Αντώνης Σαμαράκης: Η λογοτεχνία στο μικρόφωνο (1998)

Πέρασαν κιόλας 23 χρόνια από τις 8 Αυγούστου 2003, όταν έφυγε από τη ζωή ένας σημαντικός πνευματικός άνθρωπος, εμβληματική μορφή της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας, πολυβραβευμένος και διεθνώς καταξιωμένος συγγραφέας με στιβαρό λογοτεχνικό έργο, κυρίως μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων. 

Ο λόγος για τον Αντώνη Σαμαράκη (1919-2003), έναν λογοτέχνη που διέθετε οξεία αντίληψη της περιρρέουσας κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας φροντίζοντας να την αποτυπώσει με οξύνοια και αιχμηρό λόγο στα κείμενά του. Ο Σαμαράκης ήταν ολιγογράφος, αλλά κατάφερε με το μικρό σε όγκο έργο του να αφήσει πολύ βαθύ το αποτύπωμά του στα ελληνικά γράμματα κατακτώντας πολυάριθμα βραβεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ το κλασικό μυθιστόρημά του «Το λάθος» έγινε η αφορμή για μια διεθνή κινηματογραφική παραγωγή με πρωταγωνιστές τους διάσημους ηθοποιούς Μισέλ Πικολί και Ούγκο Τονιάτσι. Οι κυριότεροι σταθμοί της λογοτεχνικής του διαδρομής ήταν τα έργα: Ζητείται ελπίς (1954), Σήμα κινδύνου (1959), Αρνούμαι (1961), Το λάθος (1965) και Το διαβατήριο (1973).

Υπό τη δισκογραφική ετικέτα της His Master's Voice την εποχή που είχε την ευθύνη της παραγωγής ο Θάνος Μικρούτσικος, εκδόθηκε το 1998 ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ στο πλαίσιο της σειράς «Η λογοτεχνία στο μικρόφωνο» αφιερωμένο αποκλειστικά στον Αντώνη Σαμαράκη. Η έκδοση τιμά τον μεγάλο μας πεζογράφο όντα ακόμη εν ζωή με μια επιλογή κειμένων του (αποσπάσματα από μυθιστορήματα ή ολόκληρα διηγήματα) που ακούγονται από έγκυρες αναγνώσεις με τη φωνή εκλεκτών ηθοποιών μας, όπως ο Λάκης Λαζόπουλος, η Θέμις Μπαζάκα και ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, ενώ ένα κείμενο διαβάζει ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, στενός φίλος του συγγραφέα, αλλά και ο ίδιος ο Σαμαράκης στην επίλογο της έκδοσης.

Εκείνο που δίνει ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον στην έκδοση είναι ότι τα κείμενα εναλλάσσονται με μικρές εμβόλιμες μουσικές γέφυρες γραμμένες από τον κλασικό κιθαριστή Γιάννη Παπαζαχαριάκη, έναν αξιόλογο μουσικό που έχει χτίσει την καριέρα του δίπλα σε μεγάλους δημιουργούς, όπως ο Χρήστος Λεοντής, η Ελένη Καραΐνδρου, ο Νότης Μαυρουδής, ο Θάνος Μικρούτσικος και ο Γιώργος Σταυριανός. Το υλικό λοιπόν του άλμπουμ αναπτύσσεται κατά ζεύγη (κείμενο - μουσική), καθώς κάθε ανάγνωση συνοδεύεται και από την αντίστοιχη μουσική γέφυρα. Τα μουσικά θέματα, ενορχηστρωμένα σε φόρμα μουσικής δωματίου, είναι πρωτότυπα μαζί με δυο διασκευασμένα μουσικά μοτίβα, ένα στρατιωτικό εμβατήριο («Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει») κι ένα νησιώτικο χορό. Παίζει πιάνο ο Νίκος Καλαντζάκος, βιολί ο Μιχάλης Βοριάς, σαξόφωνο και φλάουτο ο Δημήτρης Χουντής, σαξόφωνο και κλαρινέτο ο Θύμιος Παπαδόπουλος και κιθάρα ο Γιάννης Παπαζαχαριάκης.

Η έκδοση είναι υψηλής αισθητικής με πλούσιο ένθετο που, πέρα από τις λεπτομέρειες για το περιεχόμενο υλικό, φιλοξενεί και μια πολύ ενδιαφέρουσα σειρά κειμένων για τον συγγραφέα που υπογράφονται από τον Θάνο Μικρούτσικο, τον ιδιοκτήτη της δισκογραφικής εταιρείας Μάκη Μάτσα, τον δημοσιογράφο Σεραφείμ Φυντανίδη, τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, αλλά και τον ίδιο τον συγγραφέα.

Ρίτα Σακελλαρίου, Γιώργος Μανισαλής: Ιστορία μου... (1972)

Δυο χρόνια μετά την κυκλοφορία του πετυχημένου άλμπουμ «Κάθε ηλιοβασίλεμα» (1970) ο λαϊκός συνθέτης Γιώργος Μανισαλής και η ερμηνεύτρια Ρίτα Σακελλαρίου ανανεώνουν τη συνεργασία τους με ένα δεύτερο κύκλο τραγουδιών που κυκλοφόρησε το 1972 από την Polydor με τίτλο «Ιστορία μου...». Μαζί τους και πάλι ο στιχουργός Κώστας Ψυχογιός που μάλιστα αυτή τη φορά έχει την πλήρη ευθύνη του στιχουργικού μέρους, πράγμα που θα συνεχιστεί και στην αμέσως επόμενη δουλειά των τριών σταθερών συνεργατών ένα χρόνο αργότερα με το δίσκο «Η Ρίτα Σακελλαρίου τραγουδά Γιώργο Μανισαλή», ενώ την ίδια χρονιά θα κλείσει ο γόνιμος αυτός κύκλος με ένα τέταρτο άλμπουμ της τραγουδίστριας υπό τον τίτλο «Η Ρίτα Σακελλαρίου σε τραγούδια του Γιώργου Μανισαλή», όπου όμως για πρώτη φορά απουσιάζει το όνομα του Κώστα Ψυχογιού.

Ο δίσκος συγκροτείται από δώδεκα καλογραμμένα λαϊκά τραγούδια με κυρίαρχο το σκοπό του χασάπικου. Το ομότιτλο τραγούδι αποτελεί ασφαλώς το σήμα κατατεθέν της ερμηνεύτριας και στάθηκε μια τεράστια εμπορική επιτυχία που τραγουδήθηκε πολύ και εξακολουθεί να τραγουδιέται σε πάμπολλες νεότερες εκτελέσεις. Ξεχωρίζουν επίσης τα τραγούδια: «Είσαι δικός μου», «Με είπες αφιλότιμη», «Ο φιγουρατζής» και «Μια φορά στις δέκα μέρες». Καλοδουλεμένη και η λαϊκή ορχήστρα που διευθύνει ο συνθέτης, ο οποίος κάνει και σιγόντο σε κάποια τραγούδια. Στα φωνητικά συμμετέχει επίσης ο Μάριος (Κώστογλου). Εν ολίγοις, έχουμε έναν κλασικό λαϊκό δίσκο που δεν χάθηκε μέσα στο χρόνο κι έδωσε την ευκαιρία στη Ρίτα Σακελλαρίου να καταθέσει άλλη μια στέρεη και απολύτως πειστική ερμηνεία.

Ρίτα Σακελλαρίου, Γιώργος Μανισαλής: Κάθε ηλιοβασίλεμα (1972)

Από τον Γιάννη Παπαϊωάννου περνάμε σε μια εμβληματική λαϊκή ερμηνεύτρια, η οποία μάλιστα ξεκίνησε στο πάλκο δίπλα του την εποχή που συνεργαζόταν με τον Βασίλη Τσιτσάνη στο κέντρο Φαληρικόν στις Τζιτζιφιές, αν και τα πρώτα δισκογραφημένα τραγούδια της τα έγραψε ο Στέλιος Χρυσίνης το 1960 («Της τσιγγάνας το βοτάνι», «Μείνε, μείνε»). 

Ο λόγος για τη Ρίτα Σακελλαρίου (1934-1999), η οποία έφυγε πρόωρα από τη ζωή σαν σήμερα στις 6 Αυγούστου 1999, αφού πρόλαβε στο μεταξύ να αφήσει το αποτύπωμά της στο ελληνικό τραγούδι επί τρεις περίπου δεκαετίες ξεκινώντας στις αρχές του '60 δίπλα στους ρεμπέτες δασκάλους και στη συνέχεια κατακτώντας μια ευρύτατη δημοφιλία με τα μεγάλα σουξέ που της έγραψαν νεότεροι λαϊκοί δημιουργοί, όπως ο Γιώργος Μανισαλής, ο Τάκης Μουσαφίρης, ο Τάκης Σούκας, ο Σπύρος Παπαβασιλείου, ο Αντώνης Ρεπάνης, ο Λυκούργος Μαρκέας, ο Αλέκος Χρυσοβέργης, μέχρι και ο Νίκος Καρβέλας, όταν πια είχε αρχίσει να προσχωρεί σε ένα ευτελέστερο είδος τραγουδιού ευρείας κατανάλωσης που της χάρισε πάντως τεράστια σουξέ («Ο κοντός με τη γραβάτα», «Δεν πάω Μέγαρο κλπ).

Το ξεκίνημα της δεκαετίας του '70 επιφύλασσε για τη Ρίτα Σακελλαρίου τη μεγάλη εκτόξευση της δημοφιλίας της κι αυτό οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην ευτυχή της συνάντηση με έναν λαϊκό μάστορα που ήδη από την προηγούμενη δεκαετία, κυρίως μέσα από τις λαοφιλείς ταινίες του Νίκου Ξανθόπουλου, είχε αρχίσει να χτίζει τον προσωπικό του μύθο. Κι αυτός δεν ήταν άλλος από τον καλό Βολιώτη συνθέτη Γιώργο Μανισαλή (1925-1999), ο οποίος μάλιστα έφυγε από τη ζωή την ίδια χρονιά που έφυγε και η Σακελλαρίου. Η συνάντησή τους στις αρχές του '70 εκτόξευσε την καριέρα και των δύο κι απέφερε μια σειρά μεγάλων σουξέ που αποτέλεσαν και τη μεγαλύτερη προίκα που κουβαλούσε στο ρεπερτόριό της η τραγουδίστρια σε όλη την καριέρα της. Ιδού οι κυριότερες στιγμές: «Ιστορία μου», «Κάθε ηλιοβασίλεμα», «Τελευταία ώρα», «Παράνομη μου αγάπη», «Αν κάνω άτακτη ζωή». Όλα τεράστιες επιτυχίες και όλα με μουσική του Γιώργου Μανισαλή και στίχους του Κώστα Ψυχογιού.

Το 1970 λοιπόν από την Polydor εκδόθηκε το άλμπουμ «Κάθε ηλιοβασίλεμα» που αποτελεί την πρώτη χρονικά συνεργασία της Ρίτας Σακελλαρίου με τον Γιώργο Μανισαλή που απέφερε και τις πρώτες τους μεγάλες επιτυχίες. Δώδεκα λαϊκά τραγούδια σε στέρεους λαϊκούς ρυθμούς, τα περισσότερα με στίχους του Κώστα Ψυχογιού, ενώ από ένα τραγούδι υπογράφουν στιχουργικά ο Αθανάσιος Παπουτσής, ο Κώστας Τσιριγώτης και ο ίδιος ο συνθέτης. Τα μεγάλα σουξέ του δίσκου ήταν κυρίως τέσσερα: «Κάθε ηλιοβασίλεμα», «Τελευταία ώρα», «Παράνομή μου αγάπη», «Ας εύρισκα έναν άνθρωπο». Οι ερμηνείες της Ρίτας Σακελλαρίου ανταποκρίνονται άριστα στο ύφος των τραγουδιών.

Γιάννης Παπαϊωάννου: Πριν το χάραμα (1987)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον μεγάλο βάρδο του ρεμπέτικου τραγουδιού Γιάννη Παπαϊωάννου με μια συλλογή τραγουδιών του που κυκλοφόρησε το 1987 από την EMI με τίτλο «Πριν το χάραμα» παρμένο φυσικά από το ομότιτλο διαχρονικό σουξέ του συνθέτη.

Το άλμπουμ δομείται πάνω σε δύο διακριτούς άξονες: Ο ένας (που καλύπτει το μεσαίο μέρος του άλμπουμ, δηλαδή τα κομμάτια 7-14) περιλαμβάνει αυθεντικές ηχογραφήσεις γραμμοφώνου από τη δεκαετία του '40 ως τις αρχές του '60, συνολικά οκτώ τραγούδια που ερμηνεύουν ο ίδιος ο συνθέτης, ο Οδυσσέας Μοσχονάς, η Σωτηρία Μπέλλου, ο Στελλάκης Περπινιάδης, η Ρένα Ντάλια, η Ρένα Στάμου, ο Νίκος Καλλέργης, ο Στέλιος Καζαντζίδης, ο Τζιμ Αποστόλου και η Ρίτα Σακελλαρίου. Ο δεύτερος άξονας περιλαμβάνει δύο σουίτες των έξι τραγουδιών η καθεμιά σε συντομευμένη μορφή και συνεχή ροή, συνολικά δηλαδή δώδεκα τραγούδια, όλα σε δεύτερη εκτέλεση των αρχών της δεκαετίας του '60 που αποδίδουν οι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Καίτη Γκρέυ, Πόλυ Πάνου, Γιώτα Λύδια, Στράτος Διονυσίου, Αντώνης Ρεπάνης και Χρηστάκης. 

Παρά την περικοπή των τραγουδιών η συλλογή είναι ενδιαφέρουσα, αφού μπορεί να εκληφθεί κι ως ένα αντιπροσωπευτικό πορτρέτο του συνθέτη, μιας και περιλαμβάνει σχεδόν όλες τις μεγάλες του επιτυχίες, όπως: «Φαληριώτισσα», «Άνοιξε άνοιξε γιατί δεν αντέχω», «Πριν το χάραμα», «Απ' της Ζέας το λιμάνι», «Είμαστε φίλοι», «Ο Περικλής», «Σου 'χα χαρίσει την καρδιά», «Ο καψούρης» και άλλα.

Γιάννης Παπαϊωάννου: Βαδίζω και παραμιλώ (2007)

Άλλη μια ενδιαφέρουσα συλλογή αυθεντικών ηχογραφήσεων του Γιάννη Παπαϊωάννου από τις δεκαετίες του '40 και '50, τότε που κυριαρχούσαν οι 78 στροφές για δίσκους γραμμοφώνου, εκδόθηκε το 2007 από την ΜΒΙ με τίτλο «Βαδίζω και παραμιλώ». Περιλαμβάνει 14 κλασικά τραγούδια του μεγάλου βάρδου του ρεμπέτικου, τα περισσότερα ερμηνευμένα από τον ίδιο, όπως το συνήθιζε.

Ανάμεσα στα κλασικά αυτά τραγούδια ξεχωρίζουν ασφαλώς μερικές στιγμές που έχουν μείνει στην ιστορία του ελληνικού πενταγράμμου, όπως το τραγούδι του τίτλου που έχει γνωρίσει πολλές νεότερες επανεκτελέσεις, το σπουδαίο χασάπικο «Απ' της Ζέας το λιμάνι», ο περίφημος «Καπετάν Αντρέας Ζέππος» (που ήταν πραγματικό πρόσωπο και ένα είδος εργοδότη του συνθέτη όταν ασκούσε το επάγγελμα του ψαρά) και φυσικά η πολυτραγουδισμένη σε χορούς και πανηγύρια «Βαγγελίτσα». 

Όλα τα τραγούδια έχουν μουσική και στίχους του Γιάννη Παπαϊωάννου, με εξαίρεση δύο («Μη με κοιτάς στα μάτια», «Απ' της Ζέας το λιμάνι») που έχουν στίχους του Μάρκου Βαμβακάρη και του Χαράλαμπου Βασιλειάδη αντίστοιχα. Εκτός από τον συνθέτη τραγουδούν επίσης: Οδυσσέας Μοσχονάς, Δημήτρης Περδικόπουλος, Πρόδρομος Τσαουσάκης, Στέλιος Καζαντζίδης, Ευάγγελος Σοκορέλης και Μάρκος Βαμβακάρης. Στις δεύτερες φωνές ακούγονται οι: Πόλυ Πάνου, Στέφανος Σπιτάμπελος, Θανάσης Ευγενικός, Χρήστος Λουρεντζής, Χρήστος Βλασσίου, Γιώργος Κωνσταντινίδης και Μαίρη Ζαννέτ.

Ενδιαφέρουσα έκδοση που φιλοξενεί μάλιστα κι ένα απόσπασμα από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του συνθέτη «Ντόμπρα και σταράτα» (σε επιμέλεια του Κώστα Χατζηδουλή), ένα συναρπαστικό κείμενο ανεπιτήδευτου λαϊκού λόγου που ρέει αβίαστα σαν το νεράκι της πηγής. 

Αποχαιρετισμός στον Λάκη Χαλκιά

Άλλη μια οδυνηρή απώλεια προστέθηκε στις πολλές δυστυχώς που μας έχουν τύχει τον τελευταίο καιρό, ιδιαίτερα τις πολύ πρόσφατες ημέρες. Μετά το χαμό της Μαίρης Λίντα και του Γιώργου Σταυριανού μας έφυγε χθες κι ο Λάκης Χαλκιάς (1943-2026), αυτός ο σπουδαίος ερμηνευτής που εμφανίστηκε δυναμικά στο προσκήνιο κατά τη δεκαετία του '70, αν και είχε ήδη σημαντική προϋπηρεσία στο τραγούδι από τα προηγούμενα χρόνια.

Χωρίς περιστροφές θα έλεγα ότι ο Λάκης Χαλκιάς δεν ήταν απλώς ένας σπουδαίος ερμηνευτής, αλλά πολύ σπουδαιότερος από αυτό που ίσως έχει εντυπωθεί στη συναισθηματική μας μνήμη και γιαυτό δε θα δίσταζα να τον χαρακτηρίσω αδικημένο. Μπορεί κατά τη δεκαετία του '70 να γνώρισε ευρεία αναγνώριση και αποδοχή με τα μεγάλα τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου που καλύπτουν μόλις μια πενταετία (1973-1977), αλλά ποτέ δε θεωρήθηκε ερμηνευτής πρώτης γραμμής και κυρίως ποτέ δεν προβλήθηκε όσο θα του άξιζε το μετά τον Μαρκόπουλο ερμηνευτικό και συνθετικό του έργο, το οποίο ασφαλώς παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον και αποκαλύπτει έναν αληθινό μύστη της μουσικής τέχνης που δεν αρκέστηκε στις εύκολες δάφνες μιας πλούσιας δισκογραφίας την εποχή της Μεταπολίτευσης, αλλά "έψαχνε" συνεχώς το υλικό του λειτουργώντας ακόμη και ως μουσικολόγος ερευνητής.

Αν θα θέλαμε να βάλουμε σε κάποια συμβατικά καλούπια τη μουσική πορεία του Λάκη Χαλκιά, νομίζω πως θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τρεις μάλλον ευκρινείς κατηγορίες. Η μία (και ίσως η κοντινότερη στη μουσική του ιδιοσυγκρασία) ήταν η σχέση του με το παραδοσιακό τραγούδι, ιδιαίτερα αυτό της πατρίδας του της Ηπείρου που αποτυπώθηκε σε μια μεγάλη σειρά δισκογραφικών εκδόσεων που ξεκίνησαν το 1968 με το άλμπουμ «Δημοτικά» και συνεχίστηκαν σποραδικά σε όλη του την καριέρα. Η δεύτερη ήταν φυσικά η εμβληματική συνεργασία του με τον Γιάννη Μαρκόπουλο, αλλά και άλλους επώνυμους δημιουργούς (Λουκιανός Κηλαηδόνης, Απόστολος Καλδάρας, Μάριος Τόκας, Νίκος Μαμαγκάκης, Γιώργος Κατσαρός, Βαγγέλης Κορακάκης κ.ά.). Και η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει το συνθετικό του έργο που είναι ελάχιστα γνωστό, αλλά άκρως ενδιαφέρον, αφού συγκροτείται κυρίως από μελοποιημένη ποίηση.

Γιάννης Παπαϊωάννου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1976)

Το καινούργιο μας αφιέρωμα παίρνει αφορμή από μια δυσάρεστη επέτειο. Σαν σήμερα, στις 3 Αυγούστου 1972, νωρίς τα χαράματα στο Πέραμα έχασε τη ζωή του από τροχαίο δυστύχημα ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους του κλασικού ρεμπέτικου της προπολεμικής και πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, ο Γιάννης Παπαϊωάννου (1913-1972), επιστρέφοντας στο σπίτι του από το νυχτερινό μαγαζί στις Τζιτζιφιές, όπου εργαζόταν. Ήταν μόλις 59 χρονών.

Ο Γιάννης Παπαϊωάννου ήταν Μικρασιάτης (γεννήθηκε στην Κίο, στην περιοχή της Προποντίδας), αλλά μικρός ακόμη βρέθηκε στην Αθήνα μετά την Καταστροφή του 1922, όπου αναγκάστηκε από παιδί να μπει στη βιοπάλη. Η πρώτη του δουλειά ήταν ψαράς, αλλά στη συνέχεια καταπιάστηκε και με πολλά άλλα επαγγέλματα, όπως χαμάλης στο λιμάνι του Πειραιά, μαραγκός και οικοδόμος, ενώ - σύμφωνα με προσωπική του μαρτυρία - ήταν και πολύ καλός τερματοφύλακας! Παράλληλα έπαιζε μαντολίνο, ενώ κρυφά από την αυστηρή μητέρα του άρχισε να μαθαίνει μπουζούκι, ώσπου το 1933 σκάρωσε το πρώτο του τραγουδάκι, την περίφημη «Φαληριώτισσα», η οποία λίγα χρόνια αργότερα (μάλλον το 1937) δισκογραφήθηκε κιόλας και η μεγάλη επιτυχία που γνώρισε τον έστρεψε οριστικά στο τραγούδι, το οποίο πλούτισε με σπουδαία λαϊκά τραγούδια που γνώρισαν πανελλήνια απήχηση. Ιδού μερικά: «Φαληριώτισσα», «Μοδιστρούλα», «Πριν το χάραμα», «Απ' της Ζέας το λιμάνι», «Σβήσε το φως να κοιμηθούμε», «Άνοιξε, άνοιξε γιατί δεν αντέχω», «Ανδρέας Ζέππος», «Μες στην Πόλης τα στενά», «Βαδίζω και παραμιλώ» και πολλά άλλα. Ήδη πριν από τον πόλεμο είχε ενταχθεί για ένα διάστημα στην περίφημη «ρεμπέτικη τετράδα» του Μάρκου Βαμβακάρη και του Στράτου Παγιουμτζή, ενώ μεταπολεμικά (στις αρχές του '50) έγινε ο πρώτος λαϊκός καλλιτέχνης που πέρασε τον Ατλαντικό κι έκανε εμφανίσεις στον απόδημο ελληνισμού της Αμερικής. Από τα μέσα της δεκαετίας του '50 γνωρίστηκε με τον Βασίλη Τσιτσάνη κι άρχισε έτσι μια μακροχρόνια φιλία και συνεργασία που κράτησε ως τον αδόκητο θάνατό του.

Από την εξαιρετική δισκογραφική σειρά «Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου» που εκδόθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '70 από τη Minos (Margo) με την εγγυημένη επιμέλεια του Κώστα Χατζηδουλή ο υπ' αριθμόν 4 δίσκος ήταν αφιερωμένος στον Γιάννη Παπαϊωάννου με 14 αυθεντικές ηχογραφήσεις γραμμοφώνου της περιόδου 1935-1950. Ανάμεσά τους και μερικά από τα ωραιότερα τραγούδια του, όπως: «Φαληριώτισσα», «Μοδιστρούλα» και «Όταν δω τα δυο σου μάτια». Βασικός ερμηνευτής είναι ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ μαζί του ακούγονται και άλλοι σπουδαίοι βάρδοι του αυθεντικού ρεμπέτικου, όπως ο Στράτος Παγιουμτζής, ο Οδυσσέας Μοσχονάς, η Σωτηρία Μπέλλου, ο Σπύρος Ευσταθίου και ο Ηλίας Ποτοσίδης. Στη συλλογή περιλαμβάνονται και δυο οργανικά θέματα και μάλιστα με τον ίδιο τίτλο, αλλά με διαφορετικό σκοπό («Σέρβικο σμυρνέικο»).

Δήμος Μούτσης: Πέντε δίσκοι 45 στροφών (1967-1972)

Πριν από 88 χρόνια ακριβώς, στις 2 Αυγούστου 1938, γεννήθηκε στον Πειραιά ο εκλεκτός συνθέτης Δήμος Μούτσης (1938-2024), ένας από τους κορυφαίους τραγουδοποιούς που έβγαλε το ελληνικό πεντάγραμμο, δημιουργός εξαίρετων τραγουδιών που αγαπήθηκαν πολύ κι έχουν γίνει πλέον κλασικά γνωρίζοντας μάλιστα πολλαπλές επανεκτελέσεις στη δισκογραφία, αλλά και στα ζωντανά προγράμματα.

Η καριέρα του Δήμου Μούτση διακρίνεται σε δύο μεγάλες φάσεις που θα μπορούσαμε να τις θεωρήσουμε ετερόκλητες, αν δεν υπήρχε ο συνεκτικός δεσμός της μελωδικής τους βάσης και του χαρακτηριστικού ύφους του συνθέτη που τελικά καταφέρνει να τις ενοποιεί μια χαρά. Η «λαϊκή» περίοδός του ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του '60, ουσιαστικά το 1967, όταν εντάχθηκε στο δυναμικό της Columbia και γνωρίστηκε με τον Νίκο Γκάτσο, με τον οποίο θα γράψει δεκάδες υπέροχα λαϊκά τραγούδια, ως τα τέλη της επόμενης δεκαετίας που οριοθετείται με το άλμπουμ «Δρομολόγιο», όπου ξανασυντάται μετά από ένα διάλειμμα με τον Νίκο Γκάτσο. Η δεύτερη φάση διαπλέκεται αρχικά με την πρώτη, αφού τοποθετείται στα μέσα της δεκαετίας του '70 με τον σημαντικό κύκλο μελοποιημένης ποίησης «Τετραλογία», αλλά παγιώνεται μετά το 1981 με τον οριακό δίσκο «Φράγμα» και ολοκληρώνεται το 1994 με το άλμπουμ «Για πούλημα λοιπόν» που αποτέλεσε το κύκνειο δισκογραφικό του άσμα, αφού στα 30 χρόνια που έζησε ακόμη δεν ξαναμπήκε στο στούντιο για καινούργια τραγούδια! 

Η πρώτη πενταετία της «λαϊκής» φάσης του Δήμου Μούτση κυριαρχείται από ηχογραφήσεις για δίσκους 45 στροφών που τότε ακόμη αποτελούσαν τον κυριότερο φορέα ήχου για το ευρύ κοινό. Από την πενταετία λοιπόν 1967-1972 έχω επιλέξει πέντε δισκάκια 45 στροφών με δέκα πασίγνωστα τραγούδια του συνθέτη που ερμηνεύουν τρεις από τους αγαπημένους του τραγουδιστές, η Βίκυ Μοσχολιού, ο Σταμάτης Κόκοτας και ο Μανώλης Μητσιάς. Τα τρία πρώτα δισκάκια («Βρέχει ο θεός» / «Πήρες το μεγάλο δρόμο», «Σ' έβλεπα στα μάτια» / «Πού να 'βρω ταχυδρόμο, «Φανή» / «Κράτησα μια σπίθα») κυκλοφόρησαν τη διετία 1967-1968 κι έχουν στίχους του Νίκου Γκάτσου, στο δισκάκι του 1970 («Με το πρώτο λεωφορείο» / «Δρόμο το δρόμο») οι στίχοι μοιράζονται μεταξύ Γιάννη Λογοθέτη και Νίκου Γκάτσου, ενώ το 5ο δισκάκι («Παναγιά μου Γρηγορούσα» / «Το ρούχο σου το θαλασσί») που κυκλοφόρησε το 1972 έχει στίχους του Μάνου Ελευθερίου και είναι και το μοναδικό που φέρει τη σφραγίδα της δισκογραφικής εταιρείας Olympic (Philips), όπου είχε ήδη μεταγραφεί ο συνθέτης από την προηγούμενη χρονιά έχοντας ολοκληρώσει τη συνεργασία του με την Columbia.

Η Γλυκερία τραγουδά Μιχάλη Σουγιούλ (2014)

Το σημερινό μας αφιέρωμα στον εμβληματικό συνθέτη Μιχάλη Σουγιούλ (1906-1958), πραγματικό επώνυμο Σουγιουλτζόγλου, στηρίζεται εν μέρει σε μια μικρή αυθαιρεσία! Αξιοποιώντας μια (μάλλον αδύναμη) εκδοχή που φέρει τον συνθέτη να έχει γεννηθεί την 1η Αυγούστου του 1906, μπορούμε σήμερα να τιμήσουμε τη μνήμη του για τη συμπλήρωση 120 χρόνων από τη γέννησή του. Η αλήθεια βέβαια είναι πως η ασφαλέστερη πληροφορία τοποθετεί τη γέννησή του στο μήνα Νοέμβριο, χωρίς να προσδιορίζεται η ακριβής ημέρα. Και μάλιστα δεν υπάρχει καν ομοφωνία ακόμη και για το έτος της γέννησής του που κυμαίνεται στο διάστημα 1900-1906, αν και μάλλον το 1906 είναι το επικρατέστερο που σημαίνει ότι ο παραγωγικότατος αυτός συνθέτης έφυγε πολύ πρόωρα από τη ζωή, μόλις στα 52 του χρόνια από εγκεφαλικό επεισόδιο, συνέπεια πιθανότατα της γαστριμαργικής του αδυναμίας!

Περιττό μάλλον να ξαναθυμίσω ποιος ακριβώς ήταν ο Μιχάλης Σουγιούλ, ο ανεξάντλητος και πάντα εμπνευσμένος αυτός τραγουδοποιός με μακροχρόνια θητεία στο μουσικό θέατρο κατά τις δεκαετίας του '40 και '50, δημιουργός μερικών διαχρονικών τραγουδιών που δεν έχασαν ποτέ τη λάμψη και τη γοητεία τους. Θυμίζω μερικές κορυφογραμμές: «Το τραμ το τελευταίο», «Άσ' τα τα μαλλάκια σου», «Ζεχρά», «Για μας κελαηδούν τα πουλιά», «Πάμε σαν άλλοτε», «Ας ερχόσουν για λίγο», «Ο μήνας έχει εννιά», «Άσε τον παλιόκοσμο να λέει», «Χαράμι», «Τραμπαρίφας», «Κάτι με τραβάει κοντά σου», «Θα καθόμουνα πλάι σου», «Βρε πώς μπατιρήσαμε», «Άρχισαν τα όργανα», «Αδύνατον να κοιμηθώ» και πολλά άλλα. Θυμίζω μάλιστα ότι ένα από τα δικά του «αρχοντορεμπέτικα», το ζεϊμπέκικο «Θα γυρίσει ο τροχός», επέλεξε ο Μάνος Χατζιδάκις ως εναρκτήριο θέμα στον ορχηστρικό κύκλο «Ο σκληρός Απρίλης του '45» (1974). Στίχους στα τραγούδια αυτά έγραψαν οι Αλέκος Σακελλάριος, Χρήστος και Γιώργος Γιαννακόπουλος, Κώστας Κοφινιώτης, Μίμης Τραϊφόρος, Νίκος Φατσέας, Δημήτρης Γιανουκάκης, Αιμίλιος Σαββίδης και άλλοι.

Στις 8 Ιουνίου 2013 ηχογραφήθηκε ένα ζωντανό πρόγραμμα που παρουσίασε η Γλυκερία στο Μουσικό Προαύλιο του Θεάτρου Badminton αφιερωμένο αποκλειστικά στα τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ. Η ζωντανή αυτή ηχογράφηση με εικοσιπέντε συνολικά τραγούδια του συνθέτη εκδόθηκε το 2014 σε διπλό ψηφιακό δίσκο από την F. Productions με τίτλο «Η Γλυκερία τραγουδά Μιχάλη Σουγιούλ», ενώ παράλληλα διανεμήθηκε και μέσω της εφημερίδας Δημοκρατικός Τύπος με τον πιο εμπορικό τίτλο «Κάνε κουράγιο, Ελλάδα μου». Την παραγωγή του προγράμματος επιμελήθηκε ο Μιχάλης Κουμπιός. Έλαβε μέρος η ορχήστρα Athens Chamber Orchestra υπό την καθοδήγηση του μαέστρου (και κλασικού κιθαριστή) Απόλλωνα Κουσκουμβεκάκη. Μαζί με τη Γλυκερία τραγούδησε και ο Μπάμπης Τσέρτος, ενώ στα φωνητικά συμμετείχαν ο Χάρης Μακρής, ο Κώστας Σέγγης και ο Γιάννης Τσέρτος. Το αποτέλεσμα ηχεί μάλλον κατώτερο των προσδοκιών, ίσως γιατί η εκφραστική λαϊκή φωνή της ερμηνεύτριας δεν είναι κατάλληλη για το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού.