Αντώνης Κατινάρης: Αυταπάτες (1975)

Με τον κύκλο τραγουδιών "Αυταπάτες" που κυκλοφόρησε από την Columbia το 1975, ο λαϊκός συνθέτης και μπουζουξής Αντώνης Κατινάρης ολοκληρώνει την πιο παραγωγική του δισκογραφική τριετία με τις τέσσερις καλύτερες προσωπικές του δουλειές (Μπαγλαμάδες και μπουζούκια, Νεώτερα κι ανώτερα, Συναναστροφές, Αυταπάτες) που είχαν για ερμηνευτές μεγάλα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως η Πόλυ Πάνου, ο Στράτος Διονυσίου, ο Σταμάτης Κόκοτας, ο Λευτέρης Μυτιληναίος και ο Κωστής Χρήστου. Τα επομενα χρόνια αραίωσε σταδιακά την παρουσία του ερμηνεύοντας συνήθως ο ίδιος τα τραγούδια του, χωρίς ιδιαίτερη πάντως απήχηση στο κοινό, μέχρι τη σταδιακή απόσυρσή του από το προσκήνιο.

Ο δίσκος "Αυταπάτες" περιλαμβάνει δεκατρία τραγούδια, όλα σε στίχους του σταθερού του συνεργάτη Θάνου Σοφού. Εδώ ο συνθέτης δείχνει να κάνει πιο αποφασιστικά βήματα προς την πλευρά του ελαφρολαϊκού ήχου που είχε δοκιμάσει πετυχημένα την προηγούμενη χρονιά με τον Σταμάτη Κόκοτα. Γιαυτό και στην ερμηνεία των τραγουδιών, πλάι στην Πόλυ Πάνου, καθαρή εκπρόσωπο του ορθόδοξου λαϊκού τραγουδιού, έχουμε επίσης τον Λευτέρη Μυτιληναίο και τον Κωστή Χρήστου που εκείνη την εποχή αποτελούσαν μπροστάρηδες του ελαφρολαϊκού ρεπερτορίου. Ο ίδιος ο συνθέτης επίσης συμμετέχει ως ερμηνευτής κλείνοντας κάθε πλευρά του δίσκου.

Αντώνης Κατινάρης: Νεώτερα κι ανώτερα (1974)

Η δεύτερη προσωπική δισκογραφική κατάθεση του λαϊκού συνθέτη Αντώνη Κατινάρη με τίτλο "Νεώτερα κι ανώτερα"  κυκλοφόρησε το 1974 από την Columbia, ένα χρόνο μετά το πετυχημένο άλμπουμ "Μπαγλαμάδες και μπουζούκια", ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε και δεύτερη προσωπική του δουλειά με τίτλο "Συναναστροφές" και ερμηνευτή τον Σταμάτη Κόκοτα.

Ο δίσκος "Νεώτερα κι ανώτερα" περιλαμβάνει δώδεκα καλοστημένα ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια, γραμμένα από έναν αυθεντικό μάστορα του είδους, τα περισσότερα πάνω σε στίχους του Ηρακλή Παπασιδέρη, αλλά και της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, του Θάνου Σοφού και του Κώστα Ρουβέλα. Η αλήθεια πάντως είναι ότι δεν μπόρεσαν να έχουν ιδιαίτερη απήχηση στο κοινό της εποχής και μετέπειτα ξεχάστηκαν εντελώς.

Ερμηνευτές των τραγουδιών δυο κορυφαίοι εκπρόσωποι του λαϊκού πενταγράμμου, ο Στράτος Διονυσίου σε έξι τραγούδια και η Πόλυ Πάνου σε τέσσερα. Από ένα τραγούδι ερμηνεύουν η Σία Ροζάκη και ο ίδιος ο συνθέτης.

Αντώνης Κατινάρης, Στρ. Διονυσίου: Μπαγλαμάδες και μπουζούκια (1973)

Ο Αντώνης Κατινάρης (1931-1999) υπήρξε σημαντικός εκπρόσωπος της μεταρεμπέτικης λαϊκής σχολής που ξεπήδησε στα μέσα της δεκαετίας του '50 και γνώρισε μεγάλη άνθηση τις επόμενες δύο δεκαετίες. 

Συνοδοιπόρος του Γιώργου Ζαμπέτα, του Νάκη Πετρίδη, του Άκη Πάνου, του Βασίλη Βασιλειάδη, του Αντώνη Ρεπάνη, του Νίκου Μεϊμάρη, του Γιάννη Καραμπεσίνη και άλλων λαϊκών δημιουργών, συνθέτης και εξαιρετικός μπουζουξής, μας χάρισε στα μέσα της δεκαετίας του '60 την αλησμόνητη επιτυχία "Τι να σου κάνει μια καρδιά" σε στίχους Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου με την αξεπέραστη ερμηνεία του Γρηγόρη Μπιθικώτση, ενώ την επόμενη δεκαετία είχε τακτική δισκογραφική παρουσία με κάμποσους προσωπικούς δίσκους ερμηνευμένους από μεγάλα ονόματα, όπως η Πόλυ Πάνου, ο Στράτος Διονυσίου, ο Σταμάτης Κόκοτας, ο Τόλης Βοσκόπουλος, ο Λευτέρης Μυτιληναίος και άλλοι.

Ο πρώτος λοιπόν προσωπικός δίσκος του Αντώνη Κατινάρη με τίτλο "Μπαγλαμάδες και μπουζούκια" κυκλοφόρησε το 1973 από την Columbia με δώδεκα ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια σε στίχους του Θάνου Σοφού και αποκλειστικό ερμηνευτή τον Στράτο Διονυσίου. Καλογραμμένοι λαϊκοί σκοποί που ακούστηκαν αρκετά στην εποχή τους, ιδιαίτερα το τραγούδι του τίτλου, και συνέβαλαν στην εδραίωση του προσωπικού μύθου του ερμηνευτή λίγο πριν ανακοπεί - ευτυχώς προσωρινά - η καριέρα του εξαιτίας δικαστικών περιπετειών.

Γιάννης Σπανός: Παύλος Μελάς (1973/2006)

Αμέσως μετά την εξαιρετική μουσική για το "Συμπόσιο", όπου ο Γιάννης Σπανός δοκιμάστηκε με απόλυτη επιτυχία σε καινούργια εκφραστικά πεδία, μας εκπλήσσει εκ νέου με την μουσική για την ταινία «Παύλος Μελάς», όπου περνάει στον πλήρη αντίποδα γράφοντας για πρώτη και μοναδική φορά μουσική επικών χαρακτηριστικών με απόλυτη και πάλι επιτυχία!

To soundtrack της ιστορικής ταινίας «Παύλος Μελάς» του Φίλιππου Φυλακτού, με πρωταγωνιστή τον Λάκη Κομνημό, είναι μια ακόμη πιστοποίηση του πολυσύνθετου ταλέντου ενός δημιουργού που απέδειξε ότι τελικά η μουσική είναι μία και ότι το αληθινό ταλέντο δε γνωρίζει όρια, είτε κινείται στο χώρο της απλής μελωδικής μπαλάντας και του λαϊκού τραγουδιού, είτε χρειάζεται να απλωθεί και στα ανεξερεύνητα ενίοτε μουσικά μονοπάτια που επιβάλλουν οι ανάγκες μιας κινηματογραφικής ή θεατρικής παραγωγής.

Το έργο ξεκινά με ένα έμβληματικό θέμα εμβατηριακού χαρακτήρα, ενώ ακολουθεί ένα ακόμη μελοποιημένο ποίημα του Κωστή Παλαμά, αυτή τη φορά πρωτότυπο, με τίτλο "Σε κλαίει λαός", εμπνευσμένο φυσικά από το θάνατο του ιστορικού ήρωα και ερμηνευμένο εκφραστικότατα από τη Δήμητρα Γαλάνη με συνοδεία χορωδίας. Το υπόλοιπο μέρος περιλαμβάνει οργανικά θέματα με εμφανείς αναφορές σε ηχοχρώματα της ελληνικής παράδοσης.

Γιάννης Σπανός: Το Συμπόσιο (1972/2006)

Κατά τη διετία 1972-73 ο Γιάννης Σπανός είχε έντονη δισκογραφική δραστηριότητα, αφού μαζί με τη θεατρική μουσική για τη "Γλυκιά Ίρμα", αλλά και τον ωραίο κύκλο τραγουδιών "Μέρες αγάπης", μας παρουσίασε άλλες δύο πολύ αξιόλογες κινηματογραφικές δουλειές για τις ελληνικές παραγωγές "Το Συμπόσιο" και "Παύλος Μελάς". Κοινό στοιχείο και των δύο αυτών soundtrack η παρουσία του μεγάλου ποιητή Κωστή Παλαμά με δυο μελοποιημένα ποιήματα από τον συνθέτη που ήδη μας είχε δώσει υψηλά δείγματα της μελοποιητικής του τέχνης μέσα από τις δύο ποιητικές του "Ανθολογίες" (1967/68).

Η ταινία "Το Συμπόσιο" γυρίστηκε το 1972 από τον Δημήτρη Κολλάτο βασισμένη στον φιλοσοφικό διάλογο "Συμπόσιον" του Πλάτωνα. Σενάριο, σκηνοθεσία και πρωταγωνιστικός ρόλος από τον ίδιο που έφτιαξε μια ταινία αμφισβητούμενης καλλιτεχνικής αξίας ως μια σπουδή πάνω στην πολυμορφία και πολυσημία του έρωτα. 

Το βέβαιο πάντως είναι ότι αυτό το αμφιλεγόμενο φιλμ διαθέτει ένα ακαταμάχητο προσόν: Την ευρηματική, πάντα μελωδική και άκρως ατμοσφαιρική ψυχεδελικών αποχρώσεων μουσική του Γιάννη Σπανού με παραγωγό μάλιστα τον διάσημο Γάλλο συνθέτη και ενορχηστρωτή Michel Legrand, αλλά και την κόρη του σοπράνο Christiane Legrand στα φωνητικά. Το τραγούδι "Άφτιαστο κι αστόλιστο" σε ποίηση Κωστή Παλαμά ερμηνεύει η Angela, σε δεύτερη βέβαια εκτέλεση, αφού πρώτη το είχε ερμηνεύσει η Αρλέτα στην δεύτερη "Ανθολογία" (1968).

Γιάννης Σπανός: Εκείνο το καλοκαίρι (1971)

To 1971 o Γιάννης Σπανός μας χάρισε ένα από τα πιο αγαπημένα κινηματογραφικά soundtrack όλων των εποχών για την εγχώρια παραγωγή, τη μουσική και τα τραγούδια της ταινίας "Εκείνο το καλοκαίρι" που σκηνοθέτησε ο Βασίλης Γεωργιάδης και πρωταγωνίστησαν ο Λάκης Κομνηνός και η Έλενα Ναθαναήλ. Πρόκειται για ένα καλογυρισμένο μελό με δυσάρεστο φινάλε που μοιάζει εμφανώς επηρεασμένο από τη διάσημη ταινία της εποχής "Love Story", η οποία επίσης είχε ανάλογο τραγικό φινάλε.

Κι αν στο "Love Story" o Γάλλος συνθέτης Francis Lai μας προκάλεσε ρίγη συγκίνησης με το υπέροχο μουσικό θέμα της ταινίας, δε θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ο Γιάννης Σπανός - αναθρεμμένος άλλωστε μουσικά επίσης στη Γαλλία - έγραψε την ελληνική εκδοχή του "Love Story" και μάλιστα με μια γενναιοδωρία ακόμη μεγαλύτερη σε πλούτο μελωδιών και τρυφερών τραγουδιών, τα οποία αγαπήθηκαν πολύ στην εποχή τους και μπορούν πάντα να ακούγονται με συγκίνηση. Η μουσική του μάλιστα κέρδισε και το πρώτο βραβείο στο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.

Το soundtrack που εκδόθηκε αμέσως από την Columbia περιλαμβάνει τρία τραγούδια ("Ένα καλοκαίρι", "Μαζί σου στην ακρογιαλιά", "Σαν με κοιτάς") σε στίχους του Αλέξη Αλεξόπουλου, παλιού συνεργάτη του συνθέτη από τα χρόνια του Νέου Κύματος. Τα ερμηνεύουν αισθαντικά ο Γιάννης Φέρτης και η Αφροδίτη Μάνου. 

Το υπόλοιπο μέρος του soundtrack είναι πλημμυρισμένο με ευαίσθητες ατμοσφαιρικές μελωδίες βασισμένες στα θέματα των τραγουδιών, με εξαίρεση το εξαίσιο θέμα "Στα κύματα" που αργότερα έγινε κανονικό τραγούδι με τη φωνή της Τάνιας Τσανακλίδου με τίτλο "Αν μ' αγαπάς". Υπέροχη στιγμή του δίσκου η μεταγραφή του τραγουδιού "Σαν με κοιτάς" για δυο κιθάρες παιγμένες από τον Βασίλη Τενίδη και τον Τίτο Καλλίρη.

Γιάννης Σπανός: Σκιές στην άμμο (1969)

Ο αγαπημένος συνθέτης Γιάννης Σπανός (1934-2019), πέρα από την ευδόκιμη θητεία του στο γαλλικό τραγούδι και παράλληλα στο Νέο Κύμα της Lyra, αλλά και στο "έντεχνο" λαϊκό τραγούδι στη συνέχεια, είχε και ένα πολύ πετυχημένο πέρασμα από τον ελληνικό κινηματογράφο, κυρίως κατά την πενταετία 1969-1973, όταν έγραψε μουσική για αρκετές ταινίες, όπως: Νυφοπάζαρο, Σκιές στην άμμο, Όμορφες μέρες, Εκείνο το καλοκαίρι, Ερωτική Συμφωνία, Το συμπόσιο, Παύλος Μελάς.

Από τις ταινίες αυτές νομίζω πως έχουν ξεχωριστό μουσικό ενδιαφέρον δύο κυρίως, δηλαδή οι "Σκιές στην άμμο" (1969) και "Εκείνο το καλοκαίρι" (1971), στα soundtrack των οποίων επικεντρώνεται το νέο αφιέρωμα του Δισκοβόλου για μια καλύτερη γνωριμία με τον κινηματογραφικό Σπανό.

Η ταινία "Σκιές στην άμμο" γυρίστηκε το 1969 σε σενάριο του Ιάκωβου Καμπανέλλη και σκηνοθεσία του Βασίλη Μαυρομάτη που ήταν και ο πρωταγωνιστής της μαζί με την τότε σύζυγό του Καίτη Χωματά, την εμβληματική ερμηνεύτρια του Νέου Κύματος και στενή συνεργάτιδα του Γιάννη Σπανού ήδη από το 1964 που είχαν συναντηθεί για πρώτη φορά με το ιστορικό τραγούδι "Μια αγάπη για το καλοκαίρι". Μάλιστα το τραγούδι αυτό επιστρατεύτηκε και στην ταινία ερμηνευμένο πάλι από την Καίτη Χωματά με λιτή συνοδεία κλασικής κιθάρας από τον Βασίλη Τενίδη.

Η ταινία πάντως είναι πλημμυρισμένη από υπέροχα τραγούδια που αγαπήθηκαν πολύ κι έχουν γίνει κλασικά. Μαζί με το παλιότερο "Μιλάς" σε στίχους Κώστα Γεωργουσόπουλου που είχε ερμηνεύσει η Χωματά το 1965 στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης, έχουμε μια σειρά καινούργιων τραγουδιών που πραγματικά απογειώνουν τη μέτρια αυτή ταινιούλα. Εδώ λοιπόν ακούστηκαν για πρώτη φορά τα τραγούδια "Μπαλάντα της Καίτης", "Βάρκα χωρίς πανιά", "Μαυρομαλλούσα κοπελιά" και "Πήρες λάθος μονοπάτι" σε στίχους Κώστα Κωτούλα, καθώς και τα "Γιατί ναρθείς" και "Οδυσσέας" σε στίχους Ιάκωβου Καμπανέλλη. Όλα μάλιστα ακούγονται και σε οργανική μορφή. Τα ερμηνεύουν ο Μιχάλης Βιολάρης, η Καίτη Χωματά και ο Αλέξης Γεωργίου.

Κώστας Παπαναστασίου: Παρουσία (1978)

Σημαντική η σημερινή επέτειος που σηματοδοτεί την επιστροφή στη δημοκρατία μετά την επτάχρονη χούντα των Συνταγματαρχών και την έναρξη της Μεταπολίτευσης, η οποία μοιραία επέφερε μεγάλες ανατροπές στο πολιτικό σκηνικό. Σε μουσικό μάλιστα επίπεδο η έννοια της Μεταπολίτευσης πήρε το χαρακτήρα μιας έντονης ανάγκης για εκτόνωση που ικανοποιήθηκε με τη μαζική επανέκδοση απαγορευμένων έργων του παρελθόντος, κυρίως του Μίκη Θεοδωράκη, αλλά και την ανεξέλεγκτη κυριαρχία του τραγουδιού διαμαρτυρίας κατά πάντων, η οποία δυστυχώς ανέκοψε βίαια την πορεία του "έντεχνου" λαϊκού τραγουδιού κι εν τέλει οδήγησε στην παρακμή των κατοπινών χρόνων.

Μέσα στο κλίμα αυτό εντάσσεται και ο δίσκος που σας παρουσιάζω σήμερα. Τίτλος του: "Παρουσία". Συνθέτης ο μάλλον άγνωστος Κώστας Παπαναστασίου.

Ο Κώστας Παπαναστασίου υπήρξε ένας από τους αμέτρητους Έλληνες δημιουργούς της διασποράς. Αν και σήμερα πια αγνοούνται τα ίχνη του, ξέρουμε σίγουρα ότι έζησε πολλά χρόνια στη Γερμανία, όπου και παρουσίασε τις δύο δισκογραφικές του καταθέσεις. Η πρώτη ήταν ο δίσκος "Παρουσία" (1978) με δικές του συνθέσεις, ενώ το 1989 εκδόθηκε ένας ακόμη δίσκος του με τίτλο "Der Grieche in Mir", όπου εμφανίστηκε ως τραγουδιστής ερμηνεύοντας μια επιλογή από γνωστά ελληνικά τραγούδια.

Τα τραγούδια του δίσκου "Παρουσία" γράφτηκαν στα χρόνια της δικτατορίας με στόχο, όπως δήλωσε και ο ίδιος ο δημιουργός τους, "να βοηθήσω οικονομικά και ηθικά τον αγώνα". Μετά την άρνηση των ελληνικών δισκογραφικών εταιριών, αποφάσισε να τα εκδόσει στη Γερμανία και να τα διαθέσει μόνος του στο κοινό. Η πρώτη ηχογράφηση έγινε το 1972 και κυκλοφόρησε στη Γερμανία από την ετικέτα Not on Label, ενώ η ελληνική έκδοση είναι μεταγενέστερη. Φυσικά σήμερα ο δίσκος είναι πια ξεχασμένος και προφανώς δυσεύρετος.

Μιχάλης Βιολάρης αρ. 3 (1970)

Το 1970 ο Μιχάλης Βιολάρης παρουσίασε την 3η προσωπική του δουλειά παράλληλα με την κυκλοφορία από τη Zodiac και μιας συγκεντρωτικής συλλογής με τα "Κυπριακά" τραγούδια του που είχαν συμπεριληφθεί στους  προσωπικούς του δίσκους.

Το 1970 βρισκόμαστε πια σε μια εποχή που το Νέο Κύμα είχε ολοκληρώσει ουσιαστικά τον κύκλο του. Ακόμη βέβαια ηχογραφούνταν κάποια τραγούδια με νεοκυματικούς απόηχους, αλλά ήδη ο κυριάρχος ήχος της Lyra είχε πάρει πιο λαϊκούς δρόμους. 

Μοιραία και το ρεπερτόριο των παλιών εκπροσώπων του Νέου Κύματος προσαρμόζεται στα καινούργια δεδομένα, πράγμα που είναι εμφανές και σ' αυτή τη δουλειά του Μιχάλη Βιολάρη. Έτσι, πλάι στους παλιούς νεοκυματικούς συνθέτες, όπως ο Λίνος Κόκοτος, ο Βασίλης Κουμπής και ο Σπύρος Παππάς, έχουμε και καινούργια ονόματα, όπως του Γιώργου Κριμιζάκη, του Χάρη Λυμπερόπουλου ή του Γιώργου Κοτσώνη που ανανεώνουν το μουσικό πρόσωπο του ερμηνευτή. Μαζί τους και δύο παλιοί μάστορες του τραγουδιού, όπως ο Μίμης Πλέσσας και ο Γιώργος Κατσαρός, ο καθένας με το ξεχωριστό του και αναγνωρίσιμο ύφος.

Ο δίσκος περιλαμβάνει αρκετά όμορφα τραγούδια. Ανάμεσά τους δυο ωραίες συνθέσεις του Βασίλη Κουμπή, μία από τις οποίες, το δυνατό ζεϊμπέκικο "Ο Χαρίλαος" σε στίχους Κώστα Γεωργουσόπουλου, αποτελεί μια από τις εμβληματικές ερμηνευτικές στιγμές του Βιολάρη. Από τον κύκλο "Οι ώρες" του Λίνου Κόκοτου που είχε κυκλοφορήσει την προηγούμενη χρονιά, επιλέχθηκε το υπέροχο "Στα χείλη μας ακόμα το φιλί" σε στίχους Αργύρη Βεργόπουλου. Εδώ έχουμε επίσης και την πολυτραγουδισμένη "Στέλλα" του Γιώργου Κριμιζάκη σε στίχους Σώτιας Τσώτου που είχαν ερμηνεύσει νωρίτερα ο Κώστας Βενετσάνος και ο Γιώργος Μαρίνος. Με το τραγούδι "Έτο" ο Γιώργος Κατσαρός και ο Πυθαγόρας μας μεταφέρουν στους τοπικούς ηχοχρωματισμούς της κερκυραϊκής παράδοσης. Στο τραγούδι "Σαλονικιά" του Σπύρου Παππά συμμετέχει στα φωνητικά και η Πόπη Αστεριάδη.