Μιχάλης Χριστοδουλίδης: Η καρδιά μου πεθυμώντα (2000)

Άλλη μια ξεχωριστή δισκογραφική δουλειά της Αλίκης Καγιαλόγλου κυκλοφόρησε το 2000 από την ΕΜΙ με τίτλο στην κυπριακή διάλεκτο «Η καρδιά μου πεθυμώντα», μιας και ο δίσκος περιλαμβάνει μουσική γραμμένη πάνω σε κυπριακή ποίηση από τον Κύπριο συνθέτη Μιχάλη Χριστοδουλίδη. 

Ο Μιχάλης Χριστοδουλίδης, γεννημένος στην Αμμόχωστο 1944, αποτελεί την επιφανέστερη σύγχρονη μουσική προσωπικότητα της μαρτυρικής Μεγαλονήσου, ενώ έχει ήδη μια αξιοπρόσεκτη δισκογραφία στην Ελλάδα από το 1984 που πρωτοεμφανίστηκε με το soundtrack της ταινίας «Η κάθοδος των εννέα», μια δισκογραφία σχεδόν εξολοκλήρου συνδεδεμένη με τον Γιώργο Νταλάρα («Ες γην εναλίαν Κύπρον», «Των αθανάτων», «Η άσφαλτος που τρέχει») και με δουλειές που στηρίζονται συνήθως σε κυπριακή ποίηση.

Ο δίσκος περιλαμβάνει έναν κύκλο δεκαπέντε ποιημάτων αγνώστου Κύπριου ποιητή που γράφτηκαν στα μέσα του 16ου αιώνα, σίγουρα πάντως πριν από το οριακό έτος 1571, τη χρονιά που η Κύπρος υποτάχθηκε στην τουρκική κατοχή μετά από ένα σχεδόν αιώνα βενετοκρατίας. Πάντως η περίοδος της παρουσίας των Βενετών στο νησί άφησε ισχυρό το αποτύπωμά της, καθώς συνέπεσε με την εποχή της μεγάλης Ιταλικής Αναγέννησης που επηρέασε και την Κύπρο. Φαίνεται μάλιστα ότι η ισχυρή παρουσία του μεγάλου Ιταλού ποιητή Πετράρχη (14ος αι.) επηρέασε και την κυπριακή ποίηση αφήνοντας έκδηλα τα σημάδια της σε μια ευρεία συλλογή ποιημάτων στην κυπριακή διάλεκτο που βρέθηκε στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας, στην οποία η Κύπρια ειδική μελετήτρια Θέμις Σιαπκαρά-Πιτσιλλίδου έδωσε τον τίτλο «Ρίμες αγάπης» αποδίδοντας έτσι το βασικό θεματικό κέντρο των συνολικά 156 ποιημάτων της συλλογής που απλώνονται σε σχεδόν 3000 στίχους. 

Από αυτή λοιπόν τη συλλογή έχει επιλεγεί το μελοποιημένο υλικό του δίσκου. Οι λυρικές μελωδίες του συνθέτη ζωντανεύουν το χαμένο κόσμο αυτών των παλιών ποιημάτων που βρίσκουν ιδιανικούς ερμηνευτές στο πρόσωπο της Αλίκης Καγιαλόγλου και του Κϋπριου Δώρου Δημοσθένους. Εύηχα ακουστικά όργανα (φλάουτο, όμποε, βιόλα, μαντολίνο, κιθάρα, κονταμπάσο και κρουστά) συγκροτούν τη λιτή ορχήστρα που διευθύνει ο συνθέτης. Η φροντισμένη έκδοση κοσμείται με ζωγραφικούς πίνακες του Μίλτου Παντελιά. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στο Ηχογραφικό Κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών σε παραγωγή του Balkan Music Forum, ενώ η έκδοση υποστηρίχθηκε από διάφορες χορηγικές προσφορές, όπως του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, καθώς και του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τραπέζης Κύπρου.

Αλίκη Καγιαλόγλου: Αέρας φυσάει τα τραγούδια (1994)

Όπως μας θύμισε το σχόλιο κάποιου φίλου, αυτές τις ημέρες είχαμε κι άλλη μία σημαντική επέτειο, καθώς στις 2 Ιανουαρίου 1950 έφυγε από τη ζωή μια σπουδαία μορφή του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού και της οπερέτας, ο συνθέτης και μαέστρος Θεόφραστος Σακελλαρίδης (1883-1950), παραγωγικότατος δημιουργός με σπουδαία μουσική παρακαταθήκη, από την οποία ξεχωρίζει ασφαλώς η εμβληματική οπερέτα «Βαφτιστικός» που παίχτηκε το 1918, ενώ γυρίστηκε και σε κινηματογραφική ταινία το 1952 σκηνοθετημένη από τη Μαρία Πλυτά.

Το 1994 η εξαιρετική ερμηνεύτρια Αλίκη Καγιαλόγλου, η οποία έχει το προνόμιο να φιλοξενεί στο προσωπικό της ρεπερτόριο σημαντικές συνεργασίες με τους μεγάλους συνθέτες Μίκη Θεοδωράκη («Φαίδρα, τραγούδια αγάπης», 1985) και Μάνο Χατζιδάκι («Είδωλα», 1988, «Αντικατοπτρισμοί», 1993, «Η Αλίκη Καγιαλόγλου τραγουδάει Χατζιδάκι», 2002), παρουσίασε το άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» που περιλαμβάνει δεκαέξι όμορφες στιγμές από το χώρο του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού με μελωδίες από οπερέτες μαζί με παλιές αθηναϊκές καντάδες και κεφαλλονίτικες αριέτες. 

Δύο από τις μελωδίες αυτές ανήκουν στον Θεόφραστο Σακελλαρίδη, από τις οποίες η παλιότερη («Τον παλιό εκείνο τον καιρό») προέρχεται από την οπερέτα «Βαφτιστικός» (1918), ενώ η άλλη («Αχ, ξελογιάστρα») από την οπερέτα «Δις Σορολόπ» (1924). Περιλαμβάνονται επίσης και δύο υπέροχα τραγούδια του Νίκου Χατζηαποστόλου (1884-1941), άλλου σπουδαίου συνθέτη της εποχής και συνοδοιπόρου του Σακελλαρίδη, γνωστού κυρίως από την κλασική οπερέτα «Οι απάχηδες των Αθηνών». Το πολύ γνωστό τραγούδι του «Μοδιστρούλα» προέρχεται από την οπερέτα «Η γενιά του δράκου» (1924). 

Ο δίσκος φιλοξενεί επίσης πανέμορφες κεφαλλονίτικες αριέτες («Απόψε την κιθάρα μου», «Γιαλό γιαλο», «Αψηλό μου κυπαρίσσι» κ.ά.), τη διαχρονική «Ξανθούλα» του Διονυσίου Σολωμού μελοποιημένη από τον Νικόλαο Μάντζαρο, καθώς και δημοφιλέστατες προπολεμικές αθηναϊκές καντάδες, όπως τα «Λαλούν τ' αηδόνια», «Κελαηδήστε ωραία μου πουλάκια», «Στης Πλάκας τις ανηφοριές» σε στίχους του ποιητή Τίμου Μωραΐτίνη και την περίφημη «Αμυγδαλιά» σε ποίηση του Γεώργιου Δροσίνη, όπως είδαμε στο χθεσινό μας αφιέρωμα. 

Η Αλίκη Καγιαλόγλου, διανύοντας την πιο ώριμη ερμηνευτική της φάση, καταθέτει ζεστές κι απόλυτα εκφραστικές ερμηνείες με την καθοριστική συμβολή του κιθαριστή Κώστα Γρηγορέα που τη συνοδεύει, ο οποίος μάλιστα πιστώνεται και τη θαυμάσια δουλειά της προσαρμογής των μελωδιών για κιθάρα και φωνή.

Γεώργιος Δροσίνης: Μελοποιημένα ποιήματα (1983-2016)

Πριν από 75 χρόνια ακριβώς, στις 3 Ιανουαρίου 1951, έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος Έλληνας ποιητής, εκπρόσωπος της λεγόμενης «γενιάς του 1880», συνοδοιπόρος και συμπατριώτης του ηγέτη εκείνης της γενιάς Κωστή Παλαμά. Ο λόγος για τον Γεώργιο Δροσίνη (1859-1951), ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά αντλούσε την καταγωγή του από το Μεσολόγγι. Υπήρξε πολυγραφότατος ποιητής, αλλά και πεζογράφος, με μια διάθεση να καταπιάνεται με πιο καθημερινά πράγματα σε σχέση με τον μεγάλο ομότεχνό του, αποφεύγοντας τις μεγαλοστομίες και τον ανούσιο ρητορισμό, με μια γλώσσα εμποτισμένη από τα αυθεντικά νάματα της απλής καθομιλούμενης δημοτικής. Η θεματολογία του είχε αφετηρία τις μικροχαρές της καθημερινής ζωής, τον έρωτα και τις διαπροσωπικές σχέσεις χωρίς να παρασύρεται σε στομφώδη ρομαντικά πάθη. Η αλήθεια είναι ότι η "βαριά σκιά του Κωστή Παλαμά", με τον οποίο διατηρούσε τακτική επαφή και άριστες σχέσεις, συνέβαλε στην υποτίμηση της ποιητικής του τέχνης, η οποία διέθετε όλα τα χαρίσματα ενός εμπνευσμένου δημιουργού. Ο απροκατάληπτος αναγνώστης μπορεί αυτό να το ανακαλύψει μέσα από τις πολυάριθμες ποιητικές του συλλογές («Ιστοί αράχνης», «Σταλακτίτες», «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια» κ.ά.), αλλά και τα ηθογραφικά πεζά του κείμενα («Αμαρυλλίς», «Το βοτάνι της ζωής», «Έρση» κ.ά.), καθώς και την πληθώρα διηγημάτων και παραμυθιών, πολλά από τα οποία φιλοξενούνταν εν αφθονία στα παλιότερα ανθολόγια του δημοτικού σχολείου. Αξίζει πάντως θα θυμηθούμε ότι ποιητής αποτέλεσε τον κεντρικό ήρωα της παλιάς ελληνικής ταινίας «Ανθισμένη αμυγδαλιά» (1959) σε σκηνοθεσία Χρήστου Αποστόλου με πρωταγωνιστή τον Ανδρέα Μπάρκουλη. Ο τίτλος της ταινίας ήταν εμπνευσμένος από το γνωστότερο ίσως ποίημα του Δροσίνη, την «Αμυγδαλιά», η οποία μελοποιημένη σε μορφή αθηναϊκής καντάδας υπήρξε ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια της προπολεμικής Αθήνας.

Κι ακριβώς η απλή, αλλά τόσο ζωντανή και οικεία γραφή του Δροσίνη με την πιστή προσήλωση στους τεχνικούς κανόνες της προσωδίας έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς συνθέτες μας να δημιουργήσουν όμορφα τραγούδια, αν και δεν καταγράφεται στη δισκογραφία καμία ολοκληρωμένη δουλειά αποκλειστικά με δική του ποίηση. Μόνο στην πιο πρόσφατη από αυτές, το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) σε μουσική Μιχάλη Κουμπιού, έχει μεγάλο μερίδιο ο ποιητής συμμετέχοντας με έξι συνολικά τραγούδια. Ο πρώτος πάντως συνθέτης στο χώρο του απλού τραγουδιού που μελοποίησε Δροσίνη ήταν - ποιος άλλος; - ο Μίκης Θεοδωράκης και μάλιστα στα πολύ νεανικά του χρόνια, όταν το 1939 (μόλις στα 14 χρόνια του) μελοποίησε τα ποιήματα «Τι θέλω» και «Εσπερινός» ανθολογώντας τα από τα αναγνωστικά της εποχής. Συστηματικότερη πάντως ενασχόληση με τον ποιητή παρατηρείται από τη δεκαετία του '80 και δώθε. Πρώτος ο Λέσβιος συνθέτης Παράσχος Μανιάτης συμπεριέλαβε δύο ποιήματα στο άλμπουμ «Νοσταλγία» (1983) και στη συνέχεια ο Νίκος Κυπουργός άλλο ένα στο soundtrack της ταινίας «Rom» (1989). Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες μελοποιήσεις τα επόμενα χρόνια από τους συνθέτες Βασίλη Παπανικολάου, Γιάννη Ζουγανέλη, Περικλή Κούκο, Ανδρέα Α. Αρτέμη, Νότη Μαυρουδή, Δημήτρη Παπαδημητρίου και Μιχάλη Κουμπιό.

Στην παρούσα ανθολογία είναι συγκεντρωμένα είκοσι μελοποιήσεις ποιημάτων του Γεώργιου Δροσίνη που πέρασαν στη δισκογραφία κατά το διάστημα 1983-2016. Η αρχή γίνεται με την πολυτραγουδισμένη «Αμυγδαλιά» που εδώ ερμηνεύει ο Αλίκη Καγιαλόγλου από το προσωπικό της άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» (1995). Ακολουθεί ένα παλιό τραγούδι («Της κοπέλας το νερό») σε μουσική του Σπύρου Σαμάρα (1861-1917), κορυφαίου εκπροσώπου της επτανησιακής μουσικής σχολής, εδώ ερμηνευμένο από τον βαρύτονο Παντελή Κοντό, ενώ η συλλογή κλείνει με τα έξι τραγούδια του Μιχάλη Κουμπιού από το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) που προαναφέραμε. Αξιοσημείωτο είναι ότι δύο ποιήματα του Γεώργιου Δροσίνη δείχνουν να διεκδικούν τον τίτλο των πιο μελοποιημένων, δηλαδή το «Τι θέλω» (με τους περίφημους στίχους: "Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα, σε ξένα αναστηλώματα δεμένο...") που μελοποίησαν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Παράσχος Μανιάτης, καθώς και παιδικό «Η αλεπού καλόγρια» που έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες μελοποιήσεις: Νότης Μαυρουδής, Περικλής Κούκος, Γιάννης Ζουγανέλης και Γιάννης Γιοκαρίνης!

Καλή Χρονιά !!!

 

Θάνος Μικρούτσικος: Στο δρόμο για τις Βρυξέλλες (2015)

Με το κλείσιμο της χρονιάς ολοκληρώνουμε κι αυτό το σύντομο αφιέρωμα στον μεγάλο συνθέτη Θάνο Μικρούτσικο με μια ακόμη εξαιρετική έκδοση σε μορφή βιβλίου με ένθετο ψηφιακό δίσκο που αυτή τη φορά φέρει την υπογραφή της Μικρής Άρκτου, μιας εκλεκτής εκδοτικής εταιρείας που ιδρύθηκε το 1996 από τον γνωστό στιχουργό Παρασκευά Καρασούλο κι έχει χτίσει ήδη μια σημαντική παρακαταθήκη ιδιαίτερα προσεγμένων εκδόσεων βιβλίων και μουσικών έργων. 

Η παρούσα έκδοση φέρει τον τίτλο «Στο δρόμο για τις Βρυξέλλες» και συνδυάζει τη μουσική με τις άλλες τέχνες, καθώς στις 100 περίπου σελίδες του βιβλίου φιλοξενούνται ζωγραφικά έργα του Βέλγου ζωγράφου Thierry de Cordier, καθώς και τα ποιήματα μαζί με εμπεριστατωμένα κείμενα που αναλύουν τα ποιήματα, αλλά και την προσωπικότητα του σημαντικού Βέλγου θεατρικού συγγραφέα και ποιητή Paul Willems (1912-1997), ο οποίος υπογράφει τα μελοποιημένα μέρη που περιέχονται στον ψηφιακό δίσκο.

Στην πραγματικότητα το μουσικό υλικό της έκδοσης δεν είναι καινούργιο, καθώς ήδη είχε κυκλοφορήσει σε παλιότερες ανεξάρτητες δισκογραφικές δουλειές του συνθέτη. Πρόκειται για τη μουσική που έγραψε ο συνθέτης για δύο ξεχωριστές θεατρικές παραστάσεις που ανέβηκαν με μεγάλη επιτυχία στο Εθνικό Θέατρο των Βρυξελλών το 1983 και 1984 αντίστοιχα σκηνοθετημένες από τον Henri Ronse. Πρώτα ανέβηκε το έργο «Nuit avec ombres en couleurs» (Νύχτα με σκιές χρωματιστές) και την επόμενη χρονιά το έργο «Warna» (Βαρνά). 

Το πρώτο έργο έχει τη μορφή σουίτας για μεσόφωνο και κουαρτέτο εγχόρδων με τη Γαλλίδα λυρική ερμηνεύτρια Irène Jarsky στο τραγούδι συνοδευόμενη από το Κουαρτέτο Εγχόρδων Razumowsky που διευθύνει ο συνθέτης. Η πρώτη δισκογραφική μεταφορά του έργου έγινε το 1987 στο δίσκο «Στον Μάνο Λοΐζο / Νύχτα με σκιές ζωγραφιστές» (Minos). Το έργο «Βαρνά», στην τελική του επεξεργασία (1996), είναι μια σύνθεση για σοπράνο, κρουστά, πλήκτρα (τέμπαλο ή πιάνο) και ορχήστρα εγχόρδων σε έξι μέρη με τη σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου στο φωνητικό μέρος και την Καμεράτα, Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη στιβαρή διεύθυνση του αρχιμουσικού Αλέξανδρου Μυράτ. Το έργο πρωτοδισκογραφήθηκε το 1998 ως μέρος της έκδοσης «For Sax & Strings & Love & Dreams / Warna / Ανεπίληπτος θάνατος» για λογαριασμό της ιταλικής δισκογραφικής εταιρείας Agora.

Αξίζει να διαβάσουμε ένα μέρος από το κείμενο του συνθέτη που περιέχεται στην έκδοση, με το οποίο μας εξηγεί τις περιστάσεις που συνδέονται με τα δυο αυτά σημαντικά έργα:

«… Στο Εθνικό Θέατρο του Βελγίου ο Ρονς σκηνοθέτησε τα έργα του Πωλ Βιλλέμς "Νύχτα με σκιές χρωματιστές" (Nuit avec ombres en couleurs) και "Βαρνά" (Warna). Γνώρισα τον συγγραφέα Πωλ Βιλλέμς, καμάρι της βελγικής λογοτεχνίας και του θεάτρου. Κάποιοι τον είχαν χαρακτηρίσει ως τη γαλλόφωνη απάντηση στον Σάμουελ Μπέκετ. Δεν ξέρω πόσο βάσιμο είναι αυτό. Γνωρίζω όμως ότι ήταν ο αδιαφιλονίκητος πρύτανης και αγαπημένος θεατρικός συγγραφέας της σύγχρονης γαλλόφωνης Ευρώπης. (...) Τα δυο αυτά έργα έγιναν μεγάλες επιτυχίες στο Εθνικό Θέατρο κι έτσι, το 1983 και το 1984, η μουσική μου ακούστηκε πάνω από 150 φορές στις Βρυξέλλες. Αποφάσισα με βάση τα θέματα που έγραψα για τις δύο θεατρικές παραστάσεις να δημιουργήσω δύο αυτόνομα μουσικά έργα. Κι έτσι η πρώτη εκτέλεση του έργου "Νύχτα με σκιές χρωματιστές" έγινε στις Βρυξέλλες το 1984 με την Ιρέν Ζάρσκυ και το κουαρτέτο εγχόρδων της όπερας La Monnaie. Ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια δεκάδες εκτελέσεις του έργου σε πολλές πόλεις της Ευρώπης - ορισμένες μάλιστα στη μορφή «σοπράνο και ορχήστρα εγχόρδων». Το ίδιο συνέβη και με τη "Βαρνά", την οποία αρχικά έγραψα για φωνή και κουαρτέτο εγχόρδων, αλλά το 1996 το έργο πήρε την οριστική μορφή του για μέτζο σοπράνο, ορχήστρα εγχόρδων, κρουστά και τσέμπαλο (πιάνο). Τα δύο αυτά έργα, πέρα από το γεγονός ότι εκφράζουν την πιο σημαντική περίοδο της μουσικής ζωής μου, δικαιώθηκαν και από το γεγονός των δεκάδων εκτελέσεων που έγιναν και εξακολουθούν να γίνονται, με αποτέλεσμα να τα χαρούν και να τα αγαπήσουν χιλιάδες θεατές και ακροατές….».

Θάνος Μικρούτσικος: Πέντε κείμενα μετά μουσικής (2013)

Μια δεύτερη δουλειά του Θάνου Μικρούτσικου σε μορφή βιβλίου από τις Εκδόσεις Γαβριηλίδης κυκλοφόρησε το 2013  και πάντα στην ίδια λογική της συνύπαρξης της μουσικής με άλλες τέχνες και στην προκείμενη περίπτωση με τη λογοτεχνία (ποίηση και πεζογραφία). Η έκδοση έχει το λιτό τίτλο «Πέντε κείμενα μετά μουσικής». 

Τα πέντε αυτά κείμενα είναι γραμμένα από τον ίδιο τον Μικρούτσικο αποκαλύπτοντας και μιαν άλλη πτυχή του ταλέντου του, καθώς ο λόγος του είναι πηγαίος και διακρίνεται για την αφηγηματική του ευχέρεια και τη συναισθηματική του φόρτιση. Γράφτηκαν σε διαφορετικούς χρόνους και δίνονται ταξινομημένα με χρονική διαδοχή, ενώ η θεματολογία τους περιστρέφεται γύρω από τα παιδικά βιώματα του συνθέτη, αλλά και τη μουσική. Οι τίτλοι τους: «Συγγνώμη κύριε Ντεμπυσσύ» (1992), «Γράμμα στην αγαπημένη μου» (1999), «Πώς η "Πρώτη Μάρτη" έγινε "Πρω-Μαρ"»  ή «Τι έπαιζε ο Alpha εκείνο το βράδυ» ή «Συζητώντας με την γιαγιά μου» (2000), «Δεν δύναμαι να ανταποκριθώ εις την πρόσκλησή σας διότι έχω να καθαρίσω το κλαρινέτο μου» (2005), «Μια νύχτα που άλλαξε τις ζωές μας» (2011). Το βιβλίο περιλαμβάνει κι ένα ακόμη κείμενο με εκτενή και εμβριθή ανάλυση του περιεχόμενου μουσικού υλικού από τον έγκριτο μουσικό ερευνητή Γιώργο Β. Μονεμβασίτη.

Ο ένθετος ψηφιακός δίσκος περιλαμβάνει δύο λόγιες συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου που βασίζονται αποκλειστικά σε μελοποιημένη ποίηση, ένα πεδίο απολύτως οικείο για τον συνθέτη, καθώς το υπηρέτησε με επιμονή σε όλο τον δημιουργικό του βίο καταλείποντας μιαν ακριβή παρακαταθήκη στο σύγχρονο, αλλά και στο μελλοντικό μουσικόφιλο κοινό. Συνδετικός στοιχείο και των δύο έργων είναι η ποίηση του Πατρινού ποιητή Γιώργου Κοζία (γενν. 1958) και ειδικότερα η ποιητική συλλογή «Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» (εκδ. Στιγμή, 2007). Ο συνθέτης έγραψε αμέσως ένα μικρό κύκλο σε τέσσερα μέρη για φλάουτο και αφηγητή, όπου ποίηση και μουσική αναπτύσσονται με μια διαλεκτική συνοδοιπορία. Το πρώτο αυτό έργο πήρε τον ίδιο τίτλο με την ποιητική συλλογή και πέρασε την ίδια χρονιά στη δισκογραφία για λογαριασμό της Legend Classics ως μέρος του άλμπουμ «Έργα για φλάουτο» με σολίστ την Πολωνέζα φλαουτίστρια Ivona Glinka και αφηγητή τον ηθοποιό Δημήτρη Παπανικολάου, για να ενσωματωθεί το 2013 και στην παρούσα έκδοση.

Το δεύτερο έργο γράφτηκε ένα χρόνο αργότερα και αποτελεί φυσική συνέχεια του πρώτου σε μορφή κύκλου εννέα τραγουδιών για φωνή και πιάνο με τίτλο «Η γη τσακισμένο καράβι». Η έμπνευση του συνθέτη αντλείται και πάλι από τον ίδιο ποιητικό κύκλο του Κώστα Κοζία εμπλουτισμένο ωστόσο με τέσσερα σύντομα (σχεδόν επιγραμματικά) ποιήματα του παλιού Άγγλου ποιητή και ζωγράφου William Blake (1757-1827), στο έργο του οποίου ανιχνεύει κοινά ποιητικά στοιχεία με τη δουλειά του Κοζία. Την ελληνική απόδοση του αγγλικού κειμένου έκαναν η Ελένη Βαρίκα και ο Σπύρος Ηλιόπουλος. Το έργο παρουσιάστηκε ζωντανά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 12 Ιανουαρίου 2009 ερμηνευμένο από τη μεσόφωνο Αγγελική Καθαρίου και την πιανίστρια Νέλλη Σεμιτέκολο, όπου και ηχογραφήθηκε ζωντανά. Το κλείσιμο του τελευταίου τραγουδιού («Επινόηση») οδηγεί σε μια σύντομη λυρική coda με το πιάνο να ζωγραφίζει μια τρυφερή μελωδία του Μάνου Χατζιδάκι.

Θάνος Μικρούτσικος: 7 (2010)

Άλλη μια εξαίρετη έκδοση με την υπογραφή του Θάνου Μικρούτσικου σε μορφή βιβλίου και ένθετο ψηφιακό δίσκο κυκλοφόρησε το 2010 από τις Εκδόσεις Γαβριηλίδης. Έχει για τίτλο τον απλό αριθμητικό προσδιορισμό «7», έναν αριθμό φορτισμένο με μυστηριακή δύναμη και συμβολική πολυσημία, όπως τον βρίσκουμε να λειτουργεί και στη Βίβλο, αλλά και στην αρχαιοελληνική σκέψη και τη λαϊκή παράδοση.

Στην προκείμενη περίπτωση το «7» αντιστοιχεί στη δομική σύνθεση του περιεχόμενου υλικού της έκδοσης, η οποία περιλαμβάνει επτά ζωγραφικούς πίνακες του Γιώργου Λαζόγκα, επτά ποιήματα του Γιώργου Κακουλίδη, "επτά σημειώσεις για επτά μουσικές" του Γιώργου Χαρωνίτη και επτά μουσικές συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου, ο οποίος θέλει να εξηγήσει καλύτερα την εμμονή του σ' αυτό τον αριθμό σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «7 μέρες της βδομάδας γεμάτες μουσική. 7 μέρες της βδομάδας δε μου φτάνουν για την οικογένειά μου που πληθαίνει. 7 γίγαντες έλεγα στο γιο μου φυσάνε δυνατά για να γυρνάει η γη. 7 δρασκελιές όλος ο κόσμος μου. 7 κι άλλα 7 σκαλοπάτια από το σπίτι στο καταφύγιο της μουσικής μου. 7 του παραμυθιού. 7 συνωμότες αυτής της δουλειάς: Τουλιάτος, Φακανάς, Lynch, Φαραζής, Λαζόγκας, Κακουλίδης, Γαβριηλίδης. Κι ύστερα εκείνος ο στίχος του Blake, εμμονή μέσα στις ατέλειωτες ποιητικές εμμονές μου: "Γέρασα στην Αγάπη απ' το Εφτά ως το Εφτά φορές Εφτά κι είπα στην Κόλαση να με λυτρώσει απ' του Ουρανού τα Αγαθά"».

Η έκδοση λοιπόν συνοδεύεται με έναν ψηφιακό δίσκο με οργανικές συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου, οι οποίες κινούνται αποκλειστικά στο χώρο της τζαζ μουσικής. Το εναρκτήριο θέμα «Τζοκόντα 87», όπως μπορεί κανείς εύκολα να εικάσει, έχει για αφορμή μια μελωδία του Μάνου Χατζιδάκι από το ομώνυμο έργο του, πάνω στο οποίο ο Μικρούτσικος κατέθεσε τις δικές του αυτοσχεδιαστικές ιδέες σε φόρμα ντούο για τσέμπαλο (ή πλήκτρα) και ηλεκτρικό μπάσο. Όλα τα υπόλοιπα μέρη αναπτύσσονται σε μορφή τζαζ ντούο, τρίο ή κουαρτέτου με τον συνθέτη στο πιάνο ή τα πλήκτρα, τον Γιώργο Φακανά στο ηλεκτρικό μπάσο, τον David Lynch στο άλτο σαξόφωνο και τον Νίκο Τουλιάτο στα κρουστά και τα ντραμς. Τα έξι από τα επτά μέρη του δίσκου είναι γραμμένα το 1987, ενώ το έβδομο («Τρίο για πιάνο, μπάσο και ντραμς») γράφτηκε το 1981 κι έχει τον Τάκη Φαραζή στο πιάνο. Το κομμάτι αυτό σε ζωντανή ηχογράφηση είχε πρωτοεκδοθεί το 1983 στο δίσκο «Αραπιά για λίγο πάψε να χτυπάς με το σπαθί».

Θάνος Μικρούτσικος: Ο Καβάφης του Μικρούτσικου (2009)

Θα κλείσουμε τη χρονιά με ένα ειδικό αφιέρωμα στο μεγάλο συνθέτη Θάνο Μικρούτσικο (1947-2019), ο οποίος έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, στις 28 Δεκεμβρίου 2019. Το αφιέρωμά μας θα επικεντρωθεί σε τέσσερις σημαντικές δισκογραφικές εργασίες του που εκδόθηκαν σε μορφή βιβλίου και καλύπτουν την τελευταία δημιουργική του φάση (2009-2015).

Το ενδιαφέρον του Θάνου Μικρούτσικου για τη μελοποιημένη ποίηση ξεκινάει από την πρώτη κιόλας εμφάνισή του στην ελληνική δισκογραφία το 1969 και το 1972 με κάποια δισκάκια 45 στροφών που περιείχαν μελοποιημένο Καρυωτάκη, αλλά πήρε πιο συγκροτημένη μορφή με τον εμβληματικό ποιητικό κύκλο «Πολιτικά Τραγούδια» (1975), με τον οποίο συστήθηκε στο ευρύτερο κοινό. Το ενδιαφέρον αυτό έλαβε χαρακτηριστικά εμμονής στην περίπτωση της μελοποίησης του Νίκου Καββαδία, αλλά δε θα ήταν ανακριβές αν λέγαμε ότι υπάρχουν άλλες δύο περιπτώσεις Ελλήνων ποιητών, με τους οποίους ο συνθέτης δείχνει ανάλογη σχεδόν εμμονή: Ο Γιάννης Ρίτσος και ο Κωνσταντίνος Καβάφης.

Η πρώτη δισκογραφική εργασία του Μικρούτσικου πάνω στην ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη (1863-1933) υπήρξε το «Ο Γέρος της Αλεξάνδρειας» (1983), αν και φαίνεται πως η σχέση του με τον ποιητή ανάγεται στα χρόνια του '70. Το κύριο σώμα του πρώτου αυτού κύκλου σε νεότερη εκτέλεση περιλήφθηκε στο δίσκο «Ποίηση με μουσική» (1997). Τέλος, το 2009 ο συνθέτης επανήλθε για τρίτη φορά στον ποιητή με το βιβλίο-άλμπουμ «Ο Καβάφης του Θάνου Μικρούτσικου».

Η νέα αυτή έκδοση έχει τη μορφή πολυτελούς βιβλίου με τον πλήρη τίτλο «Ο Καβάφης του Θάνου Μικρούτσικου: Μουσική, Ποίηση, Ζωγραφική» και ένθετο ένα ψηφιακό δίσκο με τον ειδικότερο τίτλο «Επέστρεφε». Το βιβλίο αποτελεί ένα είδος ανθολογίου της Καβαφικής ποίησης κατά την αξιολογική κρίση του συνθέτη με την προσθήκη πλούσιου εικαστικού υλικού που περιλαμβάνει και επτά προσωπογραφίες του Καβάφη διά χειρός του ζωγράφου Γιάννη Ψυχοπαίδη. Το μουσικό έργο αναπτύσσεται σε 10 μέρη, από τα οποία τα 8 είναι τα ήδη γνωστά μελοποιημένα ποιήματα, που εδώ δίνονται σε διαφορετικές, ζωντανές, εκτελέσεις, στα οποία έχουν προστεθεί άλλα δύο μέρη ηχογραφημένα στο studio, ένα καινούργιο («Για νάρθουν»), γραμμένο το 2005, κι άλλο ένα παλιό («Η πόλις») που ήταν ως τότε ανέκδοτο, αν και ήδη ηχογραφημένο από τα τέλη της δεκαετίας του '70 ως μέρος του διπλού έργου «Αποχαιρετισμός και Αντιθέσεις».

Βασικός ερμηνευτής του έργου είναι ο εξαιρετικός Κώστας Θωμαΐδης, ενώ μικρή συμμετοχή έχει και ο Σάκης Μπουλάς ως αφηγητής. Αμφότεροι συμμετείχαν και στην πρώτη έκδοση των τραγουδιών στα 1983, μαζί τότε με τον Γιώργο Μεράντζα. Τα δύο πρόσθετα κομμάτια ερμηνεύουν η Γεωργία Συλλαίου («Για νάρθουν») και ο βαρύτονος Θόδωρος Δημήτριεφ («Η πόλις»), ο γνωστός ηθοποιός και ερμηνευτής του «Άξιον Εστί» του Μίκη Θεοδωράκη.

Αξίζει να σταθώ ιδιαίτερα σ' ένα εξαιρετικό κείμενο με άριστη τεκμηρίωση, γνώση κι ευαισθησία, που συνοδεύει την παρούσα έκδοση. Έχει τίτλο «Αναζητώντας το μέλος του Καβάφη» και είναι γραμμένο από τον έγκυρο μουσικό ερευνητή Γιώργο Β. Μονεμβασίτη, ο οποίος μεταξύ άλλων επισημαίνει: «...Έτσι δομήθηκε το πρόγραμμα ακρόασης της παρούσας δισκογραφικής έκδοσης, στην οποία αποτυπώνονται όλες οι μελοποιήσεις του Θάνου Μικρούτσικου οι εμπνευσμένες από τον ποιητικό λόγο του Καβάφη. Η ιεράρχηση των περιεχομένων δεν ακολουθεί ούτε χρονολογική σειρά, ούτε τυπική. Αισθητικοί είναι κυρίως οι παράγοντες, οι οποίο την καθορίζουν. Ήδη από τις εισαγωγικές φράσεις του πρώτου τραγουδιού, του "Επέστρεφε", τις οποίες χρωματίζει ο ήχος του μπανσούρι, δημιουργείται γνήσια ατμόσφαιρα καβαφικής ανατολής...». 

Τέττιξ: Κάλαντα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς (2003)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το μικρό αυτό εορταστικό αφιέρωμα με ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον άλμπουμ που αποτελεί παραγωγή του περιοδικού Ταχυδρόμος, μέσω του οποίου διανεμήθηκε το 2003 με τη χορηγία της Εμπορικής Τράπεζας και άλλων οργανισμών. Τίτλος του δίσκου: Κάλαντα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς. Την εκτέλεση του επιλεγμένου υλικού φέρει το βυζαντινό μουσικό σύνολο Τέττιξ (αρχαιοελληνική λέξη που σημαίνει «τζίτζικας»), ένα εκλεκτό σχήμα που ειδικεύεται στη βυζαντινή και παραδοσιακή ελληνική μουσική κι έχει σημαντική πολιτιστική δραστηριότητα στην ανάδειξη ενός υλικού που είναι χαμένο στο χρόνο και κρύβει συχνά θησαυρούς απροσδόκητους.

Ο δίσκος είναι μοιρασμένος σε δύο ευδιάκριτες ενότητες, μία με καλάντα και εκκλησιαστικούς ύμνους για τα Χριστούγεννα κι άλλη μία αποκλειστικά με υλικό για την Πρωτοχρονιά. Ανθολογούνται απολυτίκια και βυζαντινοί ύμνοι, καθώς και κάλαντα από διάφορες γωνιές του ελληνισμού (Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, Πόντος, Δωδεκάνησα, Κρήτη, Πελοπόννησος, Αίγινα κλπ). Όλα τα μέρη αποδίδονται χορωδιακά. Μεταξύ των εκλεκτών μουσικών του συγκροτήματος είναι και ο Ανδρέας Κατσιγιάννης, επικεφαλής της Εστουδιαντίνας της Νέας Ιωνίας Βόλου που είδαμε χθες. Παίζουν μεταξύ άλλων και οι μουσικοί: Γιώργος Κωτσίνης (κλαρίνο), Κυριάκος Γκουβέντας (βιολί, μαντολίνο), Σωτήρης Μπούρμπος (λαούτο), Σωκράτης Σινόπουλος (πολίτικη και ποντιακή λύρα), Πάρις Περυσινάκις (κρητική λύρα), Βασίλης Μπακαγιάννης (φλογέρες), Θεολόγος Γρύλλης (τσαμπούνα). Τη μουσική διεύθυνση έχει ο Γιώργος Γιαννακόπουλος.