Στέλιος Βαμβακάρης, Σωτηρία Μπέλλου: Άνοιξα πόρτα στη ζωή (1985)

Πριν από επτά χρόνια, στις 17 Ιουνίου 2019, έφυγε από τη ζωή ο Στέλιος Βαμβακάρης (1948-2019), δευτερότοκος γιος του Μάρκου Βαμβακάρη, αξιόλογος σολίστ του μπουζουκιού και πολύ ενδιαφέρων λαϊκός συνθέτης που πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1975 με το δίσκο του Μιχάλη Μενιδιάτη «Το σχολείο της βιοπάλης», ενώ έγινε ευρύτερα γνωστός με τη συμμετοχή του στους δίσκους «Τα ερωτικά» (1977) του Νίκου Ξυλούρη και «Οι Μάηδες οι ήλιοι μου» (1978) του Γιώργου Νταλάρα, την ίδια χρονιά που παρουσίασε και τον πρώτο προσωπικό του δίσκο με τίτλο «Μια πενιά μέσα απ' την καρδιά».

Το 1985 από τη Lyra κυκλοφόρησε ο πιο ενδιαφέρων προσωπικός δίσκος του Στέλιου Βαμβακάρη που ταυτόχρονα ήταν και προσωπικός δίσκος για την εμβληματική ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου Σωτηρία Μπέλλου (1921-1997), η οποία εκείνη την εποχή διήνυε μια δεύτερη ερμηνευτική ακμή μέσα από εντυπωσιακές συνεργασίες με συνθέτες του λεγόμενου «έντεχνου» χώρου συμμετέχοντας σε σημαντικές δισκογραφικές εκδόσεις, όπως: «Λαϊκά προάστια» (1980) και «Ξένες πόρτες» (1985) του Ηλία Ανδριόπουλου, «Φράγμα» (1981) του Δήμου Μούτση, «Ο Άη Λαός» (1983) του Δημήτρη Λάγιου. Ο δίσκος επιγράφεται «Άνοιξα πόρτα στη ζωή» και περιλαμβάνει ένδεκα ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια, κυρίως ζεϊμπέκικα και απτάλικα, με βασικούς στιχουργούς την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου και τον Κώστα Κινδύνη (από τέσσερα τραγούδια ο καθένας), ενώ από ένα τραγούδι υπογράφουν ο Νίκος Ρούτσος, ο Κώστας Κοφινιώτης και η Γεωργία Παναγιώτη.

Η αλήθεια είναι ότι ο δίσκος δεν πέρασε στο κοινό και ήδη έχει ξεχαστεί ολότελα, αλλά οφείλω να σημειώσω ότι αυτή η ετυμηγορία του χρόνου τον αδικεί κατάφωρα. Γιατί το υλικό του είναι αξιόλογο και ακολουθεί με συνέπεια και σεβασμό τη λαϊκή μας παράδοση, της οποίας ο συνθέτης υπήρξε δικαιωματικά ένας από τους φυσικούς κληρονόμους κατά τη νεότερη εποχή. Η ερμηνεία της Μπέλλου κινείται στα γνωστά ερμηνευτικά της στάνταρ διαθέτοντας πάντα εκείνη τη στιβαρή ακρίβεια στην εκφορά της λαϊκής μελωδίας. Μπουζούκι έπαιξαν ο Στέλιος Βαμβακάρης και ο Δημήτρης Χιονάς. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο συνθέτης.

Μάνος Χατζιδάκις, Θανάσης Μωραΐτης: Φεγγάρια μου παλιά... (2002)

Ταυτόχρονα με την ηχογράφηση του υλικού που συγκροτεί το άλμπουμ «Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά» (2001) ηχογραφήθηκε και ένα δεύτερο άλμπουμ με τίτλο «Φεγγάρια μου παλιά, καινούργια μου πουλιά» (παρμένο από στίχο του τραγουδιού «Τ' αστέρι του βοριά»), πάντα με συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι επικεντρωμένες στην ιστορική του συμπόρευση με τον μεγάλο ποιητή και στιχουργό Νίκο Γκάτσο και με τους ίδιους και πάλι συντελεστές, τον Θανάση Μωραΐτη στην ερμηνεία και τον Δημήτρη Λέκκα στη μουσική επεξεργασία του επιλεγμένου υλικού.

Η δομή του δεύτερου αυτού άλμπουμ ακολουθεί την ίδια γραμμή με το προηγούμενο και μοιράζεται και πάλι σε δύο μικρές ενότητες. Η πρώτη καλύπτεται από τον ολοκληρωμένο θεατρικό κύκλο «Ο ματωμένος γάμος» από το αριστούργημα του Federico Garcia Lorca στη μνημειώδη ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, όπως παρουσιάστηκε στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν το 1948, ενώ στη δισκογραφία πέρασε το 1965 με ερμηνευτή τον Λάκη Παππά. Η δεύτερη ενότητα επιγράφεται και πάλι «Εκτός σειράς» και συγκροτείται από σκόρπιες συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και συγκεκριμένα από πέντε μέρη (τραγούδια ή οργανικά θέματα) από το soundtrack της αμερικανικής ταινίας «America America» (1963) του Elia Kazan, ένα τραγούδι («Έφυγε το τρένο») από τη θεατρική παράσταση «Οδός ονείρων» (1962) κι άλλα τρία τραγούδια («Ο εφιάλτης της Περσεφόνης», «Κάνε τον πόνο σου χαρά», «Η μικρή Ραλλού»). Όλα αυτά τα τραγούδια σε πρώτη εκτέλεση τα είχαν ερμηνεύσει ο Γιώργος Ρωμανός (και ο Βασίλης Ριζιώτης), η Ζωή Φυτούση, η Μαίρη Λίντα, ο Μανώλης Μητσιάς και η Μαρία Φαραντούρη.

Στην εκτέλεση των τραγουδιών συμμετέχει και πάλι το κουιντέτο Μπουκουράνα που απαρτίζουν οι μουσικοί: Γιώργος Αρνής (κοντραμπάσο), Νίκος Κατριτζιδάκης (φλάουτο), Τάσος Μισυρλής (βιολοντσέλο), Ξενοφών Συμβουλίδης (όμποε, αγγλικό κόρνο) και Αριστείδης Χατζησταύρου (κλασική κιθάρα). Οι δύο τελευταίοι μαζί με τον Δημήτρη Λέκκα συμμετέχουν και στα φωνητικά. Την εικόνα του εξωφύλλου φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Αλέξης Βερούκας.

Μάνος Χατζιδάκις, Θανάσης Μωραΐτης: Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά (2001)

Πέρσι γιορτάστηκαν πανηγυρικά τα εκατόχρονα του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994), ο οποίος ήρθε στη ζωή το 1925 και πέθανε στις 15 Ιουνίου 1994. Τιμώντας λοιπόν σήμερα την επέτειο των 32 χρόνων από την αποδημία του μεγάλου συνθέτη θα ήθελα να σταθώ σε δυο θαυμάσιες εκδόσεις με προσεγμένες διασκευές και επανεκτελέσεις σημαντικών στιγμών από το εμβληματικό του έργο.

Μέσα από την πληθώρα των επανεκτελέσεων του Μάνου Χατζιδάκι, οι οποίες πολλαπλασιάστηκαν πολύ στα χρόνια της απουσίας του, ξεχωρίζουν δύο δίσκοι με ερμηνευτή τον Θανάση Μωραΐτη. Οι τίτλοι τους:  «Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά» (2001) και  «Φεγγάρια μου παλιά, καινούργια μου πουλιά» (2002), αμφότεροι από τη δισκογραφική εταιρεία FM Records.

Ο πρώτος δίσκος της πολύ ενδιαφέρουσας αυτής σειράς με τίτλο «Μέσα απ' των άστρων τα κλαδιά», παρμένο από στίχο του τραγουδιού «Κάνε τον πόνο σου χαρά», μοιράζεται σε δύο μικρές ενότητες. Η πρώτη καλύπτεται με τον ολοκληρωμένο θεατρικό κύκλο «Παραμύθι χωρίς όνομα», έργο 15 (1959), από το ομότιτλο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη που πρωτοτραγούδησε ο Λάκης Παππάς. Η δεύτερη ενότητα με τίτλο «Εκτός σειράς» περιλαμβάνει δείγματα της ιστορικής συνεργασίας του συνθέτη με τον Νίκο Γκάτσο. Ειδικότερα, έχουμε δύο ανεξάρτητα τραγούδια («Πάει ο καιρός», «Κουρασμένο παλικάρι») που μας πρωτογνώρισαν οι κορυφαίοι λαϊκοί ερμηνευτές Γρηγόρης Μπιθικώτσης και Στέλιος Καζαντζίδης, καθώς και επιλεγμένα μέρη από τη μουσική επένδυση της γερμανικής ταινίας «Traumland der Sehnsucht» («Ελλάς η χώρα των ονείρων», 1960), όπου είχαν περιληφθεί και μελοποιημένα αποσπάσματα από την περίφημη «Αμοργό» του Νίκου Γκάτσου, ερμηνευμένα σε πρώτη εκτέλεση από τη Νάνα Μούσχουρη.

Ο Θανάσης Μωραΐτης προσεγγίζει με σεβασμό και γνώση το ακριβό αυτό υλικό και μας προσφέρει μια αξιοπρεπή ερμηνεία συνεπικουρούμενος από την εκλεπτυσμένη μουσική επεξεργασία και διεύθυνση του συνθέτη Δημήτρη Λέκκα. Συνοδεύει το οργανικό κουιντέτο Μπουκουράνα που αποτελείται από φλάουτο, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο, όμποε και κλασική κιθάρα. Την καλαίσθητη έκδοση επισφραγίζει ο θαυμάσιος ζωγραφικός πίνακας του Σπύρου Βασιλείου που κοσμεί το εξώφυλλο.

Τατιάνα Ζωγράφου: Μ' έναν τρόπο μυστικό (2011)

Το 2011 από τις Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο κυκλοφόρησε ένα όμορφο "παιδικό" βιβλίο που απευθύνεται μάλλον σε ενήλικους με τίτλο «Μ' ένα τρόπο μυστικό» και με το χαρακτηριστικό υπότιτλο: ... όπου η μουσική συναντά την ποίηση και τη ζωγραφική (17 ποιήματα, 17 ζωγραφιές, 17 τραγούδια. Ο υπότιτλος επισημαίνει ευθέως και το περιεχόμενο της έκδοσης που συνδυάζει ποίηση, ζωγραφική και μουσική σε ένα αρμονικό σύνολο διαμορφώνοντας ένα άκρως καλαίσθητο αποτέλεσμα.

Πρόκειται για μια έκδοση που φιλοτέχνησε ο Θεσσαλονικιός ζωγράφος Χρήστος Κεχαγιόγλου, ενώ η τραγουδοποιός Τατιάνα Ζωγράφου έντυσε μουσικά μια σειρά όμορφων ποιημάτων και στιχουργημάτων που, εκτός από την ίδια, υπογράφουν οι: Γιώργος Χρονάς, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Κώστας Καρτελιάς, Σταμάτης Δαγδελένης, Μαργαρίτα Μπακοπούλου, Σπύρος Βλέτσας, Δημήτρης Κοσμόπουλος και Χρήστος Κεχαγιόγλου, από το ποίημα του οποίου («Το άρωμα») αντλήθηκε και ο τίτλος της έκδοσης. Η μουσική συνδυάζει κλασικά, ποπ και λαϊκά στοιχεία χωρίς προκαταλήψεις, προκειμένου να αποδώσει καλύτερα το ύφος του μελοποιημένου λόγου. Στο τραγούδι άλλωστε «Σαν παλιό λαϊκό» συμμετέχει ως σολίστ του μπουζουκιού ο Χρήστος Νικολόπουλος.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι: Αλκίνοος Ιωαννίδης, Σοφία Παπάζογλου, Δάφνη Πανουργιά, Αργύρης Μπακιρτζής, Ειρήνη Δερέμπεη, Τάσος Αποστόλου, Τατιάνα Ζωγράφου και Κώστας Βόμβολος. Ο τελευταίος μάλιστα που ερμηνεύει το αγγλόφωνο «It Is Always August» υπογράφει και την ενορχήστρωση των τραγουδιών παίζοντας ταυτόχρονα ακορντεόν και κανονάκι. Μεταξύ των μουσικών βρίσκουμε επίσης τον Κυριάκο Γκουβέντα στο βιολί, τον Βαγγέλη Ζωγράφο στο κοντραμπάσο, το Θοδωρή Ρέλλο στο σαξόφωνο και την Ειρήνη Δερέμπεη στο καβάλ.

Τατιάνα Ζωγράφου: Δε βιάζομαι να μεγαλώσω (2007)

Τρία χρόνια μετά την πρωτόλεια δισκογραφική της δουλειά («Πετώντας πας στην πόλη») η Τατιάνα Ζωγράφου επανήλθε με έναν ακόμη κύκλο παιδικών τραγουδιών που εκδόθηκε το 2007 από το Μελωδικό Καράβι με τίτλο «Δε βιάζομαι να μεγαλώσω».

Πρόκειται για ένα πολύ όμορφο κύκλο που αποτελείται από δεκαπέντε τραγούδια, δύο οργανικές γέφυρες κι ένα οργανικό υστερόγραφο. Και πάλι η αφορμή στάθηκε η έκδοση του αντίστοιχου μουσικού βιβλίου που εικονογράφησε ο ζωγράφος Χρήστος Κεχαγιόγλου. Η θεματολογία των τραγουδιών αντλείται από τον ήλιο και το φεγγάρι και αποδίδεται με τρόπο που να μπορεί να αφορά όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τους μεγάλους. Το λέει άλλωστε και η δημιουργός: «Δεν υπάρχουν σύνορα ανάμεσα στη μουσική για παιδιά και στη μουσική για ενήλικες. Η μουσική είναι ένα». Έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν είναι ακριβώς παιδικά τραγούδια, αλλά τραγούδια για την παιδικότητα ανεξαρτήτως ηλικίας. Ξεχωριστή στιγμή του δίσκου το τρυφερό νανούρισμα «Νάνι το μωρό μου» που αποδίδει με μεγάλη ευαισθησία ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Στα περισσότερα τραγούδια οι στίχοι ανήκουν στη Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου, ενώ συνέπραξαν και οι Βασίλης Αναγνωστόπουλος, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Αργυρώ Κοκορέλη και η συνθέτρια. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Βαγγέλης Ζωγράφος. Εκτός από τον Διονύση Σαββόπουλο τραγουδούν επίσης οι: Βαγγέλης Γερμανός, Ηλίας Λιούγκος, Τάσος Αποστόλου, Ειρήνη Δερέμπεη, Άννα Καραγεωργιάδου, Νίτσα Κουρτίδου και η Τατιάνα Ζωγράφου. Συμμετέχει η Παιδική Χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου.

Τατιάνα Ζωγράφου: Πετώντας πας στην πόλη (2004)

Θα σταθούμε σήμερα σε μια σύγχρονη τραγουδοποιό, η οποία επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στα παιδιά και στη μελοποιημένη ποίηση. Η Τατιάνα Ζωγράφου σπούδασε παιδαγωγικά στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, αλλά και μουσική στο τοπικό ωδείο και στην Αθήνα, ενώ επί χρόνια ανέπτυξε σημαντική δραστηριότητα στο Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Γιαυτό και το μουσικό και συγγραφικό της έργο είναι αφιερωμένο εξολοκλήρου στα παιδιά.

Η πρώτη δισκογραφική εμφάνιση της Τατιάνας Ζωγράφου (σε ανεξάρτητη έκδοση, αλλά και ως ένθετο παιδικού βιβλίου) σημειώθηκε το 2004 με το άλμπουμ «Πετώντας πας στην πόλη», ένα τριπλό κύκλο δεκαεννέα συνολικά παιδικών ταργουδιών που επιμερίζονται σε τρεις θεματικές ενότητες με τους εξής επιμέρους τίτλους: α) Τα παιχνίδια του χρόνου, β) Τα τι και τα γιατί, γ) Για την αγάπη.... Η ίδια έγραψε και τους όμορφους στίχους με τη συνεργασία του Κώστα Καρτελιά και του Σταμάτη Δαγδελένη. 

Τρυφερές μελωδίες γεμάτες λυρσιμό και φρεσκάδα αποδίδονται όμορφα από μια μεγάλη ομάδα γνωστών ερμηνευτών: Μαρία Φαραντούρη, Νένα Βενετσάνου, Κώστας Θωμαΐδης, Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Ηλίας Λιούγκος, Βασίλης Γισδάκης, Δώρος Δημοσθένους, Άννα Καραγεωργιάδου και Δήμητρα Τίγκα. Συμετέχει η Παιδική Χορωδία του Δημοτικού Ωδείου Μοσχάτου υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Μπουζάνη.

Σημειώνει σχετικά η ίδια η δημιουργός: «Πάει ένας χρόνος που μου κόλλησε στο μυαλό. "Πετώντας πας στην πόλη". Πως αλλιώς; Μόνον έτσι. Με μπόλικη φαντασία, χαρά, μελαγχολία και ολίγη κανέλα. Τα πιο παλιά τραγούδια συνάντησαν τα καινούργια και φτιάχτηκε αυτή η συλλογή. Αποτελείται από τρεις κύκλους τραγουδιών με διαφορετική θεματολογία ο καθένας. Το χρόνο που περνά ή που δεν περνά, τις απορίες των παιδιών -μικρών και μεγάλων- για τα τι και τα γιατί σ' ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Και την αγάπη. Έτσι, αγκαλιά με τον μαγικό μας χρόνο, τις απορίες και τον έρωτα, ξεκίνησα αυτό το ταξίδι. Μαζί οι πιο παλιοί συνεργάτες μου, σταθεροί εμψυχωτές αυτής της μουσικής διαδρομής, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, που επωμίστηκε τον κυρίως όγκο των ενορχηστρώσεων, ο Δημήτρης Μπουζάνης, που μοιράστηκε πολλές προσωπικές του ιδέες στην πιανιστική συνοδεία των τραγουδιών και όχι μόνο, η Αμαλία Κουντούρη, ο Ορέστης Ζαφειρόπουλος, η Βιβή Γκέκα, ο Κώστας Σερεμέτης αλλά και οι καινούργιοι φίλοι μουσικοί, ο Βαγγέλης Ζωγράφος, ο Ηρακλής Βαβάτσικας, ο Διονύσης Βερβιτσιώτης, ο Γιώργος Κοντογιάννης, η Μαριαλένα Καραγιάννη, που αγκάλιασαν αυτή τη δουλειά και με συγκινητική γενναιοδωρία έδωσαν τα μέγιστα σ' αυτή καταθέτοντας όλη τους την δεξιοτεχνία και έμπνευση, θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω τον Νίκο Κυπουργό και την Λένα Πλάτωνος που εδώ και τρία χρόνια με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με ενθαρρύνουν στο ξεκίνημα αυτό...».

Γιάννης Μαρκόπουλος: Το τραγούδι των Ελλήνων (1991)

Έχουμε τονίσει επανειλημμένα την τεράστια συμβολή του συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου στην ανάδειξη της ζωντανής μας παράδοσης, κυρίως μέσα από το πρωτότυπο δημιουργικό του έργο με τη μεγαλόπνοη ιδέα της «επιστροφής στις ρίζες» που υιοθέτησε από τις αρχές της δεκαετίας του '70 χτίζοντας πάνω της ένα γιγαντιαίο έργο βασισμένο στο συνδυασμό των παραδοσιακών δρόμων με τους κανόνες του έντεχνου τραγουδιού και με την επιστράτευση της υψηλής ποίησης ως βασικού νοηματοδότη αυτής της νέας φόρμας.

Ωστόσο δεν είναι λίγες και οι περιπτώσεις που ο συνθέτης έσκυψε ευλαβικά στην παράδοση επαναφέροντας στο προσκήνιο αυτούσιες μελωδίες διαχρονικής ομορφιάς μέσα από προσεγμένες ενορχηστρωτικές προσεγγίσεις, ώστε το τραγούδι των ανώνυμων δημιουργών της παράδοσής μας να ξαναβρεί τη χαμένη του ταυτότητα απαλλαγμένο από τις αυθαίρετες παρεμβάσεις που επέφερε η αγοραία χρήση του. Ξεπερνώντας λοιπόν την αρχική του ματιά στην κρητική παράδοση με τα περίφημα «Ριζίτικα» (1971) προχώρησε στο επόμενο μεγάλο βήμα το 1980 με τις «Ρίζες», όπου πλέον το τραγούδι παίρνει την καθαρή του μορφή χωρίς ενορχηστρωτικές παρεμβάσεις, επανέρχεται εκ νέου το 1987 με την «Τολμηρή επικοινωνία» και καταλήγει στο μεγάλο κύκλο «Το τραγούδι των Ελλήνων» το 1991.

Το διπλό άλμπουμ «Το τραγούδι των Ελλήνων» αποτελεί τη δισκογραφική αποτύπωση δύο συναυλιών του συνθέτη υπό την αιγίδα του θεατρικού εργαστηρίου Ανάβασις που δόθηκαν στις 29 και 30 Νοεμβρίου 1991 στο θέατρο Παλλάς, όπου και ηχογραφήθηκαν ζωντανά. Το πρόγραμμα περιλάμβανε μια ευρεία ανθολογία παραδοσιακών τραγουδιών απ' όλες τις περιοχές του ελληνισμού σε μια προσπάθεια να αναδειχθεί η μελωδική ομορφιά, η ιστορία και η γνήσια ψυχή των πανελλήνων μέσα από ένα υλικό που διατρέχει το χωροχρόνο και φτάνει ολοζώντανο ως τις μέρες μας γυρεύοντας εναγώνια τη θέση του ανάμεσα στους σύγχρονους φορείς αυτής της μακράιωνης παράδοσης. Ο συνθέτης δούλεψε με σεβασμό και γνώση το υλικό του έχοντας και την επιστημονική υποστήριξη ανθρώπων που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους σ' αυτό τον τομέα, όπως ο Παναγιώτης Μυλωνάς, ο Παναγιώτης Κουνάδης και ο Γιώργος Κωνστάντζος. Ένα τεράστιο επιτελείο 220 ερμηνευτών, οργανοπαικτών και χορευτών βρέθηκε επί σκηνής για τη διεκπεραίωση της μεγάλης αυτής παραγωγής. Ανάμεσά τους και μερικοί από τους γνωστότερους θεράποντες του παραδοσιακού μα ςτραγουδιού, όπως η οικογένεια Κονιτόπουλων, ο Θανάσης Δοϊτσίδης, ο Θανάσης Σκορδαλός, ο Δημήτρης Βάγιας, ο Χαράλαμπος Γαργανουράκης, η χορωδία του Παναγιώτη Μυλωνά και πολλοί άλλοι.

Το πρόγραμμα προλογίζει ο ίδιος ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο οποίος είχε και τη συνολική σχεδίαση της παράστασης. Το έργο είναι αφιερωμένο στον μεγάλο αρχαιολόγο Μανώλη Ανδρόνικο.

Γιάννης Μαρκόπουλος: 30 Χρυσές Επιτυχίες (1980)

Συμπληρώνονται σήμερα τρία χρόνια από την αποδημία του κορυφαίου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου (1939-2023), ενός πολυδιάστατου δημιουργού που διέγραψε μια λαμπρή διαδρομή στο ελληνικό τραγούδι επί έξι δεκαετίες συνεχούς και γόνιμης παρουσίας από τις αρχές της δεκαετίας του '60 που πρωτοεμφανίστηκε. Στα πρώτα χρόνια του πειραματίστηκε πάνω στο λαϊκό ήχο με μια υπέροχη ανθοφορία πανέμορφων τραγουδιών γραμμένων κυρίως για τον ελληνικό κινηματογράφο και στη συνέχεια συνέλαβε και υλοποίησε αριστοτεχνικά τη μεγαλόπνοη ιδέα της λεγόμενης «επιστροφής στις ρίζες» με το μπόλιασμα του παραδοσιακού και του «έντεχνου» ήχου που τον οδήγησε στη δημιουργία μιας μεγάλης σειράς εμβληματικών συνθέσεων που καλύπτουν ολόκληρη τη δεκαετία του '70, αρχής γενομένης με τον κύκλο «Ήλιος ο Πρώτος» (1969) σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και στη συνέχεια με σημαντικές μελοποιήσεις και άλλων ποιητών και εκλεκτών στιχουργών μας (Γιώργος Σεφέρης, Διονύσιος Σολωμός, Μιχάλης Κατσαρός, Κ.Χ. Μύρης, Γιώργος Χρονάς, Μάνος Ελευθερίου, Γιώργος Σκούρτης, Μιχάλης Φακίνος, Κώστας Βίρβος, Πάνος Θεοδωρίδης κ.ά.).

Το 1980 η Columbia εξέδωσε μια μεγάλη αφιερωματική σειρά με τίτλο «30 Χρυσές Επιτυχίες» εν είδει εκτενών πορτρέτων των σημαντικών δημιουργών του ρεπερτορίου της. Το αντίστοιχο αφιέρωμα στον Γιάννη Μαρκόπουλο περιλαμβάνει μερικές ξεχωριστές στιγμές του συνθέτη από το σπουδαίο έργο του κατά τη δεκαετία της μεγάλης του ακμής (1969-1979). Πρόκειται για μια σειρά μεγάλων τραγουδιών από τους κύκλους: «Ήλιος ο Πρώτος» (1969), «Χρονικό» (1970), «Ριζίτικα» (1971), «Διάλειμμα» (1972), «Ιθαγένεια» (1972), «Τραγούδια του νέου πατέρα» (1972), «Ο Στράτης Θαλασσινός ανάμεσα στους αγάπανθους» (1973), «Θητεία» (1974), «Θεσσαλικός κύκλος» (1974), «Μετανάστες» (1974), «Ανεξάρτητα» (1975), «Αφιέρωμα» (1975), «Who Pays the Ferryman» (1978) και «Σεργιάνι στον κόσμο» (1979). Τραγουδούν: Βίκυ Μοσχολιού, Νίκος Ξυλούρης, Λάκης Χαλκιάς, Χαράλαμπος Γαργανουράκης, Τάνια Τσανακλίδου, Βασιλική Λαβίνα, Ηλίας Κλωναρίδης, Ιωάννα Κιουρτσόγλου και ο συνθέτης.

Δύο επισημάνσεις για την έκδοση: Πρώτον, τα οκτώ από τα τριάντα τραγούδια της συλλογής ερμηνεύονται σε δεύτερη εκτέλεση από τους Νίκο Ξυλούρη («Ζαβαρακατρανέμια», «Τα παιδιά», «Το καφενείον Η Ελλάς», «Την εικόνα σου»), Ηλία Κλωναρίδη («Η μάνα του Αλέξανδρου», «Ο σκλάβος») και Βασιλική Λαβίνα («Τα λόγια και τα χρόνια», «Παραπονεμένα λόγια»). Αυτό έγινε είτε γιατί οι αρχικές πρώτες εκτελέσεις ανήκαν σε άλλη δισκογραφική εταιρεία (τα τραγούδια που επανεκτέλεσε ο Ξυλούρης), είτε λόγω της κακής σχέσης που συνθέτη με τον βασικό ερμηνευτή των υπόλοιπων τραγουδιών (Γιώργο Νταλάρα) μετά την έκδοση του δίσκου «Σεργιάνι στον κόσμο» (1979), ο οποίος άλλωστε είχε εκδοθεί από τη Minos, πριν οι δυο εταιρείες συνενωθούν. Δεύτερον, η ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου σε μονό δίσκο ακτίνας δυστυχώς περιόρισε το υλικό σε δεκαεννέα μόλις τραγούδια, αφαιρώντας τα υπόλοιπα ένδεκα. Πραγματική σφαγή!

Ο Πουλικάκος τραγουδάει Νίκο Εγγονόπουλο: Η Ύδρα των πουλιών (2010)

Λένε πως η ζωή είναι ένας κύκλος, καθώς ο άνθρωπος σεργιανάει στο βίο του σε ποικίλα μονοπάτια και στο τέλος επιστρέφει στην αφετηρία του. Δεν ξέρω αν αυτό έχει γενική εφαρμογή, αλλά σίγουρα ισχύει στην περίπτωση του Δημήτρη Πουλικάκου. Γιατί ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης αλλιώς ξεκίνησε κι αλλιώς μετέπειτα διαμόρφωσε τη δημιουργική του πορεία, αν και δεν είναι και τόσο γνωστή η πρώτη του δραστηριότητα, πριν τον κερδίσει η ροκ και οι συναυλιακές δραστηριότητες που κάλυψαν το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής του. Θα πρέπει λοιπόν να επισημάνουμε ότι στα νεανικά του χρόνια, παρά την αριστοκρατική καταγωγή του και τους συγγενικούς του δεσμούς με διάσημα ονόματα της ελληνικής πολιτικής ζωής (Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Κωνσταντίνος Καραμανλής), είχε αποφασίσει συνειδητά να κρατηθεί μακριά από αυτό το περιβάλλον και φρόντισε να αποκτήσει καλή μόρφωση και να συνταχθεί με πνευματικά πρόσωπα που υπηρετούσαν το χώρο της διανόησης και της τέχνης. Από τις αρχές μάλιστα της δεκαετίας του '60 ανέπτυξε στενή φιλία με το ποιητή Νάνο Βαλαωρίτη, με τον οποίο συνεργάστηκε για ένα διάστημα στην έκδοση του βραχύβιου λογοτεχνικού περιοδικού Πάλι (1964-1966), το οποίο υπηρετούσε το σουρρεαλιστικό κίνημα της εποχής, αν και ο ερχομός της χούντας ανέκποψε βίαια τέτοιες δραστηριότητες και ανάγκασε τον ίδιο να αναζητήσει διαφορετικούς τρόπους έκφρασης.

Παρουσιάζοντας σ' αυτό το αφιέρωμα τη δισκογραφία του Δημήτρη Πουλικάκου είδαμε ότι από το ξεκίνημα του νέου αιώνα όλη του η παρουσία ήταν περιορισμένη σε επανεκδόσεις παλιότερου υλικού ή διάφορων ζωντανών ηχογραφήσεων, ενώ είχε σταματήσει προ πολλού να παράγει καινούργια πράγματα. Το 2010 ωστόσο μας ξαναδίνει πρωτότυπο υλικό και μάλιστα αυτή θα είναι και η τελευταία του δισκογραφική δουλειά μέχρι σήμερα, αν και όχι με δικές του συνθέσεις, αφού ο ίδιος περιορίζεται αποκλειστικά στο ρόλο του ερμηνευτή. Πρόκειται για το άλμπουμ «Η Ύδρα των πουλιών» που εκδόθηκε από την ετικέτα Pazzlemusik και βασίζεται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο του Νίκου Εγγονόπουλου (1907-1985), κορυφαίου εκπροσώπου της ελληνικής υπερρεαλιστικής ποίησης. Ιδού λοιπόν ο Πουλικάκος επιστρέφοντας στην αφετηρία του και συμπορευόμενος και πάλι με τον υπερρεαλισμό, όπως στα χρόνια του '60!

Η δύστροπη ποιητική γραφή του Νίκου Εγγονόπουλου δεν προσφέρεται εύκολα για μελοποιητική προσέγγιση και γιαυτό ελάχιστες είναι οι απόπειρες που έγιναν στο έργο του από τους μουσικούς μας. Ο Νίκος Μαμαγκάκης είναι ο μόνος συνθέτης που είχε αποτολμήσει στο παρελθόν να συνθέσει ένα ολόκληρο έργο αποκλειστικά με ποίηση του Εγγονόπουλου. Αναφέρομαι φυσικά στον εμβληματικό «Μπολιβάρ», έργο πρωτοποριακό εν έτει 1968 που δε στάθηκε ικανό πάντως να κινητοποιήσει άλλους ομοτέχνους του, πέρα από κάποιες σκόρπιες απόπειρες που επιχείρησαν κατά καιρούς ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Σωτήρης Ρεμπάπης, ο Νίκος Ξυδάκης, η Σοφία Καμαγιάννη και ο Χρήστος Οικονόμου. Έτσι λοιπόν η έκδοση του άλμπουμ «Η Ύδρα των πουλιών» έρχεται να καλύψει αυτό το μεγάλο κενό και να μας δώσει τη δεύτερη ολοκληρωμένη μελοποίηση του ποιητή διά χειρός του δημιουργού Socos, μιας αινιγματικής μορφής της σύγχρονης μουσικής σκηνής: μουσικός, συνθέτης και κιθαρίστας με προχωρημένα καλλιτεχνικά γούστα που μόνον τύποις εντάσσεται στο χώρο του ροκ, ενώ ουσιαστικά διασπά τα τυπικά πλαίσια του συγκεκριμένου χώρου κι απλώνεται σε όλα τα επίπεδα της σύγχρονης μουσικής έκφρασης. Πρωτοεμφανίστηκε στην ελληνική δισκογραφία το 2005 με τα «Δάκρυα του ονείρου», στη συνέχεια μας έδωσε το «Kafka» (2007), αλλά και μια σειρά μουσικών για το θέατρο. Το παρόν άλμπουμ αποτελεί την κορύφωση της μουσικής του πορείας με μια μουσική γραφή που θα χαρακτήριζα εντελώς αδόκιμα ίσως και αυθαίρετα ως ένα είδος λόγιου hip hop που πασχίζει αγωνιωδώς να αναδείξει τις υπόγειες διαδρομές του ποιητικού λόγου.

Ο Δημήτρης Πουλικάκος είναι ο αποκλειστικός ερμηνευτής (μάλλον ψιθυριστής) του δίσκου. Η ερμηνεία του είναι πέραν κριτικής, γιατί δε βρίσκω ανάλογα σημεία αναφοράς. Νομίζω ότι πετυχαίνει με υποβλητικό τρόπο μιαν απολύτως επιβλητική προσέγγιση στον δύσκολο ποιητικό κείμενο. Κι αυτό αξίζει να σημειωθεί, για να φανεί η ιδιαίτερη αξία αυτού του δίσκου που στο σύνολό του - κι εννοώ κυρίως το εικαστικό του μέρος βασισμένο σε ζωγραφικούς πίνακες του ποιητή - αποτελεί μιαν εξαιρετική έκδοση που σπάνια βλέπουμε στις μέρες μας.