Luciano Pavarotti: The Essential Pavarotti (1990)

Από μια κορυφαία γυναικεία φωνή του τραγουδιού (Edith Piaf) περνάμε σήμερα σε μια κορυφαία ανδρική φωνή, αυτή τη φορά από το χώρο της λόγιας φωνητικής μουσικής που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της με μεγάλες ερμηνείες που συνοδεύτηκαν από μια εξαιρετική αποδοχή από το οπερατικό κοινό κατακτώντας μια θέση ανάμεσα στους δημοφιλέστερους λυρικούς ερμηνευτές του 20ου αιώνα.

Ο λόγος βέβαια για τον διάσημο Ιταλό τενόρο Luciano Pavarotti (1935-2007), ο οποίος ήρθε στον κόσμο σαν σήμερα, στις 12 Οκτωβρίου 1935 στη Μοντένα της βόρειας Ιταλίας, και μεγάλωσε σε φτωχικό περιβάλλον, ενώ ξεκίνησε την επαφή του με τη μουσική ως δάσκαλος φωνητικής, ώσπου η βράβευσή του σε διαγωνισμό όπερας το 1961 τον έστρεψε οριστικά στο χώρο της ερμηνείας, καθώς διέθετε εξαιρετικά εκφραστική και δυνατή φωνή, κατάλληλη απολύτως για την ιταλική όπερα και ιδιαίτερα για το belcanto. Παράλληλα ξεκίνησε και τη δισκογραφία, σχεδόν αποκλειστικά για τη δισκογραφική εταιρεία Decca, συνεργαζόμενος με τις πιο σημαντικές ορχήστρες και μαέστρους της εποχής, με τους οποίους ηχογράφησε το σύνολο σχεδόν του οπερατικού ρεπερτορίου, ενώ μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του καταλαμβάνουν οι συνεχείς ζωντανές εμφανίσεις σε όλα τα λυρικά θέατρα του κόσμου. Κορυφαία ίσως στιγμή της μυθικής του καριέρας στάθηκε η περίφημη συναυλία των «τριών τενόρων», η οποία δόθηκε στον τελικό του μουντιάλ στην Ιταλία το 1990 έχοντας δίπλα του δύο σπουδαίους Ισπανούς τενόρους, τον Placido Domingo και το Jose Carreras, υπό τη διεύθυνση του διάσημου Ινδού αρχιμουσικού Zubin Mehta.

Το 1990 από τη Decca κυκλοφόρησε ένα άλμπουμ εν είδει πορτρέτου του μεγάλου ερμηνευτή με τίτλο «The Essential Pavarotti». H έκδοση μοιράζεται σε δύο ισοδύναμες ενότητες με εννέα μέρη η καθεμία. Η πρώτη είναι αφιερωμένη στο καθαρά οπερατικό ρεπερτόριο του Pavarotti με επιλεγμένες άριες από τις όπερες: Rigoletto και Il trovatore (του Verdi), La boheme,Tosca και Turandot (του Puccini), L' elisir d' amore (του Donizetti), Carmen (του Bizet), Martha (του Flotow) και I pagliacci (του Leoncavallo). Ξεχωρίζουν οι άριες: «La donna e mobile» (Rigoletto), «Che gelida manina» (La boheme), «E lucevan le stelle» (Tosca), «Nessun dorma» (Turandot) και «Una furtiva lagrima» (L'elisir d' amore).

Η δεύτερη ενότητα συγκροτείται από μια μικρή ανθολογία διαχρονικών ιταλικών τραγουδιών γραμμένων από διάφορους συνθέτες από την εποχή των μεγάλων δημιουργών της όπερας (19ος αιώνας) ως τη σύγχρονη εποχή με αποκορύφωμα μια συγκλονιστική ερμηνεία του υπέροχου τραγουδιού «Caruso» του σπουδαίου Ιταλού τραγουδοποιού Lucio Dalla στην αρτιότερη ερμηνεία του, καθώς πρόκειται για ένα πολυεκτελεσμένο κομμάτι, το οποίο μάλιστα έχουν ηχογραφήσει και αρκετοί Έλληνες ερμηνευτές, όπως η Μαρία Φαραντούρη, ο Διονύσης Σαββόπουλος και ο Γιάννης Πουλόπουλος! Πέρα από το σπουδαίο αυτό τραγούδι ξεχωρίζουν και τα κλασικά τραγούδια «Volare» και «'O sole mio!», τραγούδια διαχρονικά που σφραγίστηκαν από την αξεπέραστη ερμηνεία του Pavarotti.

Στη εκτέλεση των κομματιών συμμετέχουν διάφορες ορχήστρες υπό τη διεύθυνση σημαντικών αρχιμουσικών. Μεταξύ άλλων, έχουμε τις κορυφαίες ορχήστρες London Symphony Orchestra, Wiener Philharmoniker, English Chamber Orchestra και Philharmonia Orchestra, καθώς και αρχιμουσικούς, όπως οι Herbert von Karajan, Richard Bonynge, Zubin Mehta, Nicola Rescigno, Giancarlo Chiaramello και Henry Mancini. Oι ηχογραφήσεις χρονολογούνται κατά το διάστημα 1971-1988.

Edith Piaf: Ηχογραφήσεις 1946-1960 (1998)

Το 1998 από την ελληνική EMI εκδόθηκε ένας ψηφιακός δίσκος αφιερωμένος στη μεγάλη Γαλλίδα ερμηνεύτρια Edith Piaf (1915-1963), ο οποίος διανεμήθηκε ως premium μέσω της εφημερίδας Καθημερινή στο πλαίσιο μιας ευρείας σειράς προσφορών με γενικό τίτλο «Μουσική του κόσμου». Το άλμπουμ φέρει τον ουδέτερο τίτλο «Παρίσι» επικεντρώνοντας στην πόλη που υπήρξε το κυριότερο εππικεντρο δράσης της λιλιπούτειας ερμηνεύτριας, γνωστής άλλωστε και με το προσωνύμιο «Το σπουργιτάκι του Παρισιού».

Το άλμπουμ μπορεί να εκληφθεί και ως ένα αντιπροσωπευτικό πορτρέτο της ερμηνεύτριας και θα μπορούσε να έχει και τίτλο «The Best of Edith Piaf» ή μάλλον «Les plus grands succès de Edith Piaf», αφού ανθολογεί μερικά από τα διασημότερα τραγούδια που ερμήνευσε στο σύνολο της μυθικής της καριέρας και ιδιαίτερα κατά τη μεταπολεμική περίοδο, όταν μεσουράνησε στο μουσικό στερέωμα της πατρίδας της. 

Έχουμε λοιπόν αυθεντικές ηχογραφήσεις (ψηφιακά επεξργασμένες με εξαιρετική διαύγεια ήχου) που διατρέχουν τη δεκαπενταετία 1946-1960, διάστημα που οριοθετείται από τα δύο εμβληματικότερα τραγούδια του ρεπερτορίου της, δηλαδή από το «La vie en rose» (1946) ως το «Non, je ne regrette rien» (1960). Υπέροχα τραγούδια εκλεκτών Γάλλων συνθετών (κυρίως των Louiguy και Glanzberg) διανθίζουν και το μεσοδιάστημα αυτής της περιόδου, όπως τα κλασικά «Hymne a l' amour» (1950), «Padam padam» (1951), «L' accordeoniste» (1955) και βέβαια το θαυμάσιο «Milord» (1959) που της έγραψε ο Ελληνογαλλοαιγύπτιος τραγουδοποιός Georges Moustaki. 

Edith Piaf: La vie en rose (1953)

Έφυγε πρόωρα από τη ζωή στις 10 Οκτωβρίου 1963. 63 είναι και τα χρόνια που πέρασαν από τότε που φτερούγισε για το μακρινό του ταξίδι το θρυλικό «σπουργιτάκι» του Παρισιού, η πρώτη κυρία του γαλλικού τραγουδιού με το πλήρες όνομα Édith Giovanna Gassion, που δεν είναι άλλη φυσικά από τη μυθική ερμηνεύτρια Edith Piaf (1915-1963), μία από τις μεγαλύτερες φωνές του 20ου αιώνα.

Γεννημένη σε καλλιτεχνικό περιβάλλον πολύ μικρή βρέθηκε να παλεύει για την επιβίωσή της δουλεύοντας αρχικά σε τσίρκο με τον πατέρα της με περιοδείες σε όλη τη Γαλλία, ώσπου αποκάλυψε τα υπέροχα φωνητικά της προσόντα και στράφηκε οριστικά στο τραγούδι ξεκινώντας ως πλανόδια τραγουδίστρια, για να καταφέρει κάποια στιγμή να βρεθεί στα μεγάλα καμπαρέ του Παρισού στα Ηλύσια Πεδία. Το 1935 ηχογραφεί για πρώτη φορά τη φωνή της σε δίσκο γραμμοφώνου, ενώ στα χρόνια της γερμανικής κατοχής ψυχαγωγεί τους αιχμαλώτους πολέμου βοηθώντας μάλιστα πολλούς από αυτούς να δραπετεύσουν. Παράλληλα κάνει και την πρώτη εμφάνισή της στον κινηματογράφο, όπου θα συναντήσει τον νεαρό Υβ Μοντάν, με τον οποίο θα έχει ερωτική σχέση βοηθώντας τον στα πρώτα κινηματογραφικά του βήματα. Μετά τον πόλεμο ταξιδεύει ως την Αμερική, ενώ παραλληλα αρχίζει τη μάχη της με τον αλκοολισμό που θα επιφέρει σοβαρά προβλήματα στην υγεία της. Έτσι κι αλλιώς όλη η ζωή της ήταν συνυφασμένη με τα τρία αθεράπευτα πάθη της, το τραγούδι, το αλκοόλ και τον έρωτα! 

Αξιοσημείωτο άλλωστε είναι ότι έκλεισε τη σύντομη ζωή της απολαμβάνοντας τον τελευταίο της έρωτα και μάλιστα με έναν ελληνογάλλο τραγουδιστή 20 χρόνια μικρότερό της, τον Θεοφάνη Λαμπουκά που τον αποκαλούσε «Τεό Σαγαπό» (Théo Sarapo με γαλλική προφορά), με τον οποίο παντρεύτηκε το 1962, την ίδια χρονιά που ερμήνευσε με μοναδικό τρόπο και τα δυο υπέροχα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη από την ταινία «Les amants de Teruel» (Οι εραστές του Τερουέλ). Θυμίζω, τέλος, ότι το 1981 η Τάνια Τσανακλίδου δοκίμασε τις δυνάμεις της απέναντι στη μεγάλη ερμηνεύτρια ηχογραφώντας ένα ολόκληρο άλμπουμ με δικά της τραγούδια.

Ως ένα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη της θρυλικής ερμηνεύτριας διάλεξα ένα ιστορικό γαλλικό άλμπουμ βινυλίου που εξέδωσε η Columbia το 1953 με οκτώ αυθεντικές ηχογραφήσεις από τη χρυσή εποχή της απόλυτης ακμής της. Το άλμπουμ έχει τίτλο «La vie en rose» παρμένο φυσικά από το ομώνυμο αριστουργηματικό τραγούδι που συνέθεσε το 1945 ο Louis Gugliemi (Louiguy) σε στίχους της Piaf, ένα από τα εμβληματικά τραγούδια της καριέρας της με πάμπολλες επανεκτελέσεις, μεταξύ των οποίων δεσπόζει η εξαιρετική τζαζ εκτέλεση του Louis Armstrong. Τα υπόλοιπα τραγούδια του άλμπουμ έχουν μουσική των Charles Aznavour, Michel Emer, Margarite Monnot και Florence Veran. 

Μίμης Πλέσσας, Γιάννης Κότσιρας: Ο δρόμος (2006)

Την ίδια χρονιά (2002) που ο Μίμης Πλέσσας γιόρτασε στο Ηρώδειο το χρυσό του «ιωβηλαίο» για τα 50 χρόνια δισκογραφικής παρουσίας, έδωσε και μια δεύτερη επετειακή συναυλία τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Αυτή τη φορά δεν κατέφυγε σε κορφολόγημα από το πλούσιο τραγουδιστικό του ρεπερτόριο, αλλά αποφάσισε να επαναφέρει στο προσκήνιο το πιο πετυχημένο από τα έργα της χρυσής του εποχής, τον περίφημο κύκλο τραγουδιών «Ο δρόμος», έργο διαχρονικής αποδοχής που κατέχει μακράν το ρεκόρ πωλήσεων στην εγχώρια αγορά, καθώς οι ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες μιλούν για ένα αριθμό άνω των δύο εκατομμυρίων αντιτύπων!

Το έργο είχε εκδοθεί το 1969 από τη Lyra και περιλαμβάνει δώδεκα αριστουργηματικά τραγούδια λαϊκού χρώματος βασισμένα στους εξαίρετους ποιητικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου με επίμονες βιωματικές αναφορές, αλλά και υπιανιγμούς για το απριλιανό καθεστώς, ενώ το βασικό τεχνικό τους χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδόν όλα περιορίζονται στο κουπλέ, χωρίς δηλαδή το ρεφρέν που κατά κανόνα αποτελεί το πιο αβανταδόρικο στοιχείο ενός τραγουδιού. Τα τραγούδια στην πρώτη τους εκτέλεση ερμήνευσαν έξοχα ο Γιάννης Πουλόπουλος και η πρωτοεμφανιζόμενη Ρένα Κουμιώτη, ενώ μικρή συμμετοχή είχε και η νεοκυματική ερμηνεύτρια Πόπη Αστεριάδη.

Στην καινούργια εκτέλεση του έργου ο συνθέτης εμπιστεύθηκε το κύριο βάρος της ερμηνείας στον ανερχόμενο τότε ερηνευτή Γιάννη Κότσιρα, ο οποίος κατά σύμπτωση έχει γεννηθεί τη χρονιά που πρωτοκυκλοφόρησε το έργο. Μαζί του η άσημη ερμηνεύτρια Ελένη Φωτιάδου, η οποία αποδίδει δύο τραγούδια του έργου, όχι όμως τα ίδια ακριβώς που είχε ερμηνεύσει η Ρένα Κουμιώτη. Για την ακρίβεια, κοινό τους τραγούδι είναι το «Δώσε μου το στόμα σου», ενώ το δεύτερο είναι ο «Τρελλός» σε μια ομολογουμένως εξαιρετική επανεκτέλση με πολύ διαφορετική ενορχήστρωση που πραγματικά απογειώνει το συγκεκριμένο τραγούδι. Μοιράζεται επίσης με τον Γιάννη Κότσιρα την ερμηνεία του τραγουδιού «Φραγκόκκλησα». Δυστυχώς η  θαυμάσια αυτή ερμηνεύτρια δεν κατάφερε να βρει το δρόμο που της άξιζε στο ελληνικό πεντάγραμμο και έκτοτε έχει πειοριστεί σε ελάχιστες μεμονωμένες επανεμφανίσεις.

Ο ίδιος ο συνθέτης ενορχήστρωσε εκ νέου το έργο και διηύθυνε τη  Χορωδία Φίλων Μοντέρνας Μουσικής Δημήτρη Παπαδημητρίου και τη Λαϊκή Ορχήστρα Μίμη Πλέσσα. Σημαντικοί μουσικοί συγκροτούν το σώμα της ορχήστρας, όπως ο Νίκος Κατσίκης και ο Γιώργος Παχής στο μπουζούκι και το λαούτο, ο Θάνος Γεωργουλάς στα πνευστά, ο Γιώργος Ροϊλός στα κρουστά, ο Νίκος Τσεσμελής και ο Γιάννης Εκμετζόγλου στο μπάσο και ο Διονύσης Νήρος στα πλήκτρα. Στα φωνητικά συμμετείχαν ο Άλεξ Παναγή, η Μάρθα Ζιώγα και η Πάολα Κομίνη. Την επιμέλεια της παραγωγής είχε η σύζυγος του συνθέτη Λουκίλα Καρρέρ. Ο δίσκος τελικά εκδόθηκε το 2006.

Μίμης Πλέσσας: Ιωβηλαίον (2002)

Το 2002 ο Μίμης Πλέσσας συμπλήρωσε 50 ολόκληρα χρόνια δισκογραφικής παρουσίας, αφού τα πρώτα του τραγούδια («Θέλω ποτέ να μη χωρίσουμε», «Με τον έρωτα παρέα») είχαν κυκλοφορήσει σε δίσκο 78 στροφών το 1952 κι έκτοτε ο γόνιμος δημιουργικός του οίστρος τον κράτησε στην πρώτη γραμμή του ελληνικού πενταγράμμου αδιαλείπτως επί δεκαετίες, μέσα στις οποίες ο ίδιος κολύμπησε κάνοντας πρωταθλητισμό σε πολλαπλά πεδία της μουσικής έκφρασης και χτίζοντας ένα ζηλευτό ρεπερτόριο και μια πλουσιότατη δισκογραφία, τη δεύτερη σε όγκο πίσω από αυτή του Μίκη Θεοδωράκη.

Με αφορμή λοιπόν αυτή τη μεγάλη προσωπική του επέτειο αποφάσισε να γιορτάσει το χρυσό του «ιωβηλαίο», παρόλο που αποδείχθηκε πως είχε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά του και συνέχισε για τουλάχιστον δύο δεκαετίες ακόμη, έτσι που τελικά να έχει υπερβεί κατά πολύ το ορόσημο των 50 χρόνων και να δικαιούται πλέον κι ένα «πλατινένιο ιωβηλαίο»! Στο πλαίσιο αυτό διοργανώθηκε μια μεγάλη συναυλία αφιερωμένη στο διαχρονικό του έργο, η οποία φιλοξενήθηκε στον ιερό χώρο του Ωδείου Ηρώδου Αττικού τον Μάιο του 2002 με τον προφανή πλέον τίτλο «Ιωβηλαίον» υπό τη γενική επιμέλεια της συζύγου του Λουκίλας Καρρέρ, η οποία μάλιστα έγραψε και τους προσφυείς στίχους ενός πρωτότυπου μουσικού κομματιού με τίτλο «Τα τραγούδια δεν έχουν εποχές» βασισμένου σε χαρακτηριστικούς στίχους από κλασικά τραγούδια του συνθέτη.

Η συναυλία αυτή ηχογραφήθηκε ζωντανά και σχεδόν αμέσως κυκλοφόρησε σε διπλό ψηφιακό δίσκο από τη Minos. Στο πρώτο μέρος βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών ήταν ο Κώστας Χατζής, ενώ μεγάλο μέρος της ενότητας αυτής καταλαμβάνουν συνθέσεις τζαζ και οργανικά θέματα παιγμένα από το Κουιντέτο Μίμη Πλέσσα, την Ορχήστρα Νέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό τη διεύθυνση της Νίνας Πατρικίδου και τη Χορωδία Φίλων Μοντέρνας Μουσικής Δημήτρη Παπαδημητρίου. Η δεύτερη ενότητα έχει πιο καθαρό τραγουδιστικό περιεχόμενο και συγκροτείται από ένα απάνθισμα υπέροχων τραγουδιών του συνθέτη από τη δεκαετία του '60 με βασικούς ερμηνευτές τη Μαρινέλλα και τον Δημήτρη Μητροπάνο, με τη συμμετοχή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη και του Στέφανου Κορκολή ως σολίστ του πιάνου.

Εδώ πρέπει να γίνει μια αναγκαία επισήμανση: Προφανώς σε κάθε μουσικόφιλο προξενεί μεγάλη εντύπωση και απορία η απουσία από τη συναυλία του Γιάννη Πουλόπουλου, δεδομένου ότι ήταν ο κατεξοχήν ταυτισμένος με τον συνθέτη Έλληνας ερμηνευτής. Τον αντικατέστησε βέβαια επάξια ο πάντα πρόθυμος και δοτικός προς όλους Δημήτρης Μητροπάνος, αλλά ο συνθέτης δεν έκρυψε την εύλογη πικρία του για την αγνωμοσύνη απέναντί του από ένα δικό του παιδί. Πάντως εκείνη την εποχή οι σχέσεις των δύο ανδρών είχαν ήδη διαρραγεί, ενώ παράλληλα ο Πουλόπουλος είχε αποσυρθεί ουσιαστικά από την ενεργό δράση αντιμετωπίζοντας προσωπικά προβλήματα.

Μίμης Πλέσσας: 'Ελληνες συνθέτες (2005)

Από τη μεγάλη σειρά αφιερωμάτων σε σημαντικές μορφές του ελληνικού τραγουδιού που εξέδωσε κατά την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα η δισκογραφική εταιρεία FM Records υπό το γενικό τίτλο «Έλληνες συνθέτες» το αφιέρωμα στον Μίμη Πλέσσα κυκλοφόρησε το 2005 σε διπλό ψηφιακό δίσκο με άτυπο υπότιτλο «42 αξέχαστες επιτυχίες», οι οποίες μοιράζονται σε τραγούδια και οργανικά θέματα, όλα σε δεύτερη εκτέλεση.

Το επιλεγμένο υλικό αντλήθηκε από την πλούσια παρακαταθήκη του συνθέτη, κυρίως από την υπέροχη ανθοφορία του κατά τη δεκαετία του '60, τραγούδια πολυαγαπημένα και πολυτραγουδισμένα και ήδη με πάμπολλες επανεκτελέσεις. Η έμπνευση του συνθέτη, ως γνωστόν, δεν είχε σύνορα, κι έτσι εύλογα συνυπάρχουν εξαίσιες μελωδίες από το «ελαφρό» ρεπερτόριο δίπλα σε στέρεες λαϊκές μελωδίες διαχρονικής γοητείας και ομορφιάς που λάμπρυναν στις πρώτες εκτελέσεις τους από κορυφαίες φωνές, όπως ο Γιάννης Πουλόπουλος, η Τζένη Βάνου, η Ρένα Κουμιώτη, ο Γιάννης Βογιατζής, ο Αντώνης Καλογιάννης και άλλοι. Στη φρεσκαρισμένη τους εκδοχή επιστρατεύτηκε μια πλειάδα ερμηνευτών της παλιότερης και νεότερης γενιάς που απέδωσαν στις περισσότερες περιπτώσεις με πολύ αξιοπρεπή έως ενδιαφέροντα τρόπο τα τραγούδια. 

Το τραγούδι «Πρώτη φορά», με το οποίο μας πρωτοσυστήθηκε δισκογραφικά η Ρένα Κουμιώτη το 1969, εδώ ακούγεται σε διπλή εκτέλεση, μία πιο συμβατική με τη Λόρνα (Κούτση) και μια δεύτερη πανέμορφη διασκευή σε ύφος μπαλάντας με συνοδεία κιθάρας που ερμηνεύει με πολλή ευαισθησία ο Σπύρος Βλασσόπουλος. Από τους παλιότερους ερμηνευτές συμμετέχουν οι: Δάκης, Αρλέτα, Βλάσης Μπονάτσος, Κώστας Θωμαΐδης και Γιάννης Κούτρας. Μαζί τους οι νεότεροι: Θεοδοσία Στίγκα, Στέφανος Κορκολής, Μαρίνα Σκιαδαρέση, Νίκος Κρητικός, Ελένη Αντωνιάδου, Αιμιλία Τζωρζίνα, Μαριάννα Ευσταθίου, Άννα Μελίτη και Anne-Mary Vithynou. Η τελευταία ερμηνεύει σε αγγλόφωνη διασκευή τα τραγούδια «And then you went away» («Ποια νύχτα σ' έκλεψε») και «Just the two of us» («Η αγάπη μας»). Συμμετέχει απίσης ο ηθοποιός Πέτρος Φιλιππίδης, ενώ για κάποιο λόγο περιλαμβάνεται και το υπέροχο «Τι κρίμα» στην πρώτη και αξεπέραστη ερμηνεία της Τζένης Βάνου.

Το άλμπουμ συμπληρώνεται με τέσσερα οργανικά θέματα, τα τρία βασισμένα στις μελωδίες των τραγουδιών «Θα πιω απόψε το φεγγάρι», «Ξημερώνει Κυριακή» και «Έπεφτε βαθιά σιωπή». Το τέταρτο οργανικό θέμα στο φινάλε της έκδοσης είναι και το πιο ενδιαφέρον. Πρόκειται για την ωραιότατη «Λαϊκή σουίτα» (αποτελούμενη από τέσσερις λαϊκούς χορούς: ζεϊμπέκικο, καρσιλαμάς, χασάπικο, χασαποσέρβικο) για μπουζούκι και ορχήστρα με σολίστ τον Γιώργο Ζαμπέτα από ζωντανή ηχογράφηση συναυλίας του συνθέτη στο εξωτερικό (Γερμανία;).

Ο Μίμης Πλέσσας στα τραγούδια του Καλλιτεχνικού Καφενείου (1986)

Από την εποχή της τηλεοπτικής μονοκρατορίας της Ελληνικής Τηλεόρασης μας διασώζονται αρκετά δείγματα της αισθητικής εκείνης της εποχής, τα οποία, παρά τα περιορισμένα τεχνικά μέσα που τότε ήταν διαθέσιμα, κατά κανόνα υπερέχουν σε ποιότητα παραγωγής από τα νεότερα του ευτελούς γούστου που επέβαλε η πολυφωνία των ιδιωτικών μέσων. Ειδικότερα, συγκρίνοντας νεότερες εκπομπές ανάδειξης ταλέντων στο μουσικό και σκηνικό τομέα με τις αντίστοιχες εκείνης της εποχής, δεν μπορεί παρά να νοσταλγήσει τα παλιά, τότε που επικεφαλής τέτοιων προγραμμάτων ήταν σημαίνουσες προσωπικότητες του καλλιτεχνικού χώρου που δε δίσταζαν να εκτεθούν ζωντανά απέναντι στο κοινό. Ασφαλώς και μένουν αλησμόνητες και διαχρονικά σημεία αναφοράς δύο τουλάχιστον τέτοιες παραγωγές. Πρώτα η μουσική εκπομπή «Να η ευκαιρία» (Γιώργος Κατσαρός, Γρηγόρης Γρηγορίου, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Ροζίτα Σώκου κ.ά.) που παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ κατά την περίοδο 1977-1983, μέσα από την οποία βρήκαν το πρώτο βήμα της καριέρας τους σπουδαίοι ερμηνευτές, όπως η Γλυκερία, ο Μανώλης Λιδάκης, ο Βασίλης Λέκκας, η Νένα Βενετσάνου και πολλοί άλλοι. Και λίγο αργότερα το περίφημο «Καλλιτεχνικό Καφενείο» με οικοδεσπότες τον συνθέτη Μίμη Πλέσσα, τον σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη και τον ηθοποιό Βασίλη Τσιβιλίκα.

Σήμερα λοιπόν θα σταθούμε σ' αυτή την ξεχωριστή καλλιτεχνική δραστηριότητα του ακαταπόνητου Μίμη Πλέσσα, ο οποίος πάντα στη ζωή του στάθηκε ιδιαίτερα γενναιόδωρος και απέναντι στους συνοδοιπόρους του, αλλά κυρίως απέναντι σε άσημους καλλιτέχνες που προσπαθούσαν να βρουν τον βηματισμό τους στο χώρο, για τους οποίους ο ίδιος στάθηκε αληθινός μέντορας. Το «Καλλιτεχνικό Καφενείο» λοιπόν αποτελεί άλλο ένα τέτοιο δείγμα της γενναιοδωρίας του, καθώς φρόντισε, μαζί με τους συνεργάτες του, να προβάλει κάποιες καινούργιες φωνές που προσπαθούσαν να εδραιώσουν την παρουσία τους στο πεντάγραμμο, δηλαδή ο Γιάννης Δημητράς, ο οποίος είχε βέβαια ήδη μια προϋπηρεσία στο χώρο από την προηγούμενη δεκαετία, η Κλεοπάτρα, η Μαρία Κανελλοπούλου και ο Χρήστος Ζαβάκος. Είναι οι τέσσερις ερμηνευτές των τραγουδιών που ακούγονταν σε κάθε επεισόδιο. 

Η εκπομπή παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ επί δύο συνεχόμενες σεζόν (1986-1988) με δύο επεισόδια κάθε εβδομάδα και δεν περιοριζόταν μόνο στο χώρο του τραγουδιού, αλλά κάλυπτε και άλλους καλλιτεχνικούς τομείς, όπως το θέατρο και ο κινηματογράφος. Στις εκπομπές αυτές παρήλασαν άπαντες σχεδόν οι εν ζωή εκπρόσωποι της εγχώριας τέχνης. Ειδικότερα, από το χώρο του τραγουδιού εμφανίστηκαν μεταξύ άλλων οι: Γιάννης Σπανός, Γιώργος Χατζηνάσιος, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Τώνης Μαρούδας, Γιώργος Μητσάκης, Χρήστος Νικολόπουλος, Πόλυ Πάνου, Καίτη Γκρέυ, Γιάννης Πάριος, Σταμάτης Κόκοτας, Δήμητρα Γαλάνη και πολλοί άλλοι νεότεροι.

Από το μουσικό υλικό των εκπομπών αυτών επιλέχθηκαν 21 θέματα σε συντομευμένη μορφή που αποτέλεσαν το σώμα μιας δισκογραφικής έκδοσης που κυκλοφόρησε το 1986 από τη Sonora. Ο ίδιος ο Μίμης Πλέσσας είχε τη συνολική μουσική επιμέλεια, ενορχήστρωσε και διηύθυνε τα τραγούδια που αποτελούν ένα δειγματοληπτικό απάνθισμα από το σύνολο του ελληνικού πενταγράμμου, από τα χρόνια του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού με εκπροσώπους τον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Γιώργο Μητσάκη, τον Μανώλη Χιώτη και τον Γιώργο Ζαμπέτα ως την εποχή του «έντεχνου» και νεωτερικού τραγουδιού με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Γιώργο Κατσαρό, τον Γιάννη Σπανό, τον Μάνο Λοΐζο, τον Νίκο Ιγνατιάδη και φυσικά τον Μίμη Πλέσσα. 

Η Ρένα Κουμιώτη τραγουδά Μίμη Πλέσσα (1969-1974)

Κλείνουν σήμερα δύο χρόνια από την αποδημία του μεγάλου συνθέτη Μίμη Πλέσσα (1924-2024) που έφυγε από τη ζωή στις 5 Οκτωβρίου 2024, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει έναν πλήρη αιώνα ζωής. Πολυγραφότατος και υπερδραστήριος μέχρι το βαθύ του γήρας, εξαίρετος πιανίστας και ενορχηστρωτής, διήλθε ολόκληρη την κλίμακα της μουσικής δημιουργίας, αρχικά ως συνθέτης «ελαφρών» τραγουδιών, στη συνέχεια με επίμονη ενασχόληση στο πεδίο της τζαζ, ώσπου τον κέρδισε η σκηνική μουσική και κυρίως ο κινηματογράφος, όπου κατέθεσε κολοσσιαίο έργο και πληθώρα εξαιρετικών τραγουδιών που γνώρισαν τεράστια λαϊκή αποδοχή με τις φωνές των πιο εκλεκτών ερμηνευτών, όπως: Τζένη Βάνου, Νάνα Μούσχουρη, Γιάννης Βογιατζής, Γιάννης Πουλόπουλος, Ρένα Κουμιώτη, Μαρινέλλα, Βίκυ Μοσχολιού, Τόλης Βοσκόπουλος, Δήμητρα Γαλάνη, Στράτος Διονυσίου και πολλοί άλλοι νεότεροι.

Στη μακρά λοιπόν και γόνιμη αυτή διαδρομή ο Μίμης Πλέσσας ανέδειξε, πρώτος αυτός, μερικές κορυφαίες φωνές του ελληνικού πενταγράμμου. Πρώτος και καλύτερος ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο βασικός ερμηνευτής του μετά τα μέσα της δεκαετίας του '60, ερμηνευτής άλλωστε του κορυφαίου έργου του, του περίφημου «Δρόμου» (1969). Ακολουθούν δύο γυναικείες φωνές, πρώτη η Τζένη Βάνου, με την οποία είχε την πιο μακροχρόνια συνεργασία, και δεύτερη η Ρένα Κουμιώτη. Ειδικότερα, η συνεργασία του με τη Ρένα Κουμιώτη (1941-2023), αν και κράτησε ελάχιστα χρόνια, ουσιαστικά κατά το διάστημα 1969-1973, αποτελεί ένα από τα μεγάλα κεφάλαια στην καριέρα του συνθέτη που ήταν αυτός που ξεχώρισε τα εκλεκτά φωνητικά της προσόντα και δε δίστασε να της δώσει τη μεγάλη ευκαιρία με δυο πανέμορφα τραγούδια στο «Δρόμο».

Η συμπόρευση του Μίμη Πλέσσα με τη Ρένα Κουμιώτη κατά την πενταετία 1969-1974 θα αποφέρει συνολικά 26 τραγούδια, τα περισσότερα σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, αλλά και του Άκου Δασκαλόπουλου, του Κώστα Βίρβου και της Βαρβάρας Τσιμπούλη. Πολλά από αυτά τα τραγούδια πρωτοκυκλοφόρησαν στις 45 στροφές, ενώ στη συνέχεια ενσωματώνονταν και σε δίσκους μεγάλης διάρκειας. Έτσι το υλικό είναι απλωμένο σε έξι συνολικά δίσκους 33 στροφών, δηλαδή στους δίσκους: «Ο δρόμος» (1969), «Μέρες του καλοκαιριού» (1970), «Ρένα Κουμιώτη» (1970), «Ρένα Κουμιώτη 2» (1971), «Θάλασσα πικροθάλασσα» (1973) και «Μίλα μου για τη λευτεριά» (1974). Αξιοσημείωτο είναι ότι ο τελευταίος δίσκος εκδόθηκε μεν του 1974, στη μεταπολίτευση δηλαδή, αλλά είχε ηχογραφηθεί ήδη από το 1970, μόνο που η λογοκρισία δεν επέτρεψε την κυκλοφορία του τότε. Στο σώμα των 26 αυτών τραγουδιών περιλαμβάνονται και μερικές ομολογουμένως κορυφαίες στιγμές που εξακολουθούν μέχρι σήμερα να διατηρούν ακέραιη την ομορφιά τους. Προσωπικά θα ξεχώριζα στην πρώτη γραμμή τα τραγούδια: «Πρώτη φορά», «Δώσε μου το στόμα σου», «Σταμάτησε του ρολογιού τους δείχτες», «Καινούργιο μου φεγγάρι», «Ένα καράβι», «Το γλυκό τ' αηδόνι», «Άγια Κυριακή» και «Πρόσω ολοταχώς».

Δούκισσα: Το ελληνικό τραγούδι, αρ.21 (2006)

Κλείνοντας το αφιέρωμά μας στη λαϊκή ερμηνεύτρια Δούκισσα (1941-2010) θα σταθούμε σε ένα αφιερωματικό άλμπουμ που εκδόθηκε το 2006 από τη Universal (Polydor) στο πλαίσιο της μεγάλης σειράς «Το ελληνικό τραγούδι», μιας εκτεταμένης δισκογραφικής σειράς, η οποία κυκλοφόρησε σε τρεις ενότητες των δώδεκα δίσκων η καθεμία, η πρώτη αφιερωμένη στο «ελαφρό» τραγούδι, η δεύτερη στο λαϊκό και η τρίτη στο δημοτικό. Ο υπ' αριθμόν 21 λοιπόν δίσκος (9ος της λαϊκής ενότητας) είναι αφιερωμένος στη Δούκισσα.

Πρόκειται για ένα άλμπουμ με είκοσι συνολικά ερμηνευτικές στιγμές της Δούκισσας σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση, παρμένες από διάφορες ηχογραφήσεις της μέσα από τη μακρόχρονη θητεία της στο λαϊκό πεντάγραμμο. Στην πραγματικότητα βέβαια το υλικό μοιράζεται σε δύο άτυπες ενότητες, οι οποίες ανήκουν σε τελείως διαφορετικές χρονικές περιόδους. Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει επτά τραγούδια από τη χρυσή περίοδο της καριέρας της, δηλαδή το διάστημα 1964-1970, όλα προερχόμενα από τις 45 στροφές. Εδώ θα βρούμε σημαντικά τραγούδια στην αυθεντική πρώτη τους εκτέλεση («Πού πας χωρίς αγάπη», «Οι αναμνήσεις», «Άνθρωποι είμαστε» κ.ά.), ανάμεσά τους και δύο επανεκτελέσεις τραγουδιών του Γιάννη Σπανού («Στον ουρανό είν' ένα αστέρι», «Πες πως μ' αντάμωσες»).

Η δεύτερη ενότητα είναι πολύ ευρύτερη, καθώς περιλαμβάνει 13 τραγούδια, όλα σε δεύτερη εκτέλεση ηχογραφημένα κατά τη δεκαετία του '80. Συγκεκριμένα, το υλικό αντλήθηκε από τα άλμπουμ «Παλιά ρεμπέτικα και λαϊκά» και «Τα χασικλίδικα», αμφότερα εκδόσεις του 1983, μαζί με δύο ανεξάρτητες ηχογραφήσεις του 1981 και 1986, οι οποίες ενσωματώθηκαν στο πρώτο άλμπουμ στην ψηφιακή του επανέκδοση το 1996. Πρόκειται για ένα απάνθισμα τραγουδιών από την εποχή του ρεμπέτικου και κλασικού λαϊκού με τις υπογραφές του Βασίλη Τσιτσάνη, του Γιώργου Μητσάκη, του Γιάννη Παπαϊωάννου, του Γιάννη Τατασόπουλου, του Γεράσιμου Κλουβάτου, του Στράτου Παγιουμτζή, του Στελλάκη Περπινιάδη, του Στέλιου Χρυσίνη, του Άκη Πάνου και φυσικά του Γιώργου Ζαμπέτα.