Ανδρέας Α. Αρτέμης: Νυχτερινοί μονόλογοι (2001)

Άλλη μια ενδιαφέρουσα μουσική έκδοση με μελοποιημένο Λαπαθιώτη και άλλους ποιητές είναι η ανεξάρτητη κυπριακή παραγωγή «Νυχτερινοί μονόλογοι» που υπογράφεται από τον Κύπριο τραγουδοποιό και ποιητή Ανδρέα Α. Αρτέμη (Πάφος, 1962), που εκδόθηκε το 2001 με υλικό γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του '80 στην Αθήνα, όπου ζούσε τότε ο συνθέτης, ο οποίος αποτελεί μια σημαντική σύγχρονη φωνή της μαρτυρικής Μεγαλονήσου με πολύ ενδιαφέρον έργο που κατά κανόνα βασίζεται στο μελοποιημένο λόγο («Fontana amorosa», «Ο ερωτευμένος της Ρήγαινας», «Μελίσματα ήχων», «Μυθικό καλοκαίρι», «Λόγια της Κύπρου χάκινα», «Τρίλιες στο φως» κ.ά.).

Πρόκειται για μια μάλλον άγνωστη δουλειά που δεν στερείται ενδιαφέροντος, καθώς, αν και πρωτόλεια του δημιουργού, περιλαμβάνει εξολοκλήρου υλικό με μελοποιημένα ποιήματα παλιών Ελλήνων ποιητών, κυρίως της πρώτης μεσοπολεμικής γενιάς, κανείς από τους οποίους δεν βρίσκεται πια στη ζωή. Έχουμε λοιπόν τέσσερα ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888-1944), δύο της Μαρίας Αγγελάκη (1923-1991) κι από ένα των Γεώργιου Δροσίνη (1859-1951), Μυρτιώτισσας (1883-1968), Κώστα Ουράνη (1890-1953), Ζωής Καρέλη (1902-1998), Μαρίας Πολυδούρη (1902-1930), Χριστόδουλου Γαλατόπουλου (1902-1953), Ρίτας Μπούμη-Παπά (1906-1983) και Κατίνας Παΐζη (1911-1980). 

Η μουσική έχει ύφος νοσταλγικό με ρετρό διάθεση και διάχυτο λυρισμό που αναδεικνύει το μελαγχολικό χρώμα των ποιητικών κειμένων. Είναι ένα «παιχνίδι ήχων και λέξεων», όπως σημειώνει ο συνθέτης στο εσώφυλλο της λιτής έκδοσης. Αισθαντικές ερμηνείες καταθέτουν η Αθηνά Χαραλαμπίδου, ο Γιώργος Ελευθερίου και ο ίδιος ο συνθέτης.

Στέλλα Γαδέδη: Κήποι της νύχτας (1996)

Μιλώντας χθες για τη δισκογραφική παρουσία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη είχαμε την ευκαιρία να αναφερθούμε στην πρώτη συνθετική εργασία της κορυφαίας Ελληνίδα σολίστ του φλάουτου Στέλλας Γαδέδη (γενν. 1952), η οποία έχει καταγράψει στο ενεργητικό της αμέτρητες συμμετοχές στην Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ και στην Ορχήστρα των Χρωμάτων του Μάνου Χατζιδάκι, καθώς και εκατοντάδες ηχογραφήσεις στο στούντιο σε δουλειές άλλων έντεχνων και λόγιων συνθετών.

Το 1996 λοιπόν ο Σείριος του Μάνου Χατζιδάκι εξέδωσε το άλμπουμ «Κήποι της νύχτας» με 15 συνολικά "έντεχνες" συνθέσεις της Στέλλας Γαδέδη, στην παρθενική της εμφάνιση με την ιδιότητα αυτή, μια μουσική εργασία υψηλής αισθητικής βασισμένη αποκλειστικά σε μελοποιημένη ποίηση κυρίως ποιητών του Μεσοπολέμου, αλλά και άλλων (παλιότερων ή νεότερων). Η παρουσία του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1893-1944) είναι κυριαρχική με έξι μελοποιημένα ποιήματα («Τραγούδι το φθινόπωρο», «Λυπήσου», «Ένα τραγούδια της αυγής», «Μελαγχολία», «Γράμμα», «Τ' αηδόνι»). Τα υπόλοιπα ανήκουν στους ποιητές Ζαχαρία Παπαντωνίου (1877-1940), Λάμπρο Πορφύρα (1879-1932), Κώστα Καρυωτάκη (1896-1928), Γιώργο Σεφέρη (1900-1971) και Γιώργο Χρονά (1948-). Αξιοσημείωτο είναι ότι ο δίσκος περιλαμβάνει και δυο οργανικά θέματα, από τα οποία το ένα («Βαλς») μαζί με το τραγούδι «Πηνελόπη Δέλτα» - σε ποίηση της Αφροδίτης Ραΐλα - προέρχονται από το ομώνυμο ντοκιμαντέρ της Όλγας Μαλέα παραγωγής 1990 για την ΕΤ1. 

Όλος ο δίσκος είναι πλημμυρισμένος από λυρικές μελωδίες με έντονα νοσταλγικά ηχοχρώματα που τονίζονται επιδέξια από την εκλεπτυσμένη ενορχήστρωση που επιμελήθηκε ο Μηνάς Αλεξιάδης σε συνεργασία με τη συνθέτρια, η οποία μάλιστα ερμηνεύει και τα τραγούδια και παίζει φλάουτο. Στην ορχήστρα συμμετέχουν και άλλοι σημαντικοί σολίστες, μεταξύ των οποίων ο Γιώργος Μουλουδάκης στην κιθάρα, ο Θόδωρος Κερκέζος στο σαξόφωνο, ο Σωκράτης Άνθης στην τρομπέτα και ο Τάσος Κάζαγλης στο κοντραμπάσο. Οι ζωγραφικοί πίνακες που κοσμούν τη φροντισμένη έκδοση ανήκουν στην ίδια τη Στέλλα Γαδέδη.

Ναπολέων Λαπαθιώτης: Μελοποιημένα ποιήματα (1967-2024)

Στις 8 Ιανουαρίου 1944 κι ενώ ο τόπος ακόμη βρισκόταν κάτω από τη στυγνή γερμανική Κατοχή, έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος ποιητής της Γενιάς του Μεσοπολέμου Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), της ίδιας γενιάς με τον Κώστα Καρυωτάκη, τον Τέλλο Άγρα, τη Μυρτιώτισσα και τη Μαρία Πολυδούρη. Ο πατέρας του, με καταγωγή από την Κύπρο, ήταν στρατιωτικός, ενώ η μητέρα του είχε στενή συγγένεια με τον Χαρίλαο Τρικούπη. Το πολιτικοστρατιωτικό οικογενειακό του περιβάλλον επηρέασε και τις προσωπικές του επιλογές, οι οποίες αρχικά τον έφεραν στην πλευρά του Βενιζέλου, ειδικά όταν ο πατέρας του είχε ενεργό άνάμιξη στο κίνημα της «Εθνικής Αμύνης» (1916), αλλά αργότερα προσχώρησε στο κομμουνιστικό κόμμα αναπτύσσοντας μάλιστα έντονη αρθρογραφία στο αριστερό περιοδικό «Πρωτοπόροι», ενώ στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης κατά των Γερμανών εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Δυστυχώς οι βαθιές υπαρξιακές του ανασφάλειες τον έριξαν στο σκοτεινό κόσμο των ναρκωτικών και τελικά στην αυτοχειρία.

Έγραψε μεγάλο αριθμό ποιημάτων με έντονα λυρική και πεσιμιστική διάθεση, ενώ καταπιάστηκε και με την πεζογραφία, αλλά και με τον κριτικό και δοκιμιακό λόγο. Το σύνολο του ποιητικού του έργου εξέδωσε το 1964 ο ποιητής και δοκιμιογράφος Άρης Δικταίος. Είναι εντυπωσιακή πάντως η υστεροφημία που εξασφάλισε για τον ποιητή η δημοφιλία πολλών ποιημάτων του που πέρασαν στο ευρύ κοινό μέσα από τις δεκάδες μελοποιήσεων που κοσμούν την ελληνική δισκογραφία. Η αρχή έγινε με τρία υπέροχα τραγούδια του Γιάννη Σπανού στις δύο πρώτες Ανθολογίες του, για να πάρουν στη συνέχεια τη σκυτάλη πάμπολλοι άλλοι συνθέτες μας, παλιοί και νεότεροι, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Ορφέας Περίδης, ο Μιχάλης Κουμπιός, ο Δημήτρης Μαραμής και πολλοί άλλοι. Πάντως, ενώ η δισκογραφία του ποιητή είναι πλουσιότατη, στο σύνολό της σχεδόν περιορίζεται σε μεμονωμένα σκόρπια ποιήματα, με εξαίρεση το πρόσφατο άλμπουμ «Χρονοτριβείο» (2024) του Γιάννη Κονταράτου που περιλαμβάνει μελοποιημένα ποιήματα του Λαπαθιώτη, αλλά και ορχηστρικά θέματα εμπνευσμένα από την ποίησή του. Αξίζει πάντως να ξεχωρίσουμε το άλμπουμ της Στέλλας Γαδέδη «Κήποι της νύχτας» (1996) με έξι μελοποιημένα ποιήματα και το άλμπουμ του Ανδρέα Α. Αρτέμη «Νυχτερινοί μονόλογοι» με τέσσερα. Και βέβαια στο διαδίκτυο μπορεί κανείς να αλιεύσει πληθώρα μελοποιήσεων που παραμένουν εκτός δισκογραφίας, αλλά συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως μια θαυμάσια μελοποίηση του ποιήματος «Κλείσε τα παράθυρα»* από τον Λέσβιο συνθέτη Θόδωρο Ζουμπούλη, με τη δουλειά του οποίου θα ασχοληθούμε ξεχωριστά σε προσεχή μας παρουσίαση. 

Από την όμορφη αυτή τραγουδοποιητική ανθοφορία ασφαλώς κορυφαία στιγμή αποτελεί το αριστουργηματικό «Ερωτικό» του Νίκου Ξυδάκη με τη φωνή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη, το οποίο μάλιστα γνώρισε και ενδιαφέρουσες ξένες διασκευές. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το ποίημα «Στη φυλακή με κλείσανε» αναδείχθηκε άτυπα ως το "σουξέ" του ποιητή, αφού γνώρισε αλλεπάλληλες μελοποιήσεις, κατά κανόνα σε λαϊκό χρώμα, από μια σειρά συνθετών εντελώς ετερόκλητου μουσικού ύφους, όπως ο ρεμπέτης Τάκης Μπίνης, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, αλλά και ο Ορφέας Περίδης!

Νίκος Τσιριγώτης: Φύρδην μίγδην (2025)

Παραμένουμε στη Λέσβο, για να σταθούμε στην καινούργια δισκογραφική δουλειά του δραστήριου ντόπιου συνθέτη Νίκου Τσιριγώτη, με τον οποίο έχουμε καταπιαστεί ήδη πολλές φορές στο παρελθόν, πάντα με αφορμή κάποια από τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες μουσικές εργασίες του στο χώρο του τραγουδιού. 

Πολύ πρόσφατα λοιπόν, μέσα στο 2025, ο Νίκος Τσιριγώτης εξέδωσε στη Μυτιλήνη σε ανεξάρτητη παραγωγή έναν ευρύ κύκλο τραγουδιών με το χαρακτηριστικό τίτλο «Φύρδην μίγδην». Ο τίτλος αποδίδει το περιεχόμενο της έκδοσης που επί της ουσίας αποτελεί μια συλλογή σκόρπιων τραγουδιών που γράφτηκαν κατά την τελευταία τριετία με διαφορετικές κάθε φορά αφορμές, αλλά και με διαφορετικούς στιχουργούς και ερμηνευτές. Αυτός είναι και ο λόγος που η συλλογή δεν έχει εσωτερική ομοιογένεια ύφους, αλλά διακρίνεται από μια πολυποίκιλη εκφραστική αισθητική, γεγονός ωστόσο που πιστοποιεί την άνεση και ευχέρεια του συνθέτη στη διαχείριση της τραγουδοποιητικής φόρμας.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει 19 κομμάτια, από τα οποία τα 16 είναι κανονικά τραγούδια με στίχους διαφόρων Λέσβιων στιχουργών, ενώ τα υπόλοιπα τρία αποτελούν οργανικές συνθέσεις. Εικόνες και χρώματα του λεσβιακού τοπίου σε μια επίμονη κατάφαση στις ομορφιές και μικροχαρές της ζωής κι ένας διαρκής νόστος στις παιδικές και νεανικές μνήμες πλημμυρίζουν τα όμορφα αυτά τραγούδια που είναι ντυμένα με μελωδικά και ρυθμικά σχήματα απ' όλο το φάσμα της ελληνικής μουσικής φτάνοντας ως τα μικρασιατικά ακούσματα, αλλά και στη ρεμπέτικη παράδοση ανάμικτα με θαυμάσιες μελωδικές νησίδες. Κάποια από τα τραγούδια στηρίζονται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο, όπως τα «Λιανοτράγουδα της αγάπης» σε ποίηση του Στράτη Μυριβήλη, ενώ αξιορπόσεκτο είναι το τρυφερό χασάπικο «Τα μάτια σου» που έχει στίχους του γνωστού σκηνοθέτη και τραγουδοποιού Ανδρέα Θωμόπουλου, παλιού φίλου και συνεργάτη του συνθέτη.

Στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει επιστρατευτεί ένα μεγάλο επιτελείο τοπικών ερμηνευτών, όπως: Μιχάλης Δήσσος, Κώστας Καλδέλλης, Αμέρσσα Τσιριγώτη, Χρύσα Βέκιου, Μυρσίνη Κουτσκουδή και άλλοι. Την ηχογράφηση και μίξη ήχου έκανε ο γιος του συνθέτη Γιάννης Τσιριγώτης.

Μαρία Βρανά-Παπάλα: Έξι τραγούδια για τη Σαπφώ (2024)

Κι από την Κύπρο ταξιδεύουμε σήμερα για το βόρειο Αιγαίο, για να σταθούμε στην αιολική γη της Λέσβου που συχνά μας έχει δώσει ωραίες αφορμές για την προβολή της τοπικής πολιτιστικής ζωής, η οποία και έντονη είναι και άκρως ενδιαφέρουσα. 

Την αφορμή αυτή τη φορά μας δίνει η σύγχρονη Λέσβια ποιήτρια Μαρία Βρανά-Παπάλα, η οποία γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1968 και έχει αναδειχθεί σε μια αξιόλογη ποιητική φωνή με δυναμικό παρών τα τελευταία χρόνια, τόσο σε επίπεδο εκδοτικό, όσο και σε επίπεδο ζωντανών εκδηλώσεων με ποιητικό και μουσικό περιεχόμενο. Το 2022 εξέδωσε στη Μυτιλήνη την τρίτομη ποιητική συλλογή «Ανεμόεσσα Αιολίδα», ενώ παράλληλα παρουσίασε και μια συλλογή 18 στιχουργημάτων που έγιναν τραγούδια με γενικό τίτλο «Αιγαιοπελαγίτικα ρακοτράγουδα».

Πριν από ενάμιση χρόνο, τον Αύγουστο του 2024, η Μαρία Βρανά-Παπάλα εξέδωσε ένα ενδιαφέρον πόνημα αφιερωμένο στην αρχαία Λέσβια ποιήτρια Σαπφώ, η οποία έζησε και δημιούργησε το διαχρονικό λυρικό της έργο στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Το βιβλίο επιγράφεται «Σαπφώ: Λόγος και ποίηση» και συνδυάζει τον πεζό με τον έμμετρο λόγο, καθώς η συγγραφέας επιχειρεί μια αναλυτική βιογραφική και γραμματολογική προσέγγιση της ποιήτριας με διαλεκτική εναλλαγή πεζών και ποιητικών μερών. Τα ποιήματα αποτελούν συνθέσεις της ίδιας εμπνευσμένα από το βίο και την ποιητική γραφή της αρχαίας ποιήτριας. Την εικονογράφηση του βιβλίου έκανε η Ταξιαρχούλα-Ευφροσύνη Χριστιανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι από τα ποιήματα αυτά έχουν μελοποιηθεί με ευαισθησία από τον στενό συνεργάτη της, συνθέτη και πιανίστα Αντώνη Σπούλο και στην έκδοση τα κείμενά τους συνοδεύονται από τον αντίστοιχο «κώδικα ταχείας απόκρισης» (QR Code), ώστε να μπορεί να τα ακούσει κιόλας ο αναγνώστης του βιβλίου. Τα ερμηνεύουν επτά ντόπιες φωνές και συγκεκριμένα οι: Αθηνά Πιπίνη, Ζαχαρούλα Ιωακείμ, Μαρία Γαλάνη, Επαμεινώνδας Χαραλαμπίδης, Πλουσία Ηλία, Κορνηλία Δεσλή και Χρύσα Βέκιου.

Μιχάλης Χριστοδουλίδης: Η καρδιά μου πεθυμώντα (2000)

Άλλη μια ξεχωριστή δισκογραφική δουλειά της Αλίκης Καγιαλόγλου κυκλοφόρησε το 2000 από την ΕΜΙ με τίτλο στην κυπριακή διάλεκτο «Η καρδιά μου πεθυμώντα», μιας και ο δίσκος περιλαμβάνει μουσική γραμμένη πάνω σε κυπριακή ποίηση από τον Κύπριο συνθέτη Μιχάλη Χριστοδουλίδη. 

Ο Μιχάλης Χριστοδουλίδης, γεννημένος στην Αμμόχωστο 1944, αποτελεί την επιφανέστερη σύγχρονη μουσική προσωπικότητα της μαρτυρικής Μεγαλονήσου, ενώ έχει ήδη μια αξιοπρόσεκτη δισκογραφία στην Ελλάδα από το 1984 που πρωτοεμφανίστηκε με το soundtrack της ταινίας «Η κάθοδος των εννέα», μια δισκογραφία σχεδόν εξολοκλήρου συνδεδεμένη με τον Γιώργο Νταλάρα («Ες γην εναλίαν Κύπρον», «Των αθανάτων», «Η άσφαλτος που τρέχει») και με δουλειές που στηρίζονται συνήθως σε κυπριακή ποίηση.

Ο δίσκος περιλαμβάνει έναν κύκλο δεκαπέντε ποιημάτων αγνώστου Κύπριου ποιητή που γράφτηκαν στα μέσα του 16ου αιώνα, σίγουρα πάντως πριν από το οριακό έτος 1571, τη χρονιά που η Κύπρος υποτάχθηκε στην τουρκική κατοχή μετά από ένα σχεδόν αιώνα βενετοκρατίας. Πάντως η περίοδος της παρουσίας των Βενετών στο νησί άφησε ισχυρό το αποτύπωμά της, καθώς συνέπεσε με την εποχή της μεγάλης Ιταλικής Αναγέννησης που επηρέασε και την Κύπρο. Φαίνεται μάλιστα ότι η ισχυρή παρουσία του μεγάλου Ιταλού ποιητή Πετράρχη (14ος αι.) επηρέασε και την κυπριακή ποίηση αφήνοντας έκδηλα τα σημάδια της σε μια ευρεία συλλογή ποιημάτων στην κυπριακή διάλεκτο που βρέθηκε στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας, στην οποία η Κύπρια ειδική μελετήτρια Θέμις Σιαπκαρά-Πιτσιλλίδου έδωσε τον τίτλο «Ρίμες αγάπης» αποδίδοντας έτσι το βασικό θεματικό κέντρο των συνολικά 156 ποιημάτων της συλλογής που απλώνονται σε σχεδόν 3000 στίχους. 

Από αυτή λοιπόν τη συλλογή έχει επιλεγεί το μελοποιημένο υλικό του δίσκου. Οι λυρικές μελωδίες του συνθέτη ζωντανεύουν το χαμένο κόσμο αυτών των παλιών ποιημάτων που βρίσκουν ιδιανικούς ερμηνευτές στο πρόσωπο της Αλίκης Καγιαλόγλου και του Κϋπριου Δώρου Δημοσθένους. Εύηχα ακουστικά όργανα (φλάουτο, όμποε, βιόλα, μαντολίνο, κιθάρα, κονταμπάσο και κρουστά) συγκροτούν τη λιτή ορχήστρα που διευθύνει ο συνθέτης. Η φροντισμένη έκδοση κοσμείται με ζωγραφικούς πίνακες του Μίλτου Παντελιά. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στο Ηχογραφικό Κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών σε παραγωγή του Balkan Music Forum, ενώ η έκδοση υποστηρίχθηκε από διάφορες χορηγικές προσφορές, όπως του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, καθώς και του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τραπέζης Κύπρου.

Αλίκη Καγιαλόγλου: Αέρας φυσάει τα τραγούδια (1994)

Όπως μας θύμισε το σχόλιο κάποιου φίλου, αυτές τις ημέρες είχαμε κι άλλη μία σημαντική επέτειο, καθώς στις 2 Ιανουαρίου 1950 έφυγε από τη ζωή μια σπουδαία μορφή του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού και της οπερέτας, ο συνθέτης και μαέστρος Θεόφραστος Σακελλαρίδης (1883-1950), παραγωγικότατος δημιουργός με σπουδαία μουσική παρακαταθήκη, από την οποία ξεχωρίζει ασφαλώς η εμβληματική οπερέτα «Βαφτιστικός» που παίχτηκε το 1918, ενώ γυρίστηκε και σε κινηματογραφική ταινία το 1952 σκηνοθετημένη από τη Μαρία Πλυτά.

Το 1994 η εξαιρετική ερμηνεύτρια Αλίκη Καγιαλόγλου, η οποία έχει το προνόμιο να φιλοξενεί στο προσωπικό της ρεπερτόριο σημαντικές συνεργασίες με τους μεγάλους συνθέτες Μίκη Θεοδωράκη («Φαίδρα, τραγούδια αγάπης», 1985) και Μάνο Χατζιδάκι («Είδωλα», 1988, «Αντικατοπτρισμοί», 1993, «Η Αλίκη Καγιαλόγλου τραγουδάει Χατζιδάκι», 2002), παρουσίασε το άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» που περιλαμβάνει δεκαέξι όμορφες στιγμές από το χώρο του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού με μελωδίες από οπερέτες μαζί με παλιές αθηναϊκές καντάδες και κεφαλλονίτικες αριέτες. 

Δύο από τις μελωδίες αυτές ανήκουν στον Θεόφραστο Σακελλαρίδη, από τις οποίες η παλιότερη («Τον παλιό εκείνο τον καιρό») προέρχεται από την οπερέτα «Βαφτιστικός» (1918), ενώ η άλλη («Αχ, ξελογιάστρα») από την οπερέτα «Δις Σορολόπ» (1924). Περιλαμβάνονται επίσης και δύο υπέροχα τραγούδια του Νίκου Χατζηαποστόλου (1884-1941), άλλου σπουδαίου συνθέτη της εποχής και συνοδοιπόρου του Σακελλαρίδη, γνωστού κυρίως από την κλασική οπερέτα «Οι απάχηδες των Αθηνών». Το πολύ γνωστό τραγούδι του «Μοδιστρούλα» προέρχεται από την οπερέτα «Η γυναίκα του δρόμου» (1924). 

Ο δίσκος φιλοξενεί επίσης πανέμορφες κεφαλλονίτικες αριέτες («Απόψε την κιθάρα μου», «Γιαλό γιαλο», «Αψηλό μου κυπαρίσσι» κ.ά.), τη διαχρονική «Ξανθούλα» του Διονυσίου Σολωμού μελοποιημένη από τον Νικόλαο Μάντζαρο, καθώς και δημοφιλέστατες προπολεμικές αθηναϊκές καντάδες, όπως τα «Λαλούν τ' αηδόνια», «Κελαηδήστε ωραία μου πουλάκια», «Στης Πλάκας τις ανηφοριές» σε στίχους του ποιητή Τίμου Μωραΐτίνη και την περίφημη «Αμυγδαλιά» σε ποίηση του Γεώργιου Δροσίνη, όπως είδαμε στο χθεσινό μας αφιέρωμα. 

Η Αλίκη Καγιαλόγλου, διανύοντας την πιο ώριμη ερμηνευτική της φάση, καταθέτει ζεστές κι απόλυτα εκφραστικές ερμηνείες με την καθοριστική συμβολή του κιθαριστή Κώστα Γρηγορέα που τη συνοδεύει, ο οποίος μάλιστα πιστώνεται και τη θαυμάσια δουλειά της προσαρμογής των μελωδιών για κιθάρα και φωνή.

Γεώργιος Δροσίνης: Μελοποιημένα ποιήματα (1983-2016)

Πριν από 75 χρόνια ακριβώς, στις 3 Ιανουαρίου 1951, έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος Έλληνας ποιητής, εκπρόσωπος της λεγόμενης «γενιάς του 1880», συνοδοιπόρος και συμπατριώτης του ηγέτη εκείνης της γενιάς Κωστή Παλαμά. Ο λόγος για τον Γεώργιο Δροσίνη (1859-1951), ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά αντλούσε την καταγωγή του από το Μεσολόγγι. Υπήρξε πολυγραφότατος ποιητής, αλλά και πεζογράφος, με μια διάθεση να καταπιάνεται με πιο καθημερινά πράγματα σε σχέση με τον μεγάλο ομότεχνό του, αποφεύγοντας τις μεγαλοστομίες και τον ανούσιο ρητορισμό, με μια γλώσσα εμποτισμένη από τα αυθεντικά νάματα της απλής καθομιλούμενης δημοτικής. Η θεματολογία του είχε αφετηρία τις μικροχαρές της καθημερινής ζωής, τον έρωτα και τις διαπροσωπικές σχέσεις χωρίς να παρασύρεται σε στομφώδη ρομαντικά πάθη. Η αλήθεια είναι ότι η "βαριά σκιά του Κωστή Παλαμά", με τον οποίο διατηρούσε τακτική επαφή και άριστες σχέσεις, συνέβαλε στην υποτίμηση της ποιητικής του τέχνης, η οποία διέθετε όλα τα χαρίσματα ενός εμπνευσμένου δημιουργού. Ο απροκατάληπτος αναγνώστης μπορεί αυτό να το ανακαλύψει μέσα από τις πολυάριθμες ποιητικές του συλλογές («Ιστοί αράχνης», «Σταλακτίτες», «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια» κ.ά.), αλλά και τα ηθογραφικά πεζά του κείμενα («Αμαρυλλίς», «Το βοτάνι της ζωής», «Έρση» κ.ά.), καθώς και την πληθώρα διηγημάτων και παραμυθιών, πολλά από τα οποία φιλοξενούνταν εν αφθονία στα παλιότερα ανθολόγια του δημοτικού σχολείου. Αξίζει πάντως θα θυμηθούμε ότι ποιητής αποτέλεσε τον κεντρικό ήρωα της παλιάς ελληνικής ταινίας «Ανθισμένη αμυγδαλιά» (1959) σε σκηνοθεσία Χρήστου Αποστόλου με πρωταγωνιστή τον Ανδρέα Μπάρκουλη. Ο τίτλος της ταινίας ήταν εμπνευσμένος από το γνωστότερο ίσως ποίημα του Δροσίνη, την «Αμυγδαλιά», η οποία μελοποιημένη σε μορφή αθηναϊκής καντάδας υπήρξε ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια της προπολεμικής Αθήνας.

Κι ακριβώς η απλή, αλλά τόσο ζωντανή και οικεία γραφή του Δροσίνη με την πιστή προσήλωση στους τεχνικούς κανόνες της προσωδίας έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς συνθέτες μας να δημιουργήσουν όμορφα τραγούδια, αν και δεν καταγράφεται στη δισκογραφία καμία ολοκληρωμένη δουλειά αποκλειστικά με δική του ποίηση. Μόνο στην πιο πρόσφατη από αυτές, το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) σε μουσική Μιχάλη Κουμπιού, έχει μεγάλο μερίδιο ο ποιητής συμμετέχοντας με έξι συνολικά τραγούδια. Ο πρώτος πάντως συνθέτης στο χώρο του απλού τραγουδιού που μελοποίησε Δροσίνη ήταν - ποιος άλλος; - ο Μίκης Θεοδωράκης και μάλιστα στα πολύ νεανικά του χρόνια, όταν το 1939 (μόλις στα 14 χρόνια του) μελοποίησε τα ποιήματα «Τι θέλω» και «Εσπερινός» ανθολογώντας τα από τα αναγνωστικά της εποχής. Συστηματικότερη πάντως ενασχόληση με τον ποιητή παρατηρείται από τη δεκαετία του '80 και δώθε. Πρώτος ο Λέσβιος συνθέτης Παράσχος Μανιάτης συμπεριέλαβε δύο ποιήματα στο άλμπουμ «Νοσταλγία» (1983) και στη συνέχεια ο Νίκος Κυπουργός άλλο ένα στο soundtrack της ταινίας «Rom» (1989). Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες μελοποιήσεις τα επόμενα χρόνια από τους συνθέτες Βασίλη Παπανικολάου, Γιάννη Ζουγανέλη, Περικλή Κούκο, Ανδρέα Α. Αρτέμη, Νότη Μαυρουδή, Δημήτρη Παπαδημητρίου και Μιχάλη Κουμπιό.

Στην παρούσα ανθολογία είναι συγκεντρωμένα είκοσι μελοποιήσεις ποιημάτων του Γεώργιου Δροσίνη που πέρασαν στη δισκογραφία κατά το διάστημα 1983-2016. Η αρχή γίνεται με την πολυτραγουδισμένη «Αμυγδαλιά» που εδώ ερμηνεύει ο Αλίκη Καγιαλόγλου από το προσωπικό της άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» (1995). Ακολουθεί ένα παλιό τραγούδι («Της κοπέλας το νερό») σε μουσική του Σπύρου Σαμάρα (1861-1917), κορυφαίου εκπροσώπου της επτανησιακής μουσικής σχολής, εδώ ερμηνευμένο από τον βαρύτονο Παντελή Κοντό, ενώ η συλλογή κλείνει με τα έξι τραγούδια του Μιχάλη Κουμπιού από το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) που προαναφέραμε. Αξιοσημείωτο είναι ότι δύο ποιήματα του Γεώργιου Δροσίνη δείχνουν να διεκδικούν τον τίτλο των πιο μελοποιημένων, δηλαδή το «Τι θέλω» (με τους περίφημους στίχους: "Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα, σε ξένα αναστηλώματα δεμένο...") που μελοποίησαν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Παράσχος Μανιάτης, καθώς και παιδικό «Η αλεπού καλόγρια» που έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες μελοποιήσεις: Νότης Μαυρουδής, Περικλής Κούκος, Γιάννης Ζουγανέλης και Γιάννης Γιοκαρίνης!

Καλή Χρονιά !!!