Νίκος Δόικος: Τρίστιχα (2017)

Με τίτλο "Τρίστιχα" κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Κοράλλι η πέμπτη κατά σειρά ποιητική συλλογή του Καστοριανού συγγραφέα, αρχιτέκτονα κατ' επάγγελμα, Νίκου Δόικου, τιμημένου παλιότερα (2002) με το πανελλήνιο βραβείο κοινωνικοπολιτικού δοκιμίου. 
Όλο και πιο τακτικό γίνεται τα τελευταία χρόνια το ποιητικό παρών του δημιουργού. Έχουν προηγηθεί οι ποιητικές συλλογές: "Γενιά του Νοέμβρη" (Καστανιώτης, 2010), "Απόδειπνο για PIGS" (Εκδόσεις των Φίλων, 2013), "Συναμφότερα και λίγα μόνα" (Εκδόσεις των Φίλων, 2015), "Ρανίδες ύδατος κι αίματος" (Εκδόσεις των Φίλων, 2016).

Η καινούργια συλλογή περιλαμβάνει 51 τρίστιχα ποιήματα συμπυκνωμένης και αφαιρετικής γραφής με επίμονες αυτοαναφορές βιωματικών εμπειριών μελαγχολικής κατά κανόνα απόχρωσης, αλλά και με εμφανείς αναφορές στην περιρρέουσα επικαιρότητα, όχι ως πρωταρχική στόχευση, αλλά περισσότερο ως αφορμή για συμβολικές και στοχαστικές προεκτάσεις. 

Παίρνοντας λοιπόν κι εγώ αφορμή από την πρόσφατη επέτειο του Πολυτεχνείου σταχυολογώ ένα από τα τρίστιχα του Νίκου Δόικου:

17 Νοέμβρη - τα προεόρτια

Οι πατούσες φούσκωναν. Με τα υγρά του αμύνονταν το σώμα 

στο καδρόνι. Μα η ψυχή ψιθύρισε "είσαι αητός, πετάς ψηλά".

Και πέταξε. Τόσο ψηλά που ο πόνος δεν μπορούσε να τον φτάσει.

Μαρινέλλα: Άλλη μια φορά (1976/1991)

Το ζήτησε φίλος και μιας και μπορούσα να ανταποκριθώ, δεν άντεξα στον πειρασμό και σας παρουσιάζω σήμερα έναν ιδιαίτερο δίσκο της Μαρινέλλας από την εποχή της μεγάλης εμπορικής της καταξίωσης μέσα από τεράστια σουξέ στο είδος του ελαφρολαϊκού τραγουδιού.

Μιλώ για το δίσκο "Άλλη μια φορά" που περιλαμβάνει 12 εμπορικά τραγούδια γραμμένα από τους Τόλη Βοσκόπουλο, Στέλιο Ζαφειρίου, Τάκη Ιερεμία και Νινή Ζαχά, τα περισσότερα σε στίχους του Μίμη Θειόπουλου. Την ενορχήστρωση υπογράφει ο Κώστας Κλάββας.

Ιδού όμως η παράξενη ιστορία αυτού του δίσκου: Η ηχογράφησή του έγινε το 1976 από τη Philips και είχε ετοιμαστεί κανονικά η έκδοση με τα εξώφυλλα και όλα τα απαραίτητα, αλλά μόλις είχε κυκλοφορήσει το τριπλό άλμπουμ της τραγουδίστριας με τον Κώστα Χατζή, το περίφημο "Ρεσιτάλ", το οποίο έσπασε ταμεία κάνοντας ρεκόρ πωλήσεων. Αυτό ήταν όμως η ατυχία για το δίσκο "Άλλη μια φορά" που κρίθηκε ότι δε θα είχε καμία τύχη στην αγορά εκείνη τη στιγμή κι έτσι η κυκλοφορία του αναβλήθηκε για ευθετότερο χρόνο. Μάλιστα μετά τη ματαίωση της πρώτης έκδοσης η Μαρινέλλα ηχογράφησε το δίσκο "Μαρινέλλα-Αθηναίοι" (1977) με το ίδιο εξώφυλλο εκείνου του δίσκου αφαιρώντας απλώς τον τίτλο και προσθέτοντας τη λέξη Αθηναίοι! Κι επιπλέον, στο δίσκο του 1977 περιλήφθηκαν και τρία τραγούδια από το "Άλλη μια φορά" σε καινούργια ηχογράφηση! 
Όλα έδειχναν ότι ο δίσκος πήγαινε στα αζήτητα, αλλά τελικά μετά από 15 ολόκληρα χρόνια η Philips τον θυμήθηκε και τον εξέδωσε κανονικά το 1991 με εντελώς καινούργια όμως εξώφυλλα! Σήμερα πια είναι σπάνιος, ενώ ποτέ δεν έχει εκδοθεί σε ψηφιακή μορφή.

Μίμης Πλέσσας: Εκείνη τη νύχτα (1974)

Με την τυπική έννοια του όρου, προφανώς και δεν μπορεί να θεωρηθεί πολιτικός συνθέτης ο Μίμης Πλέσσας με τα κοσμαγάπητα τραγούδια του στο δεύτερο μισό κυρίως της δεκαετίας του '60 που μας έκαναν όλους κάποτε να ονειροπολούμε και να ερωτευόμαστε! 

Ωστόσο μέσα στο τεράστιο δισκογραφικό του έργο μπορούμε να ξεχωρίσουμε τρεις κύκλους τραγουδιών που θα μπορούσαν συμβατικά να θεωρηθούν ως μια πολιτική τριλογία.

Αναφέρομαι πρώτα στο δίσκο "Μίλα μου για τη Λευτεριά" που ηχογραφήθηκε το 1970, μεσούσης δηλαδή της χούντας των συνταγματαρχών, όπερ και αποτέλεσε αξεπέραστο εμπόδιο για την ελεύθερη κυκλοφορία του, πράγμα που έγινε τελικά το 1974.

Ο δεύτερος δίσκος αυτής της "τριλογίας" εκδόθηκε το σημαδιακό έτος 1974 με τίτλο "Εκείνη τη νύχτα", ενώ τρία χρόνια αργότερα κυκλοφόρησε κι ένας τρίτος δίσκος ανάλογου ύφους με τίτλο "Χαμένα χρόνια".

Από την τριάδα αυτή προσωπικά θεωρώ αξιολογότερο το δίσκο "Εκείνη τη νύχτα", τον μεσαίο της σειράς, που έχει στίχους του Γιώργου Καλαμαριώτη, γνωστού μας και από τις συνεργασίες του με τον Αργύρη Κουνάδη και τον Γρηγόρη Σουρμαΐδη. Ο δίσκος βέβαια μέσα στην καταιγίδα του πολιτικού τραγουδιού πέρασε σχεδόν απαρατήρητος και σιγά σιγά ξεχάστηκε εντελώς, αν και η Lyra φρόντισε το 2010 να μας τον ξαναθυμίσει με την ψηφιακή του επανέκδοση.

Κατά την γνώμη μου, πρόκειται για έναν πολύ αξιόλογο και αδικημένο δίσκο που κοσμεί την εργογραφία του παραγωγικότατου συνθέτη. Τέσσερα τουλάχιστον τραγούδια του ήταν από τα πολύ αγαπημένα μου εκείνη την εποχή στα μέσα του '70, όταν τα άκουγα επίμονα από μια κασετούλα, της οποίας βεβαίως πια αγνοείται η τύχη. Μιλώ για τα τραγούδια: Τραγούδι που δεν άκουσα, Συνήθεια, Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει, Νανούρισμα. 

Ο δίσκος μοιράζεται ισομερώς σε δύο θεματικές ενότητες: Η πρώτη ονομάζεται "Το ξέφτισμα" κι αναφέρεται στο φαύλο πολιτικό κλίμα πριν από την απριλιανή εκτροπή του 1967, ενώ η δεύτερη αποκαλείται "Η μεγάλη νύχτα" και αναφέρεται προφανώς στο σκοτάδι που επέβαλε στον τόπο το δικτατορικό καθεστώς. Το τραγούδι Αίμα και θάλασσα είναι αφιερωμένο στη μνήμη του αδικοχαμένου Νικηφόρου Μανδηλαρά.

Ερμηνευτές του δίσκου είναι η υπέροχη Ελένη Βιτάλη, ο Δημήτρης Ψαριανός στη χρυσή του εποχή αμέσως μετά τον Μεγάλο Ερωτικό, ο Βλάσης Μπονάτσος και η Μαρία Δουράκη, η οποία ερμηνεύει εξαιρετικά το ομώνυμο τραγούδι του δίσκου με τις σαφείς αναφορές στον ξεσηκωμό των φοιτητών του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973. Αναρωτιέμαι η ίδια σήμερα με την ιδεολογική της ανακατωσούρα πώς θα αισθάνεται που κάποτε τραγούδησε τέτοια τραγούδια!

Ο "Δρόμος" του Μάνου Λοΐζου από το 2ο Λύκειο Καστοριάς

Η σημερινή σχολική γιορτή μας για την επέτειο του Πολυτεχνείου συνδυάστηκε μ' ένα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη του σπουδαίου Έλληνα τραγουδοποιού Μάνου Λοΐζου που πολλά τραγούδια του έχουν συνδεθεί με την επέτειο αυτή και τραγουδιούνται πάντα με το ίδιο μεράκι ακόμη και από τις νεότερες γενιές.

Εδώ λοιπόν ακούμε και βλέπουμε τη μικρή μουσική ομάδα του σχολείου μας, χορωδία και σόλο εκτελεστές οργάνων με επικεφαλής τον τρομπετίστα μας Χάρη. Ερμηνεύουν με πηγαίο αυθορμητισμό το εμβληματικό τραγούδι του συνθέτη "Ο δρόμος" με στίχους της Κωστούλας Μητροπούλου.

Δώρος Γεωργιάδης: Χίλια εννιακόσια τίποτα (1974)

Με ρυθμό ένα δίσκο το χρόνο και με μεγάλη εμπορική αποδοχή συνέχισε ο Δώρος Γεωργιάδης το τακτικό του δισκογραφικό παρών στο διάστημα της μεγάλης καταξίωσής του, δηλαδή την τετραετία 1971-1974.

Μετά λοιπόν τις προηγούμενες δουλειές του ("Ταξίδευα παιδί κι εγώ", "Αν ήμουν πλούσιος", "Δύσκολη ζωή"), το 1974, τη χρονιά της Μεταπολίτευσης και της κατακλυσμιαίας εισβολής του πολιτικού τραγουδιού και του Μίκη Θεοδωράκη, ο Δώρος Γεωργιάδης ηχογράφησε το δίσκο "Χίλια εννιακόσια τίποτα" σε στίχους και πάλι της Σώτιας Τσώτου με εξαίρεση ένα τραγούδι που είχε στίχους του Γ. Σερδάρη.

Αυτή τη φορά το ελαφρολαϊκό χρώμα υποχωρεί διακριτικά και εμπλουτίζεται η ενορχήστρωση με πιο μοντέρνα στοιχεία. Συγχρόνως στην ερμηνεία εκτός από τον ίδιο τον συνθέτη έχουμε και μια καινούργια φωνή που μόλις ξεκινούσε το βηματισμό της στο ελληνικό τραγούδι. Ήταν η Κύπρια νεαρή τραγουδίστρια Άννα Βίσσυ (τότε ακόμη γραφόταν με "ύψιλον"!) που ερμηνεύει το ωραιότερο τραγούδι του δίσκου με τίτλο "Μη βάζεις μαύρο", το οποίο συνέβαλε αποφασιστικά στην άμεση καθιέρωσή της. Στο δίσκο μάλιστα μοιράζεται με τον συνθέτη και την ερμηνεία του τραγουδιού "Νικήσαμε".

Δώρος Γεωργιάδης: Δύσκολη ζωή (1973)

"Δύσκολη ζωή" είναι ο τίτλος του τρίτου προσωπικού δίσκου του τραγουδοποιού Δώρου Γεωργιάδη. Είχαν προηγηθεί οι πολύ πετυχημένοι εμπορικά "Ταξίδευα παιδί κι εγώ" (1971) και "Αν ήμουν πλούσιος" (1972). Ίσως μάλιστα να πρέπει να θεωρείται τέταρτος, αν συνυπολογίσουμε την πρώτη εκτέλεση του κύκλου τραγουδιών "Πανόραμα" (1971) του Μίμη Πλέσσα που έχει αποκλειστικό ερμηνευτή τον Δώρο Γεωργιάδη.

Κι αυτός ο δίσκος σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία ακολουθώντας την ίδια αισθητική γραφή του ελαφρολαϊκού χρώματος που είχαν και οι δύο προηγούμενοι. Οι στίχοι πάντα της Σώτιας Τσώτου. Αρκετά τραγούδια ακούστηκαν πολύ και σίγουρα οι παλιότεροι ακροατές θα τα θυμούνται ακόμα. Κυρίως τα τέσσερα πρώτα ("Ο Ρωμιός", "Δύσκολη ζωή", "Το κορίτσι μου και δυο δεκάρες", "Θέλω αλλά πώς"). Ειδικά το τέταρτο ήταν η μεγάλη μου αδυναμία εκείνα τα χρόνια!

Δώρος Γεωργιάδης: Αν ήμουν πλούσιος (1972)

Ο Κύπριος τραγουδοποιός Δώρος Γεωργιάδης (γενν. στη Λάρνακα το 1948) διέγραψε μια λαμπρή πορεία σε ολόκληρη τη δεκαετία του '70 κινούμενος στο χώρο του ελαφρολαϊκού τραγουδιού και σημειώνοντας μερικές τεράστιες και διαχρονικές επιτυχίες.

Πρωτοεμφανίστηκε στην ελληνική δισκογραφία το 1971, κυρίως ως τραγουδιστής, αφού εκείνη τη χρονιά ερμήνευσε το δίσκο "Πανόραμα" των Μίμη Πλέσσα και Κώστα Βίρβου, ενώ συγχρόνως ηχογράφησε και τον πρώτο προσωπικό του δίσκο με τίτλο "Ταξίδευα παιδί κι εγώ", όπου περιλαμβάνονται και τα πρώτα τρία δικά του τραγούδια σε συνεργασία με την καταξιωμένη στιχουργό Σώτια Τσώτου, με την οποία συμπορεύτηκε σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του.

Το 1972 όμως ήταν η χρονιά της απόλυτης καθιέρωσής του χάρις στο πρώτο βραβείο που απέσπασε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης με το τεράστιο σουξέ "Αν ήμουν πλούσιος". Το τραγούδι αυτό αποτέλεσε και το βαρύ πυροβολικό για τον δεύτερο προσωπικό του δίσκο που φυσικά πήρε τον ίδιο τίτλο. Αυτός ήταν και ο πρώτος εξολοκλήρου δικός του δίσκος σε μουσική και ερμηνεία, ενώ οι στίχοι ήταν φυσικά της Σώτιας Τσώτου. Ο δίσκος σημείωσε μεγάλη επιτυχία και πολλά τραγούδια του, πέρα από το ομώνυμο, τραγουδήθηκαν ευρύτατα εκείνο τον καιρό ("Τι νάχαμε, τι νάχαμε", "Κάποτε πήγα στην Αμέρικα", "Άνοιξη που περνάς"). Σίγουρα από τους καλύτερους του ελαφρολαϊκού ρεπερτορίου της εποχής. Στο φινάλε μάλιστα έχουμε σε νέα εκτέλεση και το μεγάλο σουξέ του πρώτου δίσκου ("Ταξίδευα παιδί κι εγώ").

Να προσθέσω μονάχα ότι τα επόμενα χρόνια ήταν πολύ παραγωγικά για τον Δώρο Γεωργιάδη και μάλιστα μέσα από σημαντικές συνεργασίες με μεγάλα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως η Μαρινέλλα, ο Δημήτρης Μητροπάνος, η Άννα Βίσση, η Ελπίδα, ο Πασχάλης και άλλοι.

Αλερετούρ: Σαν ελληνική ταινία (1984)

Οι Αλερετούρ ήταν ένα πολύ αξιόλογο μουσικό γκρουπ που ξεπήδησε από τη λεγόμενη "σχολή της Θεσσαλονίκης" στα μέσα της δεκαετίας του '80, τότε που κυριαρχούσε η παρουσία του Νίκου Παπάζογλου. Μέλη του ήταν δυο αξιόλογοι μουσικοί που στα κατοπινά χρόνια διέγραψαν και διαγράφουν μια σημαντική προσωπική διαδρομή στο ελληνικό τραγούδι. 

Πρόκειται για τον Γιώργο Ανδρέου και τον Στάθη Παχίδη. Η πορεία του πρώτου είναι πολύ γνωστή και η θέση του στο ελληνικό τραγούδι εδραιώθηκε σε πολύ υψηλό επίπεδο χάρις κυρίως στον δίσκο "Μικρή Πατρίδα" (1996), πιθανότατα τον κορυφαίο δίσκο της δεκαετίας του '90. Ο Στάθης Παχίδης υπήρξε βασικό μέλος αργότερα του γνωστού σατιρικού συγκροτήματος "Άγαμοι Θύται". 

Στους Αλερετούρ συμμετείχαν επίσης ο κιθαρίστας Μπάμπης Αγαθαγγελίδης και ο ντράμερ Βασίλης Καλφόπουλος.

Το συγκρότημα μας έδωσε ένα δίσκο όλο κι όλο που κυκλοφόρησε το 1984 από την Κρητική φωνογραφική εταιρία ΑΕΜΕ. Περιλαμβάνει συνολικά δώδεκα τραγούδια σε ύφος ροκ μπαλάντας με μουσική και στίχους του Γιώργου Ανδρέου και του Στάθη Παχίδη, από κοινού, όπως δηλώνεται στο εξώφυλλο. 

Αξιοσημείωτο είναι ότι ανάμεσα στα πρωτότυπα τραγούδια περιλαμβάνεται και μια διασκευή του κλασικού λαϊκού τραγουδιού "Ας παν' στην ευχή τα παλιά" του Απόστολου Καλδάρα. Σημειώνω επίσης ότι το τραγούδι "Κομοτηνή" έχει στίχους του Θανάση Γκαϊφύλλια. Πρόκειται για τους στίχους του γνωστού τραγουδιού που ερμήνευσε ο ίδιος ο Γκαϊφύλλιας στο δίσκο "Φύλλο πορείας" ένα χρόνο μετά σε δική του μουσική. Εδώ όμως η μουσική είναι εντελώς διαφορετική, γιατί η μελοποίηση ανήκει στους Αλερετούρ.

Δημήτρης Λέκκας: Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι (1980)

Το 1978 για λογαριασμό του Τρίτου Προγράμματος επί Μάνου Χατζιδάκι ο συνθέτης Δημήτρης Λέκκας παρουσίασε μια πρωτότυπη μουσική δημιουργία με τίτλο "Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι" σε κείμενα του Γιώργου Παυριανού. Το έργο συνδυάζει προσφυώς δύο κλασικά αρχέτυπα: Την αριστοφανική κωμωδία και το θέατρο σκιών. Στενός του συνεργάτης και συνοδηγός σ' αυτό το πρωτότυπο διάβημα στάθηκε ο μέγας καραγκιοζοπαίχτης Ευγένιος Σπαθάρης, η εμπειρία και οι ιδέες του οποίου καθόρισαν αποφασιστικά το αισθητικό αποτέλεσμα.

Η ιδέα ήταν απλή: Η γνωστή αναμέτρηση των δύο μεγάλων τραγικών της αρχαιότητας, του Αισχύλου και του Ευριπίδη, όπως την επινόησε για την κωμωδία "Βάτραχοι" ο Αριστοφάνης, μεταφέρεται στα καθ' ημάς μέσω του θεάτρου σκιών, όπου τη θέση των ποιητών παίρνουν οι δύο νεότεροι ογκόλιθοι του μουσικού μας πολιτισμού, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Μάνος Χατζιδάκις. Έτσι, ο πρώτος εμφανίζεται ως Αισχυλάκης κι ο δεύτερος ως Ευριπιδάκις! Στο τέλος επικρατεί ο Αισχυλάκης, πράγμα που δέχθηκε με ικανοποίηση ο ίδιος ο Χατζιδάκις ως οικοδεσπότης του έργου στο Τρίτο Πρόγραμμα! Πολύ ευρηματικός στ' αλήθεια ο παραλληλισμός, καθώς μάλιστα ο Αισχύλος μπορεί να θεωρηθεί πιο συγγενικός στο ύφος του Μίκη λόγω της μεγαλοπρέπειας του λόγου του, ενώ ο Ευριπίδης, πιο λυρικός κι ανθρώπινος, μοιάζει να συγγενεύει περισσότερο με τον Μάνο! Τα υπόλοιπα επί της ...σκηνής ή μάλλον επί του βινυλίου!

Να προσθέσω απλώς ότι τα τραγούδια ερμηνεύει ο Νίκος Δημητράτος συνεπικουρούμενος από σπουδαίους μουσικούς, μεταξύ των οποίων ο Δημήτρης Βράσκος στο βιολί, ο Τάσος Διακογιώργης στα τύμπανα, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου και ο Νίκος Τάτσης στις κιθάρες και πολλοί άλλοι. Διευθύνει ο συνθέτης.