Ερμηνεύονται από αξιόλογους εκτελεστές παραδοσιακών οργάνων: Ο Περικλής Παπαπετρόπουλος στο ταμπούρ, ο Σωκράτης Σινόπουλος στη λύρα, ο Αμίν Αλά Γκαμπού στο μπεντίρ και το ντέφι, ο Νέστορας Δρούγκας στο μπεντίρ, ο Γιώργος Δρίβας στο κοντραμπάσο και ο Πέτρος Ταμπούρης στο κανονάκι, το νέι, το ούτι και το κουντούμ.

Βασίλης Νικολαΐδης: Η νύχτα ήταν πάλι κάπου αλλού (1989)

Με τον υπαινικτικό τίτλο "Η νύχτα ήταν πάλι κάπου αλλού" κυκλοφόρησε το 1989 από την ΜΒΙ σε παραγωγή του Σείριου του Μάνου Χατζιδάκι ο τρίτος κατά σειρά προσωπικός δίσκος του τραγουδοποιού Βασίλη Νικολαΐδη μετά τoυς δίσκους "Οδός Σανταρόζα" (1982) και "Ελλάς" (1984).

Τραγούδια σαν μικρές αφηγήσεις προσωπικών ιστοριών με ιδιαίτερη οπτική που παρατηρεί και καταγράφει τις αθέατες λεπτομέρειες της καθημερινότητας δοσμένες με λόγο αιχμηρό κι ευφάνταστο κι ενίοτε κυνικά σαρκαστικό. Η μουσική είναι σχεδόν υποτυπώδης και μια κιθάρα είναι αρκετή στις περισσότερες περιπτώσεις, για να αποδοθεί. Μαζί με τον τραγουδοποιό πάντως παρόντες και οι Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω με τις δικές τους χαρακτηριστικές φευγαλέες πινελιές. Ο Χάρης Καβαλλιεράτος παίζει κλασική κιθάρα, η Barbara Sauter βιολί κι ο Χρήστος Τσιαμούλης ούτι ή νέι.

Στο ομώνυμο τραγούδι ακούμε στα φωνητικά και τη Σαβίνα Γιαννάτου με τη Μαρία Αριστοπούλου. Ο ίδιος ο Βασίλης Νικολαΐδης τραγουδά, παίζει κιθάρα και πιάνο, ενώ σχεδίασε και το ωραίο εξώφυλλο.

Με το δίσκο αυτό κλείνω το αφιέρωμά μου στον εξαιρετικό τραγουδοποιό Βασίλη Νικολαΐδη. Στη δισκογραφία θα προστεθεί ένας ακόμη δίσκος του με τίτλο "Ατασθαλίες" που κυκλοφόρησε το 1993 και είναι ο μοναδικός ψηφιακός δίσκος του καλλιτέχνη.

Μαρίζα Κωχ: Το Τροπάριο της Κασσιανής (2001)

Η Εικασία ή Κασσιανή (9ος αιώνας) διακρίθηκε ως υμνογράφος και υμνωδός. Έγραψε ιδιόμελα, προσόδια, κανόνες, γνωμικά, επιγράμματα, αλλά και παίγνια, καθώς και κοσμική ποίηση. 

Είναι γνωστή από τους Βυζαντινούς χρονογράφους η ιστορία της με τον αυτοκράτορα Θεόφιλο και στη συνέχεια ο εκούσιος εγκλεισμός της σε μοναστήρι, για να καταπολεμήσει το ερωτικό της πάθος. Έδωσε την περιουσία της για να κτισθεί η περίφημη τότε μονή "Εικασίας της μοναχής". Κλείστηκε μέσα σ' αυτήν και έζησε τη μακάρια ζωή της. 

Στο μοναστήρι η Κασσιανή έγραψε πολλά ποιήματα, με τα οποία ύμνησε την ευδαιμονία του μοναχικού βίου. Επίσης έγραψε και άλλα συγγράμματα και συλλογές, προπάντων όμως πολυάριθμα τροπάρια, ιδιόμελα, εκκλησιαστικούς ύμνους κ.λ.π., μεταξύ των οποίων και το γνωστό "Τροπάριο", το οποίο είναι ένα ολοκληρωμένο σε σύλληψη ποίημα και ψάλλεται το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης. Η Κασσιανή κατέχει στην ιστορία των Βυζαντινών γραμμάτων ξεχωριστή θέση ως αξιόλογη ποιήτρια, καθώς έχει γράψει ακόμη και κοσμικά ποιήματα και ποικίλα συγγράμματα.

Ο παρών δίσκος περιέχει το "Τροπάριο της Κασσιανής" ερμηνευμένο με συγκινητική κατάνυξη από την υπέροχη Μαρίζα Κωχ, ενώ συμπληρώνεται με τρεις σπουδαίους βυζαντινούς ύμνους που ακούγονται τη Μεγάλη Παρασκευή: "Η Ζωή εν Τάφω", "Άξιον Εστί" και "Αι Γενεαί Πάσαι" (Ω, γλυκύ μου έαρ), σε οργανική μορφή για σόλο βιολί με ισοκράτημα που ερμηνεύουν εξαιρετικά ο Νίκος Οικονομίδης και ο Γιώργος Μισεντζής.

Ιδού το αυθεντικό κείμενο του τροπαρίου:

        Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή,
        τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,
        ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.
        Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,
        ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.
        Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,
        ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ
        κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,
        ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει.
        Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,
        ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις
        ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν,
        κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.
        Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους
        τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;
        Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.

Και σε νεοελληνική μεταγραφή του Φώτη Κόντογλου:

Κύριε, η γυναίκα που έπεσε σε πολλές αμαρτίες,σαν ένοιωσε τη θεότητά σου, γίνηκε μυροφόρακαι σε άλειψε με μυρουδικά πριν από τον ενταφιασμό σουκι έλεγε οδυρόμενη: Αλλοίμονο σε μένα, γιατί μέσα μου είναι νύχτα κατασκότεινηκαι δίχως φεγγάρι, η μανία της ασωτείας κι ο έρωτας της αμαρτίας.Δέξου από μένα τις πηγές των δακρύων,εσύ που μεταλλάζεις με τα σύννεφα το νερό της θάλασσας.Λύγισε στ' αναστενάγματα της καρδιάς μου,εσύ που έγειρες τον ουρανό και κατέβηκες στη γης.Θα καταφιλήσω τα άχραντα ποδάρια σου,και θα τα σφουγγίσω πάλι με τα πλοκάμια της κεφαλής μου·αυτά τα ποδάρια, που σαν η Εύα κατά το δειλινό,τ' άκουσε να περπατάνε, από το φόβο της κρύφτηκε.Των αμαρτιών μου τα πλήθη και των κριμάτων σου την άβυσσο,ποιος μπορεί να τα εξιχνιάση, ψυχοσώστη Σωτήρα μου;Μην καταφρονέσης τη δούλη σου, εσύ που έχεις τ' αμέτρητο έλεος.

Βασίλης Νικολαΐδης: Ελλάς (1984)

Δυο χρόνια μετά την "Οδό Σανταρόζα" ο ιδιόρρυθμος τραγουδοποιός Βασίλης Νικολαΐδης επανέρχεται με τον κύκλο τραγουδιών "Ελλάς".

Ο δίσκος  περιλαμβάνει  δεκατρία τραγούδια σε ανάλογο και πάλι ύφος. Μπαλάντες με λιτή μουσική σε ρυθμό σχεδόν απαγγελίας που αφηγούνται απλές ιστορίες καθημερινής τρέλας. Τα περισσότερα τραγούδια αποδίδονται με απλή κιθάρα, ενώ σε μερικά προστίθεται και μια αφαιρετική ενορχηστρωτική πινελιά με τη συμβολή του συγκροτήματος Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω, με το οποίο εγκαινιάζεται μια πολύχρονη συνεργασία. Σε ένα τραγούδι ("Κίρκη στη νταλίκα") συμμετέχει και η Δήμητρα Γαλάνη. Το τραγούδι "Ο ύπνος μιας μικρής εταίρας" βασίζεται σε ποίημα του Παύλου Κριναίου-Μιχαηλίδη, ενώ το "Φιλελευθερία Κεφαλονίτισσα" είναι γραμμένο από τον αιρετικό Κεφαλονίτη ποιητή Ανδρέα Λασκαράτο.

Το ομώνυμο τραγούδι του δίσκου αποτελεί μια σκληρή κριτική τοιχογραφία της νεοελληνικής κοινωνίας που μάλλον ενόχλησε τους κρατούντες της εποχής και γιαυτό σε κάποιο σημείο τα λόγια σκεπάζονται από έναν ενοχλητικό θόρυβο, τον οποίο επέβαλε η λογοκρισία, σύμφωνα τουλάχιστον με δήλωση του δημιουργού.

Βασίλης Νικολαΐδης: Οδός Σανταρόζα (1982)

Ο Βασίλης Νικολαΐδης, δικηγόρος στο επάγγελμα, είναι ένας πρωτοπόρος τραγουδοποιός της δεκαετίας του '80 βγαλμένος από εκείνη την υπέροχη φουρνιά που μας σύστησε το 1981 ο Μάνος Χατζιδάκις μέσα από τους ιστορικούς Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας. Εκεί ο Νικολαΐδης παρουσίασε τα δυο πρώτα τραγούδια του ("Οδός Σανταρόζα", "Δωμάτιο χρωματιστό") και μάλιστα βραβεύτηκε. 

Στη συνέχεια μας έδωσε τέσσερις προσωπικούς δίσκους: "Οδός Σανταρόζα" (1982), "Ελλάς" (1984), "Η νύχτα ήταν πάλι κάπου αλλού" (1989), "Ατασθαλίες" (1993). Κάπου εκεί σταμάτησε να γράφει καινούργια τραγούδια, αλλά δεν διέκοψε πλήρως τη σχέση του με τη δισκογραφία, αφού συνέχισε να γράφει στίχους για άλλους δημιουργούς, όπως οι Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω, ο Στάμος Σέμσης, ο Χρήστος Τσιαμούλης κι ο Γιώργος Καζαντζής.

Τα τραγούδια του Βασίλη Νικολαΐδη χαρακτηρίζονται από μια αφοπλιστική απλότητα με έντονες βιωματικές αναφορές, λιτότατη ενορχήστρωση, αφού μια κιθάρα μοιάζει υπεραρκετή συνήθως, ενώ τα διατρέχει ένας διαρκής υποδόριος και αυτοϋπονομευτικός σαρκασμός. 

Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι έκδηλα στην πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά του που ήρθε στον απόηχο των Αγώνων της Κέρκυρας. Ο δίσκος "Οδός Σανταρόζα" κυκλοφόρησε το 1982 από τη Minos με ένδεκα μπαλάντες που ερμηνεύει φυσικά ο ίδιος παίζοντας την κιθάρα του. Διαθέτει μια άκρως εκφραστική φωνή, απολύτως κατάλληλη για το ύφος των τραγουδιών του που μοιάζουν βγαλμένα από την παλιά γαλλική παράδοση ενός Ζορζ Μπρασένς.

Μάνος Χατζιδάκις, Νίκος Γκάτσος: Όλα είναι ένα ψέμα (ανέκδοτο)

Τι πιο κατάλληλο για τη σημερινή μέρα από μια άγνωστη συνεργασία των δύο μεγάλων σκαπανέων του έντεχνου ελληνικού τραγουδιού που η συνοδοιπορία τους για πολλές δεκαετίες έμεινε βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μας μνήμη και θ' αποτελεί για πάντα σημείο αναφοράς;

Ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Νίκος Γκάτσος λοιπόν κάποια στιγμή με διάθεση παιγνιάζουσα έκατσαν και διασκεύασαν για τον κλειστό κύκλο της παρέας τους μια σειρά γνωστά ελληνικά τραγούδια που μιλούσαν για ψέματα! Αλλά ο Γκάτσος έβαλε δικά του λόγια, πιο αληθινά, κάτι σαν παρωδίες των αρχικών στίχων, ενώ ο Μάνος έπαιξε τις μελωδίες στο πιάνο με τον μοναδικό τρόπο που ήξερε αυτός: Οι μελωδίες στάθηκαν απλώς η αφορμή, για να φτιάξει καινούργια τραγούδια, ολόδικά του! 

Ακούστε τα και θα καταλάβετε...