Ο Πουλικάκος τραγουδάει Νίκο Εγγονόπουλο: Η Ύδρα των πουλιών (2010)

Λένε πως η ζωή είναι ένας κύκλος, καθώς ο άνθρωπος σεργιανάει στο βίο του σε ποικίλα μονοπάτια και στο τέλος επιστρέφει στην αφετηρία του. Δεν ξέρω αν αυτό έχει γενική εφαρμογή, αλλά σίγουρα ισχύει στην περίπτωση του Δημήτρη Πουλικάκου. Γιατί ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης αλλιώς ξεκίνησε κι αλλιώς μετέπειτα διαμόρφωσε τη δημιουργική του πορεία, αν και δεν είναι και τόσο γνωστή η πρώτη του δραστηριότητα, πριν τον κερδίσει η ροκ και οι συναυλιακές δραστηριότητες που κάλυψαν το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής του. Θα πρέπει λοιπόν να επισημάνουμε ότι στα νεανικά του χρόνια, παρά την αριστοκρατική καταγωγή του και τους συγγενικούς του δεσμούς με διάσημα ονόματα της ελληνικής πολιτικής ζωής (Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Κωνσταντίνος Καραμανλής), είχε αποφασίσει συνειδητά να κρατηθεί μακριά από αυτό το περιβάλλον και φρόντισε να αποκτήσει καλή μόρφωση και να συνταχθεί με πνευματικά πρόσωπα που υπηρετούσαν το χώρο της διανόησης και της τέχνης. Από τις αρχές μάλιστα της δεκαετίας του '60 ανέπτυξε στενή φιλία με το ποιητή Νάνο Βαλαωρίτη, με τον οποίο συνεργάστηκε για ένα διάστημα στην έκδοση του βραχύβιου λογοτεχνικού περιοδικού Πάλι (1964-1966), το οποίο υπηρετούσε το σουρρεαλιστικό κίνημα της εποχής, αν και ο ερχομός της χούντας ανέκποψε βίαια τέτοιες δραστηριότητες και ανάγκασε τον ίδιο να αναζητήσει διαφορετικούς τρόπους έκφρασης.

Παρουσιάζοντας σ' αυτό το αφιέρωμα τη δισκογραφία του Δημήτρη Πουλικάκου είδαμε ότι από το ξεκίνημα του νέου αιώνα όλη του η παρουσία ήταν περιορισμένη σε επανεκδόσεις παλιότερου υλικού ή διάφορων ζωντανών ηχογραφήσεων, ενώ είχε σταματήσει προ πολλού να παράγει καινούργια πράγματα. Το 2010 ωστόσο μας ξαναδίνει πρωτότυπο υλικό και μάλιστα αυτή θα είναι και η τελευταία του δισκογραφική δουλειά μέχρι σήμερα, αν και όχι με δικές του συνθέσεις, αφού ο ίδιος περιορίζεται αποκλειστικά στο ρόλο του ερμηνευτή. Πρόκειται για το άλμπουμ «Η Ύδρα των πουλιών» που εκδόθηκε από την ετικέτα Pazzlemusik και βασίζεται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο του Νίκου Εγγονόπουλου (1907-1985), κορυφαίου εκπροσώπου της ελληνικής υπερρεαλιστικής ποίησης. Ιδού λοιπόν ο Πουλικάκος επιστρέφοντας στην αφετηρία του και συμπορευόμενος και πάλι με τον υπερρεαλισμό, όπως στα χρόνια του '60!

Η δύστροπη ποιητική γραφή του Νίκου Εγγονόπουλου δεν προσφέρεται εύκολα για μελοποιητική προσέγγιση και γιαυτό ελάχιστες είναι οι απόπειρες που έγιναν στο έργο του από τους μουσικούς μας. Ο Νίκος Μαμαγκάκης είναι ο μόνος συνθέτης που είχε αποτολμήσει στο παρελθόν να συνθέσει ένα ολόκληρο έργο αποκλειστικά με ποίηση του Εγγονόπουλου. Αναφέρομαι φυσικά στον εμβληματικό «Μπολιβάρ», έργο πρωτοποριακό εν έτει 1968 που δε στάθηκε ικανό πάντως να κινητοποιήσει άλλους ομοτέχνους του, πέρα από κάποιες σκόρπιες απόπειρες που επιχείρησαν κατά καιρούς ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Σωτήρης Ρεμπάπης, ο Νίκος Ξυδάκης, η Σοφία Καμαγιάννη και ο Χρήστος Οικονόμου. Έτσι λοιπόν η έκδοση του άλμπουμ «Η Ύδρα των πουλιών» έρχεται να καλύψει αυτό το μεγάλο κενό και να μας δώσει τη δεύτερη ολοκληρωμένη μελοποίηση του ποιητή διά χειρός του δημιουργού Socos, μιας αινιγματικής μορφής της σύγχρονης μουσικής σκηνής: μουσικός, συνθέτης και κιθαρίστας με προχωρημένα καλλιτεχνικά γούστα που μόνον τύποις εντάσσεται στο χώρο του ροκ, ενώ ουσιαστικά διασπά τα τυπικά πλαίσια του συγκεκριμένου χώρου κι απλώνεται σε όλα τα επίπεδα της σύγχρονης μουσικής έκφρασης. Πρωτοεμφανίστηκε στην ελληνική δισκογραφία το 2005 με τα «Δάκρυα του ονείρου», στη συνέχεια μας έδωσε το «Kafka» (2007), αλλά και μια σειρά μουσικών για το θέατρο. Το παρόν άλμπουμ αποτελεί την κορύφωση της μουσικής του πορείας με μια μουσική γραφή που θα χαρακτήριζα εντελώς αδόκιμα ίσως και αυθαίρετα ως ένα είδος λόγιου hip hop που πασχίζει αγωνιωδώς να αναδείξει τις υπόγειες διαδρομές του ποιητικού λόγου.

Ο Δημήτρης Πουλικάκος είναι ο αποκλειστικός ερμηνευτής (μάλλον ψιθυριστής) του δίσκου. Η ερμηνεία του είναι πέραν κριτικής, γιατί δε βρίσκω ανάλογα σημεία αναφοράς. Νομίζω ότι πετυχαίνει με υποβλητικό τρόπο μιαν απολύτως επιβλητική προσέγγιση στον δύσκολο ποιητικό κείμενο. Κι αυτό αξίζει να σημειωθεί, για να φανεί η ιδιαίτερη αξία αυτού του δίσκου που στο σύνολό του - κι εννοώ κυρίως το εικαστικό του μέρος βασισμένο σε ζωγραφικούς πίνακες του ποιητή - αποτελεί μιαν εξαιρετική έκδοση που σπάνια βλέπουμε στις μέρες μας.

Δημήτρης Πουλικάκος: Live (2006)

Ήδη από την έκδοση του άλμπουμ «Ο θείος Νώντας ξέρει...» (1998) και σε όλη την πρώτη δεκαετία του 2000 η δισκογραφική παρουσία του Δημήτρη Πουλικάκου δεν μας πρόσφερε καινούργιες συνθέσεις, αλλά ήταν περιορισμένη σε κυκλοφορίες συλλογών παλιότερου υλικού ή ζωντανές ηχογραφήσεις του παρελθόντος. Σ' αυτό το διάστημα λοιπόν εκδόθηκαν διαδοχικά οι εξής δίσκοι με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: «Οι διακοπές του θείου Νώντα» (2001), «Αδέσποτα Σκυλιά» (2004), «14 μεγάλα τραγούδια» (2006), «Δημήτρης Πουλικάκος Live» (2006), «Τα παιδία παίζει» (2009) και «Νοσταλγοί του Rock 'n' Roll» (2010).

Το άλμπουμ «Δημήτρης Πουλικάκος Live» εκδόθηκε το 2006 από την MBI και αποτελεί μια συλλογή ζωντανών ηχογραφήσεων του καλλιτέχνη που πραγματοποιήθηκαν με πρόχειρα μέσα σε διάφορους χώρους και διαφορετικούς χρόνους, καθώς ανατρέχουν ως τις την εποχή των πρώτων βημάτων του στη δισκογραφία με το συγκρότημα MGC στα τέλη της δεκαετίας του '60. Το παλιότερο κομμάτι της συλλογής είναι το «Γύρω γύρω στη σκοπιά» από ηχογράφηση του 1969 στις Σπέτσες, ένα τραγούδι που αποτελεί ελληνική προσαρμογή του κλασικού «All Along He Watch-Tower» του Bob Dylan, το οποίο δυο χρόνια αργότερα το έκανε πασίγνωστο στο ελληνικό κοινό ο Διονύσης Σαββόπουλος με τη δική του ελληνική προσαρμογή («Ο παλιάτσος κι ο ληστής»). Αξιοπρόσεκτη στιγμή επίσης αποτελεί το εναρκτήριο «Το '69 με κάποιο φίλο», σύνθεση του Παύλου Σιδηρόπουλου από το άλμπουμ «Φλου» (1979), εδώ ζωντανά εκτελεσμένο στο Ρόδον το χειμώνα του 1991 με τη συμμετοχή των Απροσάρμοστων. Άλλη μια ενδιαφέρουσα στιγμή είναι το τραγούδι «Cold Turkey», σύνθεση του John Lennon, καθώς και το ακροτελεύτιο τραγούδι με το σουρρεαλιστικό τίτλο «Το ξεχασμένο πηγάδι καραδοκούσε το θύμα του» από ζωντανή ηχογράφηση στη μπουάτ Κύτταρο το 1986. Τα περισσότερα πάντως τραγούδια του άλμπουμ προέρχονται από τη μεγάλη συναυλία του Πουλικάκου στο Λυκαβηττό το καλοκαίρι του 1991.

Δημήτρης Πουλικάκος: Ο θείος Νώντας ξέρει... (1998)

Μπορεί η προσωπική δισκογραφία του Δημήτρη Πουλικάκου να είναι περιορισμένη, αλλά αν συνυπολογίσουμε τις πάμπολλες συμμετοχές του σε διάφορους δίσκους άλλων καλλιτεχνών και φυσικά τις ατέλειωτες ζωντανές του εμφανίσεις, καταλήγουμε στην εικόνα ενός υπερδραστήριου καλλιτέχνη που δεν έπαψε ποτέ να βρίσκεται στο προσκήνιο, πάντα με τον δικό του, αρκετά εκκεντρικό, αλλά ενδιαφέροντα και συνήθως πρωτότυπο, τρόπο. 

Έτσι λοιπόν μετά τη συνεργασία του με τον Παύλο Σιδηρόπουλο στο άλμπουμ «Zorba the Freak» (1985) περιορίστηκε σε μια σειρά σκόρπιων συμμετοχών του σε δίσκους, όπως: «Εγκαίνια» (1991), «Τα λέμε» (1993), «Θεοκωμωδία» (1994), «Πασπαρτού» (1996) και «Ουφ» (1998), ώσπου το 1998 εκδόθηκε ο επόμενος προσωπικός του δίσκος με τον περιπαικτικό τίτλο «Ο θείος Νώντας ξέρει...» (...και διαλέγει 16 κομμάτια για σας!), από το φιλικό προσωνύμιο που του είχε κολλήσει ο Παύλος Σιδηρόπουλος, το οποίο έκτοτε ο Πουλικάκος είχε υιοθετήσει και χρησιμοποίησε και σε επόμενες δουλειές του!

Στην πραγματικότητα το συγκεκριμένο άλμπουμ - που εκδόθηκε από την Columbia και διανεμήθηκε μέσω του περιοδικού Ποπ & Ροκ - περιλαμβάνει εξολοκλήρου το πρώτο άλμπουμ του Πουλικάκου («Μεταφοραί, εκδρομαί ο Μήτσος», 1976) με την προσθήκη έξι ανέκδοτων ηχογραφήσεων από το προσωπικό αρχείο του Πουλικάκου. Από τις ηχογραφήσεις αυτές η διπλή εκδοχή του κομματιού «I'll Give You Some» και το τραγούδι «Howlin at the Moon» προέρχoνται από πρόχειρη εγγραφή σε κασετόφωνο από συναυλία στο Λυκαβηττό το καλοκαίρι του 1986 με τη συμμετοχή του συγκροτήματος Αδέσποτα Σκυλιά, ενώ το κομμάτι «Χτεσινά τρένα το '91» προέρχεται από ηχογράφηηση του 1991 με τη συμμετοχή των Απροσάρμοστων. Αξιοσημείωτο είναι ότι το κομμάτι αυτό περιλαμβάνεται και στο δίσκο «Μεταφοραί, εκδρομαί ο Μήτσος», αλλά με διαφορετική μουσική! Το καταληκτικό κομμάτι «Ο ύπνος του δικαίου» δεν είναι παρά ...το ροχαλητό του Πουλικάκου που ηχογραφήθηκε ενώ κοιμόταν με την τηλεόραση ανοιχτή!

Παύλος Σιδηρόπουλος, Δημήτρης Πουλικάκος: Zorba the Freak (1985)

Μετά τη ζωντανή ηχογράφηση «Crazy Love στου Ζωγράφου» (1979) ο Δημήτρης Πουλικάκος περιορίστηκε σε μια μικρή συμμετοχή στη μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου για την ταινία «Ρεβάνς» (1984), για να επανεμφανιστεί στη δισκογραφία ουσιαστικά το 1985 με το άλμπουμ «Zorba the Freak», το οποίο τυπικά αποτελεί προσωπική δουλειά του Παύλου Σιδηρόπουλου, αλλά με την έντονη παρουσία του Πουλικάκου, ο οποίος υπογράφει τη μουσική στα μισά τραγούδια, συμμετέχει στα φωνητικά, ενώ έχει και την πλήρη ευθύνη της παραγωγής.

Πρόκειται για ένα κλασικό ροκ άλμπουμ που κινείται στη γραμμή του ροκ ήχου που είχε ήδη διαμορφώσει ο Σιδηρόπουλος με τις προηγούμενες δουλειές του («Φλου», 1979, «Εν λευκώ», 1982) με τις απαραίτητες προσωπικές πινελιές του Πουλικάκου, κυρίως στα σαρκαστικά τραγούδια του δίσκου, αυτά που είναι πλημμυρισμένα με ένα πικρό ειρωνικό τόνο επί παντός, όπως ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης που αντιμετωπίζεται σχεδόν χλευαστικά με το τραγούδια «Μίκη Μάου(ς)». Άλλωστε υπάρχει μια λεπτή έμμεση γραμμή που τους συνδέει, καθώς ο Σιδηρόπουλος ήταν δισεγγονός του θρυλικού Ζορμπά, στο όνομα του οποίου ο μεγάλος συνθέτης είχε χτίσει ένα μέρος του μύθου του μέσω της μουσικής του για την κλασική ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη. Ο τίτλος του δίσκου υπαινίσσεται αυτή τη σχέση, μόνο που ο Ζορμπάς εδώ έχει μεταμορφωθεί σε ...φρικιό!

Η μουσική κινείται μεταξύ ροκ εντ ρολ, ροκ και μπλουζ («Clown») με αναφορές ακόμη και στη soul («I remember Otis»). Σημαντική στιγμή του δίσκου το εμβληματικό «Άντε ...και καλή τύχη μάγκες» με μουσική του Αλέκου Αράπη. Κάποια τραγούδια ακούγονται σε επανεκτέλεση, όπως το «Απογοήτευση» από την εποχή του συγκροτήματος Δάμων και Φιντίας και «Το '69» από το άλμπουμ «Φλου». Οι στίχοι εναλλάσσονται μεταξύ ελληνικής και αγγλικής γλώσσας. Στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχει το σχήμα Απροσάρμοστοι με επικεφαλής τον Παύλο Σιδηρόπουλο (τραγουδά και παίζει κρουστά) και μαζί του τους Αλέκο Αράπη (μπάσο), Κυριάκο Δαρίβα (τύμπανα), Οδυσσέα Γαλανάκη και Βασίλη Πετρίδη (ηλεκτρική κιθάρα). Ανάμεσα στους υπόλοιπους σολίστες περιλαμβάνονται και παλιά μέλη του Εξαδάκτυλου, όπως ο Δημήτρης Πολύτιμος και ο Νίκος Πολίτης, αλλά και ο David Lynch (σαξόφωνο) και ο Γιάννης Γιοκαρίνης (ακουστικό πιάνο). Τη χορωδία που ακούγεται σε κάποια τραγούδια συγκροτούν όλα τα μέλη της ορχήστρας. 

Δημήτρης Πουλικάκος: Crazy Love στου Ζωγράφου (1979)

Η δεύτερη προσωπική δουλειά του Δημήτρη Πουλικάκου ήρθε το 1979, τρία χρόνια μετά το εμβληματικό «Μεταφοραί Εκδρομαί Ο Μήτσος» που του είχε ανοίξει για τα καλά το δρόμο για τη δισκογραφία. Πρόκειται μάλιστα για ένα άλμπουμ αποκλειστικά ηχογραφημένο ζωντανά από μεγάλη συναυλία του έδωσε μαζί με τους φίλους του στο ανοιχτό γήπεδο μπάσκετ της περιοχής Ζωγράφου στις 10 Ιουνίου 1979, η οποία εκδόθηκε αμέσως σε δίσκο με τίτλο «Crazy Love στου Ζωγράφου» και υπότιτλο «Μήτσος και Σία Live». 

Δύο αξιοσημείωτες λεπτομέρειες για τη συναυλία αυτή: Πρώτον, η αφορμή δόθηκε από μια παρέα παιδιών ενός τοπικού σχολείου που ζήτησε από τον Πουλικάκο μ' αυτόν τον τρόπο να ενισχύσει το φτωχό τους ταμείο για τη σχολική τους εκδρομή! Δεύτερον, η συναυλία ήταν προγραμματισμένη για ένα μήνα νωρίτερα, αλλά αναβλήθηκε δυο φορές λόγω της καταρρακτώδους βροχής που εμπόδιζε την πραγματοποίησή της. Γιαυτό άλλωστε και στο εξώφυλλο του δίσκου ο Πουλικάκος κρατάει μια ομπρέλα ως υπόμνηση της μικρής αυτής περιπέτειας με τον καιρό!

Ο δίσκος διαμορφώθηκε από το υλικό της συναυλίας, αν και δεν περιέλαβε τελικά ολόκληρο το πρόγραμμα, όπου παίχτηκαν κατάλληλα διασκευασμένα πολλά τραγούδια με επίκεντρο το κλασικό αμερικάνικο ροκ εντ ρολ, αλλά ακόμη και ελληνικά σουξέ, όπως το «Υπάρχω» του Καζαντζίδη! Ήταν υλικό που ο Πουλικάκος και η παρέα του δοκίμαζαν συχνά στα προγράμματά τους. Μεταξύ αυτών και τα κλασικά: «Crazy Love», «Little Queenie», «Purple Haze» και «Gimme Shelter». Τραγούδια διαχρονικά γραμμένα από ιστορικές μορφές της διεθνούς ποπ και ροκ μουσικής (Jim Hendrix, Chuck Berry, Joe Cocker, Paul Anka, Mick Jagger κ.ά.). Δεν έλειπαν ωστόσο και οι πρωτότυπες στιγμές που ακούστηκαν για πρώτη φορά στη συναυλία. Στη σκηνή η παρουσία του Πουλικάκου με το αστείρευτο χιούμορ του ήταν κυριαρχική, ενώ μαζί του ήταν παρόντες και συμμετείχαν στην εκτέλεση των τραγουδιών πληθώρα εκλεκτών ρόκερ της εποχής, όπως οι: Παύλος Σιδηρόπουλος, Σταύρος Λογαρίδης, Λουκάς Σιδεράς, Νίκος Πολίτης, Λεωνίδας Αλαχαδάμης, Θόδωρος Παπαντίνας και πολλοί άλλοι. Ο δίσκος γνώρισε επιτυχία κι ακούστηκε πολύ στον καιρό του, ενώ σήμερα θεωρείται πλέον κλασικός και σημείο αναφοράς για τον αυθεντικό ήχο του ελληνικού ροκ.

Δημήτρης Πουλικάκος: Μεταφοραί Εκδρομαί Ο Μήτσος (1976)

Με αφορμή μιαν αλλιώτικη επέτειο, τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την κυκλοφορία του πρώτου προσωπικού δίσκου ενός εμβληματικού εκπροσώπου του ελληνικού ροκ, του Δημήτρη Πουλικάκου (Αθήνα, 1943) και του ιστορικού πια άλμπουμ «Μεταφοραί, Εκδρομαί Ο Μήτσος» που εκδόθηκε το 1976 από την Columbia, θα ανοίξουμε σήμερα ένα μικρό αφιέρωμα στον αειθαλή γερόλυκο της ελληνικής ροκ σκηνής που δεν έπαψε ποτέ να βρίσκεται στο προσκήνιο όλα αυτά τα χρόνια, έστω και με αραιές δισκογραφικές παρουσίες.

Δυο χρόνια λοιπόν μετά τη Μεταπολίτευση, σε μια περίοδο που τον πρώτο λόγο είχε ακόμη το πολιτικό τραγούδι, η αλήθεια είναι ότι το ροκ βρισκόταν σε μια φάση ύφεσης και απαξίωσης απέναντι στη δεσποτική κυριαρχία του λεγόμενου «έντεχνου» ήχου. Είχαν γίνει αρκετές κι ενίοτε σοβαρές προσπάθειες τα προηγούμενα χρόνια να στηθεί μια αξιόλογη ροκ σκηνή με την πληθώρα των νεανικών σχημάτων που ξεπήδησαν μέσα στη δεκαετία του '60. Κάπως έτσι άλλωστε ξεκίνησε κι ο Δημήτρης Πουλικάκος, έχοντας θητεύσει στα συγκροτήματα M.G.C. και Εξαδάκτυλος. Το 1975 έκανε τα πρώτα αυτόνομα βήματά του στη δισκογραφία συμμετέχοντας στο δίσκο του Γιάννη Λογοθέτη «Ελλαδέξ», όπου μεταξύ άλλων ερμήνευσε και το σουξεδάκι της εποχής «Πολύ ωραίο στυλ». Αμέσως μετά προχώρησε στην παρουσίαση της πρώτης ολοκληρωμένης προσωπικής του δουλειάς με το χαρακτηριστικό και εμφανώς περιπαικτικό τίτλο «Μεταφοραί, Εκδρομαί Ο Μήτσος» προσπαθώντας να δώσει το δικό του μουσικό στίγμα υπερασπιζόμενος ένα μουσικό είδος που είχε περιορισμένη απήχηση στο κοινό της εποχής. Και πράγματι, ο δίσκος στην αρχή πέρασε απαρατήρητος, αν και αρκετά χρόνια αργότερα κατάφερε να επανέλθει στο προσκήνιο και να γνωρίσει μια ενδιαφέρουσα ετεροχρονισμένη επιτυχία.

Το υλικό του δίσκου είναι ετερόκλητο, καθώς γράφτηκε και ηχογραφήθηκε σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Κάποια τραγούδια μάλιστα προοέρχονται από την εποχή του Εξαδάκτυλου και είχαν ηχογραφηθεί αρκετά χρόνια νωρίτερα. Γιαυτό και στο οπισθόφυλλο έχει μπει ως προμετωπίδα η φράση: «Ο Δημήτρης Πουλικάκος παρουσιάζει τον Εξαδάχτυλο και διάφορους άλλους εκλεκτούς κυρίους σε νέες περιπέτειες...». Συνολικά πρόκειται για ηχογραφήσεις της περιόδου 1972-1976 που για πρώτη φορά βρήκαν το δρόμο της δισκογραφίας, ενώ το βασικό τραγούδι του άλμπουμ «Σκόνη, πέτρες, λάσπη» είχε ήδη ακουστεί και στην τανία «Αλδεβαράν» (1975) του Ανδρέα Θωμόπουλου, όπου μάλιστα είχε πρωταγωνιστήσει ο Πουλικάκος με την ιδιότητα του ηθοποιού που ασκούσε παράλληλα με το τραγούδι. Η σκωπτική και σατιρική διάθεση του Πουλικάκου πλημμυρίζει τα περισσότερα τραγούδια, ακόμη και η περιπαικτική του διάθεση στην αντιστροφή του παραπάνω τραγουδιού με την ακατάληπτη φράση «ΗΠΣΑΛΣΕΡΤΕΠΗΝΟΚΣ»! Εκτός από τον ίδιο μουσική έγραψαν επίσης οι παλιοί του συνοδοιπόροι Αντώνης Τριανταφύλλου, Νίκος Δαπέρης, Johnny Lambizzi και ο Σταμάτης Σπανουδάκης, ενώ το τραγούδι «Και τώρα... χωρίς βαρβάρους...» υπογράφεται ομαδικά απ' όλα τα μέλη του Εξαδάκτυλου.

Βαγγέλης Κορακάκης, Μαρία Ρουσσέα: Μικρός Απρίλης (2002)

Το 2002 κορυφώνεται η δισκογραφική παρουσία της Μαρίας Ρουσσέα με ένα μικρής διάρκειας προσωπικό άλμπουμ που περιλαμβάνει τέσσερα τραγούδια του σπουδαίου λαϊκού τραγουδοποιού Βαγγέλη Κορακάκη. Τίτλος του άλμπουμ: «Μικρός Απρίλης». Εκδόθηκε από τη Lyra και για κάποιο ανεξήγητο (για μένα) λόγο αποτέλεσε και το κύκνειο άσμα της θαυμάσιας αυτής ερμηνεύτριας που αξιώθηκε μόλις τρεις προσωπικές δουλειές όλες κι όλες κατά την τριετία 1999-2002 («Άρωμα αγάπης», «Να είσαι εδώ στα δύσκολα», «Μικρός Απρίλης») και στη συνέχεια χάθηκαν τα ίχνη της από το χώρο της δισκογραφίας, παρόλο που η ίδια σε συνέντευξή της είχε προαναγγείλει τη συνέχεια της συνεργασίας της με τον Βαγγέλη Κορακάκη, πιθανότατα με την προοπτική μιας ολοκληρωμένης δουλειάς, η οποία δυστυχώς δεν ήρθε ποτέ!

Εκείνο που μου φαίνεται ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι η εξαφάνιση της Μαρίας Ρουσσέα συνέβη στην καλύτερη στιγμή της. Γιατί το άλμπουμ «Μικρός Απρίλης» είναι ένα μικρό λαϊκό αριστούργημα! Πρόκειται για τέσσερα εμπνευσμένα τραγούδια του Βαγγέλη Κορακάκη με εξαιρετικής ευαισθησίας στίχους και στέρεες λαϊκές μελωδίες, από τις καλύτερες στιγμές συνολικά στην πλούσια καριέρα του συνθέτη, έστω κι αν δεν ακούστηκαν και τόσο από τον πολύ κόσμο. Η αρχή γίνεται με ένα πιο εξωστρεφές ερωτικό τραγούδι («Τα μάτια σου φεγγάρια αναμμένα»), ενώ ακολουθούν δύο πανέμορφες λαϊκές στιγμές («Μικρός Απρίλης», «Αργά που ήρθες Μάη») που μοιάζουν θεματικά αλληλένδετες και εμποτισμένες με τη γλυκιά μελαγχολία του χαμένου χρόνου, για να φτάσουμε στο φινάλε με το ωραιότερο τραγούδι του κύκλου, το αργό μελαγχολικό χασάπικο «Έχει μεθύσει ο καιρός» που δίνει στην ερμηνεύτρια την ευκαιρία να μας χαρίσει μια συγκινητική ερμηνευτική στιγμή σπάνιας ομορφιάς.

Μαρία Ρουσσέα: Άρωμα αγάπης (1999)

Τρία χρόνια μετά το δισκογραφικό βάπτισμα του πυρός («Πρωτόμπαρκο», 1996) η Μαρία Ρουσσέα αξιώθηκε να μας δώσει την πρώτη ολοκληρωμένη προσωπική της δουλειά με το άλμπουμ «Άρωμα αγάπης» που κυκλοφόρησε το 1999 από τη Lyra.

Αυτή τη φορά η καλή ερμηνεύτρια ευτύχησε να εξασφαλίσει ένα πιο ενδιαφέρον υλικό που σφραγίζεται με δυο σοβαρές υπογραφές, μία του συνθέτη Λάκη Παπαδόπουλου στη μουσική και αυτή του Μάνου Ελευθερίου στους στίχους. Για την ακρίβεια, από τα ένδεκα τραγούδια του δίσκου τα εννέα έχουν μουσική του Λάκη Παπαδόπουλου, ενώ τα άλλα δύο ανήκουν στον Λάκη Αργυριάδη. Ο Μάνος Ελευθερίου υπογράφει τους στίχους επτά συνολικά τραγουδιών, ενώ τρία έχουν στίχους του Λάκη κι ένα της Σάννυς Μπαλτζή.

Στο μουσικό τους μέρος τα τραγούδια κινούνται μεταξύ ποπ και ροκ μπαλάντας, ενώ τα δυο τραγούδια του Λάκη Αργυριάδη έχουν πιο λαϊκό χρώμα. Ξεχωρίζουν κάποιες χαμηλόφωνες τρυφερές μπαλάντες του Λάκη («Άρωμα αγάπης», «Μη ζητάς απ' τη βροχή», «Παλιομελωδία», «Καλό ταξίδι») που δίνουν την ευκαιρία στην ερμηνεύτρια να μας χαρίσει υπέροχα αισθαντικές ερμηνείες.

Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Λάκης Παπαδόπουλος και ο Βασίλης Λέκκας, ενώ την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση της ορχήστρας επιμελήθηκε ο Λάκης με τη σύμπραξη του Διονύση Νήρου. Οι κιθάρες του Γιάννη Εκμετζόγλου και η φυσαρμόνικα του Μάνου Αβαράκη δίνουν ένα ξεχωριστά μελωδικό χρώμα στα τραγούδια που αξιώνονται και αντίστοιχα εξαιρετικής ερμηνείας από τη Μαρία Ρουσσέα.

Μαρία Ρουσσέα: Πρωτόμπαρκο (1996)

Ας μείνουμε λοιπόν για λίγο ακόμη στην καλή ερμηνεύτρια Μαρία Ρουσσέα, για να δούμε ολοκληρωμένα τη μικρή δισκογραφική της παραγωγή, η οποία ουσιαστικά εντοπίζεται στο σύντομο διάστημα 1996-2002. Κι ας πάμε σήμερα στο πρώτο δισκογραφικό της φανέρωμα που σημειώθηκε το 1996 με τη συμμετοχή της στο «Πρωτόμπαρκο», ένα άλμπουμ με δεκατρία τραγούδια που υπογράφουν μουσικά ο παλιός κιθαρίστας και συνθέτης Μιχάλης Σεραφείμ (γενν. 1955) και ο νεότερος μουσικός (κιθαρίστας και πιανίστας) Κώστας Στεφανής (γενν. 1974) μαζί με ένα τραγούδι του Γιάννη Δεμιρτζόγλου.

Ο δίσκος εκδόθηκε από τη νεοσύσταστη δισκογραφική ετικέτα Μουσική Τράπεζα, χωρίς να γνωρίσει καμία εμπορική ανταπόκριση, πράγμα που είχε ως φυσικό επακόλουθο να χαθεί γρήγορα από την αγορά. Η αλήθεια είναι ότι δεν διαθέτει και κάποιες ιδιαίτερες αρετές, αφού τα τραγούδια του δεν ξεφεύγουν από τις κοινοτοπίες του κυρίαρχου ήχου της εποχής, αν και τρία τουλάχιστον από αυτά («Αποχρώσεις», «Μηνύματα», «Νύχτα φωτεινή»), όλα σε μουσική και στίχους του Κώστα Στεφανή ερμηνευμένα μάλιστα από τον ίδιο, διαθέτουν ένα όμορφο νοσταλγικό χρώμα κι ακούγονται ευχάριστα. Τα υπόλοιπα κινούνται σε πιο λαϊκότροπους δρόμους. 

Η Μαρία Ρουσσέα είναι η βασική ερμηνεύτρια του δίσκου με οκτώ τραγούδια, ενώ τα υπόλοιπα τα αποδίδει ο Κώστας Στεφανής. Η Άννα Ρόσση και ο Γιώργος Χριστοδούλου συμμετέχουν στα φωνητικά. Εκτός από τον Στεφανή, στίχους έγραψαν και οι: Νατάσσα Κορομπόκη, Ρόζα Πετροπούλου, Γιώργος Μισιτζής και Μαίρη Παλληκάρη Ζωγράφου. Την ενορχήστρωση του υλικού και τον προγραμματισμό επιμελήθηκε ο Μιχάλης Σεραφείμ, ο οποίος έπαιξε κιθάρες και μαντολίνο, ενώ ο Γιάννης Αλεξάκης έπαιξε μπουζούκι και τζουρά.