Γιώργος Χατζηνάσιος: 4.5.3 (1972)

Περνάω σήμερα στην παρουσίαση της δισκογραφίας ενός από τους πλέον εμπορικούς συνθέτες της δεκαετίας του '70, ο οποίος όμως μας χάρισε και πολλά όμορφα τραγούδια με τους μεγαλύτερους Έλληνες ερμηνευτές της εποχής του.
Ο λόγος λοιπόν για τον Γιώργο Χατζηνάσιο, ο οποίος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1945 και μεγάλωσε μέσα σ' ένα περιβάλλον μουσικό. Σπούδασε μουσική, κυρίως πιάνο, στο Παρίσι. Η επαγγελματική του σχέση με τη μουσική ξεκίνησε το 1964 παίζοντας ως πιανίστας σε διάφορους χώρους. Ως συνθέτης τραγουδιών πρωτοεμφανίστηκε στο ξεκίνημα της δεκαετίας του '70, όταν παρουσίασε τα πρώτα του τραγούδια με τη Μαρινέλλα, τον Τόλη Βοσκόπουλο, τον Γιάννη Πάριο και άλλους δημοφιλείς τραγουδιστές της εποχής. Μέσα στην ίδια δεκαετία ηχογράφησε πολυάριθμες ολοκληρωμένες δουλειές που γνώρισαν μεγάλη εμπορική επιτυχία, ενώ το 1977 έλαβε μέρος στο φεστιβάλ τραγουδιού της Eurovision ("Μάθημα σολφέζ"). Ένα πιο "σοβαρό" μουσικό πρόσωπο παρουσίασε μετά τα μέσα της δεκαετίας του '80 γράφοντας αξιόλογες μουσικές για κινηματογραφικές ταινίες κι αργότερα για την τηλεόραση.

Η πρώτη ολοκληρωμένη δισκογραφική κατάθεση του Γιώργου Χατζηνάσιου ήταν ο δίσκος "4.5.3". Ο τίτλος αναφέρεται στον αριθμό τραγουδιών που αναλογεί σε καθέναν από τους τρεις τραγουδιστές που αποδίδουν τα τραγούδια, τον Σταμάτη Κόκοτα, τον Στράτο Διονυσίου και τη Δήμητρα Γαλάνη. Πρόκειται για 12 καλογραμμένα τραγούδια στο συρμό του ελαφρολαϊκού ήχου που κυριαρχούσε εκείνο τον καιρό στην ελληνική δισκογραφία. Οι απλές και εύληπτες μελωδίες του συνθέτη, η καλοστημένη ενορχήστρωση και φυσικά οι ωραίες ερμηνείες συνέβαλαν στην επιτυχία αυτού του δίσκου που ανέδειξε αρκετά σουξέ, με κυριότερα τα "Αφιλότιμη", "Μια παρένθεση και μόνο", "Σ' αγάπησα για μια φορά" και "Ήταν μια φορά κι έναν καιρό". 

Λίνος Κόκοτος: Αποχαιρετισμός (1975)

Ο Λίνος Κόκοτος ανήκει στην κατηγορία των ελάχιστων συνθετών του Νέου Κύματος που κατάφεραν να συνεχίσουν και μετά την παρακμή του μουσικού αυτού ρεύματος. Τα πρώτα του χρόνια βρήκε φιλόξενη στέγη στη δισκογραφική εταιρία Lyra, όπου είχε παρουσιάσει το 1966 το πρώτο του μεγάλο τραγούδι ("Μικρό παιδί"), για να μας δώσει στη συνέχεια τρεις πολύ όμορφους μεγάλους δίσκους στην ίδια εταιρία ("Οι ώρες", "Ο κήπος", "Το θαλασσινό τριφύλλι"), πριν μετακομίσει σε άλλο περιβάλλον, πράγμα που τελικά συνέβη στα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν ηχογράφησε για λογαριασμό της Columbia τον 4ο δίσκο του με τίτλο "Αποχαιρετισμός".

Ο "Αποχαιρετισμός" λοιπόν, ένας κύκλος δώδεκα πανέμορφων λαϊκών τραγουδιών σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, κυκλοφόρησε το 1975 κι έκανε μεγάλη αίσθηση στον καιρό του με μερικά μεγάλα σουξέ που ανέδειξε, όπως το "Κορίτσι με τα παντελόνια", αλλά και το "Πίκρα σταλάζει η Κυριακή". Όλα τα τραγούδια πάντως αυτού του δίσκου είναι ωραιότατα, πλημμυρισμένα από μελωδίες, δροσιά και λυρισμό, ώστε δύσκολα να μπορεί κανείς να αγνοήσει κάποιο. Θυμίζω μερικούς τίτλους: "Να 'ταν και να σ' έκρυβα", "Αχ, η αγάπη", "Πράσινο δεντρί", "Φάλτσο τραγούδι", "Κάθε γράμμα" και κυρίως το "Ποια είσαι" με τους υπέροχους στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου.

Τα τραγούδια ερμηνεύει εξαιρετικά το αχώριστο (δισκογραφικά) δίδυμο της εποχής, ο Μανώλης Μητσιάς και η Δήμητρα Γαλάνη. Αυτή είναι μία από τις πάμπολλες κοινές δισκογραφικές τους εμφανίσεις εκείνη τη δεκαετία. Οι υπόλοιποι δίσκοι με αποκλειστικούς ερμηνευτές τους δύο είναι οι εξής: "Της γης το χρυσάφι" (1971), "Η κόκκινη κλωστή" (1972), "Έχει ο Θεός" (1973) και "Αθανασία" (1976). 

Ο Νίκος Σκαλκώτας στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου

Έτος Νίκου Σκαλκώτα το 2019, μιας και συμπληρώνονται ήδη 70 χρόνια από τον πρόωρο και άδικο θάνατό του. Ας μην μένουμε λοιπόν κολλημένοι αποκλειστικά στη λαϊκή μουσική, γιατί αυτός ο τόπος γέννησε και σημαντικούς λόγιους δημιουργούς της μουσικής τέχνης, κορυφαίος των οποίων υπήρξε ο Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949).

Για όσους "τυχερούς" κατοικούν στο"κλεινόν άστυ" ή για όσους έχουν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στην πρωτεύουσα, αυτές τις ημέρες εκτυλίσσεται εκεί το πολυσήμαντο ετήσιο φεστιβάλ με γενικό τίτλο "Το μικρό Παρίσι των Αθηνών", το οποίο φέτος ξεκίνησε στις 21 αυτού του μήνα και θα ολοκληρωθεί την 1η Δεκεμβρίου. Το φετινό θέμα του φεστιβάλ είναι "Τα Καμπαρέ του Κόσμου" και στο θεματικό αυτό πλαίσιο ο έγκυρος και πολυπράγμων μουσικοκριτικός και ιστορικός της μουσικής τέχνης Γιώργος Β. Μονεμβασίτης θα παρουσιάσει μια εξόχως ενδιαφέρουσα ομιλία με θέμα "Το Βερολινέζικο Καμπαρέ στην εποχή του μεσοπολέμου, με το βλέμμα και τη μουσική του Νίκου Σκαλκώτα". Ιδού τι αναφέρει η σχετική αναγγελία της ομιλίας στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ:

Ο επιφανέστερος των Ελλήνων μουσουργών Νικος Σκαλκώτας - συμπληρώθηκαν φέτος 70 χρόνια από το θάνατό του - έζησε στο Βερολίνο από το 1921 έως το 1933, οπότε επέστρεψε στην Ελλάδα. Υπήρξε επομένως αυτόπτης μάρτυρας της μεγάλης ακμής του βερολινέζικου καμπαρέ. Δεν υπάρχουν προφορικές μαρτυρίες του ίδιου για τη σχετική εμπειρία του, μια και ήταν ιδιαιτέρως εσωστρεφής. Στη μουσική του ωστόσο, αυτή που συνέθεσε τόσο στην εκεί παραμονή του, όσο και μετέπειτα, αντικαθρεφτίζονται ξεκάθαρα τα χαρακτηριστικά ηχοχρώματα του βερολινέζικου καμπαρέ...

Η ομιλία του Γιώργου Μονεμβασίτη θα πραγματοποιηθεί στις 26 Νοεμβρίου, στις 6:30 το απόγευμα στο ιστορικό ξενοδοχείο της Πλατείας Ομονοίας "Μπάρκειον" και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Χριστόδουλος Χάλαρης, Νίκος Γκάτσος: Δροσουλίτες (1975)

Οι Δροσουλίτες αποτελούν ένα παράδοξο φαινόμενο οφθαλμαπάτης που εμφανίζεται στη θάλασσα του Φραγκοκάστελλου στα νότια της Κρήτης. Εκεί στα τέλη της άνοιξης κάθε χρόνο και για δέκα ημέρες τις πρώτες πρωινές ώρες εμφανίζονται τεράστιες σκιές σε μορφή έφιππων πολεμιστών που διασχίζουν το πέλαγο και χάνονται στα βάθη του ορίζοντα.

Ο θρύλος αυτός, καθώς και μια σειρά άλλοι βυζαντινοί θρύλοι και ιστορικά πρόσωπα έδωσαν την πρώτη ύλη στην έμπνευση του Νίκου Γκάτσου, ο οποίος έγραψε δέκα μπαλάντες εξαιρετικής ποιητικής πνοής που αποτέλεσαν το υλικό του δίσκου "Δροσουλίτες". Ο ποιητής βουτάει βαθιά στη βυζαντινή παράδοση και στον ακριτικό κύκλο επιστρατεύοντας όλο το γλωσσικό και θεματικό οπλοστάσιο του δημοτικού τραγουδιού και των παραλογών, για να μας χαρίσει καινούργια "δημοτικά" τραγούδια που αποπνέουν το δροσερό αεράκι της ζωντανής ελληνικής παράδοσης έτσι όπως διατρέχει αναλλοίωτη τους αιώνες. Ένας απίθανος γλωσσικός πλούτος από τη δημώδη μεσαιωνική ελληνική γλώσσα κατακλύζει τις εικόνες των τραγουδιών που έχουν συντεθεί με υλικά άλλοτε ιστορικά κι άλλοτε μυθοπλαστικά. Ιδού μια μικρή λεξιλογική ανθολόγηση: λυκοποριά, ρεγάλο, πατουλιά, λογάρι, κλησαρωμένε, δοραμίσουνε, γιογκάρι, διωματάρης, σινί, λαχούρι, φορτσέρι, διάτα. Μόνο ο Νίκος Γκάτσος θα μπορούσε με τόση άνεση να επιστρατεύει ένα τέτοιο γλωσσικό θησαυρό και να τον ενσωματώνει με απόλυτη φυσικότητα στα τραγούδια του, χωρίς ποτέ να ξεφεύγει και από την εμμονή του στην απόλυτη ρίμα. Έτσι, με τον "κλήδονα" συνταιριάζει τα "αγριοκύδωνα", τα "Τριπόταμα" με το "απόκαμα", το "αγγελόκρουστο" με τον "Χριστό", τη "χλόη" με την "αλόη" και το "μοιρολόι", την "περγαμηνή" με την "Κομνηνή" και πάει λέγοντας!

Ο Χριστόδουλος Χάλαρης μελοποίησε έξοχα αυτό το ακριβό υλικό και δημιούργησε δέκα σύγχρονα "δημώδη" άσματα με μια πλημμυρίδα μελωδικών και ρυθμικών ευρημάτων που μορφοποιούνται αριστοτεχνικά μέσα από την ευφάνταστη ενορχήστρωση βασισμένη στο μεγάλο πλούτο της παραδοσιακής οργανολογίας, όπως ποντιακή λύρα, βιολί, σαντούρι, κανονάκι, τζουράς, κεμανέ, ρεμανέ, κρουστά και πνευστά. Τα περισσότερα τα εκτελεί ό ίδιος ο συνθέτης, ο οποίος άλλωστε στα μετέπειτα χρόνια ασχολήθηκε συστηματικά με την οργανοποιία στο μουσικό εργαστήρι που διηύθυνε για πολλά χρόνια στη Θεσσαλονίκη.

Για την ερμηνεία των ιδιαίτερων αυτών τραγουδιών επιλέχθηκαν δύο εκλεκτοί, αν και εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους, ερμηνευτές. Η Δήμητρα Γαλάνη, η οποία είχε ήδη συμμετοχή σε άλλους δυο δίσκους του συνθέτη ("Τα παιδικά", "Ακολουθία"), και ο σπάνιας φωνητικής ιδιομορφίας τραγουδιστής Χρύσανθος, ο οποίος δίνει πραγματικό ρεσιτάλ στα τραγούδια που ερμηνεύει με κορυφαίες στιγμές το "Μάνα μου, μάνα" και το "Μαδριγάλι".

Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1975 από την Columbia, ενώ το 2006 επανεκδόθηκε σε νέα ψηφιακή επεξεργασία με την προσθήκη μάλιστα του ανέκδοτου τραγουδιού "Είπα τραγούδι να σου γράψω" των ίδιων δημιουργών και με τη φωνή του Χρύσανθου. Μάλιστα κάποια στιγμή ο συνθέτης είχε εκφράσει την επιθυμία να ηχογραφήσει εκ νέου το έργο προσθέτοντας μικρά πρελούδια σε κάθε τραγούδι, αλλά αυτό το σχέδιο δεν ευοδώθηκε ποτέ, δυστυχώς. Κλείνοντας να επισημάνω ότι το εικαστικό μέρος της έκδοσης επιμελήθηκε ο ζωγράφος Γιώργος Σταθόπουλος.

Χριστόδουλος Χάλαρης: Ακολουθία (1974)

Στην αρχή της χρονιάς που διανύουμε έφυγε πρόωρα από τη ζωή ο σπουδαίος συνθέτης και μουσικολόγος Χριστόδουλος Χάλαρης, αλλά σαν σήμερα, στις 21 Νοεμβρίου 1946, γεννήθηκε στην Αθήνα και μ' αυτή την αφορμή σκέφτηκα να του κάνουμε ένα μικρό αφιέρωμα παρουσιάζοντας τους δύο σημαντικότερους δίσκους τραγουδιών που ηχογράφησε στη δεκαετία του '70, τότε που έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για το ελληνικό τραγούδι και μας χάρισε μια έξοχη σειρά δίσκων με τραγούδια βασισμένα σε ποίηση και στίχους των Γιάννη Κακουλίδη, Νίκου Γκάτσου και Γιάννη Λογοθέτη.

Ξεκίνησε με τον "Τροπικό της Παρθένου" το 1973, ενώ την επόμενη χρονιά παρουσίασε τα "Παιδικά" και την "Ακολουθία", για να ακολουθήσουν το 1975 οι "Δροσουλίτες" που αποτελούν το αριστούργημά του.

Η "Ακολουθία" λοιπόν κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ το 1974 και περιλαμβάνει εννέα τραγούδια σε ποίηση Γιάννη Κακουλίδη, όπως και στον "Τροπικό της Παρθένου", με τον οποίο άλλωστε συγγενεύει απόλυτα στη θεματολογία, αλλά και το μουσικό ύφος που διακρίνεται για το έντονα παραδοσιακό του χρώμα.

Ο δίσκος περιέχει μερικά θαυμάσια τραγούδια που ακούστηκαν πολύ στην εποχή τους. Ξεχωρίζει το συγκλονιστικό "Του θάνατου παράγγειλα", όπου ο Ξυλούρης τραγουδά, για μοναδική μάλλον φορά, ένα τραγούδι με ποντιακό χρώμα! Εξαιρετικό επίσης είναι το παιγνιώδες "Η γη όπου ανθεί φαιδρά πορτοκαλέα" (αλληγορική αναφορά στην Ελλάδα). Αλλά και τα τραγούδια: "Του Μικροκωνσταντίνου" (που θυμάμαι εκείνη την εποχή ότι παρεξηγήθηκε ως αναφερόμενο στον αποπεμφθέντα ...βασιλιά), "Η ώρα τούτη" και "Δε σου τα 'πα μωρέ Νικόλα". Ένας κλασικός και σπουδαίος δίσκος από τη χρυσή εποχή του ελληνικού τραγουδιού.

Βασικός ερμηνευτής είναι ο Νίκος Ξυλούρης, που αποδίδει βέβαια τα τραγούδια εξαιρετικά με το ξεχωριστό φωνητικό του μέταλλο. Δίπλα του η μεγάλη ερμηνεύτρια Δήμητρα Γαλάνη που βρισκόταν ακόμα στα πρώτα της βήματα. Σ' αυτόν το δίσκο και στους "Δροσουλίτες" θα κάνει μερικές από τις καλύτερες ερμηνείες της μεγάλης της καριέρας και νομίζω πως θα αποδείξει ότι υπήρξε η μεγαλύτερη φωνή της 10τίας του '70.

Αλλά η πραγματική έκπληξη του δίσκου είναι ο Χρύσανθος, ένας sui generis τραγουδιστής με εντελώς ιδιαίτερο φωνητικό χρώμα, που θα αναδειχθεί στη συνέχεια στο μεγάλο βάρδο του ποντιακού τραγουδιού. Εδώ ακούγεται για λίγο σε ένα τραγούδι μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη, αλλά ο Χάλαρης θα τον αξιοποιήσει περισσότερο σε άλλους δίσκους του ("Παιδικά", "Δροσουλίτες", "Μεγαλέξαντρος").

Μίμης Πλέσσας: Το Πανόραμα (1976)

Επανέρχομαι στον μεγάλο συνθέτη Μίμη Πλέσσα, για να σας παρουσιάσω έναν εντελώς ιδιαίτερο δίσκο του από τη δεκαετία του '70 με τίτλο "Το Πανόραμα". Η ιδιαιτερότητα αυτού του δίσκου έγκειται στο ότι αρχικά κυκλοφόρησε το 1971 με αποκλειστικό ερμηνευτή τον Δώρο Γεωργιάδη, ο οποίος με το δίσκο αυτό έκανε την πρώτη του δισκογραφική εμφάνιση στο χώρο του λαϊκού τραγουδιού, όπου στη συνέχεια θα διακριθεί περισσότερο ως συνθέτης. Η πρώτη αυτή εκδοχή του δίσκου δεν είχε ιδιαίτερη απήχηση κι έτσι - πράγμα εντελώς ασυνήθιστο - πέντε χρόνια αργότερα η εταιρία Minos προχώρησε σε νέα ηχογράφηση του έργου με εντελώς διαφορετικούς ερμηνευτές! 

Η περίπτωση της διπλής εκδοχής ενός δίσκου είναι όντως σπανιότατη. Εύκολα στο μυαλό μου έρχεται η διπλή εκτέλεση με διαφορά ενός χρόνου του δίσκου "Χειμωνιάτικος ήλιος" του Μάνου Χατζιδάκι, όπου όμως είχαμε τον ίδιο ερμηνευτή και στις δυο εκτελέσεις, αλλά εντελώς διαφορετική ενορχήστρωση, ενώ στο "Πανόραμα" η ενορχήστρωση κρατήθηκε η ίδια, αλλά είχαμε άλλους ερμηνευτές. 

Υπάρχει ακόμη μια διαφορά μεταξύ των δύο εκδόσεων: Δεν έχουν ακριβώς το ίδιο υλικό. Η πρώτη έκδοση είχε δύο τραγούδια ("Ο Μιμίκος και η Μαίρη", "Η κοιμωμένη") που δεν κρατήθηκαν στη δεύτερη έκδοση, η οποία όμως έχει πρόσθετο υλικό με συνολικά δεκατέσσερα τραγούδια.

Το έργο βασίζεται σε στίχους του Κώστα Βίρβου, με τον οποίο ο Μίμης Πλέσσας είχε μακρά και γονιμότατη συνεργασία μέσα στην ίδια δεκαετία ("Ζει;", "Το πανόραμα", "Θάλασσα πικροθάλασσα", "Νεκρικοί διάλογοι", "Λουκιανού διάλογοι"). Πρόκειται για στίχους εμπνευσμένους από την προπολεμική Αθήνα με εικόνες και χαρακτηριστικούς τύπους της τότε αθηναϊκής κοινωνίας. Ο συνθέτης αξιοποίησε άριστα το υλικό αυτό επιστρατεύοντας ρωμαλέες λαϊκές μελωδίες που βουτάνε βαθιά στους δρόμους του λαϊκού τραγουδιού και στη ρεμπέτικη παράδοση.

Στην έκδοση του 1976 που σας παρουσιάζω εδώ βασικός ερμηνευτής είναι ο Θέμης Ανδρεάδης που εκείνη τη χρονιά μεταπήδησε από την ΕΜΙ στη Minos και βρισκόταν στην απόλυτη ακμή του στον τυποποιημένο ρόλο του χιουμοριστικού τραγουδιστή. Μαζί του ο Δημήτρης Κοντολάζος και ο Πέτρος Κυριαζής.

Αργύρης Κουνάδης: Εν Αθήναις (1976)

Μιας και αναφερθήκαμε στον Νότη Μαυρουδή, έναν καλλιτέχνη με τη διπλή ιδιότητα του συνθέτη τραγουδιών και του σολίστ κλασικής κιθάρας στο πεδίο της λόγιας μουσικής, ευκαιρία να σταθούμε και σε έναν άλλο "διπρόσωπο" δημιουργό, τον Αργύρη Κουνάδη (1924-2011), που υπηρέτησε με συνέπεια τη "σοβαρή" μουσική ως όψιμος εκπρόσωπος της λεγόμενης "εθνικής σχολής" καταθέτοντας σημαντικό έργο, ελάχιστο μέρος του οποίου πέρασε στη δισκογραφία, ενώ παράλληλα και για μια δεκαετία (1973-1982) πέρασε και στο χώρο του απλού τραγουδιού ηχογραφώντας μια πανέμορφη σειρά δίσκων με πολλά ωραία τραγούδια που εκείνη την εποχή ακούστηκαν και αγαπήθηκαν πολύ.

Το 1976 λοιπόν ο Αργύρης Κουνάδης ηχογράφησε τον 5ο κατά σειρά τραγουδιστικό του δίσκο με τίτλο "Εν Αθήναις". Είχαν προηγηθεί οι κύκλοι τραγουδιών: "Δεν περισσεύει υπομονή" (1973), "Ρόδα είναι και γυρίζει" (1974), "Παραλογές" (1975) και "Το ταξίδι" (1975). Ο συγκεκριμένος δίσκος εκδόθηκε από την Polygram και αποτελεί το soundtrack της ομώνυμης τηλεοπτικής σειράς που προβλήθηκε κατά τη σεζόν 1975-1976 από την ΕΡΤ, όπως μετονομάστηκε ακριβώς εκείνη τη χρονιά το πρώην ΕΙΡΤ. Το σενάριο υπέγραφαν δύο σπουδαίοι άνθρωποι της τηλεόρασης, ο Βαγγέλης Γκούφας και ο Μάριος Ποντίκας. Οι ίδιοι υπογράφουν και τους στίχους των δέκα τραγουδιών του δίσκου, αν και αυτό παραδόξως δεν αναφέρεται πουθενά στα στοιχεία της έκδοσης! Κάθε πλευρά κλείνει με ένα οργανικό θέμα, χαρακτηριστικό της ατμόσφαιρας της σειράς. Το δεύτερο απ' αυτά με τίτλο "Οδός Ανεμώνης, αδιέξοδο" είναι ένα όμορφο αργό θέμα έντονα μελαγχολικής διάθεσης που ακουγόταν στους τίτλους τέλους κάθε επεισοδίου.

Ο δίσκος περιλαμβάνει μερικά πασίγνωστα τραγούδια της εποχής. Δύο απ' αυτά αποτέλεσαν μεγάλες επιτυχίες. Πρόκειται για τα εμβληματικά: "Όρτσα τα πανιά" (ένα δυνατό στυλιζαρισμένο χασάπικο που παιζόταν στους τίτλους έναρξης) και "Στην Πλατεία Αβησσυνίας" (ένα καταπληκτικό σοφιστικέ ζεϊμπέκικο με έξοχη ενορχήστρωση). Το κλίμα των τραγουδιών αποπνέει μιαν αίσθηση φθοράς και μικροαστικής μιζέριας, χωρίς μελοδραματισμούς ωστόσο, αλλά με μια καθαρτική σατιρική διάθεση. Ιδού μερικοί χαρακτηριστικοί στίχοι από το τραγούδι "Η ωραία του Υπερπέραν", γραμμένοι σκόπιμα σε άπταιστη καθαρεύουσα:

"...Η ώρα του μοιραίου, | ο φονεύς εστάθη επί την θύραν  |  ενθυμίζων φρικωδώς την μοίραν, | ήτις καθορώσα λοιδορεί. | Αισθήματος ωραίου, | μήδ' αυτού εξαίρεσιν ποιούσα  |  τον θνητόν θανάτω απειλούσα, | ον λαμβάνει ούτος αυθωρεί..."

Βασικός ερμηνευτής είναι ο Αντώνης Καλογιάννης που είχε τραγουδήσει και στον προηγούμενο δίσκο του συνθέτη ("Το ταξίδι"), αλλά και στον επόμενο ("Made in Greece"). Μαζί του η υπέροχη Λήδα, κόρη της μεγάλης ιέρειας του ελαφρού τραγουδιού Δανάης, γνωστή μας ως μέλος του δίδυμου Λήδα και Σπύρος, η οποία ήδη ακολουθούσε προσωπική καριέρα. Η ενορχήστρωση φέρει την υπογραφή του συνθέτη, ενώ τη διεύθυνση ορχήστρας επιμελήθηκε ο Τάσος Καρακατσάνης.

Νότης Μαυρουδής: The Classical Guitar (1972)

Μιας και το 'φερε η κουβέντα να αναφερθούμε στον Νότη Μαυρουδή με αφορμή το δίσκο "Τραγούδια από την ελληνική αντίσταση", θα ήθελα σήμερα να σταθώ λίγο παραπάνω στον υπέροχο αυτόν δημιουργό και δεξιοτέχνη της κλασικής κιθάρας, έναν σεμνό και συνεπή καλλιτέχνη που παραμένει δημιουργικός εδώ και 55 σχεδόν χρόνια, από τα μέσα της δεκαετίας του '60, όταν πρωτοεμφανίστηκε ενταγμένος στο ρεύμα του Νέου Κύματος με τις υπέροχες μπαλάντες που ερμήνευσε αρχικά ο Γιώργος Ζωγράφος και στη συνέχεια άλλοι νεοκυματικοί τραγουδιστές.

Σήμερα όμως θέλω να σταθώ ειδικότερα στον εξαιρετικό σολίστ της κλασικής κιθάρας, τον εκλεκτό θεράποντα της λόγιας μουσικής που αποτελεί την άλλη πλευρά της μουσικής του προσωπικότητας, την οποία υπηρέτησε πολύ συστηματικά στη μακρά μουσική του διαδρομή, έστω κι αν αυτή δεν τράβηξε ποτέ τα φώτα της δημοσιότητας, για να περάσει στο προσκήνιο και στους καταλόγους των μεγάλων εμπορικών επιτυχιών.

Έτσι λοιπόν ο Νότης Μαυρουδής, μετά την έκδοση του δίσκου "Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας" (1968) σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη, αποσύρθηκε για κάμποσα χρόνια (1968-1976) από το δισκογραφικό προσκήνιο του απλού τραγουδιού και επιδόθηκε στη συστηματική μελέτη της κλασικής κιθάρας. Το 1969 κέρδισε το Α' Βραβείο στο Διεθνή Διαγωνισμό Κλασικής Κιθάρας του Μιλάνου, καθώς και το ειδικό βραβείο "Mario de Luigi" του ιταλικού μουσικού τύπου. Ένα χρόνο αργότερα η Scuola Ciciva di Milano τού ανέθεσε την έδρα κλασικής κιθάρας κι εκεί παρέμεινε ως το 1975, οπότε και επέστρεψε μόνιμα στην Ελλάδα.

Στο διάστημα αυτό η περιορισμένη δισκογραφική του δραστηριότητα ήταν εντοπισμένη στο λόγιο κιθαριστικό ρεπερτόριο και μας έδωσε δύο σημαντικούς δίσκους: "The Classical Guitar" (1972) και "Notis Mavroudis Plays..." (1973). Αργότερα (1978) επανήλθε στο χώρο αυτό με άλλους δυο ανάλογου περιεχομένου δίσκους: "Fernando Sor: 20 Etudes for Guitar" και "Beatles for Classical Guitar". Και φυσικά τα πιο πρόσφατα χρόνια (1999-2008) ας μην ξεχάσουμε την εξαίσια σειρά κιθαριστικών δίσκων με το γενικό τίτλο "Cafe de l' art" που μας παρουσίασε σε συνεργασία με τον κιθαριστή και μαθητή του Παναγιώτη Μάργαρη.

Ο δίσκος "The Classical Guitar" εκδόθηκε το 1972 από τη Lyra και αποτελεί την πρώτη δισκογραφική καταγραφή της εξαιρετικής δεξιοτεχνίας του Νότη Μαυρουδή στην ερμηνεία απαιτητικών έργων της κλασικής κιθαριστικής φιλολογίας ανά τους αιώνες. Περιλαμβάνει συνθέσεις για σόλο κιθάρα που καλύπτουν ένα διάστημα περίπου πέντε αιώνων, με έργα των: Luis de Narvaez (Ισπανία, c.1500-c.1555), Johann Sebastian Bach (Γερμανία, 1685-1750), Agustin Barrios (Παραγουάη, 1885-1944), Guido Santorsola (Βραζιλία, 1904-1994), John Duarte (Αγγλία, 1919-2004) και Δημήτρη Φάμπα (Ελλάδα, 1921-1996). Το έργο του Μπαχ αποτελεί μεταγραφή για κιθάρα της 3ης Σουίτας για σόλο βιολοντσέλο.

Νότης Μαυρουδής, Πέτρος Πανδής: Τραγούδια από την ελληνική αντίσταση (1974)

Ιδού ένας ξεχασμένος δίσκος της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου που κάποτε ακούστηκε πολύ και θεωρείται πια κλασικός. Ο σημαντικός επικο-λυρικός τραγουδιστής Πέτρος Πανδής, επί σειρά ετών στενός συνεργάτης του Μίκη Θεοδωράκη και ερμηνευτής μεγάλων έργων του ("Μπαλάντες", "Canto General", "Φαίδρα" κλπ.), ερμηνεύει συγκλονιστικά μια ανθολογία με "Τραγούδια από την Ελληνική Αντίσταση" που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1974 από τον παραγωγό Νίκο Μωραΐτη, τον ίδιο παραγωγό (και συνθέτη) που υπογράφει και τον ανάλογου μουσικού προσανατολισμού δίσκο "Αλέκος Παναγούλης" (1977).

Ο δίσκος περιλαμβάνει ένδεκα πολύ γνωστά αγωνιστικά τραγούδια εμπνευσμένα από τον αγώνα κατά της φασιστικής κατοχής της πατρίδας μας στα χρόνια 1941-1944, αλλά και από τον τραγικό εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε. Οι μελωδίες των περισσότερων τραγουδιών είναι παρμένες από ξένα παραδοσιακά τραγούδια, κυρίως ρωσικά, με ελληνικούς στίχους ανώνυμων κατά κανόνα δημιουργών. Δύο μόνο είναι τα επώνυμα τραγούδια, το περίφημο εμβατήριο "Στ' άρματα, στ' άρματα" γραμμένο από τους Άκη Σμυρναίο και Νίκο Καρβούνη-Αστραπόγιαννο, και η συγκινητική ελεγεία "Μπελογιάννης" των Λάκη Χατζή και Δημήτρη Ραβάνη-Ρεντή.

Τη λιτή ενορχήστρωση με κλασική κιθάρα και λιγοστά συνοδευτικά όργανα επιμελήθηκε ο συνθέτης Νότης Μαυρουδής, ο οποίος παίζει με απαράμιλλη δεξιοτεχνία την κιθαριστική υπόκρουση. Ο συνθέτης σημειώνει στη νεότερη (εμπλουτισμένη) ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου:

Τα "Αντάρτικα" είναι μια ιδιάζουσα περίπτωση στο χώρο του τραγουδιού. Οι συνθήκες και η ψυχολογία του Έλληνα εκείνης της εποχής βάζαν σε λειτουργία την έκφραση πολύ διαφορετικά απ' ό,τι σήμερα. (...) Ο τότε Έλληνας έφτιαχνε τα τραγούδια του επηρεαζόμενος από χίλια δυο στοιχεία που υπήρχαν πέρα από την τραγουδιστική τέχνη. Το φαινόμενο των μεταγλωττισμένων τραγουδιών δέσποζε κι ένα περίεργο πάντρεμα ελληνικών αυτοσχέδιων στίχων πάνω σε ήδη προϋπάρχουσες μελωδίες έπαιρνε μορφή έξαρσης γι' αυτούς που τα τραγουδούσαν και για κείνους που τα άκουγαν. (...) Τα τραγούδια αυτού του δίσκου είναι ηρωικά και πένθιμα, όπως ακριβώς και το αποτέλεσμα εκείνου του μεγάλου αγώνα που χάραξε τόσο πολύ τη μετέπειτα εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας. (...) Κάθε επίκτητη έξαρση ή επιτηδευμένη επαναστατικότητα σήμερα πάει αλλού την ουσία των τραγουδιών και τούτο, γιατί οι ερμηνευτές δε διαθέτουν αυτά τα στοιχεία λόγω διαφοράς χρόνου-χώρου και σεβασμού στο μεγάλο αγώνα που δεν έζησαν και που χάθηκε...

Επισημαίνω ότι το 1981 από τη Lyra εκδόθηκε ανάλογου περιεχομένου δίσκος με τίτλο "Τα αντάρτικα" που επιμελήθηκε ο Θάνος Μικρούτσικος και τραγούδησαν η Μαρία Δημητριάδη και η Αφροδίτη Μάνου, χωρίς πάντως να έχουν καταφέρει να φτάσουν την αμεσότητα και συγκίνηση της συγκλονιστικής ερμηνείας του Πέτρου Πανδή. 

Αλλά μιας και θυμήθηκα αυτόν το δίσκο, αναρωτιέμαι σήμερα η Αφροδίτη Μάνου, με το δημόσιο λόγο που εμβρότητοι ακούμε τελευταία να εκπέμπει, πώς θα νιώθει έχοντας καταθέσει στο παρελθόν το φωνητικό της αποτύπωμα σε τέτοια τραγούδια ή έχοντας ερμηνεύσει Γιάννη Ρίτσο και Κώστα Βάρναλη! Την ίδια επίσης απορία έχω και για τη Μαρία Δουράκη. Άβυσσος τελικά η ψυχή του ανθρώπου!