Γιώργος Σταυριανός: Θαμπό του απογέματος φως (2025)

Άλλη μια οδυνηρή απώλεια είχαμε τις τελευταίες ημέρες μετά την αποδημία της σπουδαίας Μαίρης Λίντα. Πριν από δύο ημέρες λοιπόν έφυγε από κοντά μας και ο αγαπημένος λυρικός τραγουδοποιός Γιώργος Σταυριανός, ο οποίος γεννήθηκε το 1948 στο Ηράκλειο, ενώ τα τελευταία χρόνια ζούσε στη Φλώρινα, όπου και τον βρήκε ο θάνατος. Υπήρξε πολυσχιδής προσωπικότητα, καθώς ανέπτυξε αξιόλογη ακαδημαϊκή και συγγραφική δραστηριότητα. Στη δισκογραφία πρωτεμφανίστηκε το 1982 με το άλμπουμ «Έρημη πόλη», ενώ ακολούθησαν αρκετές πολύ ενδιαφέρουσες προσωπικές του δουλειές πλημμυρισμένες με μελωδίες και όμορφα τραγούδια, όπως: «Δέκα παιδικοί καημοί» (1985), «Οι φόβοι του μεσημεριού» (1986), «Άνεμος είναι...» (1990), «Καθαρός ουρανός» (1993), «Στην πολιορκία πέφτει πάντα η Τροία» (1995), «Το πιο μεγάλο ψέμα» (1998), «Πού να τελειώνει η θάλασσα» (2000) και «Το χρώμα της μνήμης» (2003). Στις ποικίλες συνεργασίες του με εκλεκτούς ερμηνευτές περιλαμβάνονται τα ονόματα: Μαρία Δημητριάδη, Γιώργος Νταλάρας, Ελένη Βιτάλη, Μανώλης Μητσιάς, Νένα Βενετσάνου, Κώστας Θωμαΐδης, Κώστας Μάντζιος, Ισιδώρα Σιδέρη, Παντελής Θεοχαρίδης, Βασίλης Λέκκας, Παντελής Θαλασσινός, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Νίκος Γράψας, Χρήστος Τσιαμούλης, Καλλιόπη Βέττα και άλλοι.

Η τελευταία ολοκληρωμένη προσωπική δουλειά που πρόλαβε να μας χαρίσει ο ευαίσθητος αυτός δημιουργός κυκλοφόρησε μόλις το 2025 από τις Εκδόσεις Μετρονόμος με τον ποιητικό τίτλο «Θαμπό του απογέματος φως». Περιλαμβάνει δέκα κομμάτια, από τα οποία τα δύο είναι οργανικά θέματα, ενώ δύο τραγούδια ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση και συγκεριμένα το αγαπημένο «Και το πλοίο φεύγει» (από το άλμπουμ «Άνεμος είναι...», 1990) και το επίσης αγαπημένο «Ώρες μου χρωματιστές» (από το άλμπουμ «Καθαρός ουρανός», 1993). Τα υπόλοιπα έξι τραγούδια είναι πρωτότυπα, γραμμένα σε στίχους του Φίλιππου Γράψα, του Οδυσσέα Ιωάννου και Μάκη Τσίτα και δικούς του. Τα ερμηνεύουν ο Μίλτος Πασχαλίδης, η Ηρώ Σαΐα, ο Βασίλης Γισδάκης, ο Παντελής Θεοχαρίδης και ο Κώστας Τριανταφυλλίδης, ενώ ο Μιχάλης Άνθης στον επίλογο του δίσκου αποδίδει μελοποιημένους στίχους από την ομιλία του Ιησού στον κήπο της Γεθσημανή («Περίλυπος εστίν η ψυχή μου...»). Την ενορχήστρωση έκανε ο Κώστας Παρίσης. 

Παραθέτω το τρυφερό σημείωμα που έγραψε ο συνθέτης για τα καινούργια του τραγούδια που έμελλε να είναι και τα στερνά του:

«Ο ήλιος γέρνει, και το αποκαμωμένο φως ημερεύει την αγριάδα της ημέρας. Η πηχτή ανάσα του καλοκαιριού στενάζει. Ο καλπασμός του καιρού γίνεται όλο και πιο απόμακρος. Καταπίνει την μέρα που αφήνεται με ένα μακρόσυρτο αναστεναγμό στην άοπλη περιοχή της λήθης. Θαμπό του απογέματος φως… Σμιλεύει τις επιθετικές επιφάνειες που παραδίδονται ανήμπορες. Λυτρώνει τα πρόσωπα, καταλαγιάζει τα πάθη. Και η σκέψη γέρνει ευάλωτη στο βάραθρο του χρόνου, χωρίς τον προαιώνιο τρόμο, χωρίς την αδηφάγα λαιμαργία της τύψης για την ύπαρξη. Υπάρχουμε επιτέλους χωρίς τύψεις. Αφήνομαι στο απόλυτο, χωρίς επιφυλάξεις… Κι ας ξέρω πως αυτό δεν θα διαρκέσει για πολύ, καραδοκεί το σκοτάδι που σε λίγο θα τυλίξει τα πάντα γύρο μου… Κι όλα θα ξαναβρούν τον φρενήρη ρυθμό τους. Αυτή όμως η φευγαλέα στιγμή μου ανήκει. Μετρά την αδιαμεσολάβητη σχέση μου με το χάος, και με κάνει να το αποδεχτώ και να το αγαπήσω. Θαμπό του απογέματος φως, με παραδίδεις σε ένα κόσμο που υπάρχει, και θα υπάρχει μόνο για μένα».

Μαίρη Λίντα, Μανώλης Χιώτης: Ηχογραφήσεις στην Αμερική, 1965-1966 (1984)

Από το 1956 που ένωσαν τους δρόμους της προσωπικής και καλλιτεχνικής τους ζωής ο Μανώλης Χιώτης και η Μαίρη Λίντα, ξεκίνησαν και τα μεγάλα υπερπόντια ταξίδια για τον Νέο Κόσμο, όπου ο ελληνισμός του επιφύλασσε θερμότατη υποχή και ανταποκρινόταν με ενθουσιασμό στην απαράμιλλη δεξιοτεχνία του Χιώτη και στην αέρινη φωνή της Λίντα. Το τρίτο και μεγαλύτερο σε διάρκεια από τα ταξίδια αυτά ξεκίνησε το 1964 και κράτησε ως το 1967, τη χρονιά που το ζευγάρι έφτασε ξαφνικά ως το διαζύγιο για αδιευκρίνιστους λόγους, αν και η υπόθεση αυτή διανθίστηκε με ποικίλα σκανδαλοθηρικά υπονοούμενα που πάντως ποτέ δεν επιβεβαιώθηκαν. Το γεγονός είναι ότι το τέλος της κοινής ζωής τους έφερε ουσιαστικά και το καλλιτεχνικό τους τέλος, αφού άλλωστε ο Χιώτης τρία χρόνια αργότερα έφυγε από τη ζωή στα 49 μόλις χρόνια του, ενώ η καριέρα της Λίντα πήρε την κατιούσα κι έπαψε οριστικά να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του ελληνικού πενταγράμμου, έστω κι αν παρέμεινε ενεργή ως τα τέλη της δεκαετίας του '90.

Από την τελευταία λοιπόν αμερικανική τουρνέ του μεγάλου αυτού καλλιτεχνικού ζεύγους μας έχουν μείνει μια σειρά πολύ ενδιαφέρουσες ηχογραφήσεις, είτε σε σκόρπιους δίσκους 45 στροφών, είτε και σε δίσκους μεγάλης διάρκειας (lp) που πρωτοκυκλοφόρησαν στην Αμερική και στη συνέχεια στην ελληνική αγορά. Συνήθως οι ηχογραφήσεις αυτές στηρίζονταν στο προϋπάρχον υλικό, το οποίο επανεκτελούνταν με νέα ενορχήστρωση, εμπλουτισμένη με λάτιν και τζαζ στοιχεία, τα οποία ο Χιώτης δε δίσταζε να εισάγει στα τραγούδια του χωρίς καμία αναστολή. 

Ένα από τα "αμερικάνικα" αυτά άλμπουμ επανεκδόθηκε το 1984 από την ελληνική δισκογραφική εταιρεία Άνοδος το 1984, πρώτο της σειράς «Μύθοι της δεκαετρίας του '60» με ανέκδοτο υλικό από ηχογραφήσεις της διετίας 1965-1966, όταν οι δυο καλλιτέχνες βρίσκονταν στην Αμερική γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία. Δεκατέσσερα τραγούδια είναι το περιεχόμενο της έκδοσης, όλα από τα δεύτερα τραγούδια του συνθέτη, ελάχιστα γνωστά στο ελληνικό κοινό, κάποια παλιότερα με νέα ενορχήστρωση και κάποια καινούργια που ακούγονται στο δίσκο αυτό για πρώτη φορά, τα περισσότερα σε γοργούς ρυθμούς (συρτά) που εξυπηρετούσαν τις δεξιοτεχνικές ανάγκες του Χιώτη, ο οποίος και πάλι εντυπωσιάζει με το εκπληκτικό του παίξιμο, ενώ τον συνοδεύει η ελληνική λαϊκή ορχήστρα του Ελληνοαμερικανού George Stratis.

Μαίρη Λίντα: Περασμένες μου αγάπες... (2005)

Έφυγε χθες από τη ζωή, πλήρης ημερών διανύοντας ήδη το 91ο έτος της ζωής της, η Μαίρη Λίντα (1935-2026), κατά κόσμον Μαίρη Δημητροπούλου, μια κορυφαία λαϊκή ερμηνεύτρια με υπέροχο φωνητικό χρώμα που λάμπρυνε το ελληνικό πεντάγραμμο επί πολλές δεκαετίες, ιδιαίτερα όμως κατά το διάστημα που συμπορεύτηκε στο πεντάγραμμο και στη ζωή με τον αξεπέραστο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Μανώλη Χιώτη (1957-1966), δίπλα στον οποίο μάλιστα έχει αποθανατιστεί η ζωντανή παρουσία της στο πάλκο μέσω του παλιού ελληνικού κινηματογράφου κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του '60.

Η Μαίρη Λίντα βρέθηκε για πρώτη φορά στο λαϊκό πάλκο το 1952, ενώ την επόμενη χρονιά πρωτομπήκε στο στούντιο ηχογραφώντας το πρώτο της τραγούδι με τίτλο «Ήρθε ο χειμώνας» του Κώστα Καπλάνη, ενώ την ίδια χρονιά ηχογράφησε για τις 78 στροφές και τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, αλλά και του Μανώλη Χιώτη, πολύ πριν οι δυο τους σχηματίζουν εκείνο το αχώριστο δίδυμο που αγαπήθηκε τόσο πολύ από το ελληνικό κοινό. Μεγάλη στιγμή της καριέρας της στάθηκε η συνεργασία της με τον Μίκη Θεοδωράκη συμμετέχοντας στον κύκλο τραγουδιών «Αρχιπέλαγος» (1960-1961), απ' όπου ξεπήδησαν κοσμαγάητες επιτυχίες, όπως: «Απαγωγή», «Σε πότισα ροδόσταμο», «Αν θυμηθείς τ' όνειρό μου» και άλλες. Μάλιστα το 1963 αξιώθηκε να ερμηνεύσει υπό την καθοδήγηση του ίδιου του Μίκη σε δεύτερη (αλλά αξεπέραστη) εκτέλεση ολόκληρο τον κύκλο «Επιτάφιος» σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, τον οποίο είχαν ήδη ερμηνεύσει η Νάνα Μούσχουρη και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Την ίδια εποχή είχε και ποικίλες άλλες συνεργασίες με κορυφαίους συνθέτες, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, Γιώργος Ζαμπέτας, ο Κώστας Καπλάνης, ο Γιάννης Καραμπεσίνης και άλλοι. Ο χωρισμός της με τον Μανώλη Χιώτη ανέκοψε απότομα τη λαμπρή αυτή πορεία και η καριέρα της πήρε την κατιούσα, χωρίς πάντως να πάψει ποτέ να βρίσκεται στο προσκήνιο και να ηχογραφεί καινούργια τραγούδια συνεργαζόμενη με νεότερους συνθέτες, όπως ο Γιάννης Σπανός, ο Γιώργος Κριμιζάκης, ο Βαγγέλης Πιτσιλαδής, ο Αλέκος Χρυσοβέργης, ο Σπύρος Παπαβασιλείου και άλλοι.

Το 2005 η δισκογραφική εταιρεία EMI Capitol στο πλαίσιο της σειράς Original Masters εξέδωσε ένα αφιέρωμα στις μεγάλες ηχογραφήσεις της Μαίρης Λίντα σε διπλό δίσκο με τίτλο «Περασμένες μου αγάπες» που περιλαμβάνει συνολικά 42 τραγούδια από τη χρυσή της εποχή, δηλαδή τη δεκαπενταετία 1953-1968. Ο πρώτος δίσκος είναι αφιερωμένος αποκλειστικά σε συνθέσεις του Μανώλη Χιώτη ηχογραφημένες κατά το διάστημα 1956-1964, όπου θα βρούμε μερικές κλασικές στιγμές, όπως: «Ηλιοβασιλέματα», «Περασμένες μου αγάπες», «Μοιάζεις και συ σαν θάλασσα», «Πολλές φορές», «Η σκούνα», «Εσύ είσαι η αιτία που υποφέρω», «Αφού το θες», «Λαός και Κολωνάκι», «Δε θέλω πια να ξαναρθείς». Ο δεύτερος δίσκος είναι αφιερωμένες στις συνεργασίες της ερμηνεύτριας με άλλους συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Γιώργος Ζαμπέτας και άλλοι. Παραδόξως απουσιάζει εντελώς η μικρή αλλά εμβληματική συνεργασία της με τον Μάνο Χατζιδάκι που απέφερε υπέροχα τραγούδια («Ξημερώνει», «Κάνε το πόνο σου χαρά», «Θαλασσοπούλια», «Τραγούδι της Σειρήνας», «Άστρο της Ανατολής»).

Νότης Μαυρουδής, Γιώργος Τοσικιάν: Café Latino (2018)

Το 2018, δέκα χρόνια μετά την ολοκλήρωση της εξαιρετικής κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» (1999-2008), ο Νότης Μαυρουδής επανέρχεται με μια καινούργια δισκογραφική πρόταση, η οποία θα κυκλοφορήσει σε μορφή βιβλίου από τις εκδόσεις Άπαρσις με τίτλο «Café Latino» και συνοδευτικό υπότιτλο «El puerto» με τη διευκρινιστική επισήμανση: «Canciones y danzas populares de America Latina y Espana para dos guitarras». Πρόκειται δηλαδή για υλικό γραμμένο ή διασκευασμένο και πάλι για δύο κλασικές κιθάρες προερχόμενο αποκλειστικά από τον κόσμο της Λατινικής Αμερικής και της Ισπανίας. 

Έχουμε λοιπόν 13 κιθαριστικά θέματα ανώνυμων κατά το πλείστον Λατίνων δημιουργών που διατρέχουν το χρόνο και φτάνουν ολόφρεσκα στο σύγχρονο κοινό γεμάτα αρώματα εξωτικών τόπων που μορφοποίησαν με γνώση κι ευαισθησία δύο σπουδαίοι Έλληνες κιθαριστές, ο Νότης Μαυρουδής - που δε χρειάεται περαιτέρω συστάσεις - και ο νεότερος κιθαριστής Γιώργος Τοσικιάν (γενν. 1981), μαθητής του Ιάκωβου Κολανιάν και σταθερός συνεργάτης του Νότη Μαυρουδή από το 2011 και μετά, παίρνοντας έτσι τη θέση του Παναγιώτη Μάργαρη, ο οποίος είχε ήδη ξεκινήσει το προσωπικό του ταξίδι στο χώρο της μουσικής και της δισκογραφίας.

Οι ηχογραφήσεις του συγκεκριμένου υλικού πραγματοποιήθηκαν κατά το διάστημα 2015-2017. Μάλιστα, κατά τη λογική και της σειράς «Café de l' art», έχουμε κι εδώ δύο φωνητικές νησίδες με τη Μόρφω Τσαϊρέλη να ερμηνεύει δύο μεξικάνικα τραγούδια. Ο Νότης Μαυρουδής μας δίνει κάποιες ενδιαφέρουσες εξηγήσεις για το νέο του εγχείρημα: «Μια κλεφτή ματιά στην καρδιά και την ψυχή αυτής της πάντα μυστηριώδους ηπείρου, της γεμάτης μελαγχολία και αισθησιασμό, τρυφερότητα και πάθος (...) Είναι η κληρονομιά των ανθρώπων της Βραζιλίας, της Αργεντινής, της Βολιβίας, του Μεξικού, της Βενεζουέλας, της Κούβας, μέσα από τη φτώχεια και την ελπίδα, τη θλίψη και το ξεφάντωμα (...) Το "Cafe Latino" δεν είναι μια ανθολογία, είναι ένα ταξίδι».

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.6 (2008)

Με το 6ο άλμπουμ της σειράς «Café de l' art» που κυκλοφόρησε το το 2008 από την Eros Music ολοκληρώνεται ο εξαιρετικός αυτός κιθαριστικός κύκλος του Νότη Μαυρουδή και του Παναγιώτη Μάργαρη, ο οποίος είχε ξεκινήσει δέκα χρόνια νωρίτερα και πλούτισε το κιθαριστικό ρεπερτόριο με υψηλής αισθητικής ερμηνείες σε μια συνειδητή προσπάθεια να γεφυρωθούν ετερόκλητα μουσικά είδη αποδεικνύοντας τελικά ότι η μουσική είναι μία, καθώς δεν γνωρίζει στεγανά χρονικά και τοπικά, αλλά αποτελεί μια ενιαία, παγκόσμια και διαχρονική γλώσσα.

Το άλμπουμ φέρει τον υπότιτλο «Passion» και είναι επικεντρωμένο στη διεθνή μουσική με επιλεγμένα θέματα που έχουν ως κοινό θεματικό κέντρο το ερωτικό πάθος. Η ανθολογία διατρέχει με εντυπωσιακή ελευθερία ποικίλες μουσικές περιοχές, από την παραδοσιακή μουσική των Άνδεων και της Αφρικής ως τη τζαζ, την αμερικανική ποπ, την ευρωπαϊκή μπαλάντα και το κλασικό τραγούδι. Ο Νότης Μαυρουδής νιώθει την ανάγκη να δώσει μιαν εξήγηση για τις επιλογές του: «Μελωδίες, μοτίβα, μουσικοί τρόποι που κατάφεραν να κυριαρχήσουν στο κοινό αίσθημα σε παγκόσμια κλίμακα. Θαρρείς και έσπασαν την εμμονή της εθνικότητας που υπάρχει βαθιά ριζωμένη σε χώρες όπως η Ελλάδα...». Έτσι λοιπόν συνυπάρχουν αρμονικά ο Astor Piazzolla με τον John Lennon και τον Paul Mac Cartney, o Jacques Brel με τον Paul Desmond, αλλά και τον Kurt Weill. Οι διασκευαστές μάλιστα του υλικού θέλησαν αυτή τη φορά να μας δώσουν μια πιο πολυφωνική εκδοχή προσθέτοντας δίπλα στις κλασικές κιθάρες και άλλα όργανα, όπως το μπαγιάν, το ακορντεόν, το φλάουτο, το βιολοντσέλο, το σαξόφωνο, το κοντραμπάσο, τα τύμπανα  και τα κρουστά με τη συμμετοχή εξαιρετικών μουσικών, όπως ο Ηρακλής Βαβάτσικας, ο Νίκος Σιδηροκαστρίτης, ο Μάνος Αβαράκης και άλλοι.

Τα δεκατέσσερα συνολικά θέματα του άλμπουμ διανθίζονται και με τρεις φωνητικές στιγμές. Η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου ερμηνεύει το κλασικό «Yukali» του Kurt Weill, ο Χρήστος Θηβαίος συνοδευόμενος από εξαμελή χορωδία αποδίδει το «Corsica» του Petro Guefucci και ο Ελληνογάλλος παρουσιαστής και ερμηνευτής Νίκος Αλιάγας το τρυφερό «Je ne quitte pas» του Jacques Brel. 

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.5 (2005)

Με το 5ο άλμπουμ της σειράς «Café de l' art» που κυκλοφόρησε το 2005 από την Eros Music το σπουδαίο κιθαριστικό δίδυμο Νότη Μαυρουδή και Παναγιώτη Μάργαρη επανέρχεται στο ελληνικό ρεπερτόριο. Κατά τη λογική του 3ου άλμπουμ που ήταν αφιερωμένο στους δυο κορυφαίους Έλληνες συνθέτες του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, αυτή τη φορά επέλεξαν ένα άλλο εμβληματικό δίδυμο, το οποίο άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο πεδίο του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού. Κι αυτό δεν είναι άλλο από τους κορυφαίους λαϊκούς βάρδους Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972) και Βασίλη Τσιτσάνη (1915-1984), οι οποίοι πλούτισαν τη μουσική μας παράδοση με δεκάδες λαϊκά αριστουργήματα που δεν έπαψαν ποτέ να τραγουδιούνται και να επανεκτελούνται ασταμάτητα.

Οι δυο εκλεκτοί κιθαριστές έσκυψαν με αγάπη και σεβασμό στις υπέροχες αυτές μελωδίες δίνοντάς τους μια ολοκαινούργια φορεσιά, απολύτως λιτή κι απέριττη, έτσι που να αναδεικνύεται αβίαστα ο εξαίσιος μελωδικός τους πλούτος, καθώς - όπως σημειώνει κι ο Νότης Μαυρουδής - «το πέρασμα των δεκαετιών και η ριζική αλλαγή του τρόπου ζωής στην Ελλάδα δε συρρίκνωσαν τη γοητεία του "παλιού υλικού" που έχει εισχωρήσει στο εθνικό υποσυνείδητο από γενιά σε γενιά». Οι κιθάρες βέβαια δεν προσπαθούν να υποκαταστήσουν τα μπουζούκια, αλλά να μεταφέρουν ουσιαστικά την πρώτη ύλη στο δικό τους ηχοχρωματικό κόσμο. Έτσι γεννιούνται καινούργιες μελωδίες που κουβαλάνε τη λεπτή αύρα των αρχικών ήχων, αλλά ταυτόχρονα αποκτούν και τη δική τους αυτονομία. Γιαυτό και δεν ξενίζει που ένα από τα τραγούδια αυτά, την «Αχάριστη» του Βασίλη Τσιτσάνη - τραγούδι της πρώτης μεταπολεμικής εποχής - το ερμηνεύει με το δικό της "έντεχνο" τρόπο η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου, χωρίς αυτό να μοιάζει ως κάτι αιρετικό ή παράτολμο! Αλλά συμβαίνει και το αντίστροφο, καθώς την κιθαριστική μεταμόρφωση του προπολεμικού «Μινόρε της αυγής» (που πρώτος είχε ερμηνεύσει ο Μάρκος Βαμαβακάρης το 1936) εμπλουτίζουν τα αυτοσχεδιαστικά ταξίμια που παρεμβάλλει το μπουζούκι του Θανάση Πολυκανδριώτη σε μια συναρπαστική πολυφωνία!

Αξίζει να επισημάνουμε ότι η πολύ επιμελημένη έκδοση της Eros Music περιλαμβάνει πλούσιο ένθετο βιβλιαράκι με κείμενα και πληροφοριακό υλικό, καθώς κι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείωμα του γνωστού μύστη και μελετητή του αυθεντικού λαϊκού μας τραγουδιού Παναγιώτη Κουνάδη.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.4 (2003)

Ο τέταρτος δίσκος της εξαίρετης κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» κυκλοφόρησε το 2003 παράλληλα με τα δύο ανεξάρτητα άλμπουμ που ήταν αφιερωμένα στους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη. Ο συνοδευτικός υπότιτλος «Cinema» προσδιορίζει ευθέως και την κοινή θεματική γραμμή που συνδέει το επιλεγμένο υλικό του δίσκου, αφού τα δεκαπέντε συνολικά θέματα του περιεχομένου του έχουν αντληθεί από το χώρο του κινηματογράφου, θέματα που διατρέχουν αναδρομικά τον κινηματογραφικό χρόνο για διάστημα μισού περίπου αιώνα, από το 1952 ως το 2001.

Οι δυο σπουδαίοι κιθαριστές, ο Νότης Μαυρουδής και ο Παναγιώτης Μάργαρης, εργάστηκαν με γνώση και ευαισθησία πάνω σε μια σειρά πολύ δημοφιλών κινηματογραφικών θεμάτων προσαρμόζοντάς τα στον ήχο και το ύφος της κλασικής κιθάρας, φροντίζοντας μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις να εμπλουτίσουν τα ηχοχρώματα με την προσθήκη και άλλων οργάνων, είτε του σαξόφωνου που παίζει ο David Lynch, είτε του πιάνου με τον Σταύρο Λάντσια, είτε του ακορντεόν με τον Χρήστο Ζερμπίνο, αλλά και άλλων οργάνων (βιολί, βιολοντσέλο, βιόλα, όμποε) που συνοδεύουν διακριτικά τους δύο κιθαριστές. 

Οι επιλεγμένες ταινίες είναι οι εξής: «Απαγορευμένα παιχνίδια» (1952), όπου ακούστηκε η περίφημη κιθαριστική μελωδία «Ρομάντσα» ανώνυμου δημιουργού (στην ταινία έπαιζε ο μυθικός Ισπανός κιθαριστής Narciso Yepes), «Το παιδί και το δελφίνι» (1957), όπου ακουγόταν το υπέροχο τραγούδι του Τάκη Μωράκη «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη», «Ο πρωτάρης» (1967), όπου πρωτοακούστηκε το κλασικό «The Sound of Silence» του Paul Simon, «Ο Νονός» (1971) με την εξαίσια μουσική του Nino Rota, «Ο βιολιστής στη στέγη» (1971), το περίφημο μιούζικαλ με τα αγαπημένα τραγούδια των Jerry Bock και Sheldon Harnick, «Ο ελαφοκυνηγός» (1978) με την υπέροχη «Cavatina» του Stanley Myers, «Το εξπρές του μεσονυκτίου» (1978) με μουσική του Giorgio Moroder, «Ο μελισσοκόμος» (1986) με μουσική της Ελένης Καραΐνδρου, «Η κοιλιά του αρχιτέκτονα» (1987) με μουσική του Wim Mertens, «Ο καιρός των τσιγγάνων» (1989) με μουσική του Goran Bregovic, «Ο δράκουλας» (1992) με μουσική του Wojcieck Kilar, «Λεόν» (1994) με μουσική του Eric Serra, «Ο Τιτανικός» (1997) με μουσική του James Horner, «Η ζωή είναι ωραία» (1997) με την οσκαρική μουσική του Nicola Piovani και «Αμελί» (2001) με τη δροσερή μουσική του Yann Tiersen.

Ο δίσκος περιλαμβάνει και δύο φωνητικά μέρη από τις ταινίες «Ο πρωτάρης» («The Sound of Silence») και «Ο δράκουλας», τα οποία ερμηνεύει η διάσημη Ισραηλινή σοπράνο Doa Nori στη δεύτερη συνεργασία της με τους δυο κιθαριστές στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δισκογραφικής σειράς.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.3 (2002)

Ο τρίτος δίσκος της θαυμάσιας κιθαριστικής σειράς «Café de l' art» των σπουδαίων κιθαριστών Νότη Μαυρουδή και Παναγιώτη Μάργαρη εκδόθηκε το 2002 από την Eros Music διαφοροποιημένος ουσιαστικά στη θεματολογία του, αφού αυτή τη φορά δεν τηρήθηκε η λογική της συνύπαρξης ελληνικών και ξένων μελωδιών, αλλά επιλέχθηκε εξολοκλήρου υλικό από την εγχώρια δημιουργία. 

Ο δίσκος λοιπόν είναι αφιερωμένος στους δυο Διόσκουρους της ελληνικής μουσικής, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, αμφότερους από τους αγαπημένους δημιουργούς του Νότη Μαυρουδή. Είναι αξιοσημείωτο άλλωστε ότι ήδη στους δύο πρώτους δίσκους της σειράς είχαν συμπεριληφθεί μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι. Από τα 15 επιλεγμένα θέματα τα οκτώ ανήκουν στον Μάνο Χατζιδάκι και τα επτά στον Μίκη Θεοδωράκη, όλα ανθολογημένα από το διαχρονικό έργο τους με βασικό κριτήριο τη λυρική και μελωδική τους υπόσταση, ώστε να διαμορφώνεται ένα αρμονικό και ομοιογενές σύνολο.

Κατά τη λογική των δύο προηγούμενων δίσκων τη ροή των οργανικών θεμάτων κι εδώ διανθίζουν μικρές φωνητικές νησίδες με δύο τραγούδια (ένα από κάθε συνθέτη) που ερμηνεύουν ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας («Ο εφιάλτης της Περσεφόνης») και η Ηρώ («Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα»).

Αξίζει να επισημάνουμε ότι εκτός των έξι αριθμημένων δίσκων της σειράς και λίγο πριν από την έκδοση του 4ου δίσκου (2003) κυκλοφόρησαν δύο επιπλέον δίσκοι αφιερωμένοι στους δύο μεγάλους συνθέτες - ένας για τον Μάνο Χατζιδάκι κι ένας για τον Μίκη Θεοδωράκη - οι οποίοι αποτελούν μια διευρυμένη μορφή του παρόντος ενιαίου άλμπουμ.

Νότης Μαυρουδής, Παναγιώτης Μάργαρης: Café de l' art, αρ.2 (2000)

Ενθαρρυμένοι από την απροσδόκητα καλή υποδοχή του άλμπουμ «Café de l' art» (1999) οι εξαίρετοι κιθαριστές Νότης Μαυρουδής και Παναγιώτης Μάργαρης αποφάσισαν να δώσουν συνέχεια στην όμορφη ιδέα της κιθαριστικής προσαρμογής δημοφιλών μουσικών θεμάτων από το διεθνές ρεπερτόριο παρουσιάζοντας ένα χρόνο αργότερα το δεύτερο άλμπουμ με την ένδειξη «Volume 2» καθιερώνοντας έτσι την αρίθμηση πλέον του κάθε άλμπουμ της σειράς που έφτασε ως τον αριθμό «6» με τη συμπλήρωση μιας δεκαετίας από την έκδοση του πρώτου - μη αριθμημένου - δίσκου.

Το δεύτερο λοιπόν άλμπουμ συνεχίζει ακριβώς πάνω στην ίδια λογική που είχε διαμορφωθεί ήδη από το προηγούμενο, με ελληνικά και ξένα μουσικά θέματα κατάλληλα διασκευασμένα για κιθαριστικό ντούο. Από ελληνικής πλευράς έχουν επιλεγεί το αγαπημένο «Βαλς του γάμου» της Ελένης Καραΐνδρου (από την ταινία «Ο μελισσοκόμος», 1986), ένα θέμα από το άλμπουμ «Reflections» (1970) του Μάνου Χατζιδάκι, ο υπέροχος «Αύγουστος» του Νίκου Παπάζογλου και το εμβληματικό «Πρωινό τσιγάρο» του Νότη Μαυρουδή. 

Από το διεθνές ρεπερτόριο έχουμε θέματα των Paco de Lucia, Nino Rota, John Lennon, Carlos Puebla κ.ά. μαζί με μια διασκευή του γλυκύτατου «Scarborough Fair» που είχαν κάνει διάσημο στα χρόνια του '60 οι Paul Simon και Art Garfunkel, μια ευφάνταστη φωνητική εκδοχή της γοητευτικής μπαρόκ μελωδίας «Adagio», η οποία συνήθως αποδίδεται στον Βενετσιάνο συνθέτη Tomaso Albinoni, αν και στην πραγματικότητα η σύνθεση ανήκει στον Remo Giazotto, καθώς επίσης μια έξοχη εκτέλεση του κλασικού κιθαριστικού θέματος «Recuerdos de l' Alambra» του Francisco Tarrega, μια οργανική εκδοχή του «Summertime» του George Gershwin κι ένα θέμα του Ariel Ramirez. 

Όπως και στο πρώτο άλμπουμ, έχουμε κι εδώ δύο φωνητικά θέματα («Scarborough Fair», «Adagio») που ερμηνεύει η πολυπράγμων Ισραηλινή ερμηνεύτρια Noa Dori.