100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Κασετίνα (2008)

Ένα δεύτερο μεγάλο αφιέρωμα στην πρωθιέρεια της σκηνικής τέχνης Έλλη Λαμπέτη - αυτές τις ημέρες συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννησή της - μας πρόσφερε η δισκογραφική εταιρεία Lyra το 2008. Πρόκειται για ένα τετραπλό άλμπουμ με τίτλο το όνομά της, το οποίο στην πραγματικότητα αποτελεί επανέκδοση σε ενιαίο σώμα τριών παλιότερων ανεξάρτητων δισκογραφικών εκδόσεων που κυκλοφόρησαν λίγο μετά το θάνατο της ηθοποιού κατά το διάστημα 1983-1984.

Οι δύο πρώτοι δίσκοι της έκδοσης φέρουν τον κοινό τίτλο «Μονόπρακτα» και περιλαμβάνουν έξι μονόπαρκτα θεατρικά κείμενα με τη φωνή της Έλλης Λαμπέτη, τα οποία είχαν αποτελέσει ενιαία παράσταση που ανέβασε ο Θίασος Λαμπέτη τον Απρίλιο του 1978 και είχαν πρωτοκυκλοφορήσει σε δίσκο με τον ίδιο τίτλο το 1984. Πρόκειται για τα έργα: «Η Εβραία» (από το θεατρικό έργο «Τρόμος και αθλιότητα στο Γ΄Ράιχ») του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η πιο δυνατή ψυχή» του Αύγουστου Στρίνμπεργκ, «Όλυα, μια ψυχούλα» του Άντον Τσέχοφ σε διασκευή του Γκαμπριέλ Αρού, καθώς και τρία μονόπρακτα του Ζαν Κοκτό («Η ανθρώπινη φωνή», «Η ψεύτρα», «Την έχασα»). Η ανάγνωση των μονόπρακτων συνοδεύεται από μουσικά θέματα για σόλο πιάνο του Μότσαρτ και του Σοπέν που ερμηνεύει ο πιανίστας Κώστας Λούκος, ανεψιός της Λαμπέτη.

Ο τρίτος δίσκος περιλαμβάνει το υλικό του άλμπουμ «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει Καβάφη» που είχε πρωτοεκδοθεί το 1983 από την ετικέτα Διόνυσος της Lyra. Το υλικό της έκδοσης απλώνεται σε 25 συνολικά αναγνώσεις ποιημάτων του Κωνσταντίνου Καβάφη, τα οποία είχαν ηχογραφηθεί σε δύο διαφορετικές φάσεις, μία το 1975 και μία το 1981. Μαζί με τα εμβληματικά και πασίγνωστα ποιήματα του μεγάλου Αλεξανδρινού έχουν επιλεγεί και πολλά ποιήματα λιγόετο γνωστά ή ακόμη και αποκηρυγμένα από τον ίδιο τον ποιητή. Ο τελευταίος δίσκος της έκδοσης περιλαμβάνει αυτούσιο το υλικό του άλμπουμ «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο και από τους Ύμνους και Εγκώμια της Μεγάλης Εβδομάδας». Η αρχική έκδοση του άλμπουμ (1983) είχε τον απλό τίτλο «Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει τα Κατά Ματθαίον Πάθη».

Η έκδοση είναι ιδιαίτερα επιμελημένη σε μορφή πολυσέλιδου βιβλίου με σκληρά εξώφυλλα και με πλούσιο φωτογραφικό και πληροφοριακό υλικό για τη θεατρική διαδρομή της Έλλης Λαμπέτη στα 40 χρόνια της καριέρας της (1942-1982). Τα κείμενα επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός Άγγελος Πυριόχος.

100 Χρόνια Έλλη Λαμπέτη: Αποσπάσματα θεατρικού λόγου (1989)

Σαν χθες, 13 Απριλίου, γεννήθηκε μια κορυφαία Ελληνίδα ηθοποιός που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στο ελληνικό θέατρο, αλλά και στον κινηματογράφο. Συμπληρώνονται λοιπόν 100 χρόνια από τη γέννηση της Έλλης Λαμπέτη (1926-1983), μιας μοναδικής θεραπαινίδας της σκηνικής τέχνης, όπου κυριάρχησε επί 40 χρόνια (1942-1982), παρόλο που έφυγε πρόωρα από τη ζωή, παίζοντας ωστόσο μέχρι και την τελευταία στιγμή. Υπήρξε σύζυγος του μεγάλου θεατράνθρωπου Μάριου Πλωρίτη (1950-1953) και είχε μια θυελλώδη ερωτική και επαγγελματική σχέση με τον Δημήτρη Χορν κατά το διάστημα 1953-1959.

Η Έλλη Λαμπέτη, κατά κόσμον Έλλη Λούκου, γεννήθηκε στα Βίλλια Αττικής και σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στη Σχολή Κοτοπούλη. Ήταν μόλις 16 χρόνων, όταν πρωτοανέβηκε στη σκηνή το 1942 μέσα στα μαύρα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Η πορεία της έκτοτε ήταν λαμπρή παίζοντας ασταμάτητα σπουδαίους ρόλους του παγκόσμιου δραματολογίου ως μέλος μεγάλων θιάσων, όπως ο θίασος του Καρόλου Κουν στο Θέατρο Τέχνης, ο θίασος Κοτοπούλη και Μουσούρη, το Εθνικό Θέατρο και φυσικά ο δικός της θίασος, αρχικά σε συνεργασία με τον Δημήτρη Χορν και στη συνέχεια μόνη της ως το τέλος της ζωής της. Η πρώτη της παράσταση ήταν το έργο «Η Χάνελε πάει στον Παράδεισο» (1942) και ο μακρύς κύκλος έκλεισε το 1982 με το έργο «Τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού» παίζοντας το ρόλο μιας κωφάλαλης, όταν πια η οδυνηρή αρρώστια της είχε στερήσει τη φωνή.

Η Λαμπέτη είχε και μια μικρή, αλλά άκρως σημαντική παρουσία και στον ελληνικό κινηματογράφο συμπρωταγωνιστώντας κυρίως με το σύντροφό της Δημήτρη Χορν. Η πρώτη κινηματογραφική της εμφάνιση σημειώθηκε το 1946 με την ταινία «Αδούλωτοι σκλάβοι» του Βίωνα Παπαμιχάλη. Ακολούθησαν δυο τρεις μέτριες ταινίες, ώσπου συνάντησε στο δρόμο της τον μεγάλο σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη, με τον οποίο συνεργάστηκε ως πρωταγωνίστρια σε τρεις σπουδαίες ταινίες: «Κυριακάτικο ξύπνημα» (1954), «Το κορίτσι με τα μαύρα» (1956) και «Το τελευταίο ψέμα» (1958). Στο ενδιάμεσο συμμετείχε και στην εμβληματική ταινία «Η κάλπικη λίρα» (1955) του Γιώργου Τζαβέλλα.

Στο χώρο της δισκογραφίας καταγράφονται κάποιες σποραδικές παρουσίες της Έλλης Λαμπέτη. Εν ζωή κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Γλυκιά Ίρμα» (1972) με τη μουσική του Γιάννη Σπανού για την ομώνυμη μουσικοθεατρική παράσταση, ενώ τη χρονιά του θανάτου της (1983) εκδόθηκαν δύο δίσκοι με απαγγελίες ποιημάτων του Καβάφη και αποσπασμάτων από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. 

Το 1989 ωστόσο από το Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι εκδόθηκε ένα μεγάλο δισκογραφικό αφιέρωμα στη Λαμπέτη με τίτλο «Αποσπάσματα Θεατρικού Λόγου» σε τρεις δίσκους που φιλοδοξούσαν να καλύψουν αντιπροσωπευτικά όλη τη θεατρική διαδρομή της κορυφαίας ηθοποιού. Οι παλιότερες από τις ηχογραφήσεις αυτές ανατρέχουν στις δεκαετίες του '50 και '60 κι έτσι έχουν αξία ιστορικού ντοκουμέντου. Μεταξύ των ανθολογημένων παραστάσεων περιλαμβάνονται αποσπάσματα από τα έργα: «Τελευταίο βαλς» (1956) του Σόμερσετ Μομ, «Πεγκ καρδούλα μου» (1961) του Τζον Χάρτλι Μάννερς, «Δεσποινίς Πέπσι» (1966) της Πιερρέτ Μπρινό, «Θυμήσου τον Σεπτέμβρη» (1967) του Νόελ Κάουαρντ, «Βυσσινόκηπος» (1974) του Τσέχοφ, «Φθινοπωρινή ιστορία» (1977) του Αρμπούζοφ, «Φιλουμένα Μορτουράνο» (1978) του Εντουάρντο Ντε Φίλιππο και «Ο κύκλος με την κιμωλία» (1981) του Μπρεχτ. Εκτός από την ίδια ακούγονται και οι φωνές μεγάλων συμπρωταγωνιστών της, όπως ο Δημήτρης Χορν, ο Μάνος Κατράκης, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Μάρθα Βούρτση, η Σαπφώ Νοταρά, ο Κώστας Ρηγόπουλος και ο Γιώργος Μοσχίδης. Τα αποσπάσματα συνοδεύονται από μικρά μουσικά θέματα, όλα παρμένα από τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για το «Ματωμένο Γάμο» του Λόρκα.

Σταμάτης Σπανουδάκης, Χρήστος Μακρόπουλος:Τανγκό στην Ακτή (2007)

Το 2007 ο αξιόλογος κλασικός πιανίστας της νεότερης γενιάς Χρήστος Μακρόπουλος (γενν. 1975) μας χάρισε ένα θαυμάσιο άλμπουμ αποκλειστικά για σόλο πιάνο βασισμένο σε διαχρονικές μελωδίες του Σταμάτη Σπανουδάκη. Το άλμπουμ επιγράφεται «Τανγκό στην ακτή» με έμμεση υπόμνηση του ομότιτλου τραγουδιού («Ακτή»), ενός από τα πιο αναγνωρίσιμα και πετυχημένα που έγραψε ο καλός συνθέτης.

Ο δίσκος περιλαμβάνει οκτώ συνολικά μελωδίες που διατηρούν τους τίτλους των αρχικών τραγουδιών του Σπανουδάκη συνοδευόμενους όμως με διευκρινιστικούς υπότιτλους, οι οποίοι προσπαθούν να αποδώσουν ακριβέστερα το πνεύμα της πιανιστικής εκδοχής, αφού ο σολίστας δεν περιορίστηκε στην απλή μεταγραφή των μελωδιών, αλλά τους έδωσε και τις δικές του αυτοσχεδιαστικές προεκτάσεις που αγγίζουν τη λόγια μουσική παράδοση, με έμφαση στους δύο μεγάλους Σέργιους της ρωσικής σχολής, τον Ραχμάνινοφ και τον Προκόφιεφ.

Οι μελωδίες που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονται από τις μουσικές επενδύσεις τριών ταινιών του Παντελή Βούλγαρη, δηλαδή: Πέτρινα χρόνια (1985), Η φανέλα με το 9 (1989) και Νύφες (2004), μίας ταινίας του Γιώργου Κατακουζηνού (Απουσίες, 1987) κι άλλης μίας του Γιώργου Τσεμπερόπουλου (Άντε γεια, 1991). Επίσης έχουμε και άλλα τρία θέματα παρμένα από τους κύκλους τραγουδιών «Κοντραμπάντο» (1986), «Το δίλημμα» (1990) και «Επαφή» (1992). 

Σταμάτης Σπανουδάκης, Μανώλης Μητσιάς, Ημέρα Τρίτη (1990)

Πάσχα των Ελλήνων σήμερα, λυτρωτική ανάσταση των ανθρώπινων ψυχών και πέρασμα από το μουντό χρώμα του χειμώνα στο φως της άνοιξης και της ζωής. Τρίτη ημέρα από τη Σταύρωση του Χριστού, ημέρα της Ανάστασης. Και ήταν ένα φωτογραφικό άλμπουμ με τίτλο Ημέρα Τρίτη που βρήκε σε κάποια επίσκεψή του στα Μετέωρα ο Σταμάτης Σπανουδάκης και του ενέπνευσε τον θρησκευτικό κύκλο «Ημέρα Τρίτη», ο οποίος εκδόθηκε το 1990 από τη CBS.

Το φωτογραφικό αυτό άλμπουμ φέρει την υπογραφή του Λέσβιου φωτογράφου Δημήτρη Ταλιάνη (Μόλυβος, 1948) και αποτελεί μια καταγραφή παλιών μοναστηριών και λατρευτικών σκευών που συνάντησε στις περιηγήσεις του σε τόπους εγκατελειμμένους στη μοναξιά και τη σιωπή, σαν εκείνο το αρχέγονο τοπίο που μορφοποιήθηκε την «τρίτη ημέρα» της βιβλικής δημιουργίας, για να φιλοξενήσει τον άνθρωπο και τα ζώα. Το εξώφυλλο του άλμπουμ σχεδίασε ο Βασίλης Φωτόπουλος (1934-2007), ο διάσημος Έλληνας ζωγράφος και σκηνογράφος, βραβευμένος μάλιστα με το όσκαρ σκηνογραφίας για την ταινία Αλέξης Ζορμπάς.

Ο συνθέτης ανέσυρε από τη βυζαντινή παράδοση μερικούς εκλεκτούς ύμνους και τους έντυσε με δική του μουσική ή διασκεύασε την αυθεντική μελωδία κάποιων («Επιτάφιος θρήνος», «Τη Υπερμάχω», «Φως ιλαρόν») προσπαθώντας να αποδώσει το πνεύμα του φωτογραφικού αυτού λευκώματος. Ο ίδιος λέει μεταξύ άλλων: «Ακολούθησα νοητά την πορεία του φωτογράφου μεταφράζοντας τις εικόνες σε ήχους». Βασικός συμπαραστάτης του σ' αυτό το διάβημα ο υπέροχος Μανώλης Μητσιάς, κορυφαίος ερμηνευτής και δοκιμασμένος ψάλτης, ο οποίος κατέθεσε μια μνημειώδη, αλλά απολύτως απέριττη ερμηνεία. Σόλο κλαρίνο παίζει ο Βασίλης Σαλέας.

Σταμάτης Σπανουδάκης: Εαρινή ώρα (1994)

Σε όλη τη μουσική του διαδρομή ο συνθέτης Σταμάτης Σπανουδάκης φρόντιζε πάντα να διανθίζει τη δισκογραφία του με θρησκευτικές πινελιές είτε με πρωτότυπες συνθέσεις, είτε και με εναρμονίσεις παραδοσιακών θρησκευτικών μελωδιών. Το 1994 μας έδωσε την «Εαρινή ώρα», δυο χρόνια αργότερα το «Δάκρυ του Ιωάννη» κι έκλεισε τον αιώνα με το μεγαλόπρεπο «Χιλιαννιακοσιαενενηνταεννέα», για να επανέλθει το 2010 με το άλμπουμ «Σαν προσευχή...», το τελευταίο μέχρι σήμερα έργο του στο θρησκευτικό πεδίο.

Το άλμπουμ «Εαρινή ώρα» πρωτοεκδόθηκε το 1994 από την FM Records κι επανεκδόθηκε το 1996 και το 2002 από τη Wea. Αυτή τη φορά ο συνθέτης μας πρόσφερε μια εξολοκλήρου οργανική δουλειά βασισμένη όμως εν πολλοίς σε προϋπάρχουσες μελωδίες από παλιότερα έργα του μαζί με κάποιες καινούργιες. Το κύριο σώμα του άλμπουμ προέρχεται από τους δίσκους: «7 Παρακλήσεις» (1985), «Ω, γλυκύ μου έαρ» (1987) και «Ημέρα Τρίτη» (1990). Μας τα εξηγεί καλύτερα ο ίδιος στο ένθετο σημείωμα του δίσκου:

«Είναι καιρός που αισθάνομαι την ανάγκη να συγκεντρώσω τις καλύτερες στιγμές των "ορχηστρικών θρησκευτικών" μου δίσκων. Τελικά το καταφέρνω τώρα. Ξαναδούλεψα τα κομμάτια προσθέτοντας ή αφαιρώντας όσα σήμερα αισθάνθηκα ότι έπρεπε (...) Οι μελωδίες και οι εισαγωγές είναι δικές μου, εκτός φυσικά από τις μελωδίες των: "Η ζωή εν τάφω", "Ω, γλυκύ μου έαρ", "Ιδού ο νυμφίος έρχεται", "Τον νυμφώνα σου βλέπω" και τους αυτοσχεδιασμούς του Βασίλη και του Λευτέρη (...) Αφιερώνω ολόψυχα και με θαυμασμό αυτόν το δίσκο στους αγαπημένους μελωδούς της Μεγάλης Εβδομάδος».

Ενορχήστρωση, εκτέλεση, παραγωγή και ηχοληψία, όλα διά χειρός Σταμάτη Σπανουδάκη. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το 1994 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη. Κλαρίνο έπαιξε ο Βασίλης Σαλέας και βιολί ο Λευτέρης Ζέρβας. Το σόλο συνθεσάιζερ στο «Η ζωή εν τάφω» έπαιξε ο Σαράντης Σαλέας. Ο ίδιος ο συνθέτης έπαιξε πλήκτρα, κιθάρες και κρουστά.  

Σταμάτης Σπανουδάκης: Κύριε των Δυνάμεων (1982)

Ο Σταμάτης Σπανουδάκης είναι παραγωγικότατος συνθέτης και μας έχει δώσει μέχρι σήμερα πληθώρα συνθέσεων που κινούνται σε όλο το φάσμα της μουσικής δημιουργίας. Έχουμε λοιπόν μεγαλοϊδεατικές οργανικές συνθέσεις εμπνευσμένες από την ελληνική ιστορία, κύκλους παιδικών τραγουδιών, αλλά και κύκλους κανονικών τραγουδιών, μουσική για τον κινηματογράφο και μπόλικη θρησκευτική μουσική, έτσι που να τον καθιστά τον κατεξοχήν συνθέτη αυτού του ιδιαίτερου μουσικού είδους, καθώς ήδη καταγράφονται στο ενεργητικό του μπόλικες δημιουργίες στο συγκεκριμένο πεδίο («Κύριε των Δυνάμεων», «7 Παρακλήσεις», «Ω, γλυκύ μου έαρ», «Ημέρα Τρίτη», «Εαρινή ώρα», «Το δάκρυ του Ιωάννη», «Χιλιαεννιακοσιαενενηνταεννέα», «Σαν προσευχή...»).

Η πρώτη του συνθετική απόπειρα θρησκευτικού προσανατολισμού ήρθε τη στιγμή που ο ίδιος έβγαινε από μια προσωπική του «περιπέτεια». Πρώτο ξεφωτό λοιπόν σ' αυτή τη γκρίζα διαδρομή στάθηκε ο κύκλος «Κύριε των Δυνάμεων» που εκδόθηκε το 1982 από τη Lyra. Ο τίτλος του άλμπουμ βεβαίως παραπέμπει στον ομώνυμο εμβληματικό βυζαντινό ύμνο που γράφτηκε κάπου μεταξύ 5ου και 7ου αιώνα και ψάλλεται στο Μέγα Απόδειπνο κατά την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής. Πάνω στο ιερό κείμενο του ύμνου ο συνθέτης έγραψε δική του πρωτότυπη μουσική επένδυση, ενώ τα υπόλοιπα μέρη του άλμπουμ έχουν δικούς του στίχους και φυσικά μουσική, η οποία κινείται μεταξύ βυζαντινών απόηχων και κοσμικών ακουσμάτων (ποπ, ροκ κλπ) κι όλα αυτά μάλιστα δοσμένα με σύγχρονη ενορχήστρωση, όπου συνυπάρχουν τα ακουστικά όργανα με κυρίαρχο το ηλεκτρονικό υπόστρωμα των συνθεσάιζερ. 

Τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν η Ελένη Βιτάλη και ο Γιάννης Κούτρας. Ξεχωρίζει το τραγούδι «Γύρω μου φωτιά» που ακούγεται σε διπλή εκτέλεση εναλλάξ από τους δύο ερμηνευτές. Ο ίδιος ο Σπανουδάκης έπαιξε κιθάρες, μπουζούκι, μαντολίνο, μπαλαλάικα, κρουστά και συνθεσάιζερ. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε από τον Σεπτέμβριο του 1981 ως τον Γενάρη του 1982 στο ιδιωτικό στούντιο του συνθέτη.

Χρόνης Αηδονίδης: Άφραστον Θαύμα (2010)

Μιας και βρισκόμαστε στη Μεγάλη Εβδομάδα, είναι καιρός να ανοίξουμε μια παρένθεση στη συνήθη ροή των θεμάτων μας, για να προσαρμοστούμε στο πνεύμα των ημερών. Θα ήθελα λοιπόν να ξεκινήσουμε με τον σπουδαίο θεράποντα της παραδοσιακής μας μουσικής και εξαίρετο ψάλτη Χρόνη Αηδονίδη (1928-2023), ένα σεμνό υπηρέτη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής μας μουσικής παράδοσης που συχνά κατέφυγε στην εκκλησιαστική υμνογραφία και μας κληροδότησε υπέροχες ηχογραφήσεις. Ήδη πέρσι τέτοιον καιρό είχαμε παρουσιάσει ένα πειστικό δείγμα της ψαλτικής του δύναμης με το άλμπουμ «Επικράνθη» (2006) και συνεχίζουμε σήμερα στην ίδια ακριβώς γραμμή με το νεότερο διπλό άλμπουμ «Άφραστον Θαύμα» που κυκλοφόρησε το 2010 σε διπλό ψηφιακό δίσκο από την Legend (υπό την ετικέτα "7").

Επί της ουσίας τα δύο άλμπουμ αποτελούν μια αδιάσπαστη ενότητα, αφού το υλικό τους συμπίμπει σε μεγάλο βαθμό με κάποιες μικρές προσθαφαιρέσεις. Και φυσικά συμμετέχουν οι ίδιοι συντελεστές, αφού δίπλα στον μεγάλο παραδοσιακό βάρδο βρίσκεται και πάλι η πιστή του μαθήτρια και ψάλτρια Νεκταρία Καραντζή και ο Πρωτοψάλτης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, φιλόλογος και θεολόγος Δημήτρης Βερύκιος. Η έκδοση περιλαμβάνει μια ευρεία ανθολόγηση 29 ύμνων από το Θείο Πάθος μέχρι και την Ανάσταση του Χριστού που αποδίδονται με σεπτό και απέριττο τρόπο μέσα σε μια ατμόσφαιρα κατανυκτικής εκφραστικής δύναμης. Ο ίδιος ο Χρόνης Αηδονίδης σημειώνει στο εσώφυλλο της έκδοσης: 

«Ευχαριστώ τον Θεό που με αξίωσε, για μία ακόμη φορά, να ηχογραφήσω βυζαντινούς εκκλησιαστικούς ύμνους, ένα όνειρο που είχα από μικρό παιδί, απ' όταν μάθαινα βυζαντινή μουσική κοντά στον ιερέα πατέρα μου. Το δημοτικό τραγούδι βέβαια που υπηρέτησα όλα αυτά τα -πενήντα και πλέον- χρόνια δεν είναι παρά η «δίδυμη αδελφή» της βυζαντινής μουσικής. Ως δίδυμες αδελφές αυτές οι δύο τέχνες έχουν σίγουρα πολλές ομοιότητες αλλά και κάποιες διαφορές. Η ουσία όμως είναι ότι είναι παιδιά της ίδιας μάνας: της ελληνικής μουσικής μας. Φροντίδα και μέλημά μου, όλα αυτά τα χρόνια, ήταν να βάλω κι εγώ ένα λιθαράκι στην προσπάθεια διάσωσης και διάδοσης στις επόμενες γενιές αυτού του μουσικού θησαυρού. Γι' αυτό χαίρομαι από καρδιάς που συνοδοιπόρος μου, και σε αυτό το έργο, είναι η Νεκταρία Καραντζή. Η σκέψη ότι η εκλεκτή μου μαθήτρια και πλέον συνεργάτιδα συνεχίζει το δικό μου έργο στην αλυσίδα της μακραίωνης ελληνικής μουσικής παράδοσης, με αναπαύει. Ο διπλός αυτός δίσκος περιέχει επιλογές βυζαντινών εκκλησιαστικών μελών σε ανάμικτη σειρά, κυρίως από τα ψαλλόμενα της Μεγάλης Εβδομάδας αλλά όχι μόνο, όπως και έναν πολύ γνωστό λαϊκό θρήνο της Μ. Παρασκευής. Έχουμε επίσης για μια ακόμη φορά, τη χαρά να μας συνοδεύει ο Πρωτοψάλτης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, φιλόλογος και θεολόγος Δημήτρης Βερύκιος, τον οποίο από καρδιάς ευχαριστώ για την πολύτιμη υποστήριξη και βοήθειά του...».

Απόστολος Καλδάρας: Τα κινηματογραφικά (1990)

Η χθεσινή και η σημερινή ημέρα, 7 και 8 Απριλίου, συνιστούν διπλή επέτειο για τον μεγάλο λαϊκό δημιουργό Απόστολο Καλδάρα (1922-1990), ο οποίος γεννήθηκε στις 7 Απριλίου 1922 στα Τρίκαλα και πέθανε στις 8 του ίδιου μήνα το 1990 έχοντας μόλις συμπληρώσει τα 68 του χρόνια. Φυσικά το μεγάλο εκτόπισμα του κορυφαίου αυτού δημιουργού δε θα μπορούσε παρά να έχει ευρύτατη συμμετοχή στις δισκογραφικές μας παρουσιάσεις εδώ στο Δισκοβόλο με επίκεντρο βέβαια τους εμβληματικούς κύκλους τραγουδιών που παρουσίασε στη Minos κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 («Μικρά Ασία», «Βυζαντινός Εσπερινός», «Για ρεμπέτες και για φίλους», «Ροβινσώνες»). 

Σήμερα λοιπόν θα σταθούμε λίγο παραπάνω σε μιαν άλλη ξεχωριστή σελίδα της μεγάλης του καριέρας, την κινηματογραφική, όπου είχε μια έντονη παρουσία στα χρόνια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου την εποχή της μεγάλης εμπορικής του ακμής, δηλαδή μέσα στη δεκαετία του '60. Όχι, ο Καλδάρας δεν ήταν συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής και γιαυτό δεν πρόκειται να δούμε κάποια δικά του soundtrack, αφού ο ρόλος του περιοριζόταν καθαρά στη συμμετοχή του με ανεξάρτητα τραγούδια που ακούγονταν σε διάφορες ταινίες εκείνου του καιρού, συνήθως με τη δική του παρουσία στο πάλκο, τραγούδια που παράλληλα κυκλοφορούσαν και στη δισκογραφία των 45 στροφών κατά κανόνα με άλλους ερμηνευτές από αυτούς που τα ερμήνευαν στις ταινίες.

Το 1990 η ΕΜΙ έθεσε σε κυκλοφορία ένα άλμπουμ με τον λιτό τίτλο «Τα κινηματογραφικά» που περιλαμβάνει 14 τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα που ακούστηκαν σε παλιές ελληνικές ταινίες. Ειδικότερα μάλιστα πρόκειται για τραγούδια από οκτώ ταινίες της Κλακ Φιλμ που γυρίστηκαν κατά το διάστημα 1965-1968, όλες σκηνοθετημένες από τον Απόστολο Τεγόπουλο (1936-2007) με βασικό πρωταγωνιστή τον Νίκο Ξανθόπουλο στη χρυσή εποχή του, όταν είχε ταυτιστεί με τον δημοφιλέστατο ρόλο του τίμιου λαϊκού παιδιού έχοντας σχεδόν πάντα για συμπρωταγωνίστρια τη Μάρθα Βούρτση, συχνά μάλιστα πλαισιωμένος και από άλλα μεγάλα ονόματα του κινηματογράφου, όπως ο Μάνος Κατράκης, ο Ορέστης Μακρής, ο Κώστας Καζάκος, ο Κώστας Κακαβάς, ο Ανδρέας Ντούζος, η Αφροδίτη Γρηγοριάδου, η Σπεράντζα Βρανά και πολλοί άλλοι. Πρόκειται για τις ταινίες: Καρδιά μου πάψε να πονάς (1965), Απόκληροι της κοινωνίας (1965), Με πόνο και με δάκρυα (1965), Περιφρόνα με γλυκιά μου (1965), Έχω δικαίωμα να σ' αγαπώ (1966), Δακρυσμένα μάτια (1967), Κάποτε κλαίνε και οι δυνατοί (1967), Ξεριζωμένη γενιά (1968). Οι περισσότερες από τις ταινίες αυτές είχαν ξεπεράσει τις 200.000 εισιτήρια στην πρώτη τους προβολή με κορυφαία την τελευταία (Ξεριζωμένη γενιά) που έφτασε τα 448.679 εισιτήρια!

Στις ταινίες αυτές ακούστηκαν δεκάδες υπέροχα λαϊκά τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα, συνήθως ερμηνευμένα από τον Νίκο Ξανθόπουλο, τα οποία ωστόσο στην επίσημη δισκογραφία πέρασαν με άλλες φωνές. Εδώ λοιπόν τα ακούμε από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τη Βίκυ Μοσχολιού, τον Μιχάλη Μενιδιάτη, τον Μανώλη Αγγελόπουλο, τη Χαρούλα Λαμπράκη και τη Φούλη Δημητρίου. Ανάμεσά τους και τα πολυτραγουδισμένα: «Ένα αστέρι πέφτει πέφτει», «Μην τα φιλάς τα μάτια μου», «Αφού αμαρτήσανε τα δυο σου χείλη», «Πετραδάκι πετραδάκι», «Τα καλά όλου του κόσμου», «Στ' Αποστόλη το κουτούκι» και «Καλή τύχη». Την επιλογή και επιμέλεια του υλικού υπογράφει ο δημοσιογράφος και μουσικός παραγωγός Άγγελος Πυριόχος.

Γρηγόρης Μπιθικώτσης: Για τον Γρηγόρη (Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, 2002)

Πριν από 21 χρόνια, στις 7 Απριλίου 2005, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 χρόνων ο κορυφαίος λαϊκός ερμηνευτής Γρηγόρης Μπιθικώτσης (1922-2005) αφήνοντας πίσω του μιαν ανεκτίμητης αξίας κληρονομιά εκατοντάδων μεγάλων τραγουδιών που ερμήνευσε στις πέντε περίπου δεκαετίες της ενεργού παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο είτε ως απαράμιλλος ερμηνευτής, είτε και ως εμπνευσμένος συνθέτης αρκετών διαχρονικών επιτυχιών που κοσμούν το πλούσιο προσωπικό του ρεπερτόριο. Μάλιστα η πρώτη του εμπλοκή στο δισκογραφικό στερέωμα ήταν με την ιδιότητα του συνθέτη με πρώτο τραγούδι του «Το καντήλι τρεμοσβήνει» που ηχογραφήθηκε για τις 78 στροφές το 1949. Στα μέσα της δεκαετίας του '50 πρώτος ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν ο συνθέτης που αξιοποίησε τις ερμηνευτικές του δυνατότητες, για να έρθει λίγο αργότερα ο Μίκης Θεοδωράκης να τον μετατρέψει στον κορυφαίο λαϊκό ερμηνευτή της γενιάς του μέσα από μια μεγάλη σειρά εμβληματικών κύκλων («Επιτάφιος», «Αρχιπέλαγος», «Πολιτεία Α' & Β'», «Επιφάνια», «Όμορφη πόλη», «Τραγούδι του νεκρού αδελφού», «Μαγική πόλη», «Το Άξιον εστί», «Ρωμιοσύνη», «Χρυσοπράσινο φύλλο», «Θαλασσινά φεγγάρια»). Στη συνέχεια συμπορεύτηκε με την εκλεκτή γενιά των νέων συνθετών του λεγόμενου «έντεχνου» λαϊκού τραγουδιού, όπως ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Δήμος Μούτσης, ο Γιάννης Σπανός, ο Σταύρος Κουγιουμτζής και άλλοι, ενώ στα χρόνια της Επταετίας ανέπτυξε συστηματικά και την προσωπική του δισκογραφία με αποκλειστικά δικές του συνθέσεις που απέφερεαν πολλές επιτυχίες ευρείας αποδοχής.

Τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή ο μεγάλος καλλιτέχνης ευτύχησε να τιμηθεί με μια συγκλονιστική συναυλία αφιερωμένη αποκλειστικά στον ίδιο. Ήταν στις 11 Μαρτίου του 2002, όταν πραγματοποιήθηκε στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας μια μεγάλης διάρκειας (άνω των δύο ωρών) συναυλία με τη συμμετοχή δεκαοκτώ εκλεκτών ερμηνευτών της παλιότερης και νεότερης γενιάς, οι οποίοι πρόθυμα συνέπραξαν στην τιμητική αυτή βραδιά για τον μεγάλο βάρδο. Οι τραγουδιστές εμφανίστηκαν επί σκηνής με αλφαβητική σειρά ερμηνεύοντας ο καθένας από δύο τραγούδια, συνολικά 38 κλασικά τραγούδια (στη συναυλία ακούστηκαν περισσότερα) που σημάδεψαν τη λαμπρή διαδρομή του Γρηγόρη Μπιθικώτση στο ελληνικό πεντάγραμμο. Ιδού τα ονόματα: Δήμητρα Γαλάνη, Αντώνης Καλογιάννης, Γιάννης Κότσιρας, Κώστας Μακεδόνας, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Δημήτρης Μητροπάνος, Μανώλης Μητσιάς, Δημήτρης Μπάσης, Γιώργος Νταλάρας, Πόλυ Πάνου, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Γιάννης Πάριος, Αντώνης Ρέμος, Μαρία Σουλτάτου, Πασχάλης Τερζής, Ελένη Τσαλιγοπούλου και Ντίνα Χρονά. Στη συναυλία τραγούδησε επίσης κι ο γιος του ερμηνευτή Γρηγόρης Γρ. Μπιθικώτσης συνοδευόμενος από τον Γεράσιμο Ανδρεάτο, ενώ στο πανηγυρικό φινάλε της συναυλίας εμφανίστηκε επί σκηνής και ο ίδιος ο Μπιθικώτσης ερμηνεύοντας μόνος ή με συνοδεία όλης της παρέας δύο τραγούδια μέσα σε ένα κλίμα διάχυτης συγκίνησης και ενθουσιασμού. Εκτός από συνθέσεις του ίδιου του Μπιθικώτση, ακούστηκαν επίσης κλασικά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, του Βασίλη Τσιτσάνη, του Γιώργου Μητσάκη, του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Σταύρου Κουγιουμτζή και του Γιάννη Σπανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι τη συναυλία προλόγισαν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, τότε υπουργός πολιτισμού. Ο ίδιος ο Μπιθικώτσης μιλώντας συγκινημένος στο κοινό έδειξε και τη γενναιοδωρία της ψυχής του μνημονεύοντας τον μεγάλο συνοδοιπόρο του Στέλιο Καζαντζίδη, ο οποίος είχε φύγει ήδη από τη ζωή μισό χρόνο νωρίτερα. Να προσθέσω απλώς ότι επικεφαλής της λαϊκής ορχήστρας ήταν οι μπουζουξήδες Μανώλης Καραντίνης και Βαγγέλης Μαχαίρας, ενώ την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Νίκος Κούρος. Ο διπλός ψηφιακός δίσκος που εκδόθηκε την ίδια χρονιά κοσμείται με όμορφες ζωγραφιές που φιλοτέχνησε ο Αλέκος Φασιανός.