Απόστολος Καλδάρας: Το ταξίδι (2010)

Το 2010, με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από το θάνατο του μεγάλου λαϊκού συνθέτη Απόστολου Καλδάρα (1922-1990), το λογοτεχνικό περιοδικό Οδός Πανός του ποιητή Γιώργου Χρονά αφιέρωσε το τεύχος 148 στο συνθέτη με εκτενή κείμενα κι ένα ένθετο ψηφιακό δίσκο με τίτλο Τα ταξίδι.

Πάντα προσεγμένο στις επιλογές του το συγκεκριμένο περιοδικό φρόντισε κι εδώ να μας δώσει ένα μικρό, αλλά αρκούντως αντιπροσωπευτικό πορτρέτο του λαϊκού δημιουργού επιδιώκοντας - όπως υποδηλώνει και ο τίτλος - να μας ταξιδέψει στη διαχρονική διαδρομή του από την πρώτη του εμφάνιση και κυρίως από την ηχογράφηση του εμβληματικού τραγουδιού "Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι" (1947) ίσαμε το 1973, τη χρονιά που μας χάρισε τον αριστουργηματικό κύκλο τραγουδιών Βυζαντινός Εσπερινός που σήμανε και το κλείσιμο της δημιουργικής ακμής του. 

Ένδεκα αυθεντικά λαϊκά τραγούδια λοιπόν που παρατάσσονται με χρονική αλληλουχία δείχνοντας έτσι πιο καθαρά και την εξέλιξη του μουσικού ύφους του συνθέτη από το κλασικό ρεμπέτικο ως το καθαρόαιμο λαϊκό και το "έντεχνο" των αρχών της δεκαετίας του '70. Ανάμεσά τους και μερικά διαχρονικά αριστουργήματα, όπως: "Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι" (1947) με τη Στέλλα Χασκίλ, "Σ' ένα βράχο" (1948) με τον Στράτο Παγιουμτζή, "Η στεναχώρια" (1954) με τον Πρόδρομο Τσαουσάκη, "Συ μου χάραξες πορεία" (1958) με τη Γιώτα Λύδια, "Όποια και να 'σαι" (1962) με τον Στέλιο Καζαντζίδη και τη Μαρινέλλα, "Μην τα φιλάς τα μάτια μου" (1966) με τη Βίκυ Μοσχολιού και "Αχ, ο μπαγλαμάς" (1973) με τον Γιώργο Νταλάρα. Τραγουδούν επίσης η Σωτηρία Μπέλλου, η Καίτη Γκρέυ, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και ο Γιάννης Πάριος. 

Τα περισσότερα τραγούδια έχουν στίχους του ίδιου του συνθέτη, ενώ από ένα τραγούδι υπογράφουν οι: Κώστας Βίρβος, Γιώργος Σαμολαδάς, Χρήστος Αργυρόπουλος, Ανδρέας Χατζηνικολάου και Λευτέρης Παπαδόπουλος. Σίγουρα κάνει εντύπωση ότι δεν έχει ανθολογηθεί κανένα τραγούδι με στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου από τα δεκάδες που έγραψε με τον Απόστολο Καλδάρα.

Απόστολος Καλδάρας: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1984)

Η μοίρα το έφερε έτσι, ώστε ο μεγάλος λαϊκός συνθέτης Απόστολος Καλδάρας (1922-1990) να γεννηθεί στις 7 Απριλίου και να πεθάνει στις 8 του ίδιου μήνα, σαν σήμερα δηλαδή, αφού μεσολάβησαν στο ενδιάμεσο 68 χρόνια. 

Με καταγωγή από τα Τρίκαλα - μια πόλη που παραδόξως έχει γίνει μια από τις κοιτίδες του λαϊκού μας τραγουδιού έχοντας συνεισφέρει μερικές από τις κορυφαίες μορφές του χώρου, όπως ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Κώστας Βίρβος και ο Γιώργος Σαμολαδάς - έφυγε αρχικά για σπουδές στη γεωπονική σχολή της Θεσσαλονίκης, αλλά αμέσως μετά τον πόλεμο (1946) εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα και μπήκε κατευθείαν στο χώρο του ρεμπέτικου ηχογραφώντας την ίδια χρονιά τα πρώτα του τραγούδια, ενώ στις αρχές της επόμενης χρονιάς (1947) θα γράψει το αριστούργημά του, το εμβληματικό ζεϊμπέκικο "Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι" με πρώτη ερμηνεύτρια τη Στέλλα Χασκίλ. 

Κατά την εικοσαετία 1950-1970 στάθηκε ένας από τους βασικούς πυλώνες του κλασικού λαϊκού μας τραγουδιού, ενώ παράλληλα έδειξε μια εντυπωσιακή προσαρμοστικότητα στις εξελίξεις του ελληνικού τραγουδιού και δε δυσκολεύτηκε να μπολιάσει το προσωπικό του ύφος με στοιχεία του λεγόμενου "έντεχνου" (κυρίως στην ενορχήστρωση) προσφέροντάς μας δύο αριστουργηματικούς κύκλους τραγουδιών, τη Μικρά Ασία (1972) και τον Βυζαντινό Εσπερινό (1973). Στράτος Παγιουμτζής, Στέλλα Χασκίλ, Πρόδρομος Τσαουσάκης, Πάνος Γαβαλάς, Στέλιος Καζαντζίδης, Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Γιώτα Λύδια, Πόλυ Πάνου, Μιχάλης Μενιδιάτης, Μανώλης Αγγελόπουλος, Στράτος Διονυσίου, Βίκυ Μοσχολιού, Σταμάτης Κόκοτας, Γιώργος Νταλάρας, Γιάννης Πάριος, Γιάννης Καλατζής, Χάρις Αλεξίου και Δημήτρης Μητροπάνος ήταν μερικοί από τους κορυφαίους Έλληνες τραγουδιστές που ερμήνευσαν τα τραγούδια του, ενώ ήταν ο συνθέτης που αξιοποίησε περισσότερο απ' όλους την ποιητική στιχουργική της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου και ο πρώτος που επέμενε να γράφει το όνομά της στους δίσκους.

Το μικρό μας αφιέρωμα στον μεγάλο δημιουργό θα ξεκινήσει με μια ματιά στα πρώτα του τραγούδια, γραμμένα στην όψιμη εποχή του ρεμπέτικου για δίσκους γραμμοφώνου στις 78 στροφές. Είναι μια μικρή συλλογή με δεκατέσσερα τραγούδια στις αυθεντικές τους ηχογραφήσεις που κυκλοφόρησε το 1984 στο πλαίσιο της πολύ αξιόλογης σειράς Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου που εξέδιδε η Minos (Margophone) κατά το διάστημα 1976-1984 με πορτρέτα των μεγάλων δημιουργών του κλασικού ρεμπέτικου τραγουδιού υπό τη φροντίδα των παραγωγών Κώστα Χατζηδουλή και Δημήτρη Ράνιου. Φυσικά δε λείπει το αξεπέραστο "Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι" με τη Στέλλα Χασκίλ, καθώς και άλλα γνωστά ή λιγότερο γνωστά τραγούδια του συνθέτη από την πρώιμη αυτή δημιουργική του περίοδο, όπως τα σημαντικά: "Εβίβα ρεμπέτες" και "Σ' ένα βράχο". Τραγουδούν: Στράτος Παγιουμτζής, Μάρκος Βαμβακάρης, Γιάννης Κυριαζής, Στέλλα Χασκίλ, Μαριάννα Χατζοπούλου, Σούλα Καλφοπούλου, Πάνος Γαβαλάς και Ντούο Χάρμα. Σε κάποια τραγούδια μάλιστα κάνει ο ίδιος τη δεύτερη φωνή.

Δημήτρης Μητροπάνος: Του έρωτα και της φυγής (1998)

Με το άλμπουμ Του έρωτα και της φυγής ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον Δημήτρη Μητροπάνο κλείνοντας έτσι και τη λαμπρή για την ερμηνευτή δεκαετία του '90 που τον οδήγησε στην απόλυτη καταξίωση στο λαϊκό στερέωμα. Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1998 από τη Minos-EMI κι έχει πολυσυλλεκτικό χαρακτήρα, αφού τα 15 τραγούδια του υπογράφονται από έξι διαφορετικούς δημιουργούς και μάλιστα δημιουργούς με αρκετά διαφορετικό μουσικό ύφος, το οποίο ως ένα βαθμό ενοποιείται από την κυριαρχική παρουσία του σπουδαίου ερμηνευτή και την ενορχήστρωση του Βασίλη Γκίνου.

Η αλήθεια είναι ότι ο δίσκος είναι ετεροβαρής. Επτά τραγούδια - σχεδόν το μισό δίσκο - έγραψε ο σπουδαίος λαϊκός τραγουδοποιός Βαγγέλης Κορακάκης, γνωστός για τον καλοδουλεμένο λαϊκό του ήχο που καμιά φορά παραπέμπει στις παλιές εποχές του κλασικού λαϊκού τραγουδιού (Ζαμπέτας, Άκης Πάνου κλπ). Πρόκειται για τα τραγούδια: "Έρχονται βράδια", "Πρώτο φθινόπωρο", "Μάνα που ζω", "Τ' ασυγχώρητο το σφάλμα", "Μέρα τη μέρα", "Κάποιο χέρι" και "Ν' ανοίξω ήθελα φτερά". Τα δύο πρώτα - από τα ωραιότερα που έγραψε ποτέ ο Κορακάκης - ακούγονται σε δεύτερη εκτέλεση και είναι παρμένα από το πρωτόλειο άλμπουμ του συνθέτη Οι Άρχοντες (1988), όπου τα ερμήνευσε ο Γιώργος Τζώρτζης.

Από τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου τέσσερα υπογράφει ο εμπορικός τραγουδοποιός Γιώργος Μουκίδης, γνωστότερος από τα μεγάλα σουξέ του με τη φωνή του Νότη Σφακιανάκη. Σίγουρα το τραγούδι "Η αγάπη σου τη νύχτα" και μάλιστα με την ιδιαίτερα εκφραστική ερμηνεία του Μητροπάνου είναι ένα όμορφο τραγούδι, αλλά τα υπόλοιπα δημιουργούν ένα παράταιρο κοντράστ δίπλα στα τραγούδια του Κορακάκη. Το ίδιο ισχύει και για τα πιο μοντέρνα τραγούδια του δίσκου που έγραψαν ο Μάνος Ξυδούς, ο Νίκος Καλλίνης με τον Κώστα Λογοθετίδη και ο Μίλτος Πασχαλίδης με το καλογραμμένο ζεϊμπέκικο "Πεθαμένες καλησπέρες", επίσης σε δεύτερη εκτέλεση, αφού πρώτος το ερμήνευσε ο ίδιος ο Πασχαλίδης στο δίσκου του Παραμύθι με λυπημένο τέλος (1995).

Εν κατακλείδι θα έλεγα ότι πρόκειται για μια ξεχωριστή δισκογραφική δουλειά του Δημήτρη Μητροπάνου, ουσιαστικά την τελευταία αξιόλογη της καριέρας του, παρά το ετερόκλητο υλικό της. Προσωπικά πάντως θα προτιμούσα η συνάντηση του τραγουδιστή με τον Βαγγέλη Κορακάκη να μας είχε δώσει μια ολοκληρωμένη δουλειά, γιατί είναι φανερή η καλή "χημεία" που βγαίνει έστω κι από αυτή την ημιτελή συνεργασία τους. Άλλωστε κι ο ίδιος ο Κορακάκης έχει εκφράσει μια τέτοια επιθυμία, η οποία δεν ευοδώθηκε ποτέ προσκρούοντας ατυχώς στους σχεδιασμούς των παραγωγών και της δισκογραφικής εταιρείας. Κρίμα...

Ο Δημήτρης Μητροπάνος τραγουδάει Γιάννη Σπανό (1993)

Αν η δεκαετία του '70 στάθηκε η περίοδος της αναγνώρισης του Δημήτρη Μητροπάνου και η δεκαετία του '80 η φάση της καταξίωσής του, ήρθε η δεκαετία του '90, για να τον εκτοξεύσει στην κορυφή της δημοφιλίας ως ένα από τα δυο τρία πιο εμπορικά πλέον ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου. Αυτό συνέβη κυρίως μέσα από τις εξαιρετικά πετυχημένες συνεργασίες του με τον συνθέτη Μάριο Τόκα και ιδιαίτερα με τα άλμπουμ Η εθνική μας μοναξιά (1992) και Παρέα μ' έναν ήλιο (1994) που ξεπέρασαν τις 100.000 πωλήσεων και ανέδειξαν μερικά ακαταμάχητα σουξέ που δεν έπαψαν να τραγουδιούνται και στις επόμενες δεκαετίες.

Ανάμεσα λοιπόν στα δυο αυτά άλμπουμ ο τραγουδιστής είχε μια ιδιαίτερη συνεργασία με έναν παλιό του γνώριμο, τον συνθέτη Γιάννη Σπανό. Καρπός αυτής της συνεργασίας ήταν ο κύκλος τραγουδιών Ο Μητροπάνος τραγουδάει Σπανό που κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ το 1993. Θυμίζω ότι ο Μητροπάνος είχε την τύχη να βρεθεί με τον εκλεκτό συνθέτη στο ξεκίνημα κιόλας της καριέρας του, όταν το 1967 είχε ηχογραφήσει τα αγαπημένα τραγούδια "Ποιος μου πήρε τη χαρά" και "Δε σου γύρεψα μαχαίρι" σε παράλληλη εκτέλεση με τον Γιάννη Πουλόπουλο, ο οποίος ωστόσο τα έκανε πιο γνωστά. 

Τώρα λοιπόν ήρθε η στιγμή για μια ολοκληρωμένη συνεργασία, η οποία μάλιστα είχε στην αρχή αρκετά καλή εμπορική απήχηση (ο δίσκος έγινε "χρυσός"), αλλά στη συνέχεια χάθηκε βιαστικά από το προσκήνιο, πιθανόν πέφτοντας θύμα της κεκτημένης ταχύτητας που είχε ήδη δρομολογηθεί με τα πολύ πιο πιασάρικα τραγούδια του Μάριου Τόκα. Πάντως ο δίσκος περιέχει πολλά όμορφα λαϊκά τραγούδια με τη γνωστή καλαισθησία της γραφής του συνθέτη, όπως τα θαυμάσια: "Καζαμπλάνκα", "Εσύ βαρέθηκες νωρίς" και "Αγάπη δίκοπη". Το τελευταίο ήταν σε δεύτερη εκτέλεση, αφού πρώτη το είχε ερμηνεύσει πολύ νωρίτερα η Άλκηστις Πρωτοψάλτη στο δίσκο Έξοδος κινδύνου (1984), ωστόσο η ερμηνεία του Μητροπάνου ήταν αυτή που απογείωσε το τραγούδι.

Οι στίχοι των περισσότερων τραγουδιών ανήκουν στον Φίλιππο Γράψα, τον βασικό στιχουργό άλλωστε και των τραγουδιών του Μάριου Τόκα. Ένα τραγούδι έχει στίχους του Μάνου Ελευθερίου κι άλλο ένα του Αντώνη Παπαϊωάννου. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Νίκος Κούρος με τον ίδιο τον συνθέτη στο πιάνο. Στα φωνητικά συμμετείχαν οι: Έλένη Πέτα, Μαρία Αλεξίου, Φάνης Μεζίνης και Γιώργος Καλλιβωκάς.

Ο Δημήτρης Μητροπάνος τραγουδά Θεοδωράκη: Τα πικροσάββατα (1984)

Μετά τον πετυχημένο προσωπικό του δίσκο Κυρά ζωή (1974) ο Δημήτρης Μητροπάνος είχε δύο ενδιαφέρουσες συνεργασίες με τους συνθέτες Απόστολο Καλδάρα ("Σκόρπια φύλλα", 1975) και Γιώργο Κατσαρό ("Τσιμεντένια πρόσωπα", 1976), για να ακολουθήσει μια πενταετία αποκλειστικής σχεδόν συνεργασίας με τους λαϊκούς συνθέτες Τάκη Μουσαφίρη και Σπύρο Παπαβασιλείου, αλλά με το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας είχε την τύχη να βρεθεί δίπλα σε τρεις συνθέτες που του έδωσαν την  ευκαιρία να χτίσει ένα ποιοτικότερο ρεπερτόριο, πρώτα με το άλμπουμ Τα συναξάρια (1981) του Γιώργου Χατζηνάσιου, στη συνέχεια με Τα πικροσάββατα (1984) του Μίκη Θεοδωράκη και αμέσως μετά με Τα νυχτέρια μας (1985) του Σταύρου Κουγιουμτζή.

Η μοναδική λοιπόν συνεργασία του Δημήτρη Μητροπάνου με τον Μίκη Θεοδωράκη αποτυπώθηκε στον κύκλο τραγουδιών Τα πικροσάββατα, όπου μάλιστα ο συνθέτης, αλλά και ο τραγουδιστής είχαν και την πρώτη ολοκληρωμένη σύμπραξή τους με τον κορυφαίο στιχουργό Λευτέρη Παπαδόπουλο. Εδώ ο μεγάλος συνθέτης μπαίνει πιο μεθοδικά στο πεδίο του λαϊκού τραγουδιού συνθέτοντας δώδεκα μελωδίες που πατούνε γερά στους λεγόμενους "τρόπους" ή δρόμους του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού (χασάπικο, χασαποσερβικο, τσιφτετέλι, καμηλιέρικο, ασίκικο, ζεϊμπέκικο, καρσιλαμάς) μαζί με ένα λαϊκό βαλς. Την ίδια λαϊκή σπουδή ξαναβρίσκουμε αργότερα και στον κύκλο τραγουδιών Ασίκικο Πουλάκη (1996), πράγμα που αποδεικνύει την πάντα ανήσυχη φύση του συνθέτη που δεν χωρούσε σε στεγανά και περιοριστικά πλαίσια, αλλά πατούσε ελεύθερα και δίχως αναστολές σε όλα τα μουσικά πεδία, από το λόγιο ως το λαϊκό και ελαφρό ύφος.

Ο Δημήτρης Μητροπάνος νιώθει εδώ ότι κολυμπά κι ο ίδιος σε πολύ οικεία νερά και αποδίδει τα τραγούδια με άρτια εκφραστική ωριμότητα καταθέτοντας μία από τις σημαντικότερες δισκογραφικές του στιγμές. Στο τραγούδι "Το χατίρι" μάλιστα τον συνοδεύει η Χαρούλα Αλεξίου. Το εξώφυλλο κοσμείται με ζωγραφιά του Αλέκου Φασιανού.

Είναι εντυπωσιακό πάντως ότι το έργο γνώρισε ακόμη τρεις δισκογραφικές καταγραφές. Η μία, με τον ξενόγλωσσο τίτλο Bitter Saturdays, κυκλοφόρησε παράλληλα με την ελληνική έκδοση και με την ίδια ακριβώς ενορχήστρωση, αλλά εξολοκλήρου σε οργανική εκδοχή με το εξαιρετικό μπουζούκι του Κώστα Παπαδόπουλου επικεφαλής. Μάλιστα στην ψηφιακή επανέκδοση του 1994 έχουν συμπεριληφθεί και οι δυο αυτές εκδοχές στον ίδιο δίσκο. Ωστόσο το 1994 ολόκληρος ο κύκλος κυκλοφόρησε σε δεύτερη εκτέλεση με ερμηνευτή τον Αντώνη Γκάτα και τον Γρηγόρη Τζιστούδη στο μπουζούκι, ενώ το 2001 εκδόθηκε και μια τέταρτη εκδοχή του έργου με ερμηνευτή τον Παναγιώτη Καραδημήτρη.

Δημήτρης Μητροπάνος: Κυρά ζωή (1974)

Τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία του πρώτου προσωπικού του δίσκου κι αφού μεσολάβησε η συμμετοχή του στους σημαντικούς κύκλους τραγουδιών Άγιος Φεβρουάριος (1971) του Δήμου Μούτση και Ο δρόμος για τα Κύθηρα (1973) του Γιώργου Κατσαρού, ο Δημήτρης Μητροπάνος μας έδωσε τη δεύτερη προσωπική του δουλειά με τίτλο Κυρά ζωή, η οποία κυκλοφόρησε το 1974 και κατάφερε να γνωρίσει σημαντική εμπορική επιτυχία, παρόλο που έπεσε πάνω στην έκρηξη του μεταπολιτευτικού πολιτικού τραγουδιού.

Το ενδιαφέρον με το δίσκο αυτό είναι ότι τα περισσότερα τραγούδια ήταν πρωτότυπα, γραμμένα δηλαδή ειδικά για τη δουλειά αυτή, έστω κι αν παράλληλα κάποια κυκλοφόρησαν και στις 45 στροφές, εκτός από το μεγάλο σουξέ "Πες μου πού πουλάν καρδιές" που είχε ήδη κυκλοφορήσει από την προηγούμενη χρονιά. Το τραγούδι αυτό μάλιστα σηματοδοτεί και την αρχή μιας μακροχρόνιας και ιδιαίτερα πετυχημένης εμπορικά συνεργασίας του τραγουδιστή επί μια εικοσαετία σχεδόν με τον λαϊκό τραγουδοποιό Τάκη Μουσαφίρη, ο οποίος εδώ συμπράττει με τρία τραγούδια. 

Τη μερίδα του λέοντος ωστόσο με έξι τραγούδια καταλαμβάνει ο συνθέτης Σπύρος Παπαβασιλείου, με τον οποίο ο Μητροπάνος είχε ήδη ξεκινήσει τη γόνιμη συμπόρευσή του από το 1970. Ο Παπαβασιλείου υπογράφει εδώ μεταξύ άλλων και τα μεγάλα σουξέ "Κυρά ζωή", "Άσ' τα φίλε παραείναι" και "Πέσε κάτω και θα δεις". Δυο τραγούδια έγραψε επίσης ο Γιώργος Κατσαρός κι άλλο ένα ο Νάκης Πετρίδης.

Σημειώνω ότι η ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1994 είχε ως bonus έξι επιπλέον τραγούδια ανθολογημένα από τα σκόρπια 45άρια του τραγουδιστή κατά τη διετία 1972-1973 με συνθέσεις του Γιώργου Μανισαλή και του Δημήτρη Μηλιού.

Δημήτρης Μητροπάνος: Πρώτος προσωπικός δίσκος (1971)

Έχοντας πίσω του ήδη μια πενταετία δισκογραφικής παρουσίας, από το 1967 που ξεκίνησε τις πρώτες του ηχογραφήσεις, ο Δημήτρης Μητροπάνος παρουσίασε το 1971 τον πρώτο προσωπικό του δίσκο με τίτλο το όνομά του: Δημήτρης Μητροπάνος. Ήταν η ίδια χρονιά που του δόθηκε η ευκαιρία να έχει την πρώτη μεγάλη συνεργασία του που αποτέλεσε και το σημαντικότερο εφαλτήριο για την απογείωση της καριέρας του. Φυσικά αναφέρομαι στο δίσκο Άγιος Φεβρουάριος των Δήμου Μούτση και Μάνου Ελευθερίου, ένα δίσκο που σύντομα θα γνωρίσει τεράστια εμπορική απήχηση και θα φέρει τον νεαρό τραγουδιστή στην κορυφή της δημοτικότητας.

Η πρώτη λοιπόν προσωπική δουλειά του Δημήτρη Μητροπάνου ακολουθούσε τη συνήθη πρακτική της εποχής, διαμορφώθηκε δηλαδή με τη λογική της συγκέντρωσης τραγουδιών που ήδη είχαν κυκλοφορήσει στην αγορά σε δίσκους 45 στροφών. Από τα δώδεκα τραγούδια του άλμπουμ τα δέκα προέρχονταν από ηχογραφήσεις της διετίας 1970-1971, ενώ για κάποιο περίεργο λόγο συμπεριλήφθηκαν και δυο τραγούδια του Γιώργου Ζαμπέτα  ("Ο ξενύχτης", "Θεσσαλονίκη"), από τα πρώτες πρώτες ηχογραφήσεις του τραγουδιστή το 1967. 

Μεταξύ των τραγουδιών βρίσκουμε και τα δύο όλα κι όλα με την υπογραφή του Άκη Πάνου που ερμήνευσε ο τραγουδιστής ("Το φιλότιμο τ' αντρίκειο", "Γιατί κακούργα πεθερά") ηχογραφημένα και τα δυο το 1971, όχι πάντως από τα καλύτερα του σπουδαίου λαϊκού δημιουργού. Τα υπόλοιπα τραγούδια έχουν μουσική των Σπύρου Παπαβασιλείου και Γιώργου Μανισαλή. Ακούστηκαν περισσότερο τα τραγούδια "Φιλί φιλί σ' ανάστησα", "Ευριπίδης", "Δώσε μου φωτιά", "Ο Αλή Πασάς", καθώς και τα δυο τραγούδια του Γιώργου Ζαμπέτα που προανέφερα.

Στην ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1993 το υλικό εμφανίζεται εμπλουτισμένο με έξι ακόμη τραγούδια, όλα επίσης παρμένα από τις 45 στροφές, τα περισσότερα μάλιστα ενσωματωμένα και στη μεταγενέστερη συλλογή Τα 45άρια του Δημήτρη Μητροπάνου (1995). Μεταξύ αυτών και το αγαπημένο "Καμαρούλα μια σταλιά" των Μίμη Πλέσσα και Λευτέρη Παπαδόπουλου, το οποίο έγινε γνωστότερο με την εκτέλεση του Γιάννη Πουλόπουλου, αλλά ομολογουμένως και η ερμηνεία του Δημήτρη Μητροπάνου είναι πολύ ενδιαφέρουσα.

Δημήτρης Μητροπάνος: Τα 45άρια του Μητροπάνου (1995)

Σαν σήμερα, στις 2 Απριλίου 1948, ήρθε στη ζωή ο σημαντικός λαϊκός τραγουδιστής Δημήτρης Μητροπάνος, ο οποίος μάλιστα έφυγε πρόωρα από τη ζωή πάλι το μήνα Απρίλη και συγκεκριμένα στις 17 Απριλίου 2012 έχοντας μόλις συμπληρώσει τα 64 χρόνια ζωής. Η καταγωγή του ήταν από τα Τρίκαλα, αλλά σε νεαρή ηλικία βρέθηκε στην Αθήνα και ήταν μόλις στα 17 του, όταν πρωτοανέβηκε στο λαϊκό πάλκο ξεκινώντας μια μακριά και πολύ γόνιμη καριέρα. 

Η πρώτη του ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το 1967 με το τραγούδι "Χαμένη Πασχαλιά" του Βασίλη Κουμπή σε στίχους Δημήτρη Ιατρόπουλου, το οποίο ωστόσο δεν πρόλαβε να κυκλοφορήσει, αφού το απαγόρευσε η λογοκρισία του απριλιανού καθεστώτος (εκδόθηκε τελικά το 1982 με το δίσκο 14 Χασάπικα). Ο μεγάλος του μαικήνας πάντως στάθηκε ο πάντα γενναιόδωρος Γιώργος Ζαμπέτας, με τον οποίο τελικά μπήκε επίσημα στη δισκογραφία ηχογραφώντας αρκετά τραγούδια για τις 45 στροφές, πριν αρχίσει κι αυτός να παρουσιάζει προσωπικούς δίσκους από τις αρχές της επόμενης δεκαετίας και να συνεργάζεται με εκλεκτούς συνθέτες του λαϊκού ή "έντεχνου" πανταγράμμου, όπως ο Δήμος Μούτσης, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Τάκης Μουσαφίρης, ο Σπύρος Παπαβασιλείου, ο Γιώργος Χατζηνάσιος, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάριος Τόκας, ο Γιάννης Σπανός, ο Θάνος Μικρούτσικος, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου και πολλοί άλλοι.

Κατά το διάστημα λοιπόν 1967-1971 ο Δημήτρης Μητροπάνος ηχογράφησε περισσότερα από 30 τραγούδια για τις 45 στροφές συνεργαζόμενος με διάφορους λαϊκούς δημιουργούς, πολλά από τα οποία γνώρισαν αρκετή επιτυχία κι έκαναν γνωστό το όνομά, αν και η ευρεία αναγνώριση θα έρθει την επόμενη δεκαετία. Εικοσιτέσσερα συνολικά τραγούδια αυτής της περιόδου συγκεντρώθηκαν σε ένα διπλό αναλογικό άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1995 με τίτλο Τα 45άρια του Δημήτρη Μητροπάνου και υπότιτλο: 24 Κλασικές και σπάνιες ερμηνείες. Τη μουσική υπογράφουν οι: Γιώργος Ζαμπέτας, Θόδωρος Δερβενιώτης, Γιώργος Μανισαλής, Βασίλης Κουμπής, Λυκούργος Μαρκέας, Γιώργος Κατσαρός, Γιάννης Σπανός, Μίμης Πλέσσας, Ζακ Ιακωβίδης, Γιώργος Κοινούσης και Σπύρος Παπαβασιλείου. Άγουρη ακόμη η φωνή του, ξεχωρίζουν ωστόσο οι ερμηνείες του στα τραγούδια: "Δώσε μου φωτιά", "Ο Ευριπίδης", "Ο Αλή Πασάς", "Φιλί φιλί σ' ανάστησα" και σε παράλληλη εκτέλεση με τον Γιάννη Πουλόπουλο τα κλασικά: "Καμαρούλα μια σταλιά" και "Δε σου γύρεψα μαχαίρι".

Τα τραγούδια του Απρίλη

Πρώτη του Απρίλη σήμερα και η άνοιξη πια έχει προχωρήσει για τα καλά, πότε με τις ζωογονητικές λιακάδες της και πότε μ' αυτές τις ευεργετικές βροχούλες που διαμορφώνουν ένα γοητευτικά όμορφο σκηνικό. Ο Απρίλης είναι ένας έντονα καλλιτεχνικός μήνας, αφού στη διάρκειά του γεννήθηκαν πολλοί άνθρωποι του τραγουδιού μας, όπως ο Θάνος Μικρούτσικος, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, ο Γιάννης Καλατζής, η Λίτσα Διαμάντη, ο Κώστας Σμοκοβίτης, ο Ηλίας Λιούγκος, η Ελένη Τσαλιγοπούλου και ο Δημήτρης Μπάσης. Μέσα στο μήνα αυτό έφυγαν κιόλας από κοντά μας αρκετοί καλλιτέχνες, όπως ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Μάριος Τόκας, η Ρένα Κουμιώτη και ο Νίκος Παπάζογλου. Η μοίρα το 'φερε επίσης κάμποσοι άλλοι άνθρωποι του τραγουδιού μας να γεννηθούν και να φύγουν από τη ζωή μέσα στον Απρίλη, όπως ο Απόστολος Καλδάρας, ο Βασίλης Δημητρίου, ο Δημήτρης Λάγιος και ο Δημήτρης Μητροπάνος.

Ο Απρίλης είναι η καρδιά της άνοιξης κι ένας μήνας πολυτραγουδισμένος μαζί με το αδερφάκι του τον Μάη που ακολουθεί. Το ελληνικό τραγούδι λοιπόν έχει αντλήσει την έμπνευσή του σε πάμπολλες περιπτώσεις από το μήνα αυτό συνδέοντάς τον άλλοτε με την ανέμελη χαρά της νιότης και της ανθοφορίας της φύσης, άλλοτε με τα αθώα ψεματάκια της Πρωταπριλιάς, άλλοτε με τη μεγάλη γιορτή της Ανάστασης κι άλλοτε με λιγότερο ευχάριστες ή ακόμη και σκοτεινές στιγμές, όπως η δυσάρεστη επέτειος του απριλιανού πραξικοπήματος. 

Από το μεγάλο περιβόλι λοιπόν του ελληνικού τραγουδιού έχω κορφολογήσει 25 εκλεκτά λουλούδια, 25 όμορφα ελληνικά τραγούδια που μιλούν για τον Απρίλη σε όλες του τις εκφάνσεις, πότε με χαρούμενη διάθεση και πότε με μια δόση μελαγχολίας. Έδωσα στη συλλογή το λιτό τίτλο: Τα τραγούδια του Απρίλη. Λίγο πολύ όλοι οι συνθέτες μας κάποια στιγμή βρέθηκαν να γράφουν μελωδίες για τον Απρίλη. Έτσι στη συλλογή αυτή που καλύπτει ένα χρονικό ορίζοντα μισού περίπου αιώνα (1962-2011) μπορεί να βρει κανείς τις υπογραφές πολλών μεγάλων ή λιγότερο προβεβλημένων δημιουργών. Ιδού ο κατάλογος: Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Χατζιδάκις, Γιάννης Μαρκόπουλος, Απόστολος Καλδάρας, Γιώργος Μητσάκης, Σταύρος Κουγιουμτζής, Μάνος Λοΐζος, Δήμος Μούτσης, Λίνος Κόκοτος, Γιάννης Γλέζος, Βασίλης Δημητρίου, Μιχάλης Τερζής, Βασίλης Κουμπής, Γιώργος Γιαννουλάτος, Νίκος Τάτσης, Λένα Πλάτωνος, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Παντελής Θαλασσινός, Γιώργος Ανδρέου και Ορφέας Περίδης. Και φυσικά ονόματα εκλεκτών ποιητών μας, όπως ο Διονύσιος Σολωμός, ο Κωστής Παλαμάς, ο Κώστας Καρυωτάκης και ο Ανδρέας Αγγελάκης, ή στιχουργών μας, όπως: Νίκος Γκάτσος, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Άκος Δασκαλόπουλος, Ηλίας Κατσούλης, Φώντας Λάδης, Αργύρης Βεργόπουλος, Ερρίκος Θαλασσινός, Γιώργος Σκούρτης και άλλοι. Και βέβαια μερικές από τις πιο ξεχωριστές φωνές, όπως: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Βίκυ Μοσχολιού, Γιάννης Πουλόπουλος, Γιώργος Ζωγράφος, Πόπη Αστεριάδη, Γιάννης Καλατζής, Γιώργος Νταλάρας, Νίκος Ξυλούρης, Χάρις Αλεξίου, Άννα Βίσση, Νένα Βενετσάνου και άλλοι. Για εξώφυλλο της συλλογής διάλεξα ένα ζωγραφικό πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη που εικονίζει τον μήνα Απρίλιο.