Παναγιώτης Ε. Σινιόρος: Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση; (2026)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Ως παλιός εκπαιδευτικός παρακολουθώ στενά τα εκπαιδευτικά πράγματα του τόπου μας και θλίβομαι που το ελληνικό δημόσιο σχολείο βρίσκεται πια στο έσχατο σημείο της απαξίωσης τόσο από την επίσημη πολιτεία, όσο δυστυχώς και από την κοινωνία. Ένα από τα φλέγοντα προβλήματα που έρχεται στην επικαιρότητα κάθε χρόνο τέτοια εποχή είναι το θέμα των χιλιάδων ακάλυπτων θέσεων διδασκαλίας που πλέον έχουν ξεπεράσει κάθε όριο εν συγκρίσει με το παρελθόν, ακόμη και από τις αποφράδες ημέρες της χρεοκοπίας και των μνημονίων, αφού οι ανάγκες για έκτακτο διδακτικό προσωπικό (αναπληρωτές) ξεπερνούν τις 40.000! Ταυτόχρονα οι άμοιροι αυτοί προσωρινοί (συμβασιούχοι) εκπαιδευτικοί καλούνται συχνά να αναστατώσουν πλήρως την οικογενειακή τους ζωή, προκειμένου να προσφέρουν τις διδακτικές τους υπηρεσίες σε κάποια εσχατιά της πατρίδας μας, όπου μάλιστα συχνά αντιμετωπίζουν το τρομακτικό πρόβλημα της στέγασης, ειδικά στις περιοχές της υπέρμετρης και ανεξέλεγκτης τουριστικοποίησης. 

Παίρνω λοιπόν αφορμή από μια είδηση που διάβασα πολύ πρόσφατα σε εκπαιδευτική σελίδα, σύμφωνα με την οποία ένας καλοπροαίρετος ιδιοκτήτης ξενοδοχείου στην τουριστική Ζάκυνθο προτίθεται να προσφέρει κατάλυμα σε νεοδιοριζόμενους εκπαιδευτικούς έναντι συμβολικού τιμήματος για τους χειμερινούς μήνες, με την προϋπόθεση ότι θα έχει και πάλι στη διάθεσή του το ξενοδοχείο μόλις αρχίσει η νέα τουριστική περίοδος! Αξιέπαινη ασφαλώς η προσφορά του, έστω και ημιτελής, αλλά η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, πέρα από την ανάδειξη της κρατικής ευθύνης για το οξύ στεγαστικό πρόβλημα των περιφερόμενων εκπαιδευτικών, αναδεικνύει κι ένα άλλο ερώτημα: Μπορεί η φιλανθρωπία να υποκαταστήσει το κράτος δικαίου; Και στ' αλήθεια, πόσο άδολη μπορεί να είναι μια τέτοια χειρονομία ή ποια σχέση μπορεί να έχει με καίριες έννοιες, όπως: αλληλεγγύη, ενσυναίσθηση, κοινωνική ευαισθησία;

Κι ακριβώς πάνω σ' αυτά τα ερωτήματα έρχεται να δώσει τη δική του οπτική και τις δικές του απαντήσεις ο Λέσβιος ακαδημαϊκός δάσκαλος, ερευνητής  και συγγραφέας Παναγιώτης Ε. Σινιόρος, ο οποίος πρόσφατα εξέδωσε ένα άκρως ενδιαφέρον και - δυστυχώς - πάντα επίκαιρο πόνημα με τίτλο «Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση;» που κυκλοφόρησε μόλις τον περασμένο Ιούνιο από τις Εκδόσεις Ακρώρεια. Το βιβλίο ξεκινάει θέτοντας εξαρχής τα καίρια ερωτήματα, τις απαντήσεις των οποίων θα αναζητήσει μέσα στις σελίδες που ακολουθούν: «Τι είναι η ευεργεσία από κοινωνική άποψη; Τι είναι η χορηγία ή η φιλανθρωπία - επίσης από κοινωνική άποψη; Είναι προσφορά στην κοινωνία ή μήπως ένας τρόπος με τον οποίο αποκτά κανείς πολιτική, κοινωνική κι εν τέλει οικονομική ισχύ υπερέχοντας των άλλων;» Η αναζήτηση των απαντήσεων διατρέχει το ιστορικό παρελθόν μέσα από μια ειλικρινή διάθεση να φωτιστούν όλες οι πτυχές του ζητήματος, για να καταλήξει σε ένα ξεκάθαρο πολιτικό συμπέρασμα: «Η φιλανθρωπία οφείλει να υπόκειται σε δημόσιο έλεγχο, αντίστοιχο με εκείνον που ασκείται στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Δεν είναι δυνατόν να επιτελεί δημόσιο ρόλο χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοσία, όπως συμβαίνει σήμερα».

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο χωρίς περιττές καλολογίες φτηνού εντυπωσιασμού και με απλή και απέριττη γλώσσα, ώστε να καθίσταται άμεσα εύληπτο το νόημά του, το οποίο επισημαίνεται και με γλαφυρότερο τρόπο μέσα από τα έξυπνα σκιτσογραφήματα του Στάθη (Σταυρόπουλου) που διανθίζουν τις σελίδες του.

Νομίζω πως μια πιο σαφή και καίρια προσέγγιση στην ουσία του έργου μάς δίνει η κριτική του βιβλίου που υπογράφει ο φιλόλογος Δημήτρης Πατίλας, από την οποία παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Είναι εντυπωσιακή η απερίφραστη μερικές φορές και αιχμηρή κατάθεση απόψεων και επιχειρημάτων. Ο λόγος ζωντανός, παραστατικός, άμεσος, ευανάγνωστος. Η εικονογράφηση από τον σκιτσογράφο Στάθη (Σταυρόπουλο) ενισχύει το μήνυμα του βιβλίου. Συνολικά, το "Φιλανθρωπία ή Εξαπάτηση" αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον δημόσιο διάλογο γύρω από τη σχέση οικονομικής ισχύος, κοινωνικής δικαιοσύνης και φιλανθρωπίας. Με πλούσια τεκμηρίωση, σύγχρονα παραδείγματα, ιστορικό βάθος και συνεκτική επιχειρηματολογία, προσφέρει στον αναγνώστη σημαντικά ερεθίσματα κριτικής σκέψης και προβληματισμού. Η τεκμηρίωσή του είναι τόσο στέρεη, που ακόμα και οι αναγνώστες που δεν θα συμφωνήσουν με όλες τις θέσεις του συγγραφέα, θα παρακινηθούν -νομίζω - να κοιτάξουν βαθύτερα πίσω από τη λάμψη των χορηγιών. Η ουσία του βιβλίου συμπυκνώνεται τελικά στη θέση : "Ο λαός δεν έχει ανάγκη από φιλανθρωπία· έχει δικαιώματα: στην αξιοπρέπεια, στην εργασία, στον πολιτισμό"».

Μάνος Κατράκης: Ludwig van Beethoven (1981)

Μια πολύ ιδιαίτερη δισκογραφική κατάθεση του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη αποτελεί η συμμετοχή του στο άλμπουμ «Ludwig van Beethoven» που εκδόθηκε το 1981 από την EMI στο πλαίσιο της παιδικής σειράς Η ζωή των μεγάλων μουσουργών, στην οποία περιλήφθηκαν ανάλογα αφιερώματα στους κορυφαίους λόγιους συνθέτες Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart και Piotr Ilitch Tchaikovsky.

Πρόκειται για μια προσεγμένη παραγωγή που παρουσιάζει τον μεγάλο Γερμανό συνθέτη Ludwig van Beethoven (1770-1827) αυτοβιογραφούμενο μέσω εξομολόγησης του βίου του σε δυο παιδιά, τον Φερδινάνδο και τον Καρλ που υποδύεται ο μικρός Λουκάς Μεταξάς. Το ρόλο του συνθέτη αποδίδει με τη στιβαρή φωνή του ο Μάνος Κατράκης, μόλις τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, καθώς η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 1981. Ο Αλέξης Κωστάλας επιμελήθηκε την παραγωγή κρατώντας ο ίδιος και το ρόλο του αφηγητή.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η αυτοβιογραφική αφήγηση του συνθέτη διανθίζεται και με τους ανάλογους μουσικούς σταθμούς της μεγάλης του καριέρας. Ακούγονται λοιπόν αποσπάσματα από τα σημαντικότερα έργα που συνέθεσε, όπως Συμφωνίες (μέρη από τις υπ' αριθμόν 1, 3, 5, 6, 7 και 9 Συμφωνίες), τα Κοντσέρτα για Πιάνο αρ.4 και 5, οι Σονάτες για Πιάνο αρ. 8, 14 και 23, Κουαρτέτα Εγχόρδων, Σονάτες για Βιολί και Πιάνο ή Βιολοντσέλο και Πιάνο και Συμφωνικές Εισαγωγές (Φιντέλιο, Κοριολανός, Τα εγκαίνια της αίθουσας). Δυστυχώς, παρά τη φροντισμένη παραγωγή που περιλαμβάνει όμορφες ζωγραφιές του Γιώργου Σταθόπουλου και πλούσιο εσώφυλλο με ολόκληρο το κείμενο της αφήγησης και τους αναλυτικούς τίτλους των μουσικών έργων που ακούγονται, δεν υπάρχει καμία απολύτως πληροφορία για τους εκτελεστές των έργων (σολίστες, ορχήστρες και μαέστροι).

Μάνος Κατράκης: Ιστορικές απαγγελίες και τραγούδια (1964-1985)

Η επιβλητική κι απόλυτα εκφραστική φωνή του Μάνου Κατράκη στάθηκε η αφορμή να αναπτύξει μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα ήδη από τη δεκαετία του '60, καθώς κλήθηκε επανειλημμένα να αναλάβει το ρόλο του αφηγητή σε σημαντικές δισκογραφικές δουλειές, αρχής γενομένης το 1964 με το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη στην ιστορική μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη, όπου αποδίδει με συγκλονιστικό τρόπο τα τρία «αναγνώσματα» του έργου («Πορεία προς το μέτωπο», «Η μεγάλη έξοδος», «Προφητικόν»), ενώ την ίδια χρονιά συμμετείχε και στον «Ερωτόκριτο» του Νίκου Μαμαγκάκη στο ρόλο του ποιητή (Βιτσέντζου Κορνάρου). Έκτοτε έδινε τακτικά το παρών του σε ποικίλες μουσικές εργασίες με απαγγελίες που πέρασαν στη δισκογραφία. Το 1965 είχε το ρόλο του αφηγητή στον κύκλο «Ελένη, τραγούδι από την Ιλιάδα» του Γιώργου Κουρουπού, ενώ την επόμενη χρονιά συμμετείχε στη θεατρική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τον «Καπετάν Μιχάλη» του Νίκου Καζαντζάκη, όπου ερμήνευσε το (ανέκδοτο) τραγούδι «Άστραψε τ' αψηλό βουνό». Η δεύτερη (μετά το «Άξιον Εστί») κορύφωση ήρθε το 1969 με άλλη μια συγκλονιστική ανάγνωση στη φιλόδοξη καντάτα του Σταύρου Ξαρχάκου «Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντιεθ Μεχίας» (1969) βασισμένη σε ποίηση του Λόρκα και ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, για να ακολουθήσουν άλλες δυο συνεργασίες με τον Νίκο Μαμαγκάκη, πρώτα στην «Ερωφίλη» (1970) κι αμέσως μετά στο «1821. Είτε θάνατος, είτε λευτεριά» (1971) στο ρόλο του στρατηγού Μακρυγιάννη.

Η δισκογραφική παρουσία του Μάνου Κατράκη συνεχίστηκε και στη μεταπολιτευτική περίοδο. Το 1974 συμμετείχε στη θεατρική δημιουργία «Προδομένος λαός» του Μίκη Θεοδωράκη βασισμένη στο ιστορικό μυθιστόρημα του Γεωργίου Ρούσσου «Μαντώ Μαυρογένους», όπου μάλιστα ερμήνευσε το τραγούδι «Ελάτε μ' ένα πόθο», ενώ το 1975 προλόγισε την ιστορική συναυλία του συνθέτη στο στάδιο Καραϊσκάκη, όπου ηχογραφήθηκε ζωντανά η μεγάλη καντάτα «Canto General» σε ποίηση Πάμπλο Νερούδα. Το ρόλο του αφηγητή είχε επίσης στο έργο «Η μάχη της Κρήτης» (1976) του Μπάμπη Πραματευτάκη, αλλά και στο ιστορικό ντοκουμέντο «Κύπρος-Μακάριος» (1979), καθώς και στον κύκλο τραγουδιών «Το μπλόκο» (1980) του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη. Το 1981 μάλιστα συμμετείχε στο παιδικό άλμπουμ «Μπετόβεν» υποδυόμενος τον αυτοβιογραφούμενο μεγάλο συνθέτη, για να ολοκληρωθεί η εξαίσια αυτή δισκογραφική πορεία με μια μεταθανάτια κυκλοφορία, την κινηματογραφική μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου «Τα χρόνια της θύελλας» (1985), όπου ακούγεται η συγκλονιστική φωνή του σε μια σκηνή του έργου.

Μάνος Κατράκης: Ένα ηχητικό αφιέρωμα (1987)

Συμπληρώνονται σήμερα 42 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη, ο οποίος γεννήθηκε στο Καστέλλι των Χανίων το 1908 κι έφυγε από τη ζωή στις 2 Σεπτεμβρίου 1984. Παρεμπιπτόντως, να σημειώσω ότι η σημερινή ημέρα είναι ταυτόχρονα επέτειος θανάτου του τραγουδοποιού Αντώνη Βαρδή (πέθανε το 2014) και βέβαια του Μίκη Θεοδωράκη που έφυγε από κοντά μας πριν από πέντε ακριβώς χρόνια.

Ο Μάνος Κατράκης ανήκει στην εκλεκτή εκείνη γενιά των μεγάλων θεατρικών ηθοποιών που ανέδειξε η μεταπολεμική περίοδος, δίπλα σε έναν Αιμίλιο Βεάκη, έναν Αλέξη Μινωτή, έναν Βασίλη Αργυρόπουλο, έναν Βασίλη Λογοθετίδη, έναν Ορέστη Μακρή, έναν Δημήτρη Χορν και άλλες εμβληματικές μορφές. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών η αναγωρισιμότητά τους κυρίως μέσα από τη μικρή κινηματογραφική τους θητεία, αν και η μεγάλη καλλιτεχνική τους προσφορά είχε σχέση με τη σκηνή και όχι με την οθόνη. Ιδιαίτερα μάλιστα η περίπτωση του Μάνου Κατράκη δείχνει πολύ έντονα αυτή την οξύμωρη πραγματικότητα, αφού η περιορισμένη κινηματογραφική του δραστηριότητα του χάρισε μια ευρεία δημοφιλία μέσα από μάλλον ασήμαντους ρόλους σε μέτριες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, οι οποίες ωστόσο έχουν αποκτήσει μια αξία αποκλειστικά και μόνο από τη δική του στιβαρή παρουσία! 

Η πρώτη θεατρική εμφάνιση του εμβληματικού ηθοποιού σημειώθηκε το 1927, ενώ από το 1931 εντάχθηκε στο δυναμικό του Εθνικού Θεάτρου και στη συνέχεια ανέπτυξε τακτικές συνεργασίες με τους μεγάλους θεατράνθρωπους της εποχής, όπως ο Μήτσος Μυράτ, ο Βασίλης Αργυρόπουλος και η Μαρίκα Κοτοπούλη, ενώ συνέβαλε στην ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος αμέσως μετά τον πόλεμο. Την ίδια εποχή άρχισε να αναπτύσσει και έντονη πολιτική δραστηριότητα που του στοίχισε διώξεις, βασανιστήρια και εξορίες ως τις αρχές της δεκαετίας του '50, όταν μπόρεσε πια σιγά σιγά να επιστρέψει στο θεατρικό σανίδι και στα επόμενα χρόνια να έχει έντονη θεατρική δραστηριότητα ως ηθοποιός και θιασάρχης κινούμενος με άνεση σε ένα ευρύτατο φάσμα ρόλων από το ελληνικό και διεθνές δραματολόγιο. Ο θάνατος τον βρήκε λίγο μετά την ολοκλήρωση της σπουδαίας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ταξίδι στα Κύθηρα», όπου είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Τρία χρόνια μετά το θάνατο του Μάνου Κατράκη η Minos τιμώντας τη μνήμη του εξέδωσε το άλμπουμ «Ένα ηχητικό αφιέρωμα στον Μάνο Kατράκη» που επιμελήθηκε ο συγγραφέας και τηλεπαρουσιαστής Γεώργιος Κάρτερ (1928-2012), γνωστός μας και από άλλες σημαντικές δισκογραφικές παραγωγές ιστορικού και λογοτεχνικού περιεχομένου. Το άλμπουμ διασώζει ηχητικά ντοκουμέντα από μεγάλες θεατρικές στιγμές του ηθοποιού μέσα από μια ευρεία ποικιλία ρόλων που έπαιξε σε ένα χρονικό ορίζοντα τεσσάρων δεκαετιών, από το 1954 ως το 1982. Παλιότερο όλων ένα απόσπασμα από τη «Γκόλφω» του Σπύρου Περεσιάδη που ανέβηκε στη σκηνή το 1954 σε σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη, ενώ νεότερο ένα κρητικό τραγούδι ηχογραφημένο το 1982 που ερμηνεύει συνοδευόμενος από το λαούτο του Γιώργου Κουτσουρέλη. Από το ενδιάμεσο διάστημα έχουν καταγραφεί κι άλλες σημαντικές στιγμές του ηθοποιού από ρόλους του κλασικού δραματολογίου, όπως ο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή και ο «Προμηθεύς Δεσμώτης» του Αισχύλου, αμφότεροι σκηνοθετημένοι το 1974 από τον Τάκη Μουζενίδη, αλλά και του νεότερου θεάτρου, ελληνικού ή ξένου, όπως η «Τρισεύγενη» του Κωστή Παλαμά (σε σκηνοθεσία Κώστα Κροντηρά το 1958), η «Μαντώ Μαυρογένους» του Γεωργίου Ρούσσου (σκηνοθεσία Κωστή Μιχαηλίδη, 1974) και ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» του Πούσκιν (σκηνοθεσία Άννας Δεβάρη, 1981).

Κώστας Λειβαδάς, Γιώτα Νέγκα: Έχω άνθρωπο (2007)

Το 2004 η Γιώτα Νέγκα αξιώθηκε τον πρώτο ολοκληρωμένο προσωπικό της δίσκο που εκδόθηκε και πάλι από την ετικέτα Cantini με τίτλο «Το βέλος». Τη μουσική του έγραψε ο σπουδαίος λαϊκός τραγουδοποιός Βαγγέλης Κορακάκης. Τρία χρόνια αργότερα ήρθε η επόμενη προσωπική δουλειά της ερμηνεύτριας με το άλμπουμ «Έχω άνθρωπο» (2007).

Η συγκεκριμένη δουλειά έχει πιο σύνθετο χαρακτήρα, αφού αποτελεί προϊόν μιας ξεχωριστής μουσικοθεατρικής παράστασης με τον ίδιο τίτλο βασισμένης σε κείμενα του Νίκου Παναγιωτόπουλου από το βιβλίο του «Η οδύνη των ανέργων» που πραγματεύεται τις ιστορίες δώδεκα διαφορετικών ανθρώπων. Η παράσταση ανέβηκε στο Ζυγό σε σκηνοθεσία του γνωστού στιχουργού Θοδωρή Γκόνη και μουσική του Κώστα Λειβαδά με ερμηνεύτρια των τραγουδιών τη Γιώτα Νέγκα, ενώ μικρή συμμετοχή είχαν κι ο Σταμάτης Κραουνάκης, ο Παντελής Θαλασσινός και η Ελένη Τσαλιγοπούλου.

Στην παράσταση ακούγονταν τραγούδια γνωστά του Βασίλη Τσιτσάνη, του Μάνου Χατζιδάκι, της Ελένης Καραΐνδρου, του Μάνου Λοΐζου, αλλά και του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου, ωστόσο στο δίσκο που εκδόθηκε από τη Lyra το 2007 το υλικό περιορίστηκε στα πρωτότυπα τραγούδια του Κώστα Λειβαδά που αποδίδει όμορφα η Γιώτα Νέγκα σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη διανθισμένα με επιλεγμένα κείμενα των Γιώργου Σεφέρη, Νίκου Παναγιωτόπουλου, Ζωής Καρέλλη, Κώστα Παπαγεωργίου και άλλων που αφηγείται η ηθοποιός Σύρμω Κεκέ. Στα φωνητικά συμμετέχουν η Ελένη Τσαλιγοπούλου και ο Παντελής Θαλασσινός. Συμπράττουν αξιόλογοι μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο David Lynch (σαξόφωνο, φλογέρα, κρουστά), ο Σωκράτης Μάλαμας (ακουστική κιθάρα), ο Βαγγέλης Μαχαίρας (μπουζούκι, μπαγλαμά, μαντολίνο, τζουρά) και ο Κώστας Λειβαδάς (πιάνο).

Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, Γιώτα Νέγκα: Με τα μάτια κλειστά (2003)

Η εξαίρετη ερμηνεύτρια Γιώτα Νέγκα γεννήθηκε στις 31 Αυγούστου 1964 (κατ' άλλους το 1967) στην Αθήνα. Το πραγματικό της όνομα είναι Παναγιώτα Τσεγρένη. Από τις αρχές της δεκαετίας του '90 που πρωτοεμφανίστηκε στο ελληνικό πεντάγραμμο έχει καταφέρει να εδραιώσει ένα πολύ σοβαρό ερμηνευτικό προφίλ και να αποτελεί μια από τις αξιολογότερες γυναικείες φωνές που διαθέτει το σύγχρονο ελληνικό τραγούδι. 

Η πρώτη δισκογραφική της εμφάνιση σημειώθηκε μόλις το 1995 με τη μικρή συμμετοχή της στο άλμπουμ «Παραμύθι με λυπημένο τέλος» του Μίλτου Πασχαλίδη, για να ακολουθήσουν αρκετές ακόμη σκόρπιες συμμετοχές, ώσπου το 2003 ο Παναγιώτης Καλαντζόπουλος της έγραψε δύο υπέροχα τραγούδια για το single «Με τα μάτια κλειστά» κι ένα χρόνο αργότερα ο Βαγγέλης Κορακάκης τον πρώτο ολοκληρωμένο προσωπικό της δίσκο με τίτλο «Το βέλος» (2004). Η συνέχεια ήταν λαμπρή μέσα από ποικίλες δισκογραφικές και ζωντανές παρουσίες και εκλεκτές συνεργασίες με αξιόλογους δημιουργούς, όπως ο Βασίλης Δημητρίου, ο Νότης Μαυρουδής, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Κώστας Λειβαδάς, ο Θέμης Καραμουρατίδης και άλλοι.

Το μικρό μας αφιέρωμα στην εκλεκτή ερμηνεύτρια θα ξεινήσει με το μικρής διάρκειας άλμπουμ «Με τα μάτια κλειστά» που κυκλοφόρησε το 2003 από την ιδιόκτητη εταιρεία Cantini του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου, ο οποίος υπογράφει τη μουσική και τους στίχους των τραγουδιών. Δύο εξαιρετικά τραγούδια («Με τα μάτια κλειστά», «Μην ονειρεύεσαι») κι ένα οργανικό θέμα («Μια ζωή τι να σου κάνει») συγκροτούν το σώμα του ολιγόλεπτου άλμπουμ. Τα αποδίδει με πάθος και φωνητική αρτιότητα ο Γιώτα Νέγκα καταφέρνοντας μ' αυτή κυρίως τη δουλειά να γίνει γνωστή στο πανελλήνιο. Το οργανικό θέμα - σαν μια γέφυρα ανάμεσα στα δυο τραγούδια - αποτελεί ένα φόρο τιμής στον ελληνικό παραδοσιακό ήχο καταφέρνοντας να συγκεράσει αριστοτεχνικά την ηπειρώτικη με την ευρύτερη βαλκανική παράδοση. Ο Πετρολούκας Χαλκιάς μεγαλουργεί με το κλαρίνο του, ενώ ο Παντελής Στόικος παίζει τρομπέτα και ο συνθέτης μπουζούκι και κιθάρα.

Ο Καζαντζίδης στη Philips: Καζαντζίδης-Μαρινέλλα (1969)

Το εμβληματικό ζευγάρι του ελληνικού πενταγράμμου, ο Στέλιος Καζαντζίδης και η Μαρινέλλα, συμπορεύτηκε στο πάλκο για οκτώ περίπου χρόνια (1957-1965), διάστημα κατά το οποίο η παρουσία του Καζαντζίδη ήταν κυριαρχική στη σχέση αυτή, ενώ η Μαρινέλλα ουσιαστικά ήταν περιορισμένη σε συνοδευτικό ρόλο, καθώς είναι ελάχιστες οι ηχογραφήσεις με πρώτη τη δική της φωνή. Στη συνέχεια οι δυο καλλιτέχνες πορεύτηκαν ανεξάρτητα ο καθένας και είναι η στιγμή που η Μαρινέλλα θα καταφέρει πια να αναδείξει τα σπουδαία φωνητικά της προσόντα χτίζοντας με ταχείς ρυθμούς την προσωπική της καριέρα που θα τη φέρει στην κορυφή του ελληνικού πενταγράμμου.

Εκείνο ωστόσο που έχει ιδιαίτερη σημασία και συνδέεται στενά με το άλμπουμ της σημερινής μας παρουσίασης είναι ότι το 1968 οι δυο πρώην στενοί συνεργάτες ξαναβρέθηκαν για λίγο μαζί κάτω από τη στέγη της Philips, όπου ήδη βρισκόταν με κανονικό συμβόλαιο η Μαρινέλλα, για να αναζητήσει εκεί καταφύγιο και ο Καζαντζίδης, αφού νωρίτερα είχε έρθει σε πλήρη ρήξη με την Odeon/Minos και είχε κάνει μια αποτυχημένη προσπάθεια να δημιουργήσει τη δική του ανεξάρτητη εταιρεία (Standard). Η συνάντηση αυτή βέβαια δεν κράτησε πολύ, αφού o Καζαντζίδης αναγκάστηκε σύντομα να επανέλθει στη Minos, με την οποία εξακολουθούσε να βρίσκεται σε ισχύ το μακροχρόνιο συμβόλαιό του. 

Από τη σύντομη λοιπόν αυτή παρένθεση της Philips μας έμειναν αρκετές ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές, δώδεκα από τις οποίες συγκρότησαν και το περιεχόμενο ενός ολοκληρωμένου άλμπουμ 33 στροφών που εκδόθηκε τελικά το 1969 με τον λιτό, αν και μάλλον παραπλανητικό τίτλο «Καζαντζίδης-Μαρινέλλα». Τον λέω «παραπλανητικό», αφού και πάλι ο Καζαντζίδης κατέχει κυριαρχικό ρόλο στην ερμηνεία των τραγουδιών, ενώ η Μαρινέλλα επανέρχεται σε ρόλο δεύτερης φωνής σε μια εποχή που είχε αρχίσει να χτίζει το μύθο της.

Πρόκειται για συνθέσεις κυρίως του συνθέτη και μαέστρου Νάκη Πετρίδη που συνυπογράφει κι ο Στέλιος Καζαντζίδης, ενώ τους στίχους υπογράφει σχεδόν σε όλα τα τραγούδια ο Πυθαγόρας, στενός φίλος του Καζαντζίδη. Τα περισσότερα τραγούδια του άλμπουμ γνώρισαν μεγάλη επιτυχία, όπως: «Στα βράχια της Πειραϊκής», «Μη μου λέτε γι' αυτή», «Θα κλάψεις μια μέρα», «Η καρδιά της μάνας», «Αύριο σε χάνω» και άλλα. Η νεότερη μάλιστα ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου (1992) περιλαμβάνει και πρόσθετο υλικό από ηχογραφήσεις της ίδιας περιόδου, μεταξύ των οποίων και τα δυο πρώτα τραγούδια που συνέθεσε ο Χρήστος Νικολόπουλος σε στίχους του Πυθαγόρα για τη φωνή του Στέλιου Καζαντζίδη («Απόψε σ' έχω στην αγκαλιά μου», «Άσε με να ζήσω μοναχός»), τα οποία είχαν πρωτοκυκλοφήσει σε δίσκο 45 στροφών το 1967.

Η Καίτη Γκρέυ στις μεγάλες επιτυχίες του Στέλιου Καζαντζίδη (1972)

Συμπληρώνονται σήμερα 95 χρόνια από την ημέρα που ήρθε στον κόσμο ο μέγας λαϊκός ερμηνευτής Στέλιος Καζαντζίδης, ο οποίος γεννήθηκε στη Νέα Ιωνία της Αθήνας στις 29 Αυγούστου 1931 κι έφυγε από τη ζωή στις 14 Σεπτεμβρίου 2001. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για τον δημοφιλέστερο Έλληνα ερμηνευτή διαχρονικά, έναν καλλιτέχνη με ακαταμάχητη υστεροφημία, ο οποίος ποτέ δεν επαναπαύτηκε στις δάφνες του, αλλά πάντα αναζητούσε - με τον δικό του, συνήθως ιδιόρρυθμο, τρόπο - ανατροπές και καινούργια πράγματα, χωρίς ωστόσο ποτέ να απομακρυνθεί από το χώρο του λαϊκού τραγουδιού, αρνούμενος μάλιστα πεισματικά να ενδώσει στις σειρήνες του λεγόμενου «έντεχνου», όπως ο συνοδοιπόρος του Γρηγόρης Μπιθικώτσης, αν και περιστασιακά βρέθηκε δίπλα στους πρωτοπόρους συνθέτες του είδους (Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Χατζιδάκις, Χρήστος Λεοντής, Μάνος Λοΐζος).

Δε βρίσκω σκόπιμο να περιγράψω αναλυτικά τη λαμπρή πορεία του στο ελληνικό λαϊκό τραγούδι, μιας και αυτά τα γράψαμε ήδη πολλές φορές και λίγο πολύ είναι γνωστά στους πάντες, οπότε θα περιοριστώ σε ένα ενδεικτικό χρονολόγιο με τους βασικούς σταθμούς της καλλιτεχνικής και προσωπικής του διαδρομής:

• 1952: Κάνει το δισκογραφικό του ντεμπούτο με το τραγούδι «Για μπάνιο πάω» του Απόστολου Καλδάρα.
• 1952-1963: Ηχογραφεί δίσκους 78 και 45 στροφών αποκλειστικά στην Columbia.
• 1953: Αρραβωνιάζεται με την Καίτη Γκρέυ, αλλά η σχέση τους θα του αφήσει βαθιά πικρία και απογοήτευση.
• 1957: Γνωρίζεται με τη Μαρινέλλα και συμπορεύονται καλλιτεχνικά για μία δεκαετία.
• 1964: Παντρεύεται με τη Μαρινέλλα, αλλά ο γάμος τους θα κρατήσει μόλις μέχρι το 1966, οπότε και θα χωρίσουν οι δρόμοι τους.
• 1964: Υπογράφει συμβόλαιο με την Odeon, μετέπειτα Minos, όπου θα αρχίσει να ηχογραφεί δίσκους 33 στροφών.
• 1966: Αποφασίζει να διακόψει τις ζωντανές του εμφανίσεις στα νυχτερινά μαγαζιά.
• 1968: Υπογράφει παράτυπα προσωρινό συμβόλαιο με τη Philips, το οποίο ωστόσο ακυρώθηκε άμεσα κι αναγκάστηκε να επανέλθει στη Minos, αν και στο μεταξύ είχε επιχειρήσει να δημιουργήσει τη δική του ανεξάρτητη δισκογραφική στέγη (Standard).
• 1969-1974: Παρουσιάζει μια μεγάλη σειρά προσωπικών δίσκων στη Minos με τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα, του Άκη Πάνου, του Χρήστου Νικολόπουλου και άλλων λαϊκών συνθετών, αλλά και του Μίκη Θεοδωράκη.
• 1975: Ηχογραφεί το ιστορικό άλμπουμ «Υπάρχω» των Χρήστου Νικολόπουλου και Πυθαγόρα που θα αποτελέσει και το κύκνειο δισκογραφικό του άσμα στη Minos αρνούμενος στη συνέχεια να συμμορφωθεί με τους δεσμευτικούς όρους του συμβολαίου του, πράγμα που θα τον φέρει αντιμέτωπο με την εταιρεία και θα ακολουθήσουν μακροχρόνιοι δικαστικοί αγώνες.
• 1976: Αποφασίζει να εγκατασταθεί στην Αμερική, όπου θα παραμείνει ως το 1978, ενώ μετά την επιστροφή του απέχει συνειδητά από κάθε δισκογραφική δραστηριότητα.
• 1987: Επανέρχεται στη δισκογραφία και ηχογραφεί μερικούς ακόμη δίσκους με σημαντική εμπορική επιτυχία.

Το 1972 από τη Minos κυκλοφόρησε ένα άλμπουμ που έχει έμμεση μόνο σχέση με τον μεγάλο βάρδο, αφού πρόκειται για μια προσωπική δουλειά της Καίτης Γκρέυ (1924-2025), η οποία αποφάσισε να ηχογραφήσει μια σειρά γνωστών τραγουδιών του Καζαντζίδη με τη δική της φωνή. Το άλμπουμ φέρει τον τίτλο «Η Καίτη Γκρέυ στις μεγάλες επιτυχίες του Στέλιου Καζαντζίδη» και περιλαμβάνει δώδεκα κλασικά τραγούδια που έχουν σφραγιστεί με τις μοναδικές ερμηνείες του μεγάλου τραγουδιστή, τα περισσότερα από την πρώιμη φάση της καριέρας του. Τη μουσική υπογράφουν εκλεκτοί μαστόροι του λαϊκού πενταγράμμου, όπως ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Μανώλης Χιώτης, ο Θόδωρος Δερβενιώτης, ο Μπάμπης Μπακάλης και άλλοι, ενώ δύο τραγούδια φέρουν την υπογραφή του ίδιου του Καζαντζίδη, από τα οποία ασφαλώς ξεχωρίζει το αριστουργηματικό «Μια παλιά ιστορία».

Χωρίς αμφιβολία η Καίτη Γκρέυ διαθέτει την απαιτούμενη φωνητική επάρκεια για ένα τέτοιο υλικό και το αποδίδει σωστά (ξεχωριστή στιγμή το «Άσπρο πουκάμισο»), αλλά η βαριά σκιά της πρώτης και αξεπέραστης εκτέλεσης δεν επιτρέπει στη φιλότιμη αυτή δουλειά να σταθεί γερά στα πόδια της και διεκδικήσει την αυτονομία της.

Βίκυ Λέανδρος: Το μυστικό σου (1989)

Η περίοδος 1968-1973 αποτέλεσε το διάστημα της απόλυτης ακμής της διάσημης Ελληνίδας ποπ ερμηνεύτριας Βίκυς με αποκορύφωμα την κατάκτηση του πρώτου βραβείου στο φεστιβάλ της Eurovision το 1972 με το υπέροχο τραγούδι «Apres toi» που συνέθεσε ο πατέρας της Λεό Λέανδρος (Παπαθανασίου), ο οποίος υπέγραφε συνήθως με το ψευδώνυμο Mario Panas.

Στο διάστημα αυτής της γόνιμης πενταετίας η Βίκυ παρουσίασε πάνω από δέκα προσωπικούς δίσκους γνωρίζοντας τεράστια εμπορική απήχηση! Μάλιστα κατά καιρούς φρόντιζε να δίνει και το ελληνικό παρών της με ελληνόφωνα άλμπουμ που περιείχαν τις διάσημες ξένες επιτυχίες της μεταφερμένες στα ελληνικά, συνήθως με στίχους του Νίκου Ελληναίου (1940-2025), ενός πολυγραφότατου στιχουργού στενά συνδεδεμένου με το ελληνικό ποπ τραγούδι του '60 και '70 μέσα από πάμπολλες συνεργασίες του με τα γνωστότερα ονόματα της εγχώριας σκηνής (Olympians, Αλέκα Κανελλίδου, Ελπίδα, Σταύρος Ζώρας, Μαρίνα κ.ά.).

Το 1989 η Philips εξέδωσε το άλμπουμ «Το μυστικό σου» αφιερωμένο στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο της Βίκυς, διανθισμένο πάντως και με κάποια ξενόγλωσσα τραγούδια. Το υλικό του δίσκου - συνολικά 18 κομμάτια - είναι αντλημένο ουσιαστικά από ηχογραφήσεις της διετίας 1968-1969, όπου περιλαμβάνονται αδιακρίτως τραγούδια του πατέρα της, αλλά και άλλων διάσημων δημιουργών, από τον George Gershwin ως τους θρυλικούς Bee Gees. Μερικά από τα τραγούδια αυτά ανήκουν στα αγαπημένα των παιδικών μου χρόνων, όπως: «Το μυστικό σου», «Μια φορά κι ένα καιρό», «Δε μ' αγαπούσες», «Πες μου την αλήθεια», «Χαμένη αγάπη», «Τώρα γυρίζω», «Μη με φιλάς» και «Όταν φτάσεις στην Αθήνα». Τα δύο τελευταία μάλιστα έχουν στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου.