Γιάννης Ρίτσος: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Ο Γιάννης Ρίτσος (1909-1990) είναι ένας από τους περισσότερο μελοποιημένους ποιητές μας με βασικό συνδιεκδικητή της πρώτης θέσης τον Οδυσσέα Ελύτη. Βοήθησε βέβαια σ' αυτό η αμεσότητα του λόγου και των μηνυμάτων της ποίησής του και μαζί η άμεση διασύνδεσή της με την ταραγμένη ιστορική συγκυρία, η οποία εν πολλοίς αποτέλεσε και τη θεματολογική της αφετηρία. Έτσι ο Ρίτσος θεωρείται ο κατεξοχήν πολιτικός ποιητής μας και γιαυτό μέσα από τις μουσικές που ντύθηκαν οι στίχοι του πέρασε στις πλατιές μάζες και τραγουδήθηκε όσο κανένας άλλος.
Ειδικότερα η σχέση της ποίησης του Γιάννη Ρίτσου με τη στροφή του Μίκη Θεοδωράκη προς το απλό τραγούδι στο ξεκίνημα της δεκαετίας του '60 αποτέλεσε ένα από το κορυφαία πολιτισμικά γεγονότα αυτού του τόπου κατά τον περασμένο αιώνα! Σ' αυτό το οριακό σημείο η ιστορική αφετηρία του λεγόμενου έντεχνου τραγουδιού ορίζεται από την ηχογράφηση του "Επιτάφιου" το 1960, η οποία άνοιξε διάπλατα τη λεωφόρο της ακμής του τραγουδιού μας στις δεκαετίες του '60 και του '70. Ο Μίκης Θεοδωράκης κράτησε μια σταθερή και μακροχρόνια σχέση με το έργο του ποιητή και οι καρποί αυτής της σχέσης υπάρξαν πολυσήμαντοι. Θυμίζω τους βασικούς: "Ρωμιοσύνη" (1966), "Τα 18 Λιανοτράγουδα" (1973), "Οι γειτονιές του κόσμου" (1978).
Είναι πολλοί οι συνθέτες που κατέφυγαν στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, πέρα από τον Θεοδωράκη. Κυρίως όμως τρεις: Ο Νίκος Μαμαγκάκης με τα "11 Λαϊκά τραγούδια του Γιάννη Ρίτσου" (1972) και "Εαρινή Συμφωνία" (1990), ο Θάνος Μικρούτσικος με τα "Καντάτα για τη Μακρόνησο" (1976), "Αντιθέσεις" (1985), "Του απείρου εραστής" (2001) και "Ο σχοινοβάτης" (2004) και ο Χρήστος Λεοντής με το "Καπνισμένο τσουκάλι" (1975) και "Πρωινό άστρο" (2011). Πληθώρα άλλων ολοκληρωμένων μουσικών συνθέσεων σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου καταγράφονται στην ελληνική δισκογραφία, όπως των Γιώργου Κοτσώνη, Σπύρου Σαμοΐλη, Μιχάλη Τερζή, Μάριου Τόκα, Τερψιχόρης Παπαστεφάνου, Σωτήρη Σακελλαρόπουλου, Σαράντη Κασσάρα και πολλών άλλων.

Νίκος Καββαδίας: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Μοιάζει σαν ένα παιχνίδι του πεπρωμένου, αλλά το έτος 1975, η χρονιά που πέθανε ο ποιητής Νίκος Καββαδίας (1910-1975), ήταν και η χρονιά που ξεκίνησε η δεύτερη ζωή του με μια απροσδόκητη δημοφιλία που έμελλε με τον καιρό να φουντώσει και να πάρει ευρείες διαστάσεις, ίσως και παραπάνω από το πραγματικό του ποιητικό εκτόπισμα.
Αιτία γι' αυτό στάθηκε το εμβληματικό τραγούδι "Ιδανικός κι ανάξιος εραστής" του Γιάννη Σπανού από την "Τρίτη Ανθολογία" που κυκλοφόρησε το 1975. Το τραγούδι αυτό αγαπήθηκε πολύ κι έφερε στο προσκήνιο έναν άγνωστο κι αγνοημένο ποιητή που κινήθηκε στις παρυφές της Γενιάς του '30, είχε μακροχρόνια γνωριμία με τον Γιώργο Σεφέρη, αλλά ποτέ δεν πορεύτηκε με τους κανόνες και τη θεματική γραμμή αυτής της γενιάς.
Για να αποκαταστήσουμε βέβαια πλήρως την ιστορική αλήθεια, πρέπει να πούμε ότι η πρώτη εμφάνιση του ποιητή στη δισκογραφία σημειώθηκε μερικά χρόνια νωρίτερα, αρχικά με τον μικρής διάρκειας δίσκο "Ο Νότης Περγιάλης διαβάζει Καββαδία" (1969) και δυο χρόνια αργότερα με το πρώτο μελοποιημένο του ποίημα ("Αρμίδα") που σε λογοκριμένη μορφή περιέλαβε στο δίσκο "Επεισόδιο" το 1971 ο Πάνος Σαββόπουλος.
Αυτές οι δυο όμως εκδόσεις δεν έγιναν καθόλου γνωστές και γρήγορα ξεχάστηκαν, μέχρι που κυκλοφόρησε ο δίσκος του Σπανού που έφερε δυναμικά στο προσκήνιο το όνομα του ποιητή. Ήρθε στη συνέχεια μια πιο εκτεταμένη μελοποίηση ποιημάτων του από τη Μαρίζα Κωχ (1978) και κυρίως η δουλειά του Θάνου Μικρούτσικου "Ο Σταυρός του Νότου" (1979) που επέβαλαν οριστικά την παρουσία του ποιητή. Στα επόμενα χρόνια ο Καββαδίας κατακτούσε με ταχύτατους ρυθμούς μια διαρκώς αυξανόμενη δημοφιλία μέσα από πολυάριθμες μελοποιήσεις από πληθώρα συνθετών και τραγουδοποιών (Μ. Τερζής, Μ. Τρανουδάκης, Λ. Παπαδόπουλος, Ξέμπαρκοι, Χ. & Π. Κατσιμίχας, Δ. Ζερβουδάκης, Χειμερινοί Κολυμβητές κ.ά.), αλλά και από τις διαρκείς "επιστροφές" του Θάνου Μικρούτσικου στο έργο του με νέες οπτικές και ποικίλες ενορχηστρωτικές επεξεργασίες.

 CD Collection | 2001 | Πηγή: d58

Federico Garcia Lorca: Μελοποιημένα ποιήματα (συλλογή)

Αστειευόμενος καμιά φορά λέω ότι ο Federico Garcia Lorca (1898-1936) είναι ένας από τους δημοφιλέστερους ...Έλληνες ποιητές! Κι αυτό, γιατί ο μεγάλος Ισπανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας έχει ενσωματωθεί γόνιμα και ουσιαστικά στην πολιτιστική ζωή του τόπου μας εδώ και δεκαετίες, κυρίως μέσα από το θέατρο ("Ματωμένος Γάμος", "Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα", "Γέρμα", "Δόνια Ροζίτα", "Περλιμπλίν και Μπελίσα").
Από το θέατρο λοιπόν ξεκίνησε και η δισκογραφική του παρουσία, αρχής γενομένης με την κοσμαγάπητη μουσική που έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις το 1948 για το "Ματωμένο Γάμο" πάνω στην υποδειγματική ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου. Το 1969 ο Λευτέρης Παπαδόπουλος έδωσε τη δική του εκδοχή στα ποιήματα του Λόρκα, τα οποία μελοποίησε έξοχα ο Γιάννης Γλέζος. Ο ίδιος συνθέτης επανήλθε στον ποιητή το 1974 βασιζόμενος αυτή τη φορά στην ελληνική απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη. Ενδιάμεσα ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε το "Romancero Gitano", το οποίο δισκογραφήθηκε σε τρεις διαφορετικές εκδοχές (δύο με τη Φαραντούρη και μία με την Αρλέτα), από τις οποίες εκείνη με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη που τη συνοδεύει ο John Williams στην κλασική κιθάρα (1971) αποτελεί την κορυφαία - νομίζω - ελληνική μελοποίηση του ποιητή!
Τέλος, στέκομαι στην πανέμορφη μελοποίηση του Χρήστου Λεοντή ("Αχ, έρωτα", 1974) σε πιο λαϊκό χρώμα και με μερικές αλησμόνητες μελωδίες ("Μέρα γεμάτη θλίψη", "Νανούρισμα"). Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι το πρώτο πρώτο τραγούδι του Μάνου Λοΐζου ("Τραγούδι του δρόμου") εν έτει 1962 ήταν βασισμένο σε ποίημα του Λόρκα μεταφρασμένο από τον Νίκο Γκάτσο.

 CD Collection | 2001 | mp3 @320 | Αυτοσχέδια Εξώφυλλα
ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΟ

Αντίλογος στον Δημήτρη Δημητριάδη

Είναι ένα από τα συμπτώματα της κρίσης και τούτο: Διάφοροι λόγιοι αίφνης "ανακαλύπτουν" το εμετικό πρόσωπο της ελληνικότητάς τους και στρέφονται με μίσος εναντίον της! Σκηνοθέτες (Βασίλης Παπαβασιλείου), συγγραφείς (Σώτη Τριανταφύλλου), μουσικοί (Λεωνίδας Καβάκος), πανεπιστημιακοί, ηθοποιοί κλπ, επιδίδονται σ' ένα αγώνα δρόμου, για να αποδείξουν την ευτέλεια ενός λαού που ζούσε πάντα στην ψευδαίσθηση της υπεροχής του, η οποία ήδη έχει καταρρεύσει με τον πλέον θορυβώδη τρόπο.

Εκείνη όμως η δήλωση που ξεπέρασε κάθε όριο και δεν μπορεί να περάσει ασχολίαστη είναι αυτή που εκτοξεύθηκε από τη γραφίδα του θεσσαλονικιού συγγραφέα Δημήτρη Δημητριάδη. Μεταξύ άλλων άκρως γραφικών και συνάμα εξοργιστικών, γράφει: «Ανήκω σε έναν λαό τον οποίο βδελύσσομαι. Το βδέλυγμα είναι αυτός ο λαός. Ο ελληνικός λαός. Ο ελληνικός λαός είναι ένα βδέλυγμα… Βρίσκεται σε πλήρη διαθεσιμότητα, για να γεννάει μόνο τέρατα…(...) η απόλυτη σύμπνοια των βδελυγμάτων, τα αλληλοκαθρεφτιζόμενα εμέσματα. Ο λαός αυτός πρέπει να τιμωρηθεί για αυτό που είναι. Η τιμωρία του πρέπει να είναι ισοδύναμη με τη βδελυρότητά του: συντριπτική…»!!!

Ο Δημητριάδης επιμένει μονολιθικά εδώ και 40 χρόνια στην ίδια εμμονική του υπεροψία απέναντι στο απείκασμα του εαυτού του, ώστε πλέον μόνο ως γραφική φιγούρα της εγχώριας πνευματικής ελίτ μπορώ να τον προσλάβω. Είναι αλήθεια ότι εκείνο το πρωτόλειο κείμενο, με το οποίο συστήθηκε στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό στα τέλη του '70 ("Πεθαίνω σα χώρα"), επηρέασε καθοριστικά το νεανικό μου βηματισμό και διαμόρφωσε ένα καλούπι σκέψης αυστηρά σφυρηλατημένο και άκαμπτο. Όμως η πνευματική αυτή ακαμψία μόνο στρεβλώσεις επέφερε στη θεώρηση των πραγμάτων και γιαυτό πλέον απορρίπτω στοχασμούς που εκφράζονται μ' αυτή τη διαχρονική εμμονικότητα. Εν τέλει δε διστάζω να απολογηθώ για πολλά στοιχεία του εαυτού μου, αλλά διόλου για το ότι είμαι Έλληνας, δηλαδή άνθρωπος με συγκεκριμένα ελαττώματα και πλεονέκτηματα, χωρίς να με ενδιαφέρει τι από τα δύο υπερισχύει. Και έχω πλέον αντιληφθεί ότι αντέχω σε οποιαδήποτε σύγκριση με κάθε άλλο λαό, γιατί μπορώ να συμβιβάζομαι με τις αδυναμίες μου και να μην αντιδρώ συμπλεγματικά εκεί που υστερώ.

Η Ειρήνη Παπά τραγουδά Θεοδωράκη

Η διάσημη Ελληνίδα ηθοποιός Ειρήνη Παπά είχε και μια αξιοπρόσεκτη παρουσία στο χώρο του τραγουδιού συνεργαζόμενη με μερικούς από τους μεγάλους μας συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γιάννης Μαρκόπουλος και ο Βαγγέλης Παπαθανασίου. Με τον Μίκη Θεοδωράκη μάλιστα η συνεργασία της ήταν μακρόχρονη, αφού πρωτοσυναντήθηκαν στην ταινία "Ηλέκτρα" (1962) και λίγο αργότερα στον "Ζορμπά" (1964), ενώ το 1969 ηχογράφησε στη Νέα Υόρκη έναν ολοκληρωμένο δίσκο με τραγούδια του συνθέτη (κυκλοφορεί από την FM Records).
Κατά τη διετία 1969-1970 ηχογράφησε στην Ιταλία δύο 45άρια με τέσσερα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη στην ιταλική γλώσσα βασισμένα σε μελωδίες παλιότερων τραγουδιών του. Το δισκάκι του 1969 είχε τα τραγούδια "Per te" και "Il mio Aprile". Το παρόν 45άρι του 1970 περιλαμβάνει τα τραγούδια La soglia και So cos'e' πάνω στις μελωδίες αντίστοιχα των τραγουδιών "Το ψωμί είναι στο τραπέζι" (από τη Γειτονιά των αγγέλων, 1963) και "Βραδιάζει" (από την Πολιτεία Β', 1964). Όμορφες και τρυφερές ερμηνείες από τη μεγάλη μας ηθοποιό.
Το δισκάκι είναι της φίλης μου Βασιλικής από τη Λάρισα, την οποία κι ευχαριστώ από καρδιάς!

Η Ίρμα Κολάση σε παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια (1954)

Η Ίρμα Κολάση (1918-2012) υπήρξε διάσημη ελληνίδα μεσόφωνος αρμενογαλλικής καταγωγής, εξαδέλφη του σημαντικού βιολονίστα και αρχιμουσικού Βύρωνα Κολάση. Η φήμη της βασίστηκε αποκλειστικά στις ζωντανές της εμφανίσεις και κάποιες δισκογραφικές της καταγραφές. Έχει εύστοχα χαρακτηριστεί ως η Ελληνίδα Victoria de los Angeles. Υπήρξε παιδί θαύμα, καθώς σε ηλικία 16 ετών ήταν ήδη καθηγήτρια μουσικής! Σπούδασε στο Ελληνικό Ωδείο, πιάνο με τον Θησέα Πίνδιο (Α' βραβείο) και φωνητική με τη Μάγκυ Καρατζά (Α' βραβείο), αποφοιτώντας το 1938. Συνέχισε στην Ακαδημία Αγίας Καικιλίας Ρώμης με τον περίφημο συνθέτη και πιανίστα Αλφρέντο Καζέλα. 

Στο διάστημα 1940-1949 ήταν καθηγήτρια τραγουδιού στο Ελληνικό Ωδείο και εμφανιζόταν σε παραστάσεις της Λυρικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, όπως: «Μπαττερφλάι» (1940), «Βοκκάκιος» (1941), «Ο Βαρόνος ατσίγγανος» (1941), «Κουρέας της Σεβίλλης» (1942), «Ηλέκτρα» (1942), «Μια Νύχτα στη Βενετία» (1943) και άλλα. 

Επιδιώκοντας τη διεθνή της καριέρα εγκαταστάθηκε το 1949 στο Παρίσι, όπου και εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε συναυλία της γαλλικής Ραδιοφωνίας. Στη δεκαετία του 1950 είχε πλέον καθιερωθεί ως σημαντική ερμηνεύτρια της νεότερης μουσικής και αρκετά έργα σύγχρονων συνθετών γράφτηκαν ειδικά για τη φωνή της. Έκανε μεγάλη καριέρα τραγουδώντας στο Παρίσι, στην Ολλανδία, στο Λονδίνο και σε πολλά άλλα μέρη. Συνεργάστηκε με κορυφαίες προσωπικότητες, όπως ο Ίγκορ Στραβίνσκι, του οποίου τραγούδησε τον "Οιδίποδα Τύραννο" με αφηγητή τον Κοκτό, ο Σεργέι Προκόφιεφ ή ο Ζορζ Ορίκ, υπό την πιανιστική συνοδεία του οποίου ερμήνευσε τη σύνθεσή του "Αραβικά Ποιήματά". 

Η συγκεκριμένη ιστορική έκδοση της Decca φιλοξενεί τη φωνή της Ίρμας Κολάση σε ερμηνείες της πάνω σε υλικό από την ελληνική παραδοσιακή μουσική. Τη συνοδεύει ο πιανίστας Andre Collard. Η ηχογράφηση έγινε το 1954.

Τρία "επώνυμα" κουαρτέτα του Haydn

Άλλο ένα αγαπημένο μου βινύλιο από την ιδιαίτερα επιμελημένη σειρά της Philips "Musica da camera". Τρία πανέμορφα Κουρτέτα Εγχόρδων του πολυγραφότατου αυστριακού συνθέτη της κλασικής περιόδου Joseph Haydn (1732-1809). Πρόκειται για τρία "επώνυμα" κουαρτέτα, ένα πρώιμο με τίτλο "Σερενάτα" (op.3, No 5), ένα της μεσαίας περιόδου με τίτλο "Ο κορυδαλλός" (op.64, No 5) κι ένα της όψιμης, και συγκεκριμένα το 2ο από τον μεγάλο κύκλο κουαρτέτων op.76 με τίτλο "Οι πέμπτες". Και τα τρία κουαρτέτα ακολουθούν την τυποποιημένη τετραμερή ανάπτυξη. Ερμηνεύει το κορυφαίο μεταπολεμικό σύνολο Quartetto Italiano σε μια κρυστάλλινη ηχογράφηση του 1965.

 

 LP | Philips | 1965 | Flac | Πλήρη Εξώφυλλα

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΟ

Προσφυγιά, 2016 μ.Χ.

Η σύγχρονη προσφυγιά, ράπισμα στα μούτρα της υποκριτικής δημοκρατίας μιας παραπαίουσας Ευρώπης που αδυνατεί να συγκαλύψει το αποκρουστικό της πρόσωπο και μιας αδύναμης Ελλάδας που πασχίζει μάταια να περισώσει τα προσχήματα...

Η Ειρήνη Παπά τραγουδά στα ιταλικά το τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη "Το ψωμί είναι στο τραπέζι" με τίτλο "La soglia" σε στίχους Audrey Nohra Stainton από δισκάκι 45 στροφών του 1970. Μοιάζει ωστόσο μακρινή και ξεχασμένη εκείνη η εποχή της αλληλεγγύης που ξεπηδούσε αυθόρμητα από μια γνήσια και ανυστερόβουλη ανθρωπιά. 
Το ίδιο πνεύμα απηχούσε και το πανέμορφο τραγούδι "Βάλε κι άλλο πιάτο στο τραπέζι" (1963) των Σταύρου Ξαρχάκου και Λευτέρη Παπαδόπουλου με τη μαγική ερμηνεία της Βίκυς Μοσχολιού: "Βάλε κι άλλο πιάτο στο τραπέζι | κάποιος πονεμένος θα βρεθεί...". Το 1971 ο Δήμος Μούτσης κι ο Μάνος Ελευθερίου επικαλούνταν τον δικό τους "Άγιο Φεβρουάριο", για να ξορκίσουν την προσφυγιά του '22: "Πρόσφυγα σ' έριξαν εδώ | κι ο χάρος έξι βήματα | τα χρόνια που 'ρθα να σε δω | μέσα στα παραπήγματα...". Ένα χρόνο αργότερα ο Απόστολος Καλδάρας θρηνολογούσε τον ξερριζωμό του μικρασιατικού ελληνισμού με τα λόγια του Πυθαγόρα και τη φωνή του Γιώργου Νταλάρα: "Σε ποια πέτρα σε ποιο χώμα | να ριζώσεις τώρα πια | κι απ' το θάνατο ακόμα | πιο πικρή είσαι προσφυγιά..."

Από τον Mozart στον Ελύτη...

Σας παρουσιάζω μια έξοχη εγγραφή δύο κοντσέρτων για πιάνο του Wolfgang Amadeus Mozart ερμηνευμένων υποδειγματικά από τον μεγάλο Ούγγρο πιανίστα Rudolf Serkin με τη συνοδεία της Συμφωνικής Ορχήστρας της Κολούμπια υπό τη διεύθυνση του μυθικού αρχιμουσικού Georg Szell (CBS/SONY, 1964). 

Πρόκειται για δύο κοντσέρτα της ώριμης δημιουργικής περιόδου του μεγαλοφυούς συνθέτη. Το υπ' αριθμόν 19 κατέχει τη θέση 459 στον κατάλογο των έργων του, ενώ το υπ' αριθμόν 20 τη θέση 466. 

Θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στο κοντσέρτο αρ. 20 που ανήκει στα μεγαλύτερα αριστουργήματα του είδους, προσωπικά μάλιστα το τοποθετώ χωρίς καμία επιφύλαξη στην πρώτη θέση των πιανιστικών κοντσέρτων όλων των εποχών! Το πρώτο μέρος διακρίνεται για τη δυναμική του ανάπτυξη, ενώ το τρίτο διαθέτει έναν καταπληκτικό κυκλικό ρυθμό που σε παρασύρει. 

Ωστόσο το μεσαίο μέρος ("Romance") αποτελεί την κορύφωση του έργου με μια θεσπέσια μελωδία. Τι το ιδιαίτερο έχει όμως αυτή η μελωδία; Μα, αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης για ένα ωραιότατο, αν και μάλλον άγνωστο, ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη από τη συλλογή "Τα ετεροθαλή" (1974) με τον ίδιο ακριβώς τίτλο:

Romance

Όμορφη λυπητερή ζωή
Πιάνο μακρινό υποχθόνιο
Το κεφάλι μου ακουμπάει στον Πόλο
Και τα χόρτα με κυριεύουν

Γάγγη κρυφέ της νύχτας πού με παίρνεις;
Από μαύρους καπνούς βλέπω δορκάδες
Μες στο ασήμι να τρέχουν να τρέχουν
Και δε ζω και δεν έχω πεθάνει

Ούτε ο έρωτας ούτε κι η δόξα
Ούτε τ' όνειρο ούτε δεν ήταν
Με το πλάι κοιμούμαι κοιμούμαι
Κι ακούω τις μηχανές της γης που ταξιδεύει.