Νίκος Κυπουργός: Εν Αθήναις (1986)

Ο Νίκος Κυπουργός είναι ένας σύγχρονος Έλληνας συνθέτης με την ολοκληρωμένη σημασία του όρου. Κινείται με άνεση από τις φόρμες της συμφωνικής γραφής μέχρι τις απλές μορφές του τραγουδιού. Ανήκει στη λεγόμενη «σχολή Χατζιδάκι», της οποίας είναι ίσως το επιφανέστερο μέλος. Ο μεγάλος συνθέτης εκτιμούσε ιδιαίτερα τα προσόντα του και τον «έχρισε», κατά κάποιο τρόπο, διάδοχό του. Από πολύ νωρίς («Εδώ Λιλιπούπολη», 1980) ο Κυπουργός βρέθηκε στο περιβάλλον του Μάνου Χατζιδάκι και σύντομα έγινε η σκιά του στις ποικίλες μουσικές του δραστηριότητες. Το 1984 κυκλοφόρησε το soundtrack της ταινίας «Memed, γεράκι μου», το οποίο ουσιαστικά αποτελεί συνδημιουργία των δύο συνθετών. Το ίδιο έγινε και με το soundtrack της ταινίας «Ελεύθερη Κατάδυση» (1995). Τέλος, το 2005, βασιζόμενος στα σχέδια που άφησε ο Χατζιδάκις, ο Κυπουργός ανασύνθεσε σε ολοκληρωμένη μορφή το έργο «Αμοργός».

Η πρωτότυπη συνθετική εργασία του Νίκου Κυπουργού είναι ιδιαίτερα αξιόλογη και πλούσια. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι έχει σχεδόν πάντα ως αφετηρία την εικόνα. Έτσι τα περισσότερα έργα του είναι γραμμένα για το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Τα τελευταία μάλιστα χρόνια η αναγνώριση του ταλέντου του πέρασε τα σύνορα της χώρας και δεν είναι λίγες οι συνεργασίες του με μουσικές επενδύσεις σε διεθνείς κινηματογραφικές παραγωγές. Το πρώτο σημαντικό έργο του στο πεδίο της σκηνικής μουσικής έχει τίτλο "Εν Αθήναις". Γράφτηκε για το "Ελληνικό Χοροθέατρο" της Ραλλούς Μάνου και παρουσιάστηκε στο Λυκαβηττό στις 23 Αυγούστου 1985, ενώ σε δίσκο εκδόθηκε την επόμενη χρονιά από τη Lyra.

Τι λέει ο συνθέτης για το δίσκο:

[…] Στο studio του Δράκου στη Φιλοθέη, και μάλιστα σ’ ένα μικρό βοηθητικό δωμάτιο στο πάνω πάτωμα, δούλευα με τον Λάκη, έναν εικοσάχρονο εκκολαπτόμενο ηχολήπτη, σε μια κονσόλα της δεκαετίας του '60. Η κονσόλα αυτή ασκούσε και στους δυο μας μια ιδιαίτερη έλξη, γιατί ήταν αγορασμένη από τα studio της Abbey Road και έλεγαν ότι σ' αυτήν ηχογράφησαν τα πρώτα τους τραγούδια οι Beatles. Τέλος πάντων, στα οχτώ κανάλια της έπρεπε να χωρέσουμε κάποτε δεκάδες όργανα και ήχους και δεν θα ξεχάσω τις πολύπλοκες ακροβασίες των είκοσι δαχτύλων μας στη διάρκεια της μίξης. Ούτε θα ξεχάσω ότι κάποτε φέραμε μια μοτοσικλέτα μέσα στο studio, και το γεμίσαμε καυσαέρια, για να ηχογραφήσουμε το μαρσάρισμα και τον ήχο του μοτέρ και της εξάτμισης, για τη "Disco του δακτυλίου". Ήθελα, βλέπεις, το ρυθμό του μοτέρ σαν φυσικό κρουστό που παίζει δέκατα έκτα! [...] 'Οταν είπα στη γλυκύτατη Ραλλού Μάνου την ιδέα μου να τελειώσει το μπαλέτο μ’ ένα τσιφτετέλι, στη διάρκεια του οποίου ο "χορός" θα "δοξάζει" τον λαϊκό τραγουδιστή, τρόμαξε στ’ αλήθεια. Σιγά σιγά όμως άρχισε να της αρέσει η ιδέα και στο τέλος την υποστήριξε όσο κανένας άλλος. Υπέροχη συνεργασία. Κι έμελλε, δυστυχώς, να είναι η τελευταία της.

Μάνος Χατζιδάκις, Νίκος Κυπουργός: Memed, γεράκι μου (1984)

Μιλώντας τον τελευταίο καιρό για το φυτώριο δημιουργών που ξεπήδησε υπό τη γενναιόδωρη υποστήριξη του Μάνου Χατζιδάκι, είχαμε την ευκαιρία να σταθούμε σε μια πλειάδα πολύ ξεχωριστών καλλιτεχνών που ξεκίνησαν πλάι στον μεγάλο συνθέτη, ενίοτε συμπορεύτηκαν για μακρό χρονικό διάστημα μαζί του και τελικά διαμόρφωσαν την προσωπική τους αυτόνομη παρουσία στο τραγούδι.

Αν, ωστόσο, θέλαμε να ξεχωρίσουμε απ' όλη αυτή τη φουρνιά εκείνον τον δημιουργό που αποτελεί τον κατεξοχήν εκφραστή της χατζιδακικής αισθητικής, τον συνθέτη που επηρεάστηκε βαθύτατα από τον μεγάλο του δάσκαλο, αλλά συγχρόνως συμπορεύτηκε δημιουργικά μαζί του μέχρι το θάνατό του (1994) με μια σχέση αλληλεπίδρασης, αυτός είναι ασφαλώς ο Νίκος Κυπουργός.

Ο Νίκος Κυπουργός (γενν. 1952) λοιπόν, νεαρότατος ακόμη τραγουδοποιός στα τέλη του '60 έκανε τα πρώτα δειλά του βήματα στο ελληνικό τραγούδι, αλλά η μεγάλη του στιγμή ήρθε το 1976, όταν ο Μάνος Χατζιδάκις τον επέλεξε για την ομάδα συνθετών που έγραφαν τα τραγούδια της περίφημης "Λιλιπούπολης" του Τρίτου Προγράμματος. Έτσι η έκδοση του ομώνυμου δίσκου το 1980 θεωρείται και η επίσημη είσοδος του νέου συνθέτη στην ελληνική δισκογραφία που επισημοποιεί και τη διαρκή συνεργασία του με τον Μάνο Χατζιδάκι. 

Το πρώτο σημαντικό βήμα αυτής της συνεργασίας ήρθε το 1984, όταν συνυπέγραψε μαζί με τον δάσκαλό του τη μουσική για το soundtrack "Memed, γεράκι μου" από την ομώνυμη ταινία του Peter Ustinov. Η αλήθεια είναι βέβαια ότι το συγκεκριμένο soundtrack στη διεθνή του διανομή περιλάμβανε μόνο τα θέματα που έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκι, αλλά η ελληνική έκδοση της Lyra εκδόθηκε εμπλουτισμένη και με συνθέσεις του Νίκου Κυπουργού. Το soundtrack περιλαμβάνει κυρίως οργανικά θέματα, αλλά και δυο τραγούδια, ένα του Μάνου Χατζιδάκι ("Memed, αγάπη μου") σε στίχους του Νίκου Γκάτσου κι ένα του Νίκου Κυπουργού ("Το τραγούδι της φυλακής"). Τα ερμηνεύει η Έλλη Πασπαλά.

Εδώ Λιλιπούπολη (έκδοση 2001)

Τις παραμονές των Χριστουγέννων του 2001 στο Μουσικό Θέατρο του Βόλου και με πρωτοβουλία του τότε διευθυντή του συνθέτη Δημήτρη Μαραγκόπουλου παρουσιάστηκε σε δυο υπέροχες βραδιές η περίφημη "Λιλιπούπολη", τα τραγούδια από τη θρυλική ραδιοφωνική σειρά (1976-1980) του Τρίτου Προγράμματος του Μάνου Χατζιδάκι. 

Αφορμή για τη νέα αυτή παρουσίαση του έργου στάθηκε η συμπλήρωση 25 χρόνων της ιστορικής αυτής σειράς από το 1976 που πρωτοπαρουσιάστηκε στο ραδιόφωνο ταράζοντας τα νερά της τότε πολιτικής ορθότητας και προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις, που ωστόσο δεν έκαμψαν την αποφασιστικότητα του Μάνου Χατζιδάκι να συνεχίσει χωρίς συμβιβασμούς τη ριζοσπαστική αυτή "παιδική" εκπομπή.

Η ζωντανή αυτή παρουσίαση του έργου ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε σε δίσκο την ίδια χρονιά από τη Lyra. Περιλαμβάνονται 31 τραγούδια με τις υπογραφές των τριών συνθετών που τα είχαν γράψει στην πρώτη τους εκδοχή, δηλαδή του Νίκου Κυπουργού, της Λένας Πλάτωνος και του Δημήτρη Μαραγκόπουλου, όλα σε στίχους της Μαριανίνας Κριεζή. Ερμηνευτές και πάλι οι ίδιοι: Σπύρος Σακκάς, Σαβίνα Γιαννάτου, Αντώνης Κοντογεωργίου. Συμμετέχει η Παιδική και Νεανική Χορωδία του Δημοτικού Ωδείου Βόλου υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Διαμαντόπουλου, καθώς και η Συμφωνική Ορχήστρα του Βόλου υπό τη διεύθυνση του Συμεών Κόγκαν.

Εδώ Λιλιπούπολη (1980)

Με τον κίνδυνο να παρεξηγηθώ θα πω ότι μια κουβέντα για τον Μάνο Χατζιδάκι μοιραία οδηγείται σε κοινοτοπίες! Γιατί δεν ξέρω τι μπορεί πια να πει κανείς γι' αυτή την ξεχωριστή προσωπικότητα, χωρίς να έχει ήδη ειπωθεί  άπειρες φορές! Και παρόλα αυτά, η ανάγκη για συνεχή επιστροφή στο έργο του παραμένει ασίγαστος πόθος και προκλητικός πειρασμός. 

Γιαυτό κι εγώ εδώ στο Δισκοβόλο, αν και συχνά έχω κάνει αφιερώματα στον συνθέτη και μάλιστα τον τελευταίο καιρό έχω επιμείνει αρκετά στην προβολή έργων άλλων δημιουργών που όμως κινήθηκαν κάτω από τη δημιουργική αύρα εκείνου, θέλω και πάλι σήμερα να σταθώ σε μια ακόμη χατζιδακικής πνοής δισκογραφική έκδοση που πραγματικά έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην ελληνική δισκογραφία κι έγινε το εκκολαπτήριο σημαντικών δημιουργών που είχαν την τύχη σ' αυτή τους την εκκίνηση να βρεθούν κάτω από την αλάθευτη καθοδήγηση του μεγάλου αυτού μέντορα.

Ο λόγος λοιπόν για την περίφημη "Λιλιπούπολη", τη θρυλική "παιδική" εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος που μεταδιδόταν επί μια πενταετία (1976-1980) σε ημίωρα επεισόδια αυτοτελή ή σε συνέχειες, με ευφάνταστες ιστορίες που σκάρωνε μια μεγάλη συγγραφική ομάδα με επικεφαλής τη Ρεγγίνα Καπετανάκη, πλημμυρισμένες από υπέροχα τραγούδια σε στίχους της Μαριανίνας Κριεζή. Τις φωνές των ηρώων απέδιδαν σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως η Αλέκα Παΐζη, η Σαπφώ Νοταρά, ο Λευτέρης Βογιατζής, ο Βασίλης Μπουγιουκλάκης, ο Σταμάτης Φασουλής, η Άννα Παναγιωτοπούλου, ο Μίμης Χρυσομάλλης και πολλοί άλλοι, καθώς και τραγουδιστές, άσημοι ακόμη τότε, όπως η Νένα Βενετσάνου και η Κρίστη Στασινοπούλου.

Τα τραγούδια της "Λιλιπούπολης" έγραφαν τέσσερις συνθέτες που τότε ακόμη ήταν εντελώς άγνωστοι. Ο Νίκος Κυπουργός βέβαια είχε ήδη μια δισκογραφική προϋπηρεσία που ωστόσο δεν ήταν αρκετή, για να τον έχει κάνει γνωστό. Η Λένα Πλάτωνος και ο Δημήτρης Μαραγκόπουλος έκαναν τα πρώτα τους μουσικά βήματα και στη συνέχεια έχτισε ο καθένας τους τη δική του μουσική ιστορία. Υπήρχε κι ένας τέταρτος συνθέτης, ο Νίκος Χριστοδούλου, αλλά για λόγους αισθητικής διαφωνίας με τον Μάνο Χατζιδάκι τελικά η δική του συμβολή στη μουσική της σειράς αποκλείστηκε από τις ηχογραφήσεις των τραγουδιών που πραγματοποιήθηκαν από 29 Οκτωβρίου 1979 μέχρι τις 2 Μαΐου του 1980 και περιλήφθηκαν στην επίσημη έκδοση της ΕΜΙ την ίδια χρονιά σε διπλό δίσκο βινυλίου που αργότερα χώρεσαν σε μονό ψηφιακό δίσκο.

Οι επίσημες αυτές ηχογραφήσεις βέβαια είχαν αρκετές αποκλίσεις από την αρχική μορφή των τραγουδιών, όπως ακούγονταν στα ραδιοφωνικά επεισόδια της σειράς. Οι ίδιοι οι συνθέτες ενορχήστρωσαν το υλικό τους που το διηύθυνε ο Μάνος Χατζιδάκις. Έντεχνες ενορχηστρώσεις με εκλεπτυσμένα ηχοχρώματα που αποδίδουν ιδανικά την ατμόσφαιρα κάθε τραγουδιού με ακουστικά όργανα, όπως βιολί, βιολοντσέλο, φλάουτο, όμποε, φαγκότο, κιθάρα και διάφορα χάλκινα ή κρουστά. Για την ερμηνεία των τραγουδιών τελικά επελέγησαν οι: Αντώνης Κοντογεωργίου, Σπύρος Σακκάς, Σαβίνα Γιαννάτου και Μαριέλλη Σφακιανάκη.

Δημήτρης Μαραγκόπουλος: Μαρία Ντολόρες Παρελθόν (1990)

Περνάμε σήμερα σε έναν άλλο δημιουργό από το ανεξάντλητο φυτώριο της χατζιδακικής σχολής, έναν συνθέτη που ξεκίνησε υπό την υποστήριξη του Μάνου Χατζιδάκι, για να ακολουθήσει στη συνέχεια το δικό του αυτόνομο δημιουργικό δρόμο. 

Ο λόγος για τον Δημήτρη Μαραγκόπουλο (γενν. 1949), έναν από τους τρεις* συνθέτες της θρυλικής Λιλιπούπολης (1980), μαζί με τον Νίκο Κυπουργό και τη Λένα Πλάτωνος. Αξιόλογος συνθέτης με σπουδές στην Αθήνα και το Βερολίνο, συνθέτει έργα που κινούνται μεταξύ λόγιας και τζαζ ή έντεχνης μουσικής. Το 1988 ανέλαβε τη διεύθυνση του Δημοτικού Ωδείου Βόλου και της τοπικής Συμφωνικής Ορχήστρας, ενώ από το 1993 άσκησε καθήκοντα καλλιτεχνικού διευθυντή στο Μουσικό Αναλόγιο των "Φίλων της Μουσικής" στο ΜΜΑ.

Ο κύκλος τραγουδιών "Μαρία Ντολόρες Παρελθόν" είναι η γνωστότερη συνεισφορά του στο τραγούδι από τη συνολικά πενιχρή δισκογραφική του παρουσία. Εκδόθηκε αρχικά από τον Σείριο το 1990, ενώ το 1995 επανακυκλοφόρησε ψηφιακά από την ΜΒΙ. Λάτιν και τζαζ ρυθμοί με στοιχεία έντεχνου τραγουδιού και με μια ανέμελη κι ανάλαφρη διάθεση χαρακτηρίζουν το συγκεκριμένο υλικό. Το ομότιτλο είναι ένα εντυπωσιακό ταγκό που ακούστηκε αρκετά στην εποχή του. Ο συνθέτης πάντως αντιμετωπίζει το υλικό του με μάλλον υποτιμητική διάθεση:

"Τα τραγούδια αυτά είναι κάτι ανάμεσα σε ανιδιοτελή, άγαρμπα, γυμνασιακά αγορίστικα αστεία, σάτιρα των σουξέ, ακαριαία διάθεση για παιχνίδι και πείραμα, απόλυτα προσωπικές στιγμές, τραγούδια δυστυχώς με συνταγές της γιαγιάς μου, τραγούδια δολερά εκτός αγωνιστικού χώρου που ανήκουν σ' ένα διαρκές παρελθόν...".

Οι στίχοι γράφτηκαν από τον ηθοποιό Χρήστο Βαλαβανίδη, τη Σοφία Γιαννάτου (αδελφή της Σαβίνας), τον Όμικρον Ωμέγα και τον Γιάννη Παλαμίδα. Το ακροτελεύτιο τραγούδι του δίσκου αποτελεί μια πολύ όμορφη μελοποίηση αποσπάσματος από τη "Μαρία Νεφέλη" του Οδυσσέα Ελύτη. Τραγουδούν η Σαβίνα Γιαννάτου και ο Γιάννης Παλαμίδας. Η Σοφία Γιαννάτου σχεδίασε το ωραίο εξώφυλλο με την τεχνική του κολάζ.

Μιχάλης Τρανουδάκης: Η μυθολογία του Σαββάτου (1985)

Δυο χρόνια μετά το "Σύννεφο σύννεφο πού πας" ο Μιχάλης Τρανουδάκης μας δίνει την τελευταία προσωπική του δουλειά με τίτλο "Η μυθολογία του Σαββάτου", η οποία εκδόθηκε από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι με την υποστήριξη της παραγωγής από τον μεγάλο συνθέτη. 

Αυτή τη φορά ο συνθέτης εγκαταλείπει το μελωδικό του ύφος και τη συμβατική ενορχήστρωση βασισμένη σε ακουστικά όργανα, όπως τον γνωρίσαμε στις δυο προηγούμενες δουλειές του, υιοθετώντας πλέον έναν ήχο ηλεκτρικής μπαλάντας με ροκ στοιχεία και μελωδικά σχήματα πιο περίπλοκα, όπως επιβάλλουν οι ελεύθεροι στίχοι των τραγουδιών που υπογράφονται από τον ποιητή Γιώργο Χρονά.

Επισημαίνουμε ότι τα τραγούδια γράφτηκαν αρκετά παλιότερα κατά τη δεκαετία 1974-1984, τα περισσότερα βασισμένα σε ποιήματα του Χρονά που ενσωματώθηκαν στην έκδοση "Τα αρχαία βρέφη" (1980). Ειδικά για την έκδοση του δίσκου γράφτηκαν τα τραγούδια: "Ορφέας", "Η Κάρμεν", "Αλκοόλ". Η νεοκαβαφική ποιητική γραφή του Γιώργου Χρονά χτίζει τους μικρούς της μύθους μέσα από την προσωπική του αναδίφηση σε μορφές της ιστορίας και της κινηματογραφικής μυθολογίας. 

Τα τραγούδια ερμηνεύουν με ξεχωριστή δύναμη κι εκφραστικότητα η σπουδαία Μαρία Δημητριάδη και ο χατζιδακικός Βασίλης Λέκκας. Το ξεχωριστό ηχητικό κλίμα του δίσκου αποδίδουν οι αρχιμάστορες του ηλεκτρικού ήχου στην ελληνική δισκογραφία, όπως ο Νίκος Αντύπας, ο Γιάννης Σπάθας και ο Αντώνης Τουρκογιώργης, ενώ στο συνθεσάιζερ είναι ο Παντελής Μπενετάτος. Το χαρακτηριστικό εξώφυλλο επιμελήθηκε ο Γιώργος Χρονάς και απεικονίζει σκηνή από την κλασική ταινία του Ελία Καζάν "Λεωφορείον ο Πόθος" (1951).

Μιχάλης Τρανουδάκης: Σύννεφο, σύννεφο πού πας (1983)

Ο συνθέτης τραγουδιών Μιχάλης Τρανουδάκης εμφανίστηκε ξαφνικά στα μουσικά μας πράγματα το σημαδιακό έτος 1979 με το δίσκο "Η ποδηλάτισσα" αφιερωμένο αποκλειστικά στον Οδυσσέα Ελύτη τη χρονιά της διάκρισής του με το νόμπελ λογοτεχνίας, συνέχισε μέσα στη δεκαετία του '80 με κάποιες ακόμη σκόρπιες δουλειές κι ύστερα εξαφανίστηκε πάλι από το δισκογραφικό προσκήνιο.

Η πρώτη του εργασία μετά την παρθενική "Ποδηλάτισσα" ήρθε το 1983 με τον κύκλο τραγουδιών "Σύννεφο σύννεφο πού πας", ενώ δυο χρόνια αργότερα ακολούθησε η "Μυθολογία του Σαββάτου" και κάπου εκεί ολοκληρώθηκε η προσφορά του, αν εξαιρέσουμε κάποιες λιγοστές συμμετοχές του σε άλλους δίσκους ("Moratorium", "Όνειρα του κόσμου").

Ο δίσκος "Σύννεφο σύννεφο πού πας" εκδόθηκε από την ανεξάρτητη εταιρία Δισκογραφικός Συνεταιρισμός Καλλιτεχνών και είναι ένας πολύ όμορφος κύκλος μελωδικών τραγουδιών βασισμένων κυρίως σε ποιητικά κείμενα. Από μουσικής πλευράς ο δίσκος μοιάζει με φυσική συνέχεια της "Ποδηλάτισσας". Παρόμοιες απλές και πηγαίες μελωδίες ενορχηστρωμένες με χαμηλόφωνα ακουστικά όργανα (κιθάρα, μαντολίνο, ακορντεόν, λαούτο, φλάουτο, πιάνο). Έχουν μελοποιηθεί δύο ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη ("Η τελετή", "Το σπίτι το ακατοίκητο") από τον κύκλο "Τα Ρω του Έρωτα", ένα του Κωστή Παλαμά ("Η νεράιδα"), ένα του Νίκου Καββαδία ("Νανούρισμα για μωρά και για γέρους"), δύο "Νανουρίσματα" του Ναζίμ Χικμέτ σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Ρίτσου, καθώς και άλλα πέντε του ίδιου του συνθέτη. 

Κάμποσα από τα τραγούδια αυτά ακούστηκαν αρκετά στον καιρό τους, αν και στη συνέχεια ξεχάστηκαν. Ξεχωρίζουν τα ωραιότατα "Απ' την Κρήτη ως τη Θράκη", "Μέρα που βρέχει", "Στου φεγγαριού τ' αλώνια", όλα σε στίχους του συνθέτη. Και τα υπόλοιπα πάντως είναι ωραία τραγούδια. Το "Νανούρισμα" του Νίκου Καββαδία το είχαμε γνωρίσει λίγα χρόνια νωρίτερα στην όμορφη μελοποίηση της Μαρίζας Κωχ, ενώ το δεύτερο "Νανούρισμα" του Ναζίμ Χικμέτ είχε ακουστεί στους Πρώτους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας το 1981 με τη μουσική και τη φωνή της Ηδύλης Τσαλίκη.

Όλα τα τραγούδια ερμηνεύει υπέροχα η Σοφία Μιχαηλίδου, μια εξαιρετική τραγουδίστρια, που ποτέ δεν κατάφερε να ξεφύγει από τη σκιά των πρωτοκλασάτων συναδέλφων της, αν και πολλοί από αυτούς ήδη έχουν κλείσει τον κύκλο τους, ενώ η ίδια συνεχίζει να παλεύει διακριτικά στο χώρο. Έχει συμμετάσχει κατά καιρούς σε δίσκους του Μίκη Θεοδωράκη, του Θωμά Μπακαλάκου, του Γιώργου Σταυριανού, του Μιχάλη Τερζή, του Γιάννη Μαρκόπουλου και άλλων.

Μιχάλης Γρηγορίου: Κόκκινη κλωστή (2015)

Ολοκληρώνουμε σήμερα την καταγραφή της δισκογραφικής προσφοράς του σημαντικού συνθέτη Μιχάλη Γρηγορίου με έναν τελευταίο σύντομο κύκλο τραγουδιών που δεν εκδόθηκε με την κανονική δισκογραφική οδό, αλλά ως ένθετος ψηφιακός δίσκος σε βιβλίο.

Πρόκεται για τον κύκλο "Κόκκινη κλωστή" που εκδόθηκε το 2015 μαζί με την ποιητική συλλογή "Μπλοκ Ιχνογραφίας" του Κώστα Καρτελιά, γνωστού μας ως στιχουργού μέσα από τις συνεργασίες του με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Νίκο Κυπουργό και την Τατιάνα Ζωγράφου. Ο ποιητής εμπνέεται από το μύθο της ομηρικής Οδύσσειας και τις συμβολικές του προεκτάσεις διαπλεγμένες με εμφανή βιωματικά στοιχεία. 

Ο Μιχάλης Γρηγορίου είχε από παλιότερα καταπιαστεί με το υλικό αυτό, όταν το 2001 άρχισε να μελοποιεί στίχους του Καρτελιά για το έργο του "Ούτις" (έργο 81). Εκείνη η πρώτη γραφή δεν ευδοκίμησε δισκογραφικά κι έμεινε στην άκρη, αφού μάλιστα ακολούθησε και η κυκλοφορία του δίσκου "Οδύσσεια" (2007) του Μίκη Θεοδωράκη με στίχους επίσης του Καρτελιά και με συναφές θέμα. 

Ωστόσο στη συνέχεια, με αφορμή  την επικείμενη έκδοση της συλλογής Μπλοκ Ιχνογραφίας, η παλιά συνεργασία αναζωπυρώθηκε και το αποτέλεσμα ήταν ένας σύντομος κύκλος με έξι τραγούδια και τρία οργανικά θέματα που ενσωματώθηκε τελικά στην έκδοση του βιβλίου. Ο συνθέτης έγραψε εδώ ίσως τα πιο συμβατά στην τυπική φόρμα τραγούδια του με απλές και άμεσες μελωδίες παιγμένες από τον ίδιο με προγραμματισμό σε υπολογιστή, χωρίς αυτό πάντως να αφαιρεί το παραμικρό από την ατμοσφαιρική αίσθηση που αναδίνουν οι στίχοι και οι μελωδίες. Μαζί του η παλιά συνοδοιπόρος του Μαρία Φαραντούρη σε τρία τραγούδια, ανάμεσα στα οποία το εξαιρετικό ομότιτλο, ενώ τα άλλα τρία αποδίδει ο Δώρος Δημοσθένους. 

Μιχάλης Γρηγορίου, Ρηνιώ Παπανικόλα: Μπλε (2003)

Το 2003 από τη Legend κυκλοφόρησε ο τελευταίος μέχρι στιγμής αυτοτελής κύκλος τραγουδιών του Μιχάλη Γρηγορίου με τίτλο "Μπλε", αν και κάμποσα χρόνια αργότερα θα μας δώσει έναν ακόμη σύντομο κύκλο ως ένθετο σε βιβλίο ("Κόκκινη κλωστή", 2015). 

Το "Μπλε" είναι ένας υπέροχος λυρικός κύκλος τραγουδιών βασισμένος στην ομώνυμη ποιητική συλλογή της Ρηνιώς Παπανικόλα, που είχε εκδοθεί το 1996. 

Η Ρηνιώ Παπανικόλα (1936-2001) αποτελεί εμβληματική μορφή του ελληνικού ραδιοφώνου, όπου επί σειρά ετών παρουσίαζε τις πολύ προσωπικές της εκπομπές που έχουν μείνει αλησμόνητες κυρίως για τον εξαίσιο χρωματισμό της φωνής της που δημιουργούσε μια μοναδική υποβλητική και ποιητική ατμόσφαιρα. Η Ρηνιώ επίσης επιμελήθηκε και μουσικές υποκρούσεις σε θεατρικές παραστάσεις συνεργαζόμενη συχνά με τον Κάρολο Κουν. Δυστυχώς έφυγε πολύ νωρίς...

Τα ποιήματα της Ρηνιώς πηγάζουν από αυθεντικές ρίζες του ελληνικού έντεχνου λόγου. Μοιάζουν σαν μια προέκταση της "Αμοργού" του Νίκου Γκάτσου. Ποίηση απλή, άμεση, τρυφερή κι ευαίσθητη, δίνει την ευκαιρία στον συνθέτη να γράψει μερικά από τα πιο οικεία τραγούδια του, μεταξύ των οποίων και το ωραιότατο "Μάτια ολοκαυτώματα". Το έργο περιλαμβάνει επίσης και οργανικά μέρη (εισαγωγή, τρία ιντερμέδια και φινάλε) που αποδίδει η Ορχήστρα των Χρωμάτων σε ζωντανή ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Για την ερμηνεία των τραγουδιών ο συνθέτης εμπιστεύθηκε τους παλιούς του συνεργάτες, πάντα με προβάδισμα στη γυναικεία φωνή. Συμμετέχουν λοιπόν η Μαρία Φαραντούρη, η Σαβίνα Γιαννάτου και ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος. Όλοι εξαιρετικοί.