Λαυρέντης Μαχαιρίτσας: Άλλαξαν πολλά (2017)

Χθες, 9 Σεπτεμβρίου, συμπληρώθηκαν επτά χρόνια απουσίας του σπουδαίου ροκ τραγουδοποιού Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, ο οποίος έφυγε ξαφνικά από τη ζωή στις 9 Σεπτεμβρίου 2019 στα 63 μόλις χρόνια του, έχοντας ωστόσο αφήσει πίσω του μια σημαντική δισκογραφική παρακαταθήκη που χτίστηκε στα 35 περίπου χρόνια συνεχούς παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο, αρχικά ως μέλους του συγκροτήματος Τερμίτες και στη συνέχεια ως ανεξάρτητου δημιουργού με πλουσιότατη προσωπική δισκογραφία, αλλά και πάμπολλες συμμετοχές σε δίσκους άλλους καλλιτεχνών είτε ως συνθέτης, είτε και ως τραγουδιστής. Στο μικρό μας αυτό αφιέρωμα στη μνήμη του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα θα σταθούμε στις δυο τελευταίες δισκογραφικές του καταθέσεις που παρουσιάστηκαν στο διάστημα 2017-2019 δηλώνοντας έτσι ότι ήταν ενεργός μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του. 

Το 2017 λοιπόν κυκλοφόρησε από τη Minos-EMI το άλμπουμ «Άλλαξαν πολλά» με δεκατρία τραγούδια στο οικείο ύφος της ροκ μπαλάντας, από τα οποία τα οκτώ αποτελούν δικές του συνθέσεις, ενώ από δύο τραγούδια υπογράφουν ο Νίκος Μπότσας και ο Στέφανος Λογοθέτης κι ένα τραγούδι ο Γιάννης Πάριος. Στίχους έγραψαν η Λίνα Δημοπούλου, ο Γιάννης Μαύρος, ο Μιχάλης Μαρματάκης, ο Νίκος Μπότσας, ο Γιάννης Προεστάκης και ο Μάνος Ελευθερίου. Η παρουσία του τελευταίου αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς, καθώς ο μεγάλος στιχουργός είχε ήδη μια πρώτη συνεργασία με τον Μαχαιρίτσα στο άλμπουμ «Μια τρύπα στον καιρό ...κύριε Μάνο» (2014), η οποία συνεχίστηκε στον παρόντα δίσκο με τέσσερα ακόμη τραγούδια, από τα οποία το μεγάλης διάρκειας τραγούδι «Πατρίδες που έγιναν φωτιά» στο φινάλε του δίσκου γράφτηκε για λογαριασμό της μη κερδοσκοπικής αστικής εταιρείας International Foundation for Greece (IFG), η οποία ιδρύθηκε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και δραστηριοποιείται για την υποστήριξη ευπαθών πληθυσμιακών ομάδων. Πρόκειται για ένα πολύ δυνατό κομμάτι, απόλυτα συμβατό με το μουσικό ύφος του τραγουδοποιού, το οποίο αποδίδεται από μια μεγάλη ομάδα ερμηνευτών και συγκεκριμένα από τους Γιώργο Νταλάρα, Ελευθερία Αρβανιτάκη, Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Μάριο Φραγκούλη, Γιάννη Κότσιρα, Γιώργο Περρή, Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Πάνο Μουζουράκη και τον ίδιο τον Μαχαιρίτσα.

Ολόκληρος ο δίσκος διαπνέεται από ένα κλίμα μελαγχολικής εσωστρέφειας που διατρέχει όλα τα τραγούδια, τα οποία ακούγονται με το ίδιο ενδιαφέρον από το πρώτο ως το τελευταίο, αν και ίσως μερικά ακούστηκαν λίγο περισσότερο, όπως τα: «Άλλαξαν πολλά», «Υπνοβάτης», «Ανάποδη ζαριά», «Κουζίνα», «Απορώ» και φυσικά το σπουδαίο «Πατρίδες που έγιναν φωτιά». Η έκδοση μάλιστα συνοδεύεται και από DVD με χαρακτηριστικά μέρη από τη ζωντανή παρουσίαση του υλικού.

Μίνως Μάτσας, Κώστας Χρηστίδης: Eduart (2007)

Δύο από τα κινηματογραφικά soundtrack του Μίνωα Μάτσα κατέκτησαν το πρώτο Κρατικό Βραβείο Καλύτερης Μουσικής επιβεβαιώνοντας κι επίσημα την ξεχωριστή θέση που κατέχει ο συνθέτης στο συγκεκριμένο δημιουργικό πεδίο. Το πρώτο ήταν για την ταινία «Eduart» (2006) και το δεύτερο για την ταινία «Σκλάβοι στα δεσμά τους» (2008). Και οι δυο αυτές ταινίες γυρίστηκαν την περίοδο της παραμονής του συνθέτη στην Αμερική και ουσιαστικά η μουσική τους επένδυση έγινε εξ αποστάσεως.

Η δραματική ταινία ελληνογερμανικής παραγωγής «Eduart» γυρίστηκε το 2006 και βασίζεται στην αληθινή ιστορία του νεαρού Αλβανού Eduart, ο οποίος κατέφυγε στην Ελλάδα φιλοδοξώντας να γίνει ροκ τραγουδιστής, αλλά οι δυσκολίες της ζωής τον οδήγησαν στην παρανομία. Το σενάριο και η σκηνοθεσία είναι της Αγγελικής Αντωνίου, ενώ πρωταγωνίστησαν οι ηθοποιοί: Εσρέφ Ντουρμίσι, Αντρέ Χένικε, Ντρισίμ Ζέπα, Ερμέλα Τέλη και Μάνος Βακούσης.

Τη μουσική της ταινίας συνυπογράφουν δύο Έλληνες συνθέτες που την ίδια εποχή έκαναν καριέρα στην Αμερική. Ο ένας φυσικά είναι ο Μίνως Μάτσας, ενώ ο άλλος ο Κώστας Χρηστίδης, ένας μουσικός που είχε ήδη χτίσει σημαντική καριέρα στο Χόλιγουντ γράφοντας ή ενορχηστρώνοντας μουσική για μεγάλες παραγωγές, μεταξύ των οποίων οι ταινίες «The Exorcism of Emily Rose», «Spiderman 3» και «Ghost Rider». Η μουσική τους κινείται έντονα στο χώρο του ηλεκτρονικού ήχου, ενώ οι δυο συνθέτες παίζουν πιάνο και συνθεσάιζερ. Η ορχήστρα περιλαμβάνει επίσης ηλεκτρική κιθάρα, μπάσο, ακορντεόν και κλαρινέτο. Δύο τραγούδια του Μίνωα Μάτσα σε στίχους του Οδυσσέα Ιωάννου ερμηνεύει ο Χρήστος Θηβαίος, ενώ το soundtrack κλείνει με δυο αγγλόφωνα ροκ τραγούδια του συγκροτήματος Fingers Crossed.

Μίνως Μάτσας: Η αγάπη είναι ...ελέφαντας (2000)

Αν με το soundtrack «Diary of a Lost Girl» (1997) ο συνθέτης Μίνως Μάτσας έκανε το δισκογραφικό του ντεμπούτο στο πεδίο της σκηνικής μουσικής με μια δουλειά γραμμένη εκ των υστέρων πάνω στα πλάνα μιας παλιάς ταινίας, το 2000 θα μας δώσει το πρώτο κανονικό του κινηματογραφικό soundtrack γραμμένο αυτή τη φορά σε συγχρονισμό με το γύρισμα της ταινίας. 

Πρόκειται για τη μουσική συνοδεία της ταινίας «Η αγάπη είναι ...ελέφαντας», μιας αισθηματικής κομεντί που είναι δομημένη πάνω σε τρεις ανεξάρτητες ερωτικές ιστορίες με πρωταγωνιστές τρεις δραπέτες των φυλακών που συναντούν τον έρωτα με εντελώς απροσδόκητο τρόπο. Το σενάριο και τη σκηνοθεσία της ταινίας υπογράφει ο Στράτος Τζίτζης κάνοντας έτσι την πρώτη του εμφάνιση στο κινηματογραφικό πεδίο. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν οι: Θοδωρής Αθερίδης, Άννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους, Φίλιππος Σοφιανός, Αλέκος Συσσοβίτης, Δήμητρα Ματσούκα, Σάκης Μπουλάς, Αέξάνδρα Παλαιολόγου και η πρόσφατα χαμένη Γωγώ Μαστροκώστα στη μοναδική κινηματογραφική της παρουσία. Η ταινία γνώρισε αξιόλογη εμπορική επιτυχία, αφού στην πρώτη της προβολή ξεπέρασε τα 100.000 εισιτήρια.

Ο Μίνως Μάτσας έγραψε ένα εμπνευσμένο soundtrack με δέκα ατμοσφαιρικά οργανικά θέματα που κινούνται σε ποικίλα μουσικά πεδία, από το λάτιν και το tango ως τη τζαζ, το μπλουζ και το λαϊκό χρώμα. Τα οργανικά θέματα μάλιστα διανθίζονται και με τέσσερα τραγούδια σε στίχους των Ισαάκ Σούση, Βαγγέλη Κωνσταντινίδη και του σκηνοθέτη. Το ομότιτλο κι ένα ακόμη ερμηνεύει ο Αντώνης Ρέμος συνοδευόμενος στο πρώτο από την Τάνια Νασσιμπιάν, άλλο ένα αποδίδει ο Πασχάλης Τερζής και το λαϊκό τραγούδι της ταινίας ο Τόλης Βοσκόπουλος. Την ενορχήστρωση και την παραγωγή του δίσκου επιμελήθηκε ο Μίνως Μάτσας.

Μίνως Μάτσας: Diary of a Lost Girl (1997)

Η πρώτη ολοκληρωμένη κινηματογραφική δουλειά του Μίνωα Μάτσα που πέρασε μάλιστα και στη δισκογραφία ήταν η μουσική που έγραψε για τη βωβή ταινία «Diary of a Lost Girl», στα ελληνικά «Το ημερολόγιο μιας παραστρατημένης», παραγωγής 1929, την τελευταία βωβή ταινία του μεγάλου Γερμανού σκηνοθέτη Georg Wilhelm Pabst με πρωταγωνιστές τους Louise Brooks, Josef Rovensky και Fritz Rasp. Πρόκειται για ένα δυνατό μελόδραμα που περιγράφει την ιστορία μιας παραστρατημένης νεαρής κοπέλας που κλείνεται στο αναμορφωτήριο και στη συνέχεια δραπετεύει και καταλήγει σε ένα πορνείο, ενώ στη συνέχεια παντρεύεται έναν κόμη και καταφέρνει έτσι να μπει στην καλή κοινωνία. Η ταινία αποτελεί ένα δηκτικό σχόλιο για τη διεφθαρμένη αστική κοινωνία της Γερμανίας στα χρόνια του Μεσοπολέμου και για το λόγο αυτό κυνηγήθηκε ανελέητα από τη λογοκρισία.

Ο Μίνως Μάτσας συνέθεσε τη μουσική υπόκρουση για την προβολή της ταινίας που διοργάνωσε η εφημερίδα Ελευθεροτυπία στο θέατρο Παλλάς την 1η Οκτωβρίου 1997 στη λογική της μουσικής συνοδείας που είχαν οι παλιές βουβές ταινίες από ζωντανή αυτοσχεδιαστική εκτέλεση με έναν πιανίστα (συνήθως) ή ακόμη και με ολόκληρη ορχήστρα. Όμορφες μελωδίες μελαγχολικού χρώματος εναρμονισμένες με το εξπρεσιονιστικό κλίμα της ταινίας. Το πιάνο κατέχει τον κεντρικό ρόλο στην οργανική συνοδεία με σολίστ τον Σταύρο Κόλλια. Μπάσο παίζει ο Αλέκος Παρασκευόπουλος, πνευστά ο Δημήτρης Χουντής, βιολί ο Κυριάκος Γκουβέντας και κιθάρα ο Γιάννης Παπαζαχαριάκης. Την ενορχήστρωση έκανε ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ τη μουσική διεύθυνση είχε ο Μάρκος Τσέτσος.

Μίνως Μάτσας: Music for Films (2009)

Γενέθλια ημέρα η σημερινή για έναν από τους αξιολογότερους συνθέτες της νεότερης γενιάς που εδώ και τρεις περίπου δεκαετίες πλουτίζει την ελληνική δισκογραφία με άκρως ενδιαφέρουσες δουλειές, τόσο στο επίπεδο του απλού τραγουδιού, όσο και στο απαιτητικότερο επίπεδο της σκηνικής μουσικής (θέατρο, κινηματογράφος, τηλεόραση).

Ο Μίνως Μάτσας, εγγονός του συνονόματού του παλιού ρεμπέτη και ιδρυτή της Odeon/Minos και γιος του μετέπειτα ιδιοκτήτη της εταιρείας Μάκη Μάτσα που την οδήγησε στην κορυφή συγκεντρώνοντας στις τάξεις της τα μεγαλύτερα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, γεννήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1968 στην Αθήνα. Σπούδασε νομικά, αλλά πολύ νωρίς τον κέρδισε η μουσική, ενώ το 1994 πρωτοεμφανίστηκε επίσημα στη δισκογραφία με τον κύκλο τραγουδιών «Χίλιες και μία νύχτες πάλι», για να ακολουθήσουν αρκετές ακόμη δουλειές και συνεργασίες με μεγάλα ονόματα του τραγουδιού, όπως ο Γιώργος Νταλάρας, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, η Ελένη Δήμου, η Σωτηρία Λεονάρδου, η Φωτεινή Βελεσιώτου, η Ελεωνόρα Ζουγανέλη και άλλοι. Ωστόσο από πολύ νωρίς έδειξε την προτίμησή του στη σκηνική μουσική και ιδιαίτερα στη μουσική για τον κινηματογράφο. Το πρώτο του ολοκληρωμένο soundtrack κυκλοφόρησε το 1997 και περιλάμβανε τη μουσική που έγραψε για την κλασική βουβή ταινία «Diary of A Lost Girl» (1929) του εμβληματικού Γερμανού σκηνοθέτη G.W. Pabst. Ακολούθησαν αρκετές ακόμη κινηματογραφικές δουλειές με πιο πρόσφατες τις μουσικές για τις ταινίες «Υπάρχω» (2024) και «Καποδίστριας» (2025).

Το 2009 από τη Minos-EMI κυκλοφόρησε μια πρώτη συλλογή κινηματογραφικών θεμάτων του Μίνωα Μάτσα με τον αγγλόφωνο τίτλο «Music for Films», όπου ανθολογήθηκαν τα βασικά θέματα από ταινίες της περιόδου 1997-2008, από τις οποίες αρκετές αποτελούν ξένες παραγωγές που υλοποιήθηκαν κατά την πρώτη φάση της μακροχρόνιας παραμονής του συνθέτη στην Αμερική (2000-2011). Μάλιστα για δύο από τις ελληνικές ταινίες που επένδυσε μουσικά («Eduart», παραγωγή του 2006 σε σκηνοθεσία Αγγελικής Αντωνίου, «Σκλάβοι πολιορκημένοι», παραγωγή του 2008 σε σκηνοθεσία Τώνη Λυκουρέση) ο συνθέτης κέρδισε και το πρώτο κρατικό βραβείο μουσικής. Μεταξύ των υπολοίπων ταινιών περιλαμβάνονται και δύο μικρού μήκους («Left at Rio Grande» του Kevin Abrams και «Making Life Work» του Max Parovsky), καθώς και το μικρής διάρκειας ντοκιμαντέρ «The Parthenon» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Γαβράς για την Πολιτιστική Ολυμπιάδα του 2003, ενώ στη συλλογή κατ' εξαίρεση συμπεριλήφθηκε κι ένα θέμα από το θεατρικό «Don Juan in Soho» του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη. Το άλμπουμ περιλαμβάνει συνολικά 17 οργανικά θέματα και κλείνει με τρία τραγούδια σε στίχους των Ισαάκ Σούση και Οδυσσέα Ιωάννου που ερμηνεύουν ο Γιώργος Νταλάρας, η Χάρις Αλεξίου και ο Χρήστος Θηβαίος.

Παναγιώτης Ε. Σινιόρος: Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση; (2026)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Ως παλιός εκπαιδευτικός παρακολουθώ στενά τα εκπαιδευτικά πράγματα του τόπου μας και θλίβομαι που το ελληνικό δημόσιο σχολείο βρίσκεται πια στο έσχατο σημείο της απαξίωσης τόσο από την επίσημη πολιτεία, όσο δυστυχώς και από την κοινωνία. Ένα από τα φλέγοντα προβλήματα που έρχεται στην επικαιρότητα κάθε χρόνο τέτοια εποχή είναι το θέμα των χιλιάδων ακάλυπτων θέσεων διδασκαλίας που πλέον έχουν ξεπεράσει κάθε όριο εν συγκρίσει με το παρελθόν, ακόμη και από τις αποφράδες ημέρες της χρεοκοπίας και των μνημονίων, αφού οι ανάγκες για έκτακτο διδακτικό προσωπικό (αναπληρωτές) ξεπερνούν τις 40.000! Ταυτόχρονα οι άμοιροι αυτοί προσωρινοί (συμβασιούχοι) εκπαιδευτικοί καλούνται συχνά να αναστατώσουν πλήρως την οικογενειακή τους ζωή, προκειμένου να προσφέρουν τις διδακτικές τους υπηρεσίες σε κάποια εσχατιά της πατρίδας μας, όπου μάλιστα συχνά αντιμετωπίζουν το τρομακτικό πρόβλημα της στέγασης, ειδικά στις περιοχές της υπέρμετρης και ανεξέλεγκτης τουριστικοποίησης. 

Παίρνω λοιπόν αφορμή από μια είδηση που διάβασα πολύ πρόσφατα σε εκπαιδευτική σελίδα, σύμφωνα με την οποία ένας καλοπροαίρετος ιδιοκτήτης ξενοδοχείου στην τουριστική Ζάκυνθο προτίθεται να προσφέρει κατάλυμα σε νεοδιοριζόμενους εκπαιδευτικούς έναντι συμβολικού τιμήματος για τους χειμερινούς μήνες, με την προϋπόθεση ότι θα έχει και πάλι στη διάθεσή του το ξενοδοχείο μόλις αρχίσει η νέα τουριστική περίοδος! Αξιέπαινη ασφαλώς η προσφορά του, έστω και ημιτελής, αλλά η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, πέρα από την ανάδειξη της κρατικής ευθύνης για το οξύ στεγαστικό πρόβλημα των περιφερόμενων εκπαιδευτικών, αναδεικνύει κι ένα άλλο ερώτημα: Μπορεί η φιλανθρωπία να υποκαταστήσει το κοινωνικό κράτος; Και στ' αλήθεια, πόσο άδολη μπορεί να είναι μια τέτοια χειρονομία ή ποια σχέση μπορεί να έχει με καίριες έννοιες, όπως: αλληλεγγύη, ενσυναίσθηση, κοινωνική ευαισθησία;

Κι ακριβώς πάνω σ' αυτά τα ερωτήματα έρχεται να δώσει τη δική του οπτική και τις δικές του απαντήσεις ο Λέσβιος ακαδημαϊκός δάσκαλος, ερευνητής  και συγγραφέας Παναγιώτης Ε. Σινιόρος, ο οποίος πρόσφατα εξέδωσε ένα άκρως ενδιαφέρον και - δυστυχώς - πάντα επίκαιρο πόνημα με τίτλο «Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση;» που κυκλοφόρησε μόλις τον περασμένο Ιούνιο από τις Εκδόσεις Ακρώρεια. Το βιβλίο ξεκινάει θέτοντας εξαρχής τα κρίσιμα ερωτήματα, τις απαντήσεις των οποίων θα αναζητήσει μέσα στις σελίδες που ακολουθούν: «Τι είναι η ευεργεσία από κοινωνική άποψη; Τι είναι η χορηγία ή η φιλανθρωπία - επίσης από κοινωνική άποψη; Είναι προσφορά στην κοινωνία ή μήπως ένας τρόπος με τον οποίο αποκτά κανείς πολιτική, κοινωνική κι εν τέλει οικονομική ισχύ υπερέχοντας των άλλων;». Η αναζήτηση των απαντήσεων διατρέχει το ιστορικό παρελθόν μέσα από μια ειλικρινή διάθεση να φωτιστούν όλες οι πτυχές του ζητήματος, για να καταλήξει σε ένα ξεκάθαρο πολιτικό συμπέρασμα: «Η φιλανθρωπία οφείλει να υπόκειται σε δημόσιο έλεγχο, αντίστοιχο με εκείνον που ασκείται στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Δεν είναι δυνατόν να επιτελεί δημόσιο ρόλο χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοσία, όπως συμβαίνει σήμερα».

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο χωρίς περιττές καλολογίες φτηνού εντυπωσιασμού και με απλή και απέριττη γλώσσα, ώστε να καθίσταται άμεσα εύληπτο το νόημά του, το οποίο επισημαίνεται και με γλαφυρότερο τρόπο μέσα από τα έξυπνα σκιτσογραφήματα του Στάθη (Σταυρόπουλου) που διανθίζουν τις σελίδες του.

Νομίζω πως μια πιο σαφή και εύστοχη προσέγγιση στην ουσία του έργου μάς δίνει η κριτική του βιβλίου που υπογράφει ο φιλόλογος Δημήτρης Πατίλας, από την οποία παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Είναι εντυπωσιακή η απερίφραστη μερικές φορές και αιχμηρή κατάθεση απόψεων και επιχειρημάτων. Ο λόγος ζωντανός, παραστατικός, άμεσος, ευανάγνωστος. Η εικονογράφηση από τον σκιτσογράφο Στάθη (Σταυρόπουλο) ενισχύει το μήνυμα του βιβλίου. Συνολικά, το "Φιλανθρωπία ή Εξαπάτηση" αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον δημόσιο διάλογο γύρω από τη σχέση οικονομικής ισχύος, κοινωνικής δικαιοσύνης και φιλανθρωπίας. Με πλούσια τεκμηρίωση, σύγχρονα παραδείγματα, ιστορικό βάθος και συνεκτική επιχειρηματολογία, προσφέρει στον αναγνώστη σημαντικά ερεθίσματα κριτικής σκέψης και προβληματισμού. Η τεκμηρίωσή του είναι τόσο στέρεη, που ακόμα και οι αναγνώστες που δεν θα συμφωνήσουν με όλες τις θέσεις του συγγραφέα, θα παρακινηθούν -νομίζω - να κοιτάξουν βαθύτερα πίσω από τη λάμψη των χορηγιών. Η ουσία του βιβλίου συμπυκνώνεται τελικά στη θέση : "Ο λαός δεν έχει ανάγκη από φιλανθρωπία· έχει δικαιώματα: στην αξιοπρέπεια, στην εργασία, στον πολιτισμό"».

Μάνος Κατράκης: Ludwig van Beethoven (1981)

Μια πολύ ιδιαίτερη δισκογραφική κατάθεση του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη αποτελεί η συμμετοχή του στο άλμπουμ «Ludwig van Beethoven» που εκδόθηκε το 1981 από την EMI στο πλαίσιο της παιδικής σειράς Η ζωή των μεγάλων μουσουργών, στην οποία περιλήφθηκαν ανάλογα αφιερώματα στους κορυφαίους λόγιους συνθέτες Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart και Piotr Ilitch Tchaikovsky.

Πρόκειται για μια προσεγμένη παραγωγή που παρουσιάζει τον μεγάλο Γερμανό συνθέτη Ludwig van Beethoven (1770-1827) αυτοβιογραφούμενο μέσω εξομολόγησης του βίου του σε δυο παιδιά, τον Φερδινάνδο και τον Καρλ που υποδύεται ο μικρός Λουκάς Μεταξάς. Το ρόλο του συνθέτη αποδίδει με τη στιβαρή φωνή του ο Μάνος Κατράκης, μόλις τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, καθώς η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 1981. Ο Αλέξης Κωστάλας επιμελήθηκε την παραγωγή κρατώντας ο ίδιος και το ρόλο του αφηγητή.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η αυτοβιογραφική αφήγηση του συνθέτη διανθίζεται και με τους ανάλογους μουσικούς σταθμούς της μεγάλης του καριέρας. Ακούγονται λοιπόν αποσπάσματα από τα σημαντικότερα έργα που συνέθεσε, όπως Συμφωνίες (μέρη από τις υπ' αριθμόν 1, 3, 5, 6, 7 και 9 Συμφωνίες), τα Κοντσέρτα για Πιάνο αρ.4 και 5, οι Σονάτες για Πιάνο αρ. 8, 14 και 23, Κουαρτέτα Εγχόρδων, Σονάτες για Βιολί και Πιάνο ή Βιολοντσέλο και Πιάνο και Συμφωνικές Εισαγωγές (Φιντέλιο, Κοριολανός, Τα εγκαίνια της αίθουσας). Δυστυχώς, παρά τη φροντισμένη παραγωγή που περιλαμβάνει όμορφες ζωγραφιές του Γιώργου Σταθόπουλου και πλούσιο εσώφυλλο με ολόκληρο το κείμενο της αφήγησης και τους αναλυτικούς τίτλους των μουσικών έργων που ακούγονται, δεν υπάρχει καμία απολύτως πληροφορία για τους εκτελεστές των έργων (σολίστες, ορχήστρες και μαέστροι).

Μάνος Κατράκης: Ιστορικές απαγγελίες και τραγούδια (1964-1985)

Η επιβλητική κι απόλυτα εκφραστική φωνή του Μάνου Κατράκη στάθηκε η αφορμή να αναπτύξει μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα ήδη από τη δεκαετία του '60, καθώς κλήθηκε επανειλημμένα να αναλάβει το ρόλο του αφηγητή σε σημαντικές δισκογραφικές δουλειές, αρχής γενομένης το 1964 με το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη στην ιστορική μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη, όπου αποδίδει με συγκλονιστικό τρόπο τα τρία «αναγνώσματα» του έργου («Πορεία προς το μέτωπο», «Η μεγάλη έξοδος», «Προφητικόν»), ενώ την ίδια χρονιά συμμετείχε και στον «Ερωτόκριτο» του Νίκου Μαμαγκάκη στο ρόλο του ποιητή (Βιτσέντζου Κορνάρου). Έκτοτε έδινε τακτικά το παρών του σε ποικίλες μουσικές εργασίες με απαγγελίες που πέρασαν στη δισκογραφία. Το 1965 είχε το ρόλο του αφηγητή στον κύκλο «Ελένη, τραγούδι από την Ιλιάδα» του Γιώργου Κουρουπού, ενώ την επόμενη χρονιά συμμετείχε στη θεατρική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τον «Καπετάν Μιχάλη» του Νίκου Καζαντζάκη, όπου ερμήνευσε το (ανέκδοτο) τραγούδι «Άστραψε τ' αψηλό βουνό». Η δεύτερη (μετά το «Άξιον Εστί») κορύφωση ήρθε το 1969 με άλλη μια συγκλονιστική ανάγνωση στη φιλόδοξη καντάτα του Σταύρου Ξαρχάκου «Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντιεθ Μεχίας» (1969) βασισμένη σε ποίηση του Λόρκα και ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, για να ακολουθήσουν άλλες δυο συνεργασίες με τον Νίκο Μαμαγκάκη, πρώτα στην «Ερωφίλη» (1970) κι αμέσως μετά στο «1821. Είτε θάνατος, είτε λευτεριά» (1971) στο ρόλο του στρατηγού Μακρυγιάννη.

Η δισκογραφική παρουσία του Μάνου Κατράκη συνεχίστηκε και στη μεταπολιτευτική περίοδο. Το 1974 συμμετείχε στη θεατρική δημιουργία «Προδομένος λαός» του Μίκη Θεοδωράκη βασισμένη στο ιστορικό μυθιστόρημα του Γεωργίου Ρούσσου «Μαντώ Μαυρογένους», όπου μάλιστα ερμήνευσε το τραγούδι «Ελάτε μ' ένα πόθο», ενώ το 1975 προλόγισε την ιστορική συναυλία του συνθέτη στο στάδιο Καραϊσκάκη, όπου ηχογραφήθηκε ζωντανά η μεγάλη καντάτα «Canto General» σε ποίηση Πάμπλο Νερούδα. Το ρόλο του αφηγητή είχε επίσης στο έργο «Η μάχη της Κρήτης» (1976) του Μπάμπη Πραματευτάκη, αλλά και στο ιστορικό ντοκουμέντο «Κύπρος-Μακάριος» (1979), καθώς και στον κύκλο τραγουδιών «Το μπλόκο» (1980) του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη. Το 1981 μάλιστα συμμετείχε στο παιδικό άλμπουμ «Μπετόβεν» υποδυόμενος τον αυτοβιογραφούμενο μεγάλο συνθέτη, για να ολοκληρωθεί η εξαίσια αυτή δισκογραφική πορεία με μια μεταθανάτια κυκλοφορία, την κινηματογραφική μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου «Τα χρόνια της θύελλας» (1985), όπου ακούγεται η συγκλονιστική φωνή του σε μια σκηνή του έργου.

Μάνος Κατράκης: Ένα ηχητικό αφιέρωμα (1987)

Συμπληρώνονται σήμερα 42 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη, ο οποίος γεννήθηκε στο Καστέλλι των Χανίων το 1908 κι έφυγε από τη ζωή στις 2 Σεπτεμβρίου 1984. Παρεμπιπτόντως, να σημειώσω ότι η σημερινή ημέρα είναι ταυτόχρονα επέτειος θανάτου του τραγουδοποιού Αντώνη Βαρδή (πέθανε το 2014) και βέβαια του Μίκη Θεοδωράκη που έφυγε από κοντά μας πριν από πέντε ακριβώς χρόνια.

Ο Μάνος Κατράκης ανήκει στην εκλεκτή εκείνη γενιά των μεγάλων θεατρικών ηθοποιών που ανέδειξε η μεταπολεμική περίοδος, δίπλα σε έναν Αιμίλιο Βεάκη, έναν Αλέξη Μινωτή, έναν Βασίλη Αργυρόπουλο, έναν Βασίλη Λογοθετίδη, έναν Ορέστη Μακρή, έναν Δημήτρη Χορν και άλλες εμβληματικές μορφές. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών η αναγωρισιμότητά τους κυρίως μέσα από τη μικρή κινηματογραφική τους θητεία, αν και η μεγάλη καλλιτεχνική τους προσφορά είχε σχέση με τη σκηνή και όχι με την οθόνη. Ιδιαίτερα μάλιστα η περίπτωση του Μάνου Κατράκη δείχνει πολύ έντονα αυτή την οξύμωρη πραγματικότητα, αφού η περιορισμένη κινηματογραφική του δραστηριότητα του χάρισε μια ευρεία δημοφιλία μέσα από μάλλον ασήμαντους ρόλους σε μέτριες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, οι οποίες ωστόσο έχουν αποκτήσει μια αξία αποκλειστικά και μόνο από τη δική του στιβαρή παρουσία! 

Η πρώτη θεατρική εμφάνιση του εμβληματικού ηθοποιού σημειώθηκε το 1927, ενώ από το 1931 εντάχθηκε στο δυναμικό του Εθνικού Θεάτρου και στη συνέχεια ανέπτυξε τακτικές συνεργασίες με τους μεγάλους θεατράνθρωπους της εποχής, όπως ο Μήτσος Μυράτ, ο Βασίλης Αργυρόπουλος και η Μαρίκα Κοτοπούλη, ενώ συνέβαλε στην ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος αμέσως μετά τον πόλεμο. Την ίδια εποχή άρχισε να αναπτύσσει και έντονη πολιτική δραστηριότητα που του στοίχισε διώξεις, βασανιστήρια και εξορίες ως τις αρχές της δεκαετίας του '50, όταν μπόρεσε πια σιγά σιγά να επιστρέψει στο θεατρικό σανίδι και στα επόμενα χρόνια να έχει έντονη θεατρική δραστηριότητα ως ηθοποιός και θιασάρχης κινούμενος με άνεση σε ένα ευρύτατο φάσμα ρόλων από το ελληνικό και διεθνές δραματολόγιο. Ο θάνατος τον βρήκε λίγο μετά την ολοκλήρωση της σπουδαίας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ταξίδι στα Κύθηρα», όπου είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Τρία χρόνια μετά το θάνατο του Μάνου Κατράκη η Minos τιμώντας τη μνήμη του εξέδωσε το άλμπουμ «Ένα ηχητικό αφιέρωμα στον Μάνο Kατράκη» που επιμελήθηκε ο συγγραφέας και τηλεπαρουσιαστής Γεώργιος Κάρτερ (1928-2012), γνωστός μας και από άλλες σημαντικές δισκογραφικές παραγωγές ιστορικού και λογοτεχνικού περιεχομένου. Το άλμπουμ διασώζει ηχητικά ντοκουμέντα από μεγάλες θεατρικές στιγμές του ηθοποιού μέσα από μια ευρεία ποικιλία ρόλων που έπαιξε σε ένα χρονικό ορίζοντα τεσσάρων δεκαετιών, από το 1954 ως το 1982. Παλιότερο όλων ένα απόσπασμα από τη «Γκόλφω» του Σπύρου Περεσιάδη που ανέβηκε στη σκηνή το 1954 σε σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη, ενώ νεότερο ένα κρητικό τραγούδι ηχογραφημένο το 1982 που ερμηνεύει συνοδευόμενος από το λαούτο του Γιώργου Κουτσουρέλη. Από το ενδιάμεσο διάστημα έχουν καταγραφεί κι άλλες σημαντικές στιγμές του ηθοποιού από ρόλους του κλασικού δραματολογίου, όπως ο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή και ο «Προμηθεύς Δεσμώτης» του Αισχύλου, αμφότεροι σκηνοθετημένοι το 1974 από τον Τάκη Μουζενίδη, αλλά και του νεότερου θεάτρου, ελληνικού ή ξένου, όπως η «Τρισεύγενη» του Κωστή Παλαμά (σε σκηνοθεσία Κώστα Κροντηρά το 1958), η «Μαντώ Μαυρογένους» του Γεωργίου Ρούσσου (σκηνοθεσία Κωστή Μιχαηλίδη, 1974) και ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» του Πούσκιν (σκηνοθεσία Άννας Δεβάρη, 1981).